132 müteahhit incelendi, binlerce alıcı yardım arıyor
Özbekistan Rekabeti Geliştirme ve Tüketiciyi Koruma Komitesi, 2026'nın ocak-eylül döneminde müteahhitlerle ilgili 1.700'den fazla şikâyet aldı. Komitenin 12 bölgede faaliyet gösteren 132 inşaat şirketinin sunduğu sözleşmeleri incelemesi, sözleşmelerin %77,3'ünde anlaşmanın sona ermesi hâlinde alıcılara paranın iadesi için uygun bir süre belirlenmediğini, %50,8'inde ise teslimatın gecikmesine yönelik ceza hükmü bulunmadığını ortaya koydu.
İçindekiler
- 132 müteahhit incelendi, binlerce alıcı yardım arıyor
- Müfettişler sözleşmelerde ne buldu?
- Sözleşmenin iptali kaporayı nasıl tüketebilir?
- Imarat alıcıları kaçırılan teslim tarihlerini ve iade anlaşmazlıklarını anlatıyor
- İnşaat bulguları ve ceza soruşturması
- Emanet hesap sistemi vaat edildi, ancak takvim sarktı
- Korunan bir banka hesabı neyi değiştirir?
- Aynı tutarın iadesi neden yine de zarara yol açabilir?
- Sözleşmeler vaat edilen konutu da korumalı
- Öne Çıkanlar
Komite, şikâyetleri inceledikten sonra ağırlıklı olarak inşaat kalitesi ve teslimat gecikmeleriyle ilgili konularda tüketiciler lehine yaklaşık 14,5 milyar somluk yeniden hesaplama yapılmasını sağladı. Sektör genelinde, tamamlanmadan önce konut satın alınmasıyla ilgili ihlallerin 2025'te yaklaşık 3.000 kişiye toplam 668 milyar som zarar verdiği bildirildi.
Bu rakamların ardında basit bir sorun var: Aileler hâlâ inşaatı süren konutlar için ödeme yapıyor, ancak müteahhitler daireleri teslim etmeden parayı alıp kullanabiliyor. İnşaat durduğunda alıcılar, yıllarca ne vaat edilen konuta kavuşabiliyor ne de birikimlerine erişebiliyor.
Bu ödemeleri koruması amaçlanan bir sistemin 1 Ocak 2026'da zorunlu hâle gelmesi planlanmıştı. Kasım başı itibarıyla bu tür inşaatlar için zorunlu emanet hesap mekanizması hâlâ uygulamaya geçmemiş, mekanizmayı desteklemesi amaçlanan yasa tasarısı da değerlendirme aşamasında kalmıştı.
Imarat Development çevresindeki anlaşmazlık; kaçırılan teslim tarihleri, iadelerden yapılan kesintilere yönelik itirazlar, inşaat kusurları ve ceza soruşturması dâhil olmak üzere sorunun birçok boyutunu bir araya getiriyor. Ayrıca, yıllarca bekledikten sonra ilk ödenen tutarın geri alınması durumunda bile bir hanenin mali açıdan neden daha kötü durumda kalabileceğini gösteriyor.
Müfettişler sözleşmelerde ne buldu?
Komitenin incelemesi, Taşkent şehrindeki ve 11 vilayetteki müteahhitleri kapsıyordu. Bulgular yalnızca inşaat gecikmeleriyle sınırlı değildi: Çok sayıda sözleşme onarım, para iadesi ve nihai fiyatla ilgili temel konuları çözümsüz bırakıyor ya da bu konularda müteahhide daha fazla yetki tanıyordu.
Komite şu sorunları kaydetti:
- Sözleşmelerin %77,3'ünde para iadesi için bir süre belirtilmemiş ya da ilk ödeme koşullarıyla tutarsız bir süre belirlenmişti.
- %63,6'sında teslimattan sonra geçerli olacak garanti süresi belirtilmemişti.
- %59,1'i ağırlıklı olarak müteahhidin çıkarlarını yansıtıyordu.
- %54,5'inde garanti süresi içinde kusurları giderme yükümlülüğü belirtilmemişti.
- %50,8'inde inşaat gecikmelerine yönelik ceza hükmü bulunmuyordu.
- %33,3'ünde açık bir teslim tarihi belirtilmemişti.
- %30,3'ü yalnızca Rusça düzenlenmişti; komite bunu devlet dili şartlarının ihlali olarak nitelendirdi.
Bazı sözleşmeler, alıcının sözleşmeyi iptal etmesi hâlinde müteahhitlerin ödenen tutarın %4 ila %15'ini kesmesine izin veriyordu. Bazı sözleşmelerde iadeler dairenin başka birine satılmasına bağlanıyor, bazılarında ise şirkete fiyatı tek taraflı artırma hakkı tanınıyordu.
İadeyi gelecekte yapılacak bir satışa bağlamak, aileyi büyük ölçüde müteahhidin kontrolündeki bir gelişmeyi beklemek zorunda bırakıyor. Kesin bir iade tarihi olmadığında alıcılar başka bir satın alımı güvenilir biçimde planlayamıyor veya başka ihtiyaçları için gereken parayı geri alamıyor.
Temmuz 2026'da sunulan ayrı bir incelemede 129 sözleşme değerlendirildi. Sözleşmelerin %51'inde müteahhitlerin gecikmeden sorumlu tutulmadığı, %84'ünde garanti süresi bulunmadığı ve %80'inde yeniden hesaplamalarda müteahhitleri kayıran hükümlerin yer aldığı tespit edildi. İki incelemede farklı sözleşme grupları ele alındı; her ikisinde de korumaya ilişkin eksikliklerin tekrarlandığı görüldü.
Sözleşmenin iptali kaporayı nasıl tüketebilir?
500 milyon som değerindeki varsayımsal bir daire, ceza hükmünün yazılış biçiminin alıcının zararını nasıl değiştirebileceğini gösteriyor. Aile 150 milyon som kapora ödemişse ve sözleşme toplam fiyatın %10 ila %12'sinin kesilmesine izin veriyorsa, müteahhit 50 ila 60 milyon somu elinde tutmaya çalışabilir.
Bu kesinti, ödenmiş paranın üçte biri ila beşte ikisini tüketir. Bu nedenle dairenin toplam fiyatı üzerinden hesaplanan bir kesinti, aynı oranın yalnızca kaporaya uygulanmasından çok daha maliyetlidir.
Imarat müşterileri, Eylül 2025'te toplam satın alma bedeli üzerinden hesaplanan kesintilerle ilgili şikâyetlerini dile getirdi. Kamuoyuna şirketin kurucusu olarak tanıtılan Marat Hamdamov, inşaatın son aşamasında bazı alıcılara kesinti uygulandığını, sözleşmeyi iptal eden diğer müşterilere ise paralarının taksitler hâlinde iade edildiğini söyledi.
Rekabet Komitesinin Taşkent bölge ofisi, şirketten Sergeli City'deki bir alıcının ödediği tutarın tamamını iade etmesini istedi. Ulusal komite de tüketici haklarını kısıtlayan sözleşme hükümlerinin hukuka aykırı olduğunu belirtti ve daha geniş kapsamlı incelemesinin ardından ilgili makamlara öneriler sundu.
Müteahhitlerin gecikme cezaları ise çok daha düşük olabilir. 500 milyon somluk bir sözleşmede günlük %0,01 oran üzerinden hesaplanan tazminat, günde 50.000 som, 365 günde ise 18,25 milyon som eder. Sözleşmeler tazminatı fiyatın %5'i ya da %10'u ile sınırladığında, gecikmenin sürmesi bir noktadan sonra ödenecek sözleşmesel tazminatı artırmaz.
Imarat alıcıları kaçırılan teslim tarihlerini ve iade anlaşmazlıklarını anlatıyor
Dilorom Yutayeva, Hamdamov'la sözleşmesini 6 Ocak 2024'te yaptığını ve 30 Ekim 2025'e kadar teslim edilmesi gereken bir daire için 400 milyon som ödediğini söyledi. Teslimat yapılmadan tarih geçince parasını geri almak istedi.
Jahongir Muhiddinov, Aralık 2025'te teslim edilmesi planlanan dairelerin bedelini tamamen ödediğini söyledi. Bu tarih geçince inşaatın ilerleyişi hakkında bilgi almaya çalıştığını, ancak net bir yanıt alamadığını belirtti.
Dilnoza To'ychiboyeva, sözleşmesini Şubat 2024'te imzaladığını ve defalarca ertelenen teslimatların ardından sözleşmenin iptalini ve parasının iadesini istediğini söyledi. Kendi anlatımına göre şirket temsilcileri başlangıçta kendisini beklemeye ikna etti, ancak daha sonra sözleşmeyi şirket iptal ederek daireyi başka bir alıcıya sattı.
Taşkent polisi, bazı şikâyetçilerin konutların başkent sınırları içinde değil, Taşkent vilayetindeki Quyi Chirchiq ilçesinde yer alması nedeniyle de para iadesi istediğini belirtti. Imarat'ın ofisi Taşkent'in Sergeli ilçesindeydi. Bu alıcılar için taşınmazın idari konumu, işlemlere itiraz etmek için başka bir gerekçe hâline geldi.
Hamdamov sorunları diğer kurucularla yaşanan anlaşmazlığa bağladı. Sergeli City ve Bristol City dâhil bazı projelerden dışlandığını söyleyen Hamdamov, kendisine ve ailesine yönelik tehditler olduğunu öne sürdü. Kendini Imarat Development'ın direktörü olarak tanıtan Olim Mamatov ise daha sonra Hamdamov ile diğer kurucular arasındaki ilişkilerin düzeldiğini ve Hamdamov'un projelerde çalışmaya dönebileceğini söyledi.
İnşaat bulguları ve ceza soruşturması
İnşaat müfettişleri Temmuz 2025'te Sergeli City'de sorunlar tespit etti. A9, A10, A11, D1 ve D2 bloklarındaki çalışmalar gerekli devlet kaydı yapılmadan sürdürülmüştü. Müfettişler ayrıca beton kolonlarda boşluklar, temellerin altında su ve projede öngörülen drenaj sisteminin bulunmadığını belirledi.
Denetim kurumu kusurların giderilmesini istedi ve bu bloklardaki inşaat çalışmalarını geçici olarak durdurdu. Hamdamov, çalışmaların kalıcı olarak durdurulmadığını, yalnızca geçici olarak askıya alındığını söyledi ve şirketin yasalara uygun hareket ettiğini savundu.
Taşkent polisi daha sonra alıcıların şikâyetleri üzerine Ceza Kanunu'nun dolandırıcılığı kapsayan 168. maddesi ile sivil toplum kuruluşlarındaki yetkililerin görevlerini kötüye kullanmasını düzenleyen 192-11. maddesi kapsamında ceza soruşturması açıldığını duyurdu. Polis, başvuru sahibi sayısını ya da tahmini toplam zararı açıklamadı. Hamdamov'un da gözaltına alındığı ve soruşturmada şüpheli olarak kayda geçtiği bildirildi.
Ekim 2025'te açılan daha önceki bir soruşturma, Perfect-Mansions yetkilileri ile gerekli kayıt ve izinler olmadan Tuzel Park'ta yürütülen inşaatla ilgiliydi. Projenin reklamı Imarat Development markası altında yapılmıştı. Yetkililer iki soruşturmanın bağlantılı olup olmadığını açıklamamıştı.
Mamatov, Sergeli City'de planlanan 61 bloktan 16'sının Ocak 2027'ye kadar teslim edileceğini söyledi. Bu 16 blok, planlanan toplamın yaklaşık %26'sına karşılık geliyor. Söz konusu grubun tamamlanacağı henüz teyit edilmedi.
Emanet hesap sistemi vaat edildi, ancak takvim sarktı
27 Ocak 2025 tarihli cumhurbaşkanlığı kararnamesi, alıcı katkılarıyla finanse edilen inşaatlarda emanet hesap sistemine geçişi öngörüyordu. İnsan hakları aktivisti Abdurahmon Tashanov, geçişin tamamlanmamasını eleştirdi ve sorumlu bakanlıklarla parlamentonun gecikmeyle ilgili hesap vermesi gerektiğini savundu.
Başlıca tarihler, açıklanan politika ile uygulamaya geçilmesi arasındaki farkı ortaya koyuyor:
- 27 Ocak 2025: Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle geçiş takvimi belirlendi.
- 1 Temmuz 2025: Emanet hesap sisteminin isteğe bağlı olarak kullanılmaya başlanması planlandı.
- 1 Ocak 2026: Sistemin kullanımının zorunlu hâle gelmesi planlandı.
- Ocak 2026: Adalet Bakanlığı, zorunlu kullanım için gerekli mevzuatın henüz çıkarılmadığını açıkladı.
- 28 Temmuz 2026: Yasama Meclisi, inşaat yasa tasarısını ilk okumada kabul etti.
- Kasım 2026 başı: Bu piyasa için zorunlu emanet hesap uygulaması hâlâ başlamamıştı.
Tasarı, konut alanların katkılarıyla apartman ve diğer taşınmazların inşasını düzenliyor. İlk okumada kabul edilmesi, milletvekillerinin tasarının genel yaklaşımını benimsediği anlamına geliyor; yasalaşması için daha ileri aşamalarda değerlendirilmesi gerekiyor.
Parlamentodaki görüşmeler sırasında milletvekilleri, Ceza Kanunu'nda önerilen bazı hükümlerin ikinci okumadan önce açıklığa kavuşturulmasını istedi. Tasarının nihai olarak kabul edileceği ya da zorunlu emanet hesap uygulamasının başlayacağı tarih açıklanmadı.
Korunan bir banka hesabı neyi değiştirir?
Emanet hesap sistemi, alıcının parasını doğrudan müteahhide aktarmak yerine özel bir banka hesabında tutar. Banka, üzerinde anlaşılmış koşullar yerine getirildikten sonra parayı serbest bırakır. Önerilen konut düzenlemesinde bu sistem, alıcılardan ödeme toplanmasını müteahhidin parayı hemen kullanma kararlarından ayırır.
Şehirleşme ve Konut Piyasasının Sürdürülebilir Kalkınması Ulusal Komitesi, mekanizmanın dolandırıcılığı ve alıcıların parasının kötüye kullanılmasını azaltacağını belirtiyor. Komite, hem vaat edilen konutu hem de para iadelerine erişimi kaybetmenin kabul edilemez olduğunu söyleyerek uygulamanın hızlandırılmasını istedi.
Öneri, asıl şirketin yükümlülüklerini yerine getirmesini engelleyen ciddi sorunlar ortaya çıktığında projeye başka bir müteahhidin dâhil edilmesini de öngörüyor. Bu yaklaşım, alıcıların başarısız bir müteahhitten para almaya bütünüyle bel bağlaması yerine inşaatın sürmesini ve konutların teslim edilebilmesini amaçlıyor.
Emanet hesap, paranın kimde tutulacağı sorununu ele alıyor. Sözleşme şartları ise işlemin başka bir boyutunu düzenliyor: neyin inşa edileceğini, ne zaman teslim edileceğini ve taraflardan biri anlaşmayı bozduğunda ne olacağını. Alıcıların hem korunan bir ödeme mekanizmasına hem de satın aldıkları taşınmazla ilgili uygulanabilir taahhütlere ihtiyacı var.
Aynı tutarın iadesi neden yine de zarara yol açabilir?
2024 başında 500 milyon som ödeyip 2026 sonunda aynı tutarı geri alan bir aile, parasına üç yıl boyunca erişememiş olur. Bekleme süresinde fiyatlar artabilir; hane aynı zamanda faiz geliri elde etme ya da birikimini başka amaçlarla kullanma fırsatını da kaçırabilir.
Bu örnekte kullanılan enflasyon oranları 2024 için %9,8, 2025 için %7,3 ve 2026 için tahmini %7. Bileşik hesaplandığında bu oranlar genel fiyat düzeyini yaklaşık %26 artırır. Bu durumda iade edilen 500 milyon som, dönemin başındaki yaklaşık 397 milyon somun alım gücüne denk gelir.
Bu hesaba göre, hesap bakiyesi sayısal olarak yerine konmuş olsa da alım gücü kaybı yaklaşık 103 milyon somdur. Nihai tutar kısmen 2026 enflasyon tahmininin gerçekleşip gerçekleşmemesine bağlıdır.
Dairenin yerine başka bir konut almak da ayrı bir hesap gerektirir. Sözleşmedeki konut başlangıçta 500 milyon soma mal olmuş, eşdeğer bir taşınmazın fiyatı daha sonra 800 milyona çıkmışsa, aile aynı konutu alabilmek için 300 milyon som daha bulmalıdır. Bu örnek, yerine koyma maliyeti arasındaki farkı gösteriyor; rakamlar açıklama amaçlıdır ve tazminat yürürlükteki mevzuata ve somut duruma bağlıdır.
Sözleşmeler vaat edilen konutu da korumalı
Blogger Umid G'ofurov; açıkça belirlenmiş cezalar ve sözleşmelere eklenen inşaat planları dâhil olmak üzere asgari sözleşme koşullarının zorunlu hâle getirilmesi çağrısında bulundu. G'ofurov'un kaygısı, teslim tarihlerinin ötesinde vaat edilen otopark, oyun alanı, açık alanlar ve tamamlanmış binaların görünümünü de kapsıyor.
Sözleşmeye eklenen bir plan, alıcılara ve müfettişlere tamamlanan taşınmazla karşılaştırabilecekleri somut bir ölçüt verir. Açık bir garanti, müteahhidin kusurlardan ne kadar süre sorumlu kalacağını belirtirken onarım hükmü bu kusurları giderme yükümlülüğünü ortaya koyar. Komitenin bulguları, incelenen çok sayıda sözleşmede bu hükümlerin birinin ya da ikisinin de bulunmadığını gösteriyor.
G'ofurov ayrıca müteahhitlerin gecikme yaşama, eski ödeme tutarını iade etme ve daireyi daha yüksek fiyata yeniden satma yönünde teşvik edilmiş olabileceği uyarısında bulundu. Avustralya'daki taşınmaz sözleşmelerinde yer alan sunset maddelerine ilişkin anlaşmazlıklar, benzer bir soruna işaret ediyor: Uzun süren belirsizliği sona erdirmek için konulan maddeler, fiyatlar yükselirken bazı müteahhitlerce eski satışları iptal etmek için kullanıldı. İlgili eyaletlerde yapılan yasal değişiklikler, müteahhitlerin alıcının rızası ya da mahkeme onayı olmadan sözleşmeyi iptal etme imkânını kısıtladı.
Özbekistan için öncelikli kararlar, bekleyen yasa tasarısı, banka hesaplarını düzenleyen kurallar ve satış sözleşmelerindeki asgari yükümlülüklerle ilgili. Rekabet Komitesi, alıcılara sözleşmeleri dikkatle incelemelerini, gerektiğinde hukuki danışmanlık almalarını ve hukuka aykırı hükümleri yetkili makamlara ya da mahkemelere taşımalarını tavsiye etti.
Sergeli City'deki 16 blok için verilen bir sonraki somut teslim tarihi Ocak 2027. Daha geniş piyasadaki alıcılar açısından ise reformun çözüme kavuşmayan takvimi, Ocak 2026 için vaat edilen zorunlu koruma sağlanmadan yeni ödemelerin müteahhitlere ulaşmaya ne kadar daha devam edeceğini belirliyor.
Öne Çıkanlar
- Rekabet Komitesi, 2026'nın ocak-eylül döneminde müteahhitlerle ilgili 1.700'den fazla şikâyet aldı.
- 132 müteahhit üzerinde yapılan incelemede sözleşmelerin %77,3'ünde yetersiz iade süreleri, %50,8'inde ise gecikme cezası bulunmadığı tespit edildi.
- Şikâyetlerin incelenmesinin ardından tüketiciler lehine yaklaşık 14,5 milyar somluk yeniden hesaplama yapıldı.
- Zorunlu emanet hesap uygulamasının 1 Ocak 2026'da başlaması planlanmıştı, ancak kasım başı itibarıyla uygulama başlamamıştı.
- Imarat alıcılarının şikâyetleri üzerine polis ceza soruşturması başlattı; inşaat müfettişleri de Sergeli City'de kusurlar tespit etti.
- Bir şirket temsilcisi, Sergeli City'deki 16 bloğun Ocak 2027'ye kadar teslim edileceğini söyledi.
- İadelerin gecikmesi, alıcıların alım gücünün düşmesine ve vaat edilen dairenin yerine yenisini almanın daha pahalıya mal olmasına yol açabilir.






