Orman Yangınları, Harcamalar ve Haklar İçin Yürüyen Kadınlara Karşı Cakarta’da İşçiler Prabowo’ya Destek Verdi

10 dakikalık okuma
Jakarta Workers Back Prabowo as Women March Over Fires, Spending and Rights

İki miting, Endonezya cumhurbaşkanının önüne farklı talepler koydu

Yüzlerce işçi, 7 Kasım 2026 Cumartesi günü Cakarta’da Endonezya Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto’ya destek için miting düzenlerken yüzlerce kadın politikalarını protesto etmek üzere yürüdü. Böylece başkent sokaklarında iki farklı talep gündeme geldi. İşçiler, iletişimlerinin yasa dışı yollarla gözetlendiği iddiasına ilişkin soruşturma sürerken cumhurbaşkanına destek çağrısı yaptı. Kadınların yürüyüşünde ise Prabowo’nun orman yangınlarını ele alış biçimi, kamu harcamaları ve kadın hakları protesto edildi.

İçindekiler
  1. İki miting, Endonezya cumhurbaşkanının önüne farklı talepler koydu
  2. İşçi liderinden fabrikalarda ve kentlerde destek sözü
  3. Dört polis şüpheli ve cumhurbaşkanlığı makamındaki değişiklik
  4. Gerilen ilişkiler ve hızlı gelişmeler
  5. Kadınlar Cakarta sokaklarında dokuz talep dile getirdi
  6. Sherina ve diğer tanınmış isimler yürüyüşe katıldı
  7. Aylardır süren yangınlar son yürüyüşü önceki protestolara bağladı
  8. Harcama tercihleri ve protestolara müdahale mercek altında
  9. Öne Çıkan Noktalar

İşçi gösterisine, aynı zamanda Prabowo’nun özel danışmanı olan İşçi Partisi Genel Başkanı Said Iqbal öncülük etti ve cumhurbaşkanlığına yönelik tehditlere karşı sendika üyelerini harekete geçirme sözü verdi. Polis, eski cumhurbaşkanı Joko Widodo’yla, kamuoyunda bilinen adıyla Jokowi’yle ilişkilendirilen eski bir emniyet genel müdürünün de aralarında bulunduğu dört üst düzey polisi gözetleme soruşturmasında şüpheli olarak belirledi.

Cakarta Kadın Yürüyüşü; ekonomik, toplumsal, çevresel ve sağlıkla ilgili konuları kapsayan dokuz talep etrafında sivil toplum gruplarını, işçileri ve tanınmış isimleri bir araya getirdi. Şarkıcı ve oyuncu Sherina Munaf, aylardır devam eden orman ve arazi yangınlarına dikkat çeken pankartlar taşıyan katılımcılara eşlik etti.

Toplanmaların öncesinde Cakarta’da ve diğer kentlerde, hükümetin yangınlara müdahalesini ve harcama önceliklerini protesto eden öğrenci gösterileri düzenlenmişti. Bu gösteriler, Prabowo üzerindeki baskının farklı yönlerden geldiğini ortaya koydu: üst düzey emniyet mensuplarını kapsayan bir soruşturma, cumhurbaşkanlığını savunma sözü veren örgütlü destekçiler ve günlük yaşamlarını etkileyen politikalarda değişiklik isteyen protestocular.

İşçi liderinden fabrikalarda ve kentlerde destek sözü

Said, Prabowo’ya destek çağrısı yaparak başkentin çok ötesinde harekete geçebilecek bir sendika ağından söz etti. Hem İşçi Partisi Genel Başkanı hem de cumhurbaşkanının danışmanı olması, mitingin liderliğini doğrudan destek verdiği yönetime bağlıyor.

İşçi Partisi Genel Başkanı ve cumhurbaşkanının özel danışmanı Said Iqbal, örgütünün erişim alanını şöyle anlattı:

Örgütümüzün üyelerini her kentte, her fabrikada harekete geçirebiliriz.

Reklam

Said, olay çıkması halinde üyelerin karşılık vermeye hazır olduğunu da söyledi. Bu hazırlığı, düzeni korumanın ve Prabowo’nun cumhurbaşkanlığını savunmanın bir yolu olarak sundu.

Yabancı çıkarlar ya da sorun çıkarmaya çalışan kişiler herhangi bir huzursuzluğa yol açarsa düzeni korumak için her an karşılık vermeye hazırız.

Açıklamaları, gösteriye bir hükümet programını desteklemenin ötesinde daha geniş bir amaç kazandırdı. Said, hassas bir soruşturma ve tekrarlanan sokak protestoları döneminde cumhurbaşkanına örgütlü destek sözü veriyordu. Yabancı çıkarlara yaptığı atıf bu uyarının bir parçasıydı; alıntılanan açıklamalarında herhangi bir yabancı aktörün adını vermedi.

Dört polis şüpheli ve cumhurbaşkanlığı makamındaki değişiklik

Polis, dört üst düzey emniyet görevlisini Prabowo’nun iletişimlerini ele geçirmeye çalışmakla suçluyor. İletişimlerin ele geçirilmesi, aktarım sırasında haberleşme içeriklerine erişilmesi anlamına geliyor. Soruşturma, polis gözetleme ekipmanının yasal soruşturma prosedürleri dışında kullanılıp kullanılmadığını, ayrıca elektronik bilgilere yetkisiz erişim ve kayıtların imhası iddialarını inceliyor.

Soruşturma, 5 Kasım’da müfettişlerin dördüncü şüpheli olarak Tümgeneral Slamet Uliandi’nin adını açıklamasıyla genişledi. Eski emniyet genel müdürü Listyo Sigit Prabowo’nun da aralarında bulunduğu diğer üç polis, Batı Cava’daki Depok’ta bulunan Mobil Tugay karargâhında tutuluyordu. Polis, Slamet’in felç geçirdikten sonra iyileşme sürecinde olduğu için gözaltına alınmadığını açıkladı.

Gözaltındaki diğer iki şüpheli, Tümgeneral Ahrie Sonta ve Tümgeneral Eko Hadi’ydi. Polis Siber Suçlarla Mücadele Dairesi Başkanı Tuğgeneral Suhermanto, 5 Kasım 2026’da düzenlenen basın toplantısında, müfettişlerin Slamet’in eylemlerinde hukuka aykırı davranış unsurlarına rastladığını söyledi. Polisin iddiasına göre Slamet, Ekim 2026’nın başlarında Ahrie’ye ele geçirilen iletişimleri içeren dosyaları silme yetkisi verdi. Slamet o sırada polis kriminal soruşturma dairesinin İzleme Merkezi denetim kurulunda görev yapıyordu.

Polis kriminal soruşturma dairesi başkanı Komiser General Asep Safrudin, ele geçirme iddiasından haberdar olan bir polisin 30 Ekim 2026’da suç duyurusunda bulunduğunu söyledi. Müfettişler 10 tanık ve üç uzmanı dinledi; 11 cep telefonu, bir iPad ve dört USB bellek ele geçirdi. Polis, telefon numaralarının doğrulama yapılmadan Yasal Dinleme Yönetim Sistemi’ne kaydedildiğini ve kolluk soruşturmaları dışında, 2010 tarihli 5 numaralı Emniyet Genel Müdürü Yönetmeliği’ne aykırı olarak dinlendiğini öne sürdü.

Suhermanto, Slamet’in Yasa Dışı Erişimle ilgili Ceza Kanunu’nun 332. maddesinin 1. ve/veya 2. fıkraları uyarınca, en fazla altı yıl hapis cezası gerektiren suçlamalarla karşı karşıya olduğunu söyledi. Slamet ayrıca 10 yıla kadar hapis cezası öngören 2023 tarihli 1 numaralı Kanun’un 258. maddesini ve Ceza Kanunu’nun 20. maddesinin (j) bendiyle birlikte uygulanan, sekiz yıla kadar hapis cezası öngören Elektronik Bilgi ve İşlemler Kanunu’nun 32. maddesinin 1. fıkrasını ihlal etmekle suçlanıyor.

Hukuk, İnsan Hakları, Göç ve Cezaevi İşleri Koordinasyon Bakanı Yusril Ihza Mahendra, 4 Kasım’da müfettişlerin Ceza Kanunu’nun 191-193. maddeleri kapsamındaki olası makar suçlamasını da incelediğini söyledi. Bu inceleme, dinlemenin Prabowo’nun hükümet yetkisini kullanmasını engelleme amacı taşıyıp taşımadığını da kapsıyor. Yusril, bunun soruşturma aşamasında olduğunu ve henüz kesin bir sonuca varılmadığını vurguladı.

Genişleyen gözetleme soruşturması, cumhurbaşkanının yanı sıra hükümet yetkilileri, siyasetçiler, gazeteciler, sivil toplum temsilcileri ve iş insanlarının da hedef alındığı iddialarını kapsıyor. Soruşturmanın kapsamı, çalışmaları özel konuşmalara ve gizli bilgilere bağlı olan kişiler açısından da önem taşıyor.

Prabowo, Listyo’yu Cumhurbaşkanlığı Personel Ofisi başkanlığı görevinden aldı. 4 Kasım’da, geçici olarak görevi devralması için Korgeneral Ariyo Windutomo’yu atadı. Cumhurbaşkanlığı Sekreterliği başkanlığını da yürüten Ariyo Windutomo’nun atanması, soruşturma sürerken ofisin çalışmaya devam etmesini sağladı.

Jokowi, hukuki sürece saygı duyduğunu söyledi. Şüphelilerden birinin avukatı da müvekkilinin müfettişlerle iş birliği yapacağını açıkladı. Soruşturma henüz devam ediyor; 7 Kasım’daki mitinglerle ilgili haberlerde herhangi bir duruşma ya da nihai karar tarihi açıklanmadı.

Gerilen ilişkiler ve hızlı gelişmeler

Jokowi’nin atadığı Listyo, 2021’de emniyet genel müdürü oldu. Prabowo, 2024’te cumhurbaşkanı olduktan sonra Listyo’yu görevde tuttu; Listyo Ekim 2026’da Cumhurbaşkanlığı Personel Ofisi’ne geçti. Yalnızca birkaç hafta sonra görevden alınması, gözetleme iddialarını yönetimin gündeminin merkezine taşıdı.

Jokowi, Prabowo’nun selefi ve siyasi destekçisiydi. Soruşturma, özellikle bir şüphelinin iki cumhurbaşkanı döneminde de üst düzey görevlerde bulunması nedeniyle, iki liderin siyasi çevreleri arasındaki gerilimi açığa çıkardı. Müfettişlerin önündeki hukuki görev, gözetlemeyi kimin yetkilendirdiğini ve toplanan bilgilere ne olduğunu belirlemek.

Reklam

Başlıca gelişmeler şu sırayla yaşandı:

  • 2025’in başları: Polise göre yasa dışı gözetleme iddiası başladı ve 2026’da da sürdü.
  • Ekim 2026’nın sonları: Müfettişler, ele geçirilen iletişimleri içeren dosyaların silinmesi talimatının verildiğini öne sürdü.
  • 28 Ekim: Öğrenciler ve sivil toplum grupları Cakarta’da ve diğer birkaç kentte yangınları, harcamaları ve başka sorunları protesto etti.
  • 3 Kasım: Polis, gözetleme soruşturmasında ilk üç şüpheliyi açıkladı.
  • 4 Kasım: Prabowo, Listyo’yu görevden aldıktan sonra Ariyo’yu Cumhurbaşkanlığı Personel Ofisi başkan vekili olarak atadı.
  • 5 Kasım: Müfettişler Slamet’i dördüncü şüpheli olarak belirledi.
  • 7 Kasım: İşçiler Prabowo’ya destek için miting düzenlerken kadınların yürüyüşünde politikalar protesto edildi.

Kadınlar Cakarta sokaklarında dokuz talep dile getirdi

Kadınların yürüyüşü, toplumsal cinsiyet eşitliğini çevrenin korunması, ekonomik kaygılar ve sağlık hizmetlerine erişimle ilişkilendirdi. Dokuz talep arasında hoşgörü ve çeşitlilik, çevrenin korunması ve kadın işçilerin güvence altına alınması çağrıları da vardı.

Katılımcılar, hükümetin maliyetli ücretsiz yemek programını ve kadın hijyen ürünlerine getirilen vergiyi de protesto etti. İtirazları, ülke genelindeki harcama tercihleriyle temel kişisel ihtiyaçların maliyetini aynı gösteride gündeme taşıdı.

Kadın işçilerin korunması talebi, başka bir işçi mitingi cumhurbaşkanına destek verirken yürüyüşü çalışma hayatıyla ilgili konulara bağladı. Böylece geçim ve çalışma koşullarıyla ilgilenen kesimler iki farklı siyasi tutum sergiledi: Bir mitingde Prabowo’nun cumhurbaşkanlığına destek, diğerinde politika değişikliği talebi.

Kadınların gündemi, hükümetin tek bir kararının ötesine uzanıyordu. Katılımcılar toplumsal adaleti, kadın haklarını ve çevresel adaleti, yani kirlilik ve doğaya verilen zarardan etkilenen insanlara adil davranılmasını gündeme getirdi. Yürüyüşte bu kaygılar; yangınlar, harcamalar ve kadınlara yönelik muamele hakkındaki somut şikâyetlerle dile getirildi.

Sherina ve diğer tanınmış isimler yürüyüşe katıldı

Sherina Munaf, devam eden orman ve arazi yangınlarına dikkat çeken bir pankart taşıdı. Çevrenin ve yaban hayatının korunması çağrısı da yapan Munaf, böylece yönetime yönelik en kalıcı şikâyetlerden biriyle dayanışma gösterdi.

Oyuncu Tara Basro, toplumsal adalet ve kadın hakları talepleriyle diğer katılımcılara eşlik etti. Basro’nun ayrıca yürüyüşçülerin etrafında insan zinciri oluşturulmasına yardımcı olduğu belirtildi. Müzisyen ve oyuncu Eva Celia, pembe bir kebaya, yani geleneksel kıyafet giyerek toplumsal cinsiyet eşitliğine destek verdi.

Diğer katılımcılar arasında Kristo Immanuel, Lutesha, Della Dartyan, Yoshi Sudarso ve Shahnaz Soehartono da yer aldı. Della, Endonezya’nın çevresiyle ilgili kaygıları dile getiren bir pankart taşırken Yoshi’nin pankartında toplumsal cinsiyet eşitliği ve kadınların korunması öne çıktı.

Reklam

Tanınmış isimler, talepleri zaten geniş bir yelpazeye yayılan yürüyüşe katıldı. Katılımları, işyerinde korunmadan yangınların yol açtığı zarara kadar sivil toplum grupları ve diğer göstericilerin paylaştığı kaygıları tanınan yüzlerle görünür kıldı.

Aylardır süren yangınlar son yürüyüşü önceki protestolara bağladı

Orman yangınları, kadınların yürüyüşü ile Ekim sonlarında düzenlenen öğrenci gösterileri arasında doğrudan bir bağlantı kurdu. Ormansızlaşmayı izleyen Nusantara Atlas, eylülde sona eren dokuz aylık dönemde 1,9 milyon hektardan fazla alanın yandığını bildirdi. Bir kilometrekarenin 100 hektara denk geldiği hesaba göre bu alan 19 bin kilometrekareden fazla.

Tahmin, Nusantara Atlas’ın 21 Ekim 2026’da yayımladığı bağımsız değerlendirmeye dayanıyor. Çalışmada Sentinel-2 uydu görüntüleri ve PLOS ONE’da yayımlanan bir yöntem kullanıldı. Değerlendirmeye göre ocak-eylül döneminde yaklaşık 1,9 milyon hektar alan yangından etkilendi; bu alanın yarısından fazlasında yangın eylülde tespit edildi. Ölçüm, yok olan bitki örtüsünün eşdeğer alanını değil, yangından etkilenen araziyi gösteriyor: Haritalanan alanlardaki bitki örtüsünün bir bölümü yanmamış, yangından sağ çıkmış ya da yeniden büyümüş olabilir.

Değerlendirmede yanık izleri haritalandı ve yanmış olabilecek alanlar beş uydudan gelen NASA FIRMS aktif yangın noktalarıyla karşılaştırıldı; veriler Google Earth Engine’de işlendi. 6,25 hektardan küçük yanmış alanlar çalışmaya dahil edilmedi ve yanlış tespitleri azaltmak için ihtiyatlı bir belirleme yöntemi kullanıldı. Kalıcı bulut ve duman tespiti geciktirebilir; yeni görüntüler elde edildikçe rakamlar güncellenebilir.

Orman Bakanlığının sınıflandırmasına göre yangından etkilenen doğal orman alanı yaklaşık 88 bin hektardı; Nusantara Atlas’ın kendi orman temel verilerine göre ise 85 bin hektardı. Haritalanan etkilenen alan, Ocak-Eylül 2019 dönemine kıyasla yüzde 38 daha büyüktü. Ayrı olarak, 18 Ekim’e kadarki toplam yangın noktası tespitleri, her karşılaştırmada aynı uydu grupları kullanıldığında, 2019’un aynı dönemine göre yüzde 67 daha yüksek; 2015’in karşılık gelen dönemine göreyse yüzde 33 daha düşüktü. Yangın noktaları, etkilenen alanı değil aktif yangın tespitlerini ölçüyor. Nusantara Atlas’ın 2015 için karşılaştırılabilir bir yanmış alan tahmini bulunmuyor.

Ekimdeki orman yangını protestolarında Cakarta, Bandung, Malang, Yogyakarta ve Makassar’da binlerce kişi sokaklara çıktı. Öğrenciler, ulusal afet ilan edilmesini ve Endonezya’nın Borneo’daki toprakları olan Sumatra ile Kalimantan’daki yangınlara müdahale için daha fazla kaynak ayrılmasını istedi.

Duman, solunum yolu hastalıklarını artırmış ve komşu Malezya ile Singapur’a yayılmıştı. Endonezya’da daha kurak koşullara yol açabilen bir iklim örüntüsü olan El Niño krizi ağırlaştırmıştı. Kurak turbalık alanlar özellikle büyük bir sorundu: Turba, kısmen çürümüş bitki maddesi içerir; yüzeyin altında yanabilir ve söndürülmesi zor duman çıkarabilir.

Hükümetin iletişim ofisi, yetkililerin yangınlarla bağlantılı şirketler hakkında dava açtığını, etkilenen eyaletlere yardım ulaştırdığını ve yangınları izlemeyi sürdüreceğini bildirdi. Protestocular daha kapsamlı bir müdahale istiyordu. Sherina’nın 7 Kasım’da taşıdığı pankart, yürüyüşçülerin çözüme kavuşmadığını düşündüğü acil durumun gündemde kalmasını sağladı.

Harcama tercihleri ve protestolara müdahale mercek altında

Prabowo’nun ücretsiz yemek programı, kadınların yürüyüşünde eleştirilen bir başka konuydu. Protestocular, programın maliyetini hükümetin yangınlara müdahalesiyle birlikte sorgulayarak, topluluklar çevresel bir acil durumla karşı karşıyayken yönetimi harcama önceliklerini açıklamaya zorladı.

Hijyen ürünlerine getirilen vergi, bu tartışmayı düzenli hane harcamaları düzeyine indirdi. Temel bir ürüne uygulanan vergi, alıcıların ödediği tutarı artırıyor. Talep, kadınların düzenli bir gideriyle ilgiliydi; yürüyüşte ayrıca işyerinde koruma ve sağlık hizmetlerine erişim de istendi.

Önceki gösteriler, yetkililerin muhalif sesleri nasıl yönettiğini zaten sınamıştı. 28 Ekim’de Cakarta’daki Hotel Indonesia Kavşağı’na doğru ilerleyen öğrenciler, Jalan Sudirman’daki Bank UOB binası yakınlarında durduruldu. HI Kavşağı yakınındaki barikatlar, polisin memurların üzerlerinde taşıdıkları kameraların daha fazla kullanılmasını teşvik etme ve protestolar sırasında diyaloga öncelik verme sözüyle aynı döneme denk geldi.

Reklam

Emniyet Genel Müdürü General Suyudi Ario Seto, insanların görüşlerini güvenli biçimde ifade edebilmelerini sağlayan önleyici bir yaklaşım çağrısında bulunmuştu. Göstericiler açısından somut meseleler arasında planlanan protesto alanlarına ulaşıp ulaşamayacakları ve polisle karşılaşmaların kayda alınıp alınmayacağı vardı.

7 Kasım’daki toplanmalar, yönetimine yönelik eleştirilerin sürdüğü bir döneme Prabowo’ya verilen desteği de ekledi. Somut talepler ise farklı kaldı: Said’in öncülük ettiği işçiler cumhurbaşkanlığı etrafında toplandı; kadınların yürüyüşünde ise haklar, temel ihtiyaçların maliyeti ve devam eden yangınlar konusunda harekete geçilmesi istendi.

Öne Çıkan Noktalar

  • 7 Kasım 2026’da Cakarta’da yüzlerce işçi Prabowo’ya destek verirken yüzlerce kişi politikalarını protesto eden kadınların yürüyüşüne katıldı.
  • İşçi Partisi Genel Başkanı ve cumhurbaşkanının danışmanı Said Iqbal, cumhurbaşkanlığına destek için sendika üyelerini harekete geçirme sözü verdi.
  • Polis, yasa dışı gözetleme iddialarıyla ilgili soruşturmada dört üst düzey emniyet görevlisini şüpheli olarak belirledi.
  • Kadınların yürüyüşünde ekonomik, toplumsal, çevresel ve sağlıkla ilgili dokuz talep dile getirildi.
  • Sherina Munaf ve diğer tanınmış isimler, kadın hakları ve çevrenin korunması çağrısı yapan katılımcılara eşlik etti.
  • Orman yangınları, ücretsiz yemek programının maliyeti ve hijyen ürünlerine getirilen vergi, yürüyüşçülerin şikâyetleri arasındaydı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir