Duman ve harcamalar sokaklardaki öfkeyi körüklüyor
Endonezya'daki orman yangını krizi, protestocuların ulusal afet ilanı talep etmesi ve kamu harcamaları, artan fiyatlar ve yolsuzluk nedeniyle Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto'ya tepki göstermesiyle 28 Ekim 2026'da öğrencileri ve sivil toplum gruplarını sokaklara döktü. Ormansızlaşmayı izleyen Nusantara Atlas, eylül ayına kadar olan dokuz ayda yangınların 1,9 milyon hektardan fazla alanı yok ettiğini bildirdi.
İçindekiler
- Duman ve harcamalar sokaklardaki öfkeyi körüklüyor
- Protestocular neden ulusal afet ilanı istiyor?
- Aileler sağlık üzerindeki etkileri anlatıyor
- Anlaşmazlığın ardındaki bütçe rakamları
- Artan fiyatlar haneler üzerindeki baskıyı artırıyor
- Barikatlar Cakarta'da planlanan yürüyüşü aksattı
- Hükümet neler yaptığını söylüyor?
- Duman krizi Endonezya'nın sınırlarını aşıyor
- Son protestolar nasıl gelişti?
- Öne Çıkanlar
Cakarta ve diğer kentlerde binlerce kişi gösteri yaptı; bunların yüzlercesi Cakarta'nın merkezinde toplandı. Bandung, Malang, Yogyakarta ve Makassar'da da protestolar düzenlendi. Zehirli havaya yönelik şikâyetler, daha fazla hesap verebilirlik ve insan haklarının korunması talepleriyle birleşti.
Polis, Cakarta'da askerlerle birlikte yaklaşık 14 bin personelin görevlendirildiğini açıkladı. Hotel Indonesia kavşağından Başkanlık Sarayı'na yürümeyi planlayan öğrenciler barikatlarla karşılaştı; bazıları barikatları aşmaya çalışırken küçük çaplı arbede çıktı.
Gösteriler, Endonezya'nın 11 yılın en kötü orman yangınları ve duman krizini yaşadığı sırada düzenlendi. Duman, solunum yolu hastalıklarını artırdı ve komşu Malezya ile Singapur'a yayıldı. Böylece acil durum, ülke içindeki siyasi bir anlaşmazlığın yanı sıra bölgesel bir meseleye dönüştü.
Hükümetin İletişim Ofisi, yetkililerin yangınlarla bağlantılı şirketleri yargıladığını, etkilenen eyaletlere yardım ulaştırdığını ve yangınları izlemeyi sürdüreceğini bildirdi. Protestocular ise yangınla mücadele için daha fazla kaynak ayrılması ve harcama önceliklerinin değiştirilmesi de dahil olmak üzere daha kapsamlı bir müdahale istedi.
28 Ekim, 1928'de genç Endonezyalıların ilan ettiği ulusal birlik bildirisini anan Gençlik Yemini Günü'ydü. Öğrenciler bu yıldönümünü, hükümetin halkı nasıl koruduğunu, kamu parasını nasıl yönettiğini ve eleştirilere nasıl yanıt verdiğini sorgulamak için kullandı.
Protestocular neden ulusal afet ilanı istiyor?
Endonezya Üniversitesi ve diğer kurumlardan öğrenciler, Sumatra'daki ve Borneo'nun Endonezya'ya ait kesimi Kalimantan'daki yangınların ulusal afet ilan edilmesini istedi. Adı Endonezcede "farkında" anlamına gelen organizasyon komitesi SADAR, daha fazla kaynağın seferber edilmesi için ulusal acil durum ilanı çağrısı yaptı.
Her iki talep de merkezi hükümetten daha güçlü bir müdahale bekliyordu. Organizatörler, yangınların boyutunun etkilenen topluluklara sağlanandan daha fazla yardım gerektirdiğini savundu. Gösteriler #IndonesiaAware etiketi altında düzenlendi; öğrenciler Cakarta'nın çeşitli noktalarında eylem yapacaklarını duyurdu.
Nusantara Atlas, eylül ayına kadar yok olan alanın 1,9 milyon hektarı aştığını açıkladı. Bir hektar 10 bin metrekareye eşit olduğundan, bu alan 19 bin kilometrekarenin üzerindedir.
Endonezya'da daha kurak koşullara yol açabilen bir iklim örüntüsü olan El Niño, krizi ağırlaştırdı ve turbalıkları yangına açık hale getirdi. Turba, kısmen çürümüş bitki kalıntıları bakımından zengin bir topraktır. Kuruduğunda yüzeyin altında yanabilir ve söndürülmesi zor duman çıkarabilir.
Aileler sağlık üzerindeki etkileri anlatıyor
Endonezyalı Anneler Birliği'nden 47 yaşındaki Annette Mau, dumanı aileler için acil bir tehdit olarak nitelendirdi. On binlerce bebeğin sağlık sorunları yaşadığını söyleyen Mau, bu grup için krizde hastalanan binlerce kişiye ilişkin genel ifadeden çok daha yüksek bir tahmin verdi. Resmî bir sağlık verisi paylaşılmadı.
Mau, çocukların yaşadığı solunum güçlüğünü şöyle anlattı:
On binlerce bebek sağlık sorunları yaşıyor. Nefes alamıyorlar
Bazı göstericiler Cakarta'da toplanırken gaz maskesi taktı. Pankartları hava kirliliğini hükümetin tutumuna yönelik şikâyetleriyle ilişkilendiriyordu. Birinde "Kirli Hükümet Varken Temiz Hava Yok" yazıyordu.
28 yaşındaki Anggi Aurien, yangınlarda öldürülen yaban hayatı için protesto yaptığını ve kavşakta üç saat boyunca gaz maskesi taktığını söyledi. Diğer göstericiler orangutan fotoğrafları taşıyarak hayvanların yaşam alanlarının yok edilmesini insan sağlığına yönelik kaygılarla birlikte gündeme getirdi.
Padjadjaran Üniversitesi öğrencisi Ezra Al Barra, öğrencilerin Cakarta dışından geldiğini söyledi. Yangınları "hepimizin ortak öfkesi" diye nitelendirerek çevre krizinin daha geniş şikâyetleri olan insanları nasıl bir araya getirdiğini ortaya koydu.
Anlaşmazlığın ardındaki bütçe rakamları
Prabowo'nun ücretsiz okul yemeği programı gösterilerin başlıca hedeflerinden biri oldu. Protestocular, afet müdahalesinin ve diğer acil ihtiyaçların öncelik alması gerektiğini savunarak programa ve diğer bazı hükümet girişimlerine ayrılan harcamaların durdurulmasını istedi.
Yemek programını yürüten üst düzey yetkililer 21 Temmuz'da, 2026 yılı bütçesinin daha önce ayrılan 268 trilyon rupiden 229 trilyon rupiye düşürüldüğünü açıkladı. Bu, 39 trilyon rupilik, yani yaklaşık yüzde 14,6'lık bir azalmaydı. Yetkililer daha fazla kesinti yapılabileceğini söyledi.
Ulusal Afet Yönetim Ajansı'nın (BNPB) başlangıçta aldığı ödenek çok daha düşüktü. Ajansın o dönemki başkanı Suharyanto, şubat ayında BNPB'ye 2026 için 491 milyar rupi ayrılacağını, bunun önceki yıla göre yaklaşık yüzde 75'lik bir düşüş olduğunu açıklamıştı.
BNPB Genel Sekreteri Rustian, eylül ayında düzenli ödeneğin daha sonra 1,08 trilyon rupiye çıkarıldığını söyledi. Ajansın kullanımına hazır 4,62 trilyon rupilik acil durum fonu da bulunuyordu.
Eylül ayında açıklanan bu rakamlar toplam 5,7 trilyon rupiye ulaşıyordu. Güncellenen 229 trilyon rupilik yemek programı bütçesi bu tutarın yaklaşık 40 katıydı. Bu karşılaştırma, protestocuların sorguladığı harcama önceliklerini açıklamaya yardımcı oluyor: Programlardan biri yemek sağlarken afet ajansı acil durumlara hazırlanmak ve müdahale etmek zorunda.
Hükümet, BNPB'nin ödeneğini başlangıçtaki tahsisin üzerine çıkarmıştı. Öğrenciler, yangınlara ne kadar para ve ilgi ayrılacağı konusunda yeni bir siyasi karar alınması için baskı yapıyordu.
Artan fiyatlar haneler üzerindeki baskıyı artırıyor
Enerji sübvansiyonları da öfkeye yol açan bir başka konuydu. Eylül sonundaki bir kararla ödenek, 2026'daki 376,8 trilyon rupiden 2027 için 261 trilyon rupiye indirildi. Bu, 115,8 trilyon rupilik, yani yaklaşık yüzde 30,7'lik bir düşüştü.
Sübvansiyon, tüketicilerin normalde ödeyeceği fiyatı düşük tutmaya yardımcı olan kamu harcamasıdır. Kesintiyi protesto eden öğrenciler, hanelerin zaten artan benzin fiyatları ve sübvansiyonlu yakıt bulma zorluğuyla mücadele ettiğini söyledi.
Yalnızca adını veren 20 yaşındaki Endonezya Üniversitesi öğrencisi Diana, sübvansiyon kararını hane bütçeleri üzerindeki baskıyla ilişkilendirdi:
Sübvansiyon kesintisi, birçok kişi hızla yükselen benzin fiyatları ve Orta Doğu'daki gerilim nedeniyle sübvansiyonlu yakıt kıtlığıyla boğuşurken geldi,
Diana, ücretsiz yemek girişimine ve köy kooperatiflerine ayrılan harcamaları da eleştirdi. Şikâyeti, protestolarda dile getirilen daha geniş bir talebi yansıtıyordu: Kamu parası öncelikle insanların doğrudan yaşadığı maliyetleri ve acil durumları karşılamalı.
37 yaşındaki protestocu Sekar da aylarca dumana maruz kalan insanların, zayıflayan para birimi ve yükselen fiyatlarla mücadele etmesinden duyduğu kaygıyı dile getirdi. Gösteriler, bu ekonomik endişeleri temiz havaya yönelik acil ihtiyaçla birleştirdi.
Barikatlar Cakarta'da planlanan yürüyüşü aksattı
Öğrenciler, Endonezyalı ve yabancı şirketlerin ofislerinin sıralandığı Cakarta'nın başlıca yollarından Jalan Thamrin ve Jalan Sudirman boyunca toplandı. Planlanan güzergâh, Hotel Indonesia kavşağından yaklaşık üç kilometre uzaktaki Başkanlık Sarayı'na uzanıyordu.
Polis barikatları bazı grupların kavşağa ulaşmasını engelleyerek öğrencileri farklı noktalara dağıttı. Cakarta'nın merkezinde zırhlı araçların da bulunduğu yoğun polis ve askerî güç vardı. Güvenlik görevlileri Padjadjaran Üniversitesi'nden bazı öğrencilerin önünü kesti; göstericiler ilerlemeye çalışırken küçük çaplı arbede yaşandı.
Polis, askerlerin de bulunduğu Cakarta'daki görevlendirme sayısının yaklaşık 14 bin olduğunu açıkladı. Öğrenciler, kısıtlamaların görüşlerini ifade etme özgürlüklerine müdahale ettiğini belirtti.
Sekar, gösteriyi çağrısıyla başlatan öğrencileri korumak için geldiğini söyledi. Katılma nedenini şöyle açıkladı:
Öğrencileri korumak niyetiyle evden buraya geldim
Göstericiler, Açlık Oyunları ile özdeşleşen üç parmak selamını verdi ve filmlerden alınan ifadelerin yer aldığı pankartlar taşıdı. Bu simgeler, ormanların yok edilmesinden yolsuzluk ve siyasi baskıya kadar uzanan şikâyetleri ortak bir görsel anlatımla ifade etti.
Hükümet neler yaptığını söylüyor?
Hükümetin İletişim Ofisi Başkanı Syahganda Nainggolan sakinlik çağrısında bulunarak hükümetin protestoları memnuniyetle karşıladığını ve görüşlere açık olduğunu söyledi. 28 Ekim'in geç saatlerinde yayımlanan açıklamada, yangın krizi karşısında halihazırda atılan adımlar sıralandı.
Ofis, yetkililerin yangınlarla bağlantılı şirketleri yargıladığını ve duman krizinden etkilenen eyaletlere yardım gönderdiğini bildirdi. Endonezya ayrıca yağış oluşturmak amacıyla hava koşullarını değiştirmeyi denemişti. Bu girişim, koşulların elverdiği yerlerde yağışı artırmayı hedefliyordu.
Organizatörler yönetimi ekonomiyi kötü yönetmekle, çevreyi sömürmekle ve demokrasiyi zayıflatmakla suçladı. Talepleri yangınla mücadeleyi aşarak yolsuzluğa karşı daha güçlü adımlar, daha fazla hesap verebilirlik ve insan haklarının daha iyi korunmasını da kapsıyordu.
SADAR, siyasi güce yönelik eleştirisini bir açıklamayla dile getirdi:
Oligarşi, kendi çıkarlarını halkın çıkarlarının üstünde tuttu,
Oligarşi, kararlar üzerinde önemli etkisi bulunan küçük ve güçlü bir grubu ifade eder. Organizatörler bu terimi, varlıklı ve siyasi bağlantıları olan çevrelere sıradan insanlardan daha fazla öncelik verildiğini savunmak için kullandı. Hükümet ise yargılamaları, yardım ulaştırmasını ve öğrencileri dinlemeye açık olmasını yanıt olarak sundu.
Duman krizi Endonezya'nın sınırlarını aşıyor
Malezya ve Singapur da yangınlardan kaynaklanan hava kirliliğiyle karşı karşıyaydı. Dumanın ulusal sınırları aşması, Endonezya'daki arazi ve yangın kontrolüne ilişkin kararların ülke dışındaki insanları da etkilediği anlamına geliyordu.
Singapur Dışişleri Bakanı Vivian Balakrishnan'ın 28 Ekim'de Cakarta'da Prabowo ile görüşmesi bekleniyordu. Balakrishnan bir gün önce duman krizinin nedenine doğrudan değinmişti.
Balakrishnan, dumanın "doğal bir olgu olmadığını" söyledi ve yangınları şöyle nitelendirdi:
insan eylemlerinden kaynaklandı
Bu açıklama, yangınları başlatma konusundaki insan sorumluluğuna dikkat çekerken El Niño'yla bağlantılı kurak koşullar, yangınların neden bu kadar şiddetlendiğini açıklamaya yardımcı oluyordu. Komşu hükümetler için acil mesele, kirliliğin kendi halklarına ulaşmasıydı; Endonezyalı göstericiler içinse bu, ülke içinde hesap verebilirlik meselesiydi.
Son protestolar nasıl gelişti?
Ekim ayındaki gösteriler, daha önceki huzursuzlukların ve dumandan etkilenen bölgelerdeki protestoların ardından geldi. Öğrenciler, Prabowo'nun cumhurbaşkanlığının ikinci yıl dönümü dolayısıyla önceki hafta da gösteri yapmıştı.
- 2025: Bir motosikletli taksi sürücüsünün polis tarafından öldürülmesinin ardından ülke çapında haftalar süren huzursuzluk yaşandı. Sonraki şiddet olaylarında birkaç kişi daha hayatını kaybetti.
- Ağustos 2026: Büyük protestolar sırasında yüzlerce kişi gözaltına alındı.
- Eylül 2026: BNPB, düzenli ödeneğinin artırıldığını ve acil durum fonlarını açıkladı. Aynı ayın ilerleyen günlerinde hükümet, 2027 için enerji sübvansiyonlarını azaltma kararı aldı.
- 28 Ekim'den önceki hafta: Orta Kalimantan'da gösteriler düzenlendi ve öğrenciler cumhurbaşkanlığı yıl dönümü dolayısıyla protesto yaptı.
- 28 Ekim 2026: Öğrenciler ve sivil toplum grupları Gençlik Yemini Günü'nde Cakarta ve diğer kentlerde gösteri yaptı.
Saiful Mujani Araştırma ve Danışmanlık şirketinin anketleri, Prabowo'ya verilen desteğin 2025 sonlarından bu yana istikrarlı biçimde düştüğünü gösterdi. Son mitingler, çevreye yönelik öfkeyi fiyatlar, harcamalar ve siyasi gücün kullanımı hakkındaki mevcut anlaşmazlığa taşıdı.
Makassar ve Bandung'daki gösterilere ana yolları motosikletleriyle dolduran öğrenciler katıldı. Sumatra ve Borneo'daki protestolar, Cakarta'da duyulan talepleri yangın bölgelerine daha yakın yaşayan toplulukların talepleriyle buluşturdu.
Öne Çıkanlar
- 28 Ekim 2026'daki protestolarda orman yangınlarına, yolsuzluğa ve ekonomik sıkıntılara karşı daha güçlü adımlar atılması istendi.
- Nusantara Atlas, eylül ayına kadar yangınların 1,9 milyon hektardan fazla alanı yok ettiğini bildirdi.
- Öğrenciler ve organizatörler daha fazla kaynak seferber edilmesi için ulusal afet veya acil durum ilanı talep etti.
- Protestocular, ücretsiz okul yemeği programına ayrılan harcamaları ve enerji sübvansiyonlarında planlanan yaklaşık yüzde 30,7'lik kesintiyi sorguladı.
- Polis, askerlerle birlikte Cakarta'da yaklaşık 14 bin personelin görevlendirildiğini açıkladı. Barikatlar öğrencilerin planlanan yürüyüşünü aksattı.
- Hükümet, yangınlarla bağlantılı şirketleri yargıladığını, yardım ulaştırdığını ve öğrencilerin görüşlerine açık olduğunu söyledi.
- Malezya ve Singapur'u etkileyen duman, Endonezya'nın ülke içindeki krizine bölgesel baskıyı da ekledi.






