Gibran Siyasi Baskıyla Karşı Karşıyayken Jokowi’nin PSI Hamlesi Endonezya’nın 2029 İttifak Haritasını Sınayacak

10 dakikalık okuma
Jokowi's PSI Push Tests Indonesia's 2029 Coalition Map as Gibran Faces Political Pressure

Anketlerdeki küçük artış, çok daha büyük bir siyasi hedefle buluşuyor

Endonezya Dayanışma Partisi (PSI), Poltracking Indonesia’nın Ağustos ve Eylül-Ekim 2026’da gerçekleştirdiği iki ankette oy oranını yüzde 2,3’ten yüzde 2,9’a çıkardı. Bu, 2029’da Endonezya Temsilciler Meclisi’nde ilk kez sandalye kazanmayı hedefleyen bir parti için mütevazı bir artış. Partinin en tanınmış destekçisi, eski Cumhurbaşkanı Joko Widodo, 22 Eylül’de Bandung’da PSI üyelik numarasını kamuoyuna gösterdi.

İçindekiler
  1. Anketlerdeki küçük artış, çok daha büyük bir siyasi hedefle buluşuyor
  2. Anketler gerçekte neyi ölçtü?
  3. İki seçim, PSI’nin önündeki görevin büyüklüğünü gösteriyor
  4. Jokowi köylere kadar uzanan bir parti ağı istiyor
  5. Orta Cava en somut sınav
  6. Seçmenler neden partilerden önce adayları seçebilir?
  7. Gibran’ın geleceği popülerliğinden fazlasına bağlı
  8. Eğitim belgeleri tartışması parlamentoya taşınıyor
  9. Parlamentoda adım atılması için partiler arasında uzlaşma gerekiyor
  10. Öne Çıkanlar

Jokowi’nin müdahil olması üç siyasi hedefi bir araya getiriyor: PSI’yi ulusal parlamentoya sokmak, en küçük oğlu Kaesang Pangarep’in liderliğindeki partiyi büyütmek ve büyük oğlu Cumhurbaşkanı Yardımcısı Gibran Rakabuming Raka çevresindeki siyasi ağı güçlendirmek. Bu hedeflerin her biri, köy örgütleyicilerinden büyük partilerin liderlerine kadar farklı kişi ve kurumlara bağlı.

En güçlü aile bağı cumhurbaşkanlığı makamının içinde, partinin kendisi ise ulusal parlamentonun dışında kaldığı için PSI’nin konumu özellikle hassas. Gibran, eğitim belgeleriyle ilgili artan siyasi baskıyla karşı karşıya. Milletvekilleri, parlamentonun inceleme yapmasını ve olası anayasal süreçleri tartışıyor.

Seçim verileri hem fırsatı hem de aradaki mesafeyi gösteriyor. PSI, 2024 milletvekili seçimlerinde geçerli oyların yüzde 2,81’ini aldı; Temsilciler Meclisi’ne girmek için uygulanan yüzde 4 barajının altında kaldı. Son aktarılan anket oranı olan yüzde 2,9, partiye daha geniş bir taban arayışını sürdürdüğünü gösterirken Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto’nun partisi Gerindra açık ara önde olmayı sürdürüyor.

Seçmenler açısından temel mesele somut: Jokowi’nin kişisel destekçilerinin sandalye kazanabilecek, topluluklara hizmet edebilecek ve partiler bir sonraki cumhurbaşkanı adayını müzakere ederken siyasi müttefiklerine daha güçlü bir ses kazandırabilecek bir örgütlenmeye dönüşüp dönüşemeyeceği.

Anketler gerçekte neyi ölçtü?

Poltracking Indonesia’nın Ağustos ayı anket duyurusu, yöntem konusunda en açık bilgileri sunuyor. Anketörler, 14-20 Ağustos 2026 tarihleri arasında 38 ilin tamamında 1.220 kişiyle yüz yüze görüştü. Kuruluş, yüzde 95 güven düzeyinde artı eksi 2,9 puanlık hata payı açıkladı.

Ankette birkaç aşamalı rastgele örnekleme yöntemi kullanıldı; illerin kapsama oranı 2024 seçmen kütüğündeki dağılımla orantılı tutuldu ve cinsiyete göre tabakalandırma yapıldı. Poltracking araştırmacısı Yoki Alvetro, sonuçları 23 Eylül’de açıkladı.

Reklam

18 partinin yer aldığı simüle edilmiş oy pusulasında Gerindra yüzde 23,2, Endonezya Demokratik Mücadele Partisi (PDIP) yüzde 11,6 ve Golkar yüzde 10,4 aldı. Bunları yüzde 6,2 ile PKB, yüzde 6,1 ile Demokrat Parti, yüzde 4,4 ile NasDem, yüzde 3,4 ile PAN, yüzde 3,3 ile PKS, yüzde 2,3 ile PSI ve yüzde 1,9 ile PPP izledi.

30 Eylül-7 Ekim tarihleri arasında yapılan sonraki ankette PSI yüzde 2,9’a ulaştı; PAN ve PPP’nin önüne geçerken NasDem’in bir puan gerisinde kaldı. Gerindra yüzde 22,9’la ilk sıradaki yerini korudu. PDIP yüzde 13,4, Golkar ise yüzde 9,1 aldı. Katılımcıların yüzde 24,2’si bilmediğini söyledi ya da yanıt vermedi.

PSI’nin artışı 0,6 yüzde puan oldu. Bu büyüklükteki bir değişimi yorumlamak için her iki anketteki örnekleme belirsizliğine ilişkin bilgi gerekir; sonraki anketin örneklem büyüklüğü ve hata payı, sonuçların aktarıldığı açıklamada belirtilmedi. Ağustos anketinde açıklanan hata payı, anket tahminlerinin ne ölçüde belirsizlik içerebileceği konusunda okuyuculara yararlı bir ölçü sunuyor.

İki seçim, PSI’nin önündeki görevin büyüklüğünü gösteriyor

PSI, 2014 sonlarında kurulmasının ardından seçim yarışına katıldı. Parti 2019’da 2.650.361 oy, yani ülke genelinde geçerli oyların yüzde 1,89’unu aldı. 2024’te ise 4.260.169 oyla yüzde 2,81’e ulaştı.

Parti, bu iki seçim arasında 1.609.808 oy kazandı; bu yaklaşık yüzde 61’lik bir artış anlamına geliyor. Ülke genelindeki oy oranı 0,92 yüzde puan yükseldi. Ancak bu büyümeye rağmen PSI, oy oranı söz konusu seçimlerde uygulanan yüzde 4’lük parlamento barajının altında kaldığı için Temsilciler Meclisi dışında kaldı.

Parlamento barajı, bir partinin Temsilciler Meclisi’ndeki sandalyelerin dağıtımına katılabilmesi için ülke genelinde ulaşması gereken asgari oy oranıdır. Eyalet meclisleri ayrı seçimlerle belirlendiğinden PSI, ulusal parlamentoda temsil edilmezken Orta Cava’da sandalye sahibi olabiliyor.

Aynı yüzde 4’lük ölçüt esas alındığında PSI, 2024 sonucunda barajın 1,19 puan, son aktarılan ankette ise 1,1 puan altında kaldı. 2029 seçimlerinde uygulanacak kurallar nihai hedefi belirleyecek; önceki baraj, partinin seçimlerde aşması gereken engelin büyüklüğünü görmek için yararlı bir referans sunuyor.

Jokowi köylere kadar uzanan bir parti ağı istiyor

Jokowi, Temmuz 2025’te Surakarta’da, diğer adıyla Solo’da düzenlenen PSI kongresinde partiye desteğini kamuoyu önünde açıkladı. Kaesang, 2025-2030 dönemi için yeniden parti genel başkanı seçildi. Böylece eski cumhurbaşkanının siyasi projesi en küçük oğlunun liderliğine bırakıldı.

Reklam

Jokowi’nin kongredeki talimatları yalnızca kamuoyu önünde görünür olmaya değil, örgütlenmeye odaklanıyordu. Bir sonraki ulusal seçim kampanyasının son aşamalarına girilmeden önce eyalet, ilçe, şehir ve köy düzeyindeki parti yapılanmasının tamamlanması çağrısında bulundu.

Eski cumhurbaşkanı kongre katılımcılarına şöyle dedi:

Bu nedenle, tüm bölgelerdeki parti yapılanmasının bir an önce tamamlanması için birlikte yoğun çaba göstermemizi istiyorum. En geç 2027 sonuna kadar.

Ulusal Araştırma ve Yenilik Ajansı’nda (BRIN) kıdemli siyaset araştırmacısı olan Lili Romli, Jokowi’nin popülerliğinin PSI’ye yardımcı olabileceğini söyledi. Sonucu kamuoyunun tepkisinin ve topluluklar içinde düzenli yürütülen çalışmaların belirleyeceğini de vurguladı.

Eski cumhurbaşkanının desteğinin neden hem fırsat hem de risk taşıdığını açıklayan Lili şöyle dedi:

Ancak bu, kendiliğinden gerçekleşecek ya da garanti bir sonuç olmayabilir. Olumlu mu olumsuz mu olacağı kamuoyunun tepkisine bağlı. Tepki olumsuz olursa bu, elbette Jokowi ve PSI için bir sınav olur.

Siyaset analisti Saiful Huda Ems, 3 Kasım 2026’da daha kuşkucu bir değerlendirme yaptı. PSI’nin büyük bir partiyi yönetme deneyimine sahip yeterli sayıda ismi olmadığını savundu ve partiye katılan siyasetçilerin seçim gücünü sorguladı. Bunlar partinin kapasitesine yönelik değerlendirmeler; seçim sonuçları ise bugüne kadarki ilerlemesinin ölçülebilir kaydını oluşturuyor.

Orta Cava en somut sınav

Kaesang, PSI’nin 2029’da Orta Cava eyalet meclisinde 17 sandalye kazanmasını hedefliyor. Parti, PDIP’nin 33 sandalye aldığı 2024’te burada iki sandalye kazanmıştı.

17 sandalyeye ulaşmak için PSI’nin 15 sandalye daha kazanması ve temsilini 2024 düzeyinin 8,5 katına çıkarması gerekiyor. Bu da Orta Cava’yı, Jokowi’nin destekçilerinin ve PSI’nin yerel örgütlenmesinin yerleşik güç dengesini değiştirip değiştiremeyeceğini gösterecek zorlu bir sınav hâline getiriyor.

Lili, Jokowi destekçilerinin önemli bir siyasi seçmen kitlesi oluşturduğu eyalette PSI ile PDIP arasında rekabet öngördü. Bu rekabetin kişisel bir geçmişi de var: Jokowi, önceki siyasi kariyerini PDIP aracılığıyla inşa etmişti.

PDIP’nin ideoloji ve kadro gelişiminden sorumlu merkez yönetim kurulu üyesi Djarot Saiful Hidayat, 30 Ekim’de devlet gücünün kötüye kullanılmaması uyarısında bulundu. 2024 seçimlerinde bölge yöneticilerine, köy muhtarlarına ve parti örgütlerine baskı yapmak için polisin harekete geçirildiğini öne sürdü; gelecekteki rakipleri topluluklara yönelik programlarla yarışmaya çağırdı.

Reklam

Djarot, PDIP üyelerinin PSI’ye geçişini, sadık üyelerle siyasi fırsatçıları birbirinden ayıran bir süreç olarak da nitelendirdi. Bu yanıt, rekabetin kararsız seçmenleri kazanmaktan ibaret olmadığını gösteriyor: Partiler aynı zamanda örgütleyiciler, yerel ilişkiler ve desteği oya dönüştürebilecek kişiler için de yarışıyor.

Seçmenler neden partilerden önce adayları seçebilir?

Poltracking’in Ağustos ayındaki bulguları, Jokowi’nin yerel örgütlenme kurma ısrarının nedenini açıklamaya yardımcı oluyor. Milletvekili seçimleriyle ilgili soruya katılımcıların yüzde 53,3’ü öncelikle adayları seçmeye yatkın olduğunu, yüzde 24,7’si ise parti seçmeyi tercih ettiğini söyledi.

Katılımcıların yalnızca yüzde 12,3’ü bir siyasi partiye yakınlık duyduğunu belirtirken yüzde 66,8’i böyle hissetmediğini söyledi. Yüzde 57,6’sı bölgesini temsil eden ulusal meclis üyesini tanımadığını, yüzde 26,2’si ise tanıdığını belirtti.

Bu oranlar PSI’nin önünde somut bir aday bulma görevi olduğunu gösteriyor. Tanınan adaylar ve bölge sakinleriyle iletişimini sürdüren örgütleyiciler, ulusal düzeydeki bir destek açıklaması kadar belirleyici olabilir. Lili’nin topluluklara düzenli hizmet çağrısı da bu tabloyla örtüşüyor.

Poltracking, cumhurbaşkanlığı ve milletvekilliği tercihleri arasındaki bağın da sınırlı olduğunu ortaya koydu. Katılımcıların yüzde 44,6’sı bir partinin cumhurbaşkanı adaylarını desteklemesinin parti tercihlerini etkilemediğini, yüzde 32,8’i ise etkilediğini söyledi. Dolayısıyla seçmenler bir siyasi figürü desteklerken milletvekili seçiminde farklı bir tercih yapabilir.

Parlamentoya giriş kurallarına ilişkin kamuoyu bilgisi de sınırlıydı: Yüzde 17,7’lik kesim yüzde 4’lük barajı bildiğini, yüzde 64,7’si ise bilmediğini söyledi. PSI’nin kampanyası, birçok kişinin adaylara öncelik verdiği ve parti temsilini belirleyen ulusal kurallara pek aşina olmadığı bir seçmen kitlesinde yürütülmek zorunda.

Gibran’ın geleceği popülerliğinden fazlasına bağlı

NSL Political Consultant and Strategic Campaign’in icra direktörü Nasarudin, 2029 öncesinde Gibran için üç avantaj belirledi: Seçmen nezdindeki çekiciliği, PSI’nin desteği ve Jokowi’nin gönüllü ağları. Gönüllü temsilcisi David Pajung, 7 Şubat 2026’da Gibran’ın görevdeki cumhurbaşkanına yeniden eşlik edeceği yönündeki iyimserliğini dile getirdi.

Ancak cumhurbaşkanı yardımcılığı makamı, kendi hedefleri olan partiler arasındaki bir müzakerenin de konusu. Nasarudin, siyasi ortakların bir adayın getireceği oyları, paylaşmaları gereken makamlar ve nüfuzla karşılaştırmasını açıklamak için William Riker’ın 1962 tarihli Siyasi Koalisyonlar Teorisi kitabına başvurdu.

Reklam

Demokrat Parti, genel başkanı Agus Harimurti Yudhoyono’nun (AHY) geleceğiyle ilgileniyor. Nasarudin, Jokowi ile eski Cumhurbaşkanı Susilo Bambang Yudhoyono arasındaki iyi ilişkilerin iletişimi kolaylaştırabileceğini, ancak cumhurbaşkanı adayının belirlenmesinde partinin kendi liderlik hedeflerinin de rol oynayacağını savundu.

PDIP’nin Gibran’la farklı bir siyasi geçmişi var. Parti, 2024’te Ganjar Pranowo ve Mahfud MD’yi desteklerken Gibran, Prabowo’yla birlikte seçime girdi. Nasarudin, cumhurbaşkanı adaylığı için öngörülen barajın sıfıra indirilmesi ihtimalinin de PDIP’ye aday listesini bağımsız biçimde belirleme konusunda daha fazla alan tanıyacağını değerlendirdi.

Bu nedenle PSI’nin Temsilciler Meclisi’nde sandalye kazanma çabası, partinin kendi varlığını sürdürmesinin ötesinde önem taşıyor. Daha geniş bir meclis varlığı, Jokowi’yle zaten ilişkilendirilen kişisel ağların yanı sıra, siyasi anlaşmaların yapıldığı kurumlarda da partiye daha fazla temsilci kazandırır.

Eğitim belgeleri tartışması parlamentoya taşınıyor

PKS, sivil toplum kuruluşu Gerakan Merebut Kembali Kedaulatan Rakyat’ı 29 Ekim 2026’da kabul etti. Eski Adalet Bakan Yardımcısı Denny Indrayana, partiyi Gibran’ın eğitim belgeleri konusunda anayasal yollara başvurmaya çağırdı. PKS, grubun taleplerini Temsilciler Meclisi’ndeki parti grubuna ileteceğini ve diğer partilerle görüşeceğini söyledi.

Denny daha sonra Yüksek Mahkemenin, Gibran’ın yurt dışındaki eğitimini tanıyan bir yazıyla ilgili H.M. Subhan Palal’ın temyiz başvurusunu kabul ettiğini söyledi. Dava, 9149/D.D1/KS/2019 sayılı denklik yazısıyla ilgili 742 K/TUN/2026 sayılı karar olarak tanımlandı.

Siyasi tartışmalarda Anayasa Mahkemesinin de Endonezya’daki lise diplomasına denk bir yeterliliğe ilişkin kanıt bulunmadığı sonucuna vardığı ileri sürüldü. Yüksek Mahkeme, hukuk ve halkla ilişkiler bürosu kararın tamamını almadığı için 2 Kasım’da düzenlenmesi planlanan açıklama toplantısını iptal etti. Bu nedenle, o tarihte aktarılan kamuoyu tartışmasında yargı kararının tam gerekçesi ve idari takip süreci belirsizliğini koruyordu.

PSI’nin seçim çalışmaları ile Gibran üzerindeki baskının birlikte nasıl geliştiğini başlıca tarihler gösteriyor:

  • Temmuz 2025: Jokowi, PSI’ye kamuoyu önünde destek verdi ve parti yapılanmasının 2027 sonuna kadar tamamlanmasını istedi.
  • 14-20 Ağustos 2026: Poltracking, PSI’nin desteğini yüzde 2,3 olarak ölçtü.
  • 22 Eylül 2026: Jokowi, Bandung’da PSI üyelik numarasını gösterdi.
  • 30 Eylül-7 Ekim 2026: Poltracking’in sonraki anketinde PSI yüzde 2,9’a ulaştı.
  • 29 Ekim 2026: PKS, Gibran’ın yeterlilikleri konusunda adım atılmasını isteyen aktivistleri kabul etti.
  • 2-3 Kasım 2026: Yüksek Mahkeme kararı ve parlamentonun denetim yetkileri hakkındaki tartışmalar yoğunlaştı.

Parlamentoda adım atılması için partiler arasında uzlaşma gerekiyor

Milletvekilleri iki temel aracı tartışıyor: hak angket olarak bilinen soruşturma önergesi ve hak menyatakan pendapat olarak bilinen görüş bildirme hakkı. Soruşturma önergesi bir konuyu araştırmaya yönelik; görüş bildirme hakkı ise Temsilciler Meclisi’nin resmî tutumunu ortaya koyuyor ve cumhurbaşkanı ya da cumhurbaşkanı yardımcısını ilgilendiren anayasal süreçlerin bir parçası olabiliyor.

Reklam

Parameter Politik Indonesia’nın icra direktörü Adi Prayitno, soruşturma önergesi sunmak için birden fazla gruptan en az 25 milletvekilinin desteği gerektiğini, ardından önergenin genel kurulda onaylanması gerektiğini söyledi. Siyaset analisti Agung Baskoro, PKS’nin 53 ve PDIP’nin 110 sandalyesini, toplam 163 milletvekiliyle parlamentoda işbirliği için olası bir başlangıç tabanı olarak gösterdi.

PKB milletvekili Muhammad Khozin, parlamentonun denetim haklarının ayrı ayrı kullanılabileceğini söyledi. Brawijaya Üniversitesi hukuk uzmanı Aan Eko Widiarto da görüş bildirme sürecinin önceden bir soruşturma açılmadan ilerleyebileceğini belirtti. Sürecin kanıt sunulmasını, Temsilciler Meclisi’nde geniş destek alınmasını, Anayasa Mahkemesi’nin incelemesini ve Halk Danışma Meclisi’nin (MPR) nihai kararını gerektirdiğini ifade etti.

Gerindra sözcüsü Sugiat Santoso, sorumlu bakanlık ve kurumlara idari takip sürecini açıkça açıklama çağrısı yaptı. PDIP milletvekili Deddy Yevri Sitorus anayasal süreç başlatılmasını isterken Golkar Genel Başkan Yardımcısı Ahmad Doli Kurnia, milletvekilleri görevden alma talebinde bulunacaksa başvurulması gereken yolun görüş bildirme hakkı olduğunu savundu.

PKB Genel Başkanı Muhaimin Iskandar, daha önce Jokowi’nin aktif parti siyasetine dönüşünü memnuniyetle karşılamış; Genel Başkan Yardımcısı Cucun Ahmad Syamsurijal da her vatandaşın bir partiye katılma hakkını savunmuştu. Bu olumlu açıklamaların ardından, siyasetçilerin ve parti gruplarının Gibran’la ilgili davaya nasıl yaklaşacağına karar vermesi gereken yeni bir tartışma başladı.

Agung, sonuçsuz kalan bir girişimin Gibran’a yönelik kamuoyu desteğini artırabileceği ve bunun Gibran’a, PSI’ye ve Jokowi’ye fayda sağlayabileceği uyarısında bulundu. PSI için yakın vadeli örgütlenme hedefi 2027 sonu olmaya devam ediyor. Daha geniş hedefi ise ulusal düzeydeki ilgiyi adaylara, yerel örgütlere ve 2029’da Temsilciler Meclisi’ne girmeye yetecek oya dönüştürmesine bağlı.

Öne Çıkanlar

  • PSI, aktarılan iki Poltracking anketinde yüzde 2,3’ten yüzde 2,9’a çıktı; Gerindra büyük farkla önde olmayı sürdürdü.
  • PSI, 2024’te geçerli oyların yüzde 2,81’ini aldı ve ulusal Temsilciler Meclisi’nin dışında kaldı.
  • Jokowi, PSI’nin köy düzeyine kadar uzanan örgütlenmesinin 2027 sonuna kadar tamamlanmasını istiyor.
  • Kaesang, 2029’da Orta Cava meclisinde 17 sandalye hedefliyor; PSI 2024’te iki sandalye kazanmıştı.
  • Gibran’ın geleceği PSI’ye, Jokowi’nin gönüllülerine ve büyük partilerle yapılacak müzakerelere bağlı.
  • Gibran’ın eğitim belgeleri konusunda parlamentoda adım atılması; kanıtlara, parti grupları arasındaki uzlaşmaya ve anayasal süreçlere bağlı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir