Nehir kirliliği sürerken 14 köyde su sıkıntısı yaşanıyor
Tayland'ın Mae Sai ilçesinde şebeke suyu üretimi, 14 köyde arıtma sürecini aksatan olağan dışı bulanık suyun ardından 6 Kasım 2026'da normale göre yaklaşık yüzde 80 düzeyine çıktı. Sai Nehri'nden alınan ve arıtma tesisini besleyen su üzerinde yapılan ilk testte litre başına 0,25 miligram arsenik tespit edildi. Bu miktar, litre başına 0,01 miligram olan yüzey suyu standardının 25 katı.
İçindekiler
- Nehir kirliliği sürerken 14 köyde su sıkıntısı yaşanıyor
- Arıtma tesisi üretimi neden düşürdü?
- Arsenik ölçümleri ne gösteriyor?
- Uyarılar ve su kesintileri nasıl gelişti?
- Sakinler içme suyu konusunda neler bilmeli?
- Sağlık taramasında 400 kişiye ulaşıldı
- Yağış ve nehrin yukarısındaki madencilik mercek altında
- Bölgesel testler değişen bir kirlilik tablosu ortaya koyuyor
- Alternatif su kaynakları inşaat ve iş birliğine bağlı
- Öne Çıkanlar
Chiang Rai Valisi Chucheep Pongchai, yetkililer laboratuvar analizi için numuneler toplarken çevre ve su işleri yetkilileriyle birlikte Hua Fai yerleşimini inceledi. İlk aşamadaki hedef, Mae Sai ve Wiang Phang Kham nahiyelerindeki hanelere yetecek miktarda suyu yeniden sağlarken hem nehirden gelen suyun hem de arıtılmış suyun kalitesini kontrol etmekti.
Son ön arsenik ölçümü, ağustosta kaydedilen ve standardın yaklaşık 28 katına ulaşan daha önceki zirvenin ardından geldi. Eylül ölçümlerinde değerler litre başına 0,012 ila 0,017 miligrama gerilemişti; ancak Sai Nehri'nde izlenen üç noktanın tamamında sınır aşılmaya devam etti.
Mae Sai artık birbiriyle bağlantılı iki sorunla karşı karşıya: başlıca su kaynağındaki kirlilik ve arıtma ekipmanını zorlayan nehir koşulları. Acil durum su depoları bölge sakinlerinin suya erişmesine yardımcı olurken Chiang Saen üzerinden Mekong'dan su getirilmesi önerisi, Sai Nehri'ne bağımlılığı azaltabilir.
Haneler açısından kesinti; su sıkıntısı, şişe suya yapılan ek harcamalar ve yerel suyu kullanma ya da nehir balığı yeme konusundaki kaygıları beraberinde getirdi. Yetkililer içinse üretimi yeniden başlatmak, müdahalenin yalnızca bir parçası. Alternatif su kaynaklarına yönelik planlarla birlikte çevre incelemeleri, içme suyu kontrolleri ve sağlık taramaları da sürüyor.
Arıtma tesisi üretimi neden düşürdü?
Eyalet Su İşleri Kurumu (PWA), 5 Kasım günü saat 15.30 civarında filtreleme sorunları yaşamaya başladı. Etkilenen 14 köyde su temini normale göre yaklaşık yüzde 60'a geriledi; ertesi gün yüzde 80'e yükseldi. Bu, 20 yüzde puanlık bir artış anlamına geliyor ancak üretim hâlâ normal düzeyin yaklaşık beşte bir altında.
Mae Sai PWA şube müdürü Komsan Sammana, ham sudaki bulanıklığın yaklaşık 14.000 nefelometrik bulanıklık birimine (NTU) ulaştığını söyledi. Bulanıklık, çamur ve tortu gibi asılı parçacıklar nedeniyle suyun ne kadar bulanık olduğunu ölçer.
Arıtma sistemi yaklaşık 6.000 NTU düzeyindeki suyu arıtabiliyor ya da bu seviyede test edildi. 5 Kasım'daki ölçüm bu düzeyin iki katından fazlaydı. Kurak mevsimde olağan ölçümler yaklaşık 800 ila 1.200 NTU; sel dönemlerinde ise 3.000 ila 6.000 NTU arasında.
Komsan, tesise gelen su ekipmanın arıtma kapasitesini aşınca su işlerinin üretimi geçici olarak durdurduğunu söyledi. Olağan dışı bulanık suyun nehirde ilerlemesinin ardından üretim koşullarının iyileşmesini beklediğini belirtti. Şube ham suyu her gün kontrol ediyor; kesinti sırasında arsenik ve bulanıklık takibini sıklaştırdı.
Arsenik ölçümleri ne gösteriyor?
Chiang Mai'deki bölgesel çevre ofisinin su, hava ve gürültü kalitesi birimi direktörü Piyanuch Suangkham, 6 Kasım'daki incelemede laboratuvarda ayrıntılı analiz için numuneler gönderilmeden önce saha test kiti kullanıldığını söyledi. Bu nedenle litre başına 0,25 miligramlık değer, laboratuvar onayı bekleyen bir ön sonuç.
Kirlilik Kontrol Dairesinin (PCD) yüzey suları için belirlediği sınır litre başına 0,010 miligram. 0,25'in 0,010'a bölünmesi, sınırın 25 katına karşılık geliyor. Sınırın 28 katı ifadesi ise ağustostaki önceki zirveyi anlatıyor.
PCD'nin 26-30 Eylül tarihlerinde alınan numunelere dayanan 23. izleme turu, Chiang Mai ve Chiang Rai'deki 23 yüzey suyu noktasını kapsadı. Sai Nehri'nde sonuçlar şöyleydi:
- Ban Hua Fai: Litre başına 0,017 miligram; standardın yüzde 70 üzerinde.
- Sai Nehri üzerindeki İkinci Dostluk Köprüsü: Litre başına 0,013 miligram; standardın yüzde 30 üzerinde.
- Ban Pa Sang Ngam: Litre başına 0,012 miligram; standardın yüzde 20 üzerinde.
Eylül sonuçları, ağustostaki zirvenin ardından yetkililerin izlemeyi neden sürdürdüğünü gösteriyor. Sai Nehri'nde numune alınan her noktada arsenik sınırı aştı. Ağustosta alınan numunelerde kurşun miktarı da izin verilen düzeyin beş katından fazla çıktı.
Uyarılar ve su kesintileri nasıl gelişti?
Kasım ayındaki su kesintisinden önce de kirlilik ölçümlerinde tekrarlanan sınır aşımları görülmüştü. Mae Fah Luang Üniversitesi Sosyal İnovasyon Fakültesinden Suebskul Kitinukorn, Mayıs 2025'ten bu yana yapılan her ölçümde Sai Nehri'ndeki üç izleme noktasının tamamında arsenik düzeyinin standardı aştığını söyledi. Çevre yetkilileri de ağustostan itibaren sınır aşımlarının sürdüğünü belirtti.
Başlıca gelişmeler bir yılı aşkın döneme yayılıyor:
- Mayıs 2025: Bölgesel kirlilik değerlendirmesinde, Koh Chang nahiyesindeki Ban Pa Sang Ngam'da arsenik miktarı ulusal sınırın yaklaşık 49 katı olarak ölçüldü.
- Şubat-Mart 2026: Bölgesel izlemelerde Kok, Sai, Ruak ve Mekong nehir sisteminin bazı kesimlerinde arsenik sorunu tespit edildi.
- Ağustos 2026 başı: Sai Nehri'ndeki arsenik düzeyi standardın yaklaşık 28 katına ulaştı.
- 26-30 Eylül: PCD 23 noktadan numune aldı; Sai Nehri'ndeki üç noktanın tamamında arsenik sınırı aştı.
- 8 Ekim: Sağlık uyarısında, Mae Sai'nin beş nahiyesindeki sakinlere arıtılmamış Sai Nehri suyunu içme, yemek pişirme veya buz yapımında kullanmamaları ve nehirde yakalanan balıkları yememeleri tavsiye edildi.
- 14 Ekim: Sağlık ekipleri, maruz kalma riski taşıdığı düşünülen 400 kişiden idrar numunesi aldı.
- 5-6 Kasım: Arıtma sorunları su arzını yüzde 60'a düşürdü; üretim daha sonra yaklaşık yüzde 80'e çıktı.
Ban Pa Sang Ngam'da daha önce ölçülen yüksek değer, ağustostaki zirve ve kasımdaki saha testi farklı zamanlarda alınan numuneleri yansıtıyor. Eylül ayında ölçülen daha düşük ancak devam eden sınır aşımlarıyla birlikte bu sonuçlar, kirlilik düzeyleri zaman içinde değişen bir nehre işaret ediyor.
Sakinler içme suyu konusunda neler bilmeli?
PCD, kurumlara, özellikle de PWA'ya, hem ham su hem de arıtılmış şebeke suyu kontrollerini sıklaştırma talimatı verdi. Nehirden alınan numuneler, suyun temin sürecine girdiği andaki durumunu ölçüyor. Arıtmadan sonra yapılan testler ise evlere dağıtılan suyun kalitesini ortaya koyuyor.
Sağlık yetkilileri, sakinlere standartlara uygun şişe suyu ya da kalitesi yerel kurumlarca kontrol edilmiş musluk suyu kullanmalarını tavsiye etti. Suyu kaynatmak ve klor eklemek arseniği gidermez. Aşırı arsenik içeren suyun tüketilmeden önce uygun arıtma teknolojileriyle işlenmesi ve test edilmesi gerekir.
Sağlık Dairesi, Mae Sai, Chiang Saen ve Wiang Chiang Rung'da yeraltı suyu kullanan 38 köy su sisteminin kontrollerde arsenik standartlarını karşıladığını bildirdi. Bu sonuçlar yalnızca test edilen sistemleri kapsıyor; diğer su kaynaklarının ayrıca izlenmesi gerekiyor.
Hua Fai bölgesindeki Ban Tham Pha Chom sakinleri şişe su satın aldıklarını ve yerel sularda yakalanan balıklardan kaçındıklarını anlattı. Bazıları yeraltı suyunu kullandıktan sonra kaşıntı yaşadığını bildirdi ve kızılımsı musluk suyuyla yıkanma konusunda endişelerini dile getirdi. Sağlık yetkilileri, olağan dışı belirti gösteren ya da maruz kaldığından şüphelenen herkese sağlık kuruluşuna başvurmasını tavsiye etti.
PWA, dağıtım için şebeke suyu içeren yedek depolar kurdu. Suebskul da olağan su temini kısıtlı kalırken acil erişimin öncelik olması gerektiğini belirterek en az iki nahiyeye temiz su ulaştırılması ve mobil içme suyu üretim ünitelerinin devreye alınması çağrısında bulundu.
Sağlık taramasında 400 kişiye ulaşıldı
Halk sağlığı ekipleri, maruz kalma risklerini değerlendirmek üzere 14 Ekim'de Mae Sai ve Koh Chang sağlık merkezlerini ziyaret etti. Sakinlerle kirli suyla temasları hakkında görüşen ekipler, 233'ü Koh Chang'de, 167'si Mae Sai'de olmak üzere 400 idrar numunesi topladı.
Hastalık Kontrol Dairesi Genel Müdür Yardımcısı Dr. Anek Mungomklang, çalışmanın maruz kalma değerlendirmesini, laboratuvar testlerini ve arsenikle teması azaltmaya yönelik tavsiyeleri bir araya getirdiğini söyledi. İdrar testleri sağlık ekiplerinin arsenik maruziyetini değerlendirmesine ve kişinin hangi ek incelemelere ihtiyaç duyabileceğine karar vermesine yardımcı oluyor.
Dairenin gözetim programı, 2025-2029 döneminde Kok, Sai, Ruak, Salween ve Mekong nehirlerini kapsıyor. Yetkililer ayrıca Chiang Rai Prachanukroh Hastanesiyle tedavi, hasta sevkleri ve inceleme prosedürlerini görüştü.
Pirinç de dahil olmak üzere tarım ürünlerinde olası kirliliğe yönelik incelemeler de sürüyordu. Sai Nehri'nden doğrudan alınan sulama suyu nedeniyle su, toprak ve ürünlerin test edilmesi, çiftçiler açısından da içme suyu kullananlar kadar önem taşıyor. 400 idrar numunesinin sonuçları ve tarımsal incelemelerin bulguları henüz açıklanmamıştı.
Yağış ve nehrin yukarısındaki madencilik mercek altında
Piyanuch, önceki bir iki gün içinde nehrin yukarı havzasında yağan yağmurun tortuyu ve birikmiş metalleri nehre taşımış olabileceğini söyledi. Yetkililer ayrıca nehirdeki su miktarının azalmasının, kalan sudaki kirletici yoğunluğunu artırabileceğine dikkat çekti.
PCD, kuzeyde incelenen kirlilikten sorumlu herhangi bir yerel kaynak tespit edemediğini bildirdi. Eyalet yetkilileri, Myanmar sınırının ötesindeki faaliyetler, özellikle Tachileik çevresindeki ve Sai Nehri'nin yukarı havzasındaki madencilik hakkında daha fazla bilgi edinmeye çalışıyordu.
Güvenlik birimlerinin verdiği bilgilere göre Tachileik bölgesinde 28 madencilik şirketi bulunuyor: 12'si altın, altısı manganez, altısı kurşun ve çinko, üçü kalay, biri antimon çıkarıyor. Tayland güvenlik birimleri ayrıca Sai Nehri'nin yukarı havzasında 14 altın ve nadir toprak elementi madeni tespit etti. Bunların yarıdan fazlası nehrin veya kollarının içinde ya da kıyısında bulunuyor. Bu rakamlar farklı unsurları, bir bölgedeki şirketleri ve bir nehir havzasındaki sahaları sayıyor.
Bazı altın madenciliği faaliyetleri, Tayland sınırına yaklaşık 25 kilometre mesafedeki Mong Ton ve Mong Hsat çevresinde tespit edildi. Mae Sai'ye yaklaşık 30 kilometre uzaklıktaki Doi Ko Wan civarında ise dört şirket faaliyet gösteriyor. Mong Hsat çevresindeki madencilik, Birleşik Wa Eyalet Ordusu, Myanmar ordusu, yerel milisler ve Çinli şirketlerin yatırımlarıyla ilişkilendirildi.
Yetkililer son yükselişe hangi faaliyetlerin katkıda bulunduğunu hâlâ araştırıyordu. Suebskul, acil su dağıtımına nehrin yukarı havzasında atılacak adımların eşlik etmesi gerektiğini belirterek Tayland'ın Myanmar'la müzakere edip kaynağa yakın bölgelerde madenciliği durdurmasını istedi.
Bölgesel testler değişen bir kirlilik tablosu ortaya koyuyor
Mekong Nehri Komisyonunun nisan ayındaki izleme açıklaması, soruna daha geniş bir çerçeveden bakmayı sağlıyor. 29 Nisan 2026'da yayımlanan açıklamada, şubat ve mart aylarında yapılan ölçümlerin Kok, Sai, Ruak ve Mekong sisteminin bazı kesimlerinde arsenik kirliliği gösterdiği belirtildi.
Komisyon özellikle nehir yatağında biriken tortudaki arsenik düzeyine dikkat çekti. Sai ve Ruak üzerindeki bazı noktalardan alınan numuneler ile Chiang Rai'deki izlenen üç Mekong istasyonunun tamamından alınan numuneler, Tayland yönergelerindeki tehlikeli düzeyleri aştı. Yağış, nehir akışı ve tortunun hareketi, kirliliğin nereye taşındığını ve nerede biriktiğini etkileyebilir.
Komisyon değerlendirmesini şöyle ifade etti:
Arsenik kirliliği belirli bölgelerle sınırlı kalmayı sürdürüyor; ancak hem suda hem tortuda kalıcılığı nedeniyle sürekli dikkat gerektiriyor.
Kuzey Laos'taki Bokeo'da 6 Şubat 2026'da arsenik miktarı su sınırını aştı. 23 Şubat, 8 Mart ve 24 Mart'ta yapılan takip testlerinde değerler sınır içinde kaldı. Luang Prabang'da ise izleme dönemi boyunca ölçümler litre başına 0,01 miligramın altında seyretti.
Tayland'ın eylül ayındaki izleme turunda daha sonra Kok, Ruak ve Mekong'un yanı sıra Fang, Lao ve Korn kollarında da izlenen tüm noktalardaki ağır metal düzeyleri standartlar içinde kaldı. PCD daha sonra, komşu ülkelerden gelen sellerle bağlantılı olarak Mekong'da yükselen arsenik yoğunluğuna dikkat çekti. Bu sonuçlar, Mae Sai'nin bu nehirden su alma planı açısından kontrollerin sürdürülmesini önemli kılıyor.
Alternatif su kaynakları inşaat ve iş birliğine bağlı
Chiang Rai'nin başlıca alternatif su planı, Mekong'dan alınacak suyun Chiang Saen'deki bir arıtma tesisinden geçirilerek Mae Chan ve Mae Sai'ye ulaştırılmasını öngörüyor. Önerilen tesis saatte 1.000 metreküp, yani bir milyon litre su arıtacak.
İnşaatın yaklaşık yarısının tamamlandığı belirtilmişti; ancak bir açıklamada bu ilerlemenin 2024'teki büyük sellerden önce kaydedildiği ifade edildi. Yetkililer kesin bir açılış tarihi vermedi. Diğer planlar arasında Mae Lao Nehri ve Doi Mae Kham çevresindeki kaynaklardan yararlanılması, ayrıca eyaletin boru hattı şebekesine bağlanabilecek su depoları bulunuyor.
Yeraltı Suyu Kaynakları Dairesi de 2027 çalışma programı kapsamında yeraltı suyu sistemleri ve depolama tankları kurmayı planlıyor. Bu projeler, Sai Nehri'nin aşırı bulanıklaştığı ya da güvenilir biçimde arıtılamayacak kadar kirlendiği dönemlerde ilçeye daha fazla seçenek sunacak.
Tayland ve Myanmar, Myanmar askeri lideri General Min Aung Hlaing'in ağustosta Tayland'a yaptığı ziyaret sırasında sınır ötesi kirlilikle ilgili bir çalışma yönergesi imzaladı. Ortak çalışma grubunun Kasım 2026'nın ilerleyen günlerinde toplanması beklenirken PCD, Mekong Nehri Komisyonu aracılığıyla Laos'la koordinasyon planladı.
Komisyon, Myanmar'la ortak izleme çalışmalarının Mayıs 2025'te başladığını ve Myanmar'ın Ocak 2026'da Tayland'la birlikte çalışmayı ve teknik desteği kabul ettiğini bildirdi. Japonya ve Birleşik Krallık'ın desteklediği bölgesel programların 2026-2028 döneminde yürütülmesi planlanıyor. PCD ayrıca kirlenmiş tortuların yönetimi ve metalleri tespit edecek ekipmanın geliştirilmesi için uluslararası ortaklar ve sektör temsilcileriyle çalışıyor.
Öne Çıkanlar
- İki nahiyedeki 14 köyü etkileyen kesintinin ardından Mae Sai'de su üretimi yüzde 60'tan normale göre yaklaşık yüzde 80'e çıktı.
- 6 Kasım'da nehirden alınan numunede arsenik miktarı ön ölçüme göre litre başına 0,25 miligram, yani yüzey suyu sınırının 25 katı çıktı.
- Eylül testlerinde Sai Nehri'ndeki üç izleme noktasının tamamında arsenik standardı aştı.
- Bulanıklık yaklaşık 14.000 NTU'ya ulaştı ve arıtma sisteminin kapasitesini aştı.
- Sağlık ekipleri 400 kişiden idrar numunesi aldı; yetkililer kalitesi doğrulanmış su kullanılmasını tavsiye etti.
- Suyu kaynatmak veya klor eklemek arseniği gidermez.
- Alternatif su kaynakları arasında Chiang Saen'deki arıtma projesi ve 2027 için planlanan yeraltı suyu sistemleri bulunuyor.
- Tayland ve Myanmar ortak çalışma grubunun sınır ötesi kirliliği ele almak üzere kasımın ilerleyen günlerinde toplanması bekleniyordu.






