Endonezya'da Mal Varlıklarına El Koyma Tasarısı Çalışma Komisyonunu Aştı, Meclis Kararına Yaklaşıyor

10 dakikalık okuma
Indonesia's Asset Forfeiture Bill Clears Working Committee, Moves Toward House Decision

Çalışma komisyonu nihai taslak raporunu onayladı

Endonezya'nın mal varlığına el koyma yasa tasarısı, Temsilciler Meclisi III. Komisyonu çalışma komisyonunun nihai taslak ve uyumlaştırma raporunu onaylamasının ardından, 18 Kasım 2026'da parlamentoda oylamaya bir adım daha yaklaştı. Tasarı Temsilciler Meclisi'nin (DPR) genel kuruluna sunulmadan önce, aynı gün Batı Endonezya Saati ile 13.00'te ilk aşama karar toplantısı yapılması planlandı.

İçindekiler
  1. Çalışma komisyonu nihai taslak raporunu onayladı
  2. Nihai taslak çalışmaları neleri kapsıyordu?
  3. Tasarı bu aşamaya nasıl geldi?
  4. Mal varlıklarının geri alınması neden önemli?
  5. Tasarı hangi suçları kapsayacak?
  6. Mahkûmiyet kararı olmadan el koyma nasıl işleyecek?
  7. Mülk sahipleri ve etkilenen diğer kişiler için güvenceler
  8. Geri alınan mal varlıklarını kim yönetecek ve denetleyecek?
  9. Kamuoyunun erişimi ve mağdurlara tazminat
  10. Öne çıkanlar

Taslak artık “Yolsuzluk ve Diğer Suçlarla Bağlantılı Mal Varlıklarına El Koyma Yasa Tasarısı” başlığını taşıyor. Önerilen yetkiler arasında, şüpheli hakkında önceden mahkûmiyet kararı alınmadan mal varlıklarının geri alınması yer alırken mahkemelerin rolü de korunuyor.

Çalışma komisyonuna da başkanlık eden III. Komisyon Başkanı Habiburokhman, raporun onaylanmasının komisyonun toplantı dizisini tamamladığını söyledi. Toplantıya katılan üyeler, timus olarak bilinen taslak hazırlama ekibinin ve timsin olarak bilinen uyumlaştırma ekibinin çalışmalarını kabul etti.

Bir sonraki kararlar, müzakereler sırasında kapsamı daraltılan bir yasa tasarısıyla ilgili. Başlangıçta 13 suç kategorisi içeren liste, yolsuzluk ve altı başka kategoriye indirildi. Müzakereciler ayrıca cezai sorumluluk, mal varlıklarının yönetimi ve denetime ilişkin hükümler üzerinde uzlaştı.

Milletvekilleri, daha önce belirlenen 15 Aralık hedefinden önce, tasarının kasım ayında kabul edilmesini istiyor. Son güncellemede çalışma komisyonu aşamasının tamamlandığı ve bir sonraki toplantının planlandığı belirtiliyor; bu toplantının sonucu ve genel kurul oylamasının tarihi açıklanmadı.

Nihai taslak çalışmaları neleri kapsıyordu?

Çalışma komisyonu başkan yardımcısı Soedeson Tandra, iki teknik ekibin Daftar Inventarisasi Masalah (DIM) üzerinden görevlerini tamamladığını söyledi. DIM, milletvekilleri ile hükümet arasındaki müzakereleri düzenlemek için kullanılan sorun ve önerilen değişiklikler envanteridir.

Dil uzmanları ve mevzuat taslakçıları; cümleleri, ifadeleri, noktalama işaretlerini, madde numaralarını ve yasa tasarısının yapısını kontrol etti. Ekipler, Mevzuatın Oluşturulması Hakkında 2011 tarihli 12 sayılı Yasayı değiştiren 2022 tarihli 13 sayılı Yasayı esas aldı.

Ekipler ayrıca maddeler arasındaki atıfları ve hükümlere eşlik eden açıklama notlarını kontrol etti. Soedeson, görevlerinin metni çalışma komisyonunun uzlaşmalarıyla uyumlu hâle getirmek ve maddeler arasında çelişki ya da farklı yorumlara yol açabilecek ifadeleri önlemek olduğunu söyledi. Mülkiyetin hangi koşullarda alınabileceğini düzenleyen bir yasada bu bağlantılar, yetkililerin ve mahkemelerin söz konusu yetkileri nasıl uygulayacağını belirliyor.

Reklam

Hükümet, 397 DIM maddesi sundu: 160'ının değişmeden kalması, 135'inde editoryal düzeltme yapılması, 40'ında esaslı değişiklik yapılması, 44'ünün silinmesi ve 18'ine yeni hükümler eklenmesi önerildi. Son üç grup, daha ayrıntılı politika görüşmesi gerektiren toplam 102 maddeyi oluştururken teknik ekipler çok sayıdaki editoryal düzenlemeyi ele aldı.

Tasarı bu aşamaya nasıl geldi?

Önerinin geçmişi, son müzakere turundan çok daha eskilere dayanıyor. Mali İşlemleri Raporlama ve Analiz Merkezi (PPATK) çalışmaları 2008'de başlattı ve ilk taslak 2012'de hazırlandı. Hükümet taslağı, destekleyici akademik çalışma ve cumhurbaşkanlığı yazısı Mayıs 2023'te DPR'ye ulaştı.

DPR, öneriyi 2025'te kendi girişimi olarak devraldı. III. Komisyon, 15 Ocak 2026'da taslak üzerindeki görüşmelere başladı. Öneri daha sonra şu aşamalardan geçti:

  • 25 Ağustos 2026: Habiburokhman, tasarının aralık ayına kadar kabul edilmesini hedefleyen takvimi açıkladı.
  • 6 Ekim: DPR, öneriyi kendi girişimi olarak kabul etti. Cumhurbaşkanına sunulmasına ilişkin, T/13900/LG.01.01/10/2026 numaralı yazı da aynı tarihi taşıyordu.
  • 5 Kasım: Hukuk Bakan Yardımcısı Edward Omar Sharif Hiariej, hükümetin önerdiği değişiklikleri sundu.
  • 9 Kasım: Çalışma komisyonu, mal varlığına el konulan faillerin cezai sorumluluklarının devam etmesi dâhil birçok esaslı hükümde uzlaştı.
  • 11 Kasım: Teknik görüşmelerde, önceden verilmiş bir mahkûmiyet kararı olmadan mal varlığına el konulması için önerilen 1 milyar rupiah alt sınır onaylandı.
  • 18 Kasım: Çalışma komisyonu nihai taslak raporunu kabul etti ve ilk aşama karar toplantısını saat 13.00'e planladı.

Kasım ayındaki hızlandırılmış takvim, yıllardır sonuçlanmayan önerilerin ardından geldi. Bu takvim, kamuoyunun değişen metne yeterince erişip erişemediği konusundaki anlaşmazlığı da derinleştirdi.

Mal varlıklarının geri alınması neden önemli?

Endonezya Yolsuzluk İzleme Örgütü'nün (ICW) 2024 tarihli yolsuzluk kararları araştırmasında devlet zararları 330,9 trilyon rupiah olarak kaydedildi; bu tutarın yüzde 4,84'ü geri alındı. Bu oranın kaydedilen zararlara uygulanması, araştırmadaki rakamlara göre yaklaşık 16 trilyon rupiahın geri alındığını, 314,9 trilyon rupiahın ise geri alınamadığını gösteriyor.

ICW'nin izlediği 364 yolsuzluk davasından yalnızca 48'inde, mal varlığına el koyma dâhil tedbirler öngören Yolsuzluk Yasası'nın 18. maddesi kullanıldı. Bu, davaların yaklaşık yüzde 13,2'sine karşılık geliyor. Beş davada ise mal varlıklarını izlemek ve geri almak için kara para aklamayla mücadele hükümlerinden yararlanıldı.

Reklam

Ölçek yolsuzluğun ötesine uzanıyor. PPATK, 2025 ve 2026'nın ilk yarısında yolsuzlukla bağlantılı olduğundan şüphelenilen 195,77 trilyon rupiah, uyuşturucuyla bağlantılı 7,72 trilyon rupiah, bankacılık suçlarıyla bağlantılı 25,15 trilyon rupiah ve madencilikle bağlantılı 684,71 trilyon rupiah tutarında işlem belirledi. Bu rakamlar suçlarla bağlantılı olduğundan şüphelenilen mali akışları gösteriyor; ICW araştırması ise yolsuzluk kararlarındaki zararları ve geri kazanımı ölçüyor.

Auriga'nın Doğal Kaynak Suçlarına Bakış raporunda, balıkçılık suçlarından kaynaklanan yıllık devlet zararının 101 trilyon rupiah olduğu tahmin edildi. Sivil toplum kuruluşları, mal varlığının geri alınmasının sahada suçları işleyenlerle sınırlı kalmaması; finansörlere ve nihai olarak bir işletmeyi kontrol eden ya da ondan kâr sağlayan gerçek faydalanıcılara kadar uzanması gerektiğini savunuyor.

Tasarı hangi suçları kapsayacak?

Üzerinde uzlaşılan kapsam, yolsuzluk ve altı başka kategoriyi içeriyor: narkotik ve psikotrop maddeler; terörizm ve terörizmin finansmanı; insan kaçakçılığı; silah, mühimmat ve tehlikeli madde kaçakçılığı; insan ticareti; ayrıca bilgi teknolojileri kullanılarak ya da genel kamu ekonomisini etkileyerek işlenen dolandırıcılık veya zimmete para geçirme.

İlk metin, vergi suçları da dâhil 13 kategoriyi kapsıyordu. Milletvekilleri, kapsamı daraltmanın sivil topluma karşı kötüye kullanım riskini azaltmayı ve yetkileri amaçlarıyla orantılı tutmayı hedeflediğini söyledi. Bu yaklaşım için Birleşmiş Milletler Yolsuzlukla Mücadele Sözleşmesi'ni referans gösterdiler.

Daha dar liste, önerinin uygulamadaki kapsamını değiştiriyor. Hükümet, tutumunu sunarken yolsuzluk, kara para aklama, uyuşturucu kaçakçılığı ve vergi suçlarını kalkınma, kamu maliyesi ve ekonomi için tehdit olarak nitelemişti. Üzerinde uzlaşılan liste, yeni çerçeveyi daha sınırlı sayıdaki suç üzerinde yoğunlaştırıyor.

Soedeson, ekonomik suçlara genel bir atıfta bulunmanın kapsamı aşırı genişletebileceği gerekçesiyle müzakerecilerin tasarı başlığında bu ifadeyi özellikle kullanmadığını söyledi. Yeni ad, belirli başka suçları kapsarken yolsuzluğu merkeze alıyor.

Mahkûmiyet kararı olmadan el koyma nasıl işleyecek?

Mahkûmiyet olmaksızın mal varlığına el koyma (NCB) yöntemi, şüpheli hakkında önceden mahkûmiyet kararı alınmadan bir mahkemenin mal varlığına el konulup konulmayacağına karar vermesine imkân tanıyor. Müzakereciler, şüphelinin ölmesi, kaçması, kalıcı hastalık ya da engellilik yaşaması veya ceza davası açılmasını engelleyen hukuki bir durum bulunması hâlinde bu yöntemin kullanılmasını görüştü. Önceki taslaklarda, kesinleşmiş mahkûmiyet kararından sonra tespit edilen mal varlıkları da ele alınmıştı.

DIM'in 66. maddesinde bu yol için 1 milyar rupiah asgari mal varlığı değeri önerildi ve taslak ekibi öneriyi 11 Kasım'da onayladı. Önerilen süreç; izleme, bloke etme ve el koymadan başlayıp başvuru yapılması, çağrıların gönderilmesi, duruşma, karar, kararın uygulanması ve hukuki başvuru yollarına kadar uzanıyor.

Reklam

Soedeson, mekanizmayı diğer yasaların durumu ele alamadığı hâllerde başvurulacak sınırlı bir son çare olarak tanımladı. El koyma ve müsaderenin mahkemeler aracılığıyla yapılması gerektiğini söyledi. Bloke işlemi mal varlığına erişimi kısıtlıyor, el koyma mal varlığını hukuki denetim altına alıyor, müsadere ise yasa uyarınca nihai devrine karar veriyor.

Hukuk Bakanlığı Mevzuat Genel Müdürü Dhahana Putra, 9 Kasım'daki görüşmelerde hükümetin önerdiği 6A maddesini sundu. Mal varlıklarının geri alınmasının failin cezai sorumluluğunu ortadan kaldırmayacağını açıkladı:

3. maddenin b bendinde belirtilen suçun faili hakkında cezai mahkûmiyet kararı olmaksızın mal varlığına el konulması, failin cezai sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Komisyon hükmü kabul etti. Böylece mal varlığının geri alınması ile cezai sorumluluğun takibi, birbirinden ayrı hukuki süreçler olarak devam edecek.

Mülk sahipleri ve etkilenen diğer kişiler için güvenceler

III. Komisyonun ağustos ayındaki ilerleme açıklamasında mahkeme denetimi, açık delil standartları, itiraz süreçleri ve yasal hak sahibi üçüncü kişilerin korunması temel meseleler olarak sıralandı. Açıklamada, devletin ilk delil eşiğini karşılamasının ardından mal varlığı sahibinin mülkün yasal kaynağını açıklamasının istenebileceği tersine ispat yükümlülüğü de ele alındı.

İnsan Hakları Bakan Yardımcısı Mugiyanto, güvencelerin tasarıya en başından itibaren dâhil edilmesi gerektiğini savundu. Hukuk Bakan Yardımcısı Hiariej'in 5 Kasım'da açıkladığı; iyi niyetle hareket eden üçüncü kişilerin korunması, itiraz imkânı ve tazminat mekanizmalarını içeren önerilere işaret etti.

Endonezya Hukuki Yardım Vakfı (YLBHI) Başkanı Muhammad Isnur, yetkilerin siyasi baskı veya haraç için kötüye kullanılabileceği uyarısında bulundu. Mal varlıkları üzerindeki hukuki mücadelenin büyük ve küçük kuruluşlar için doğurabileceği farklı sonuçları şöyle anlattı:

Varlıklı sanıklar için bu, pahalı bir hukuk mücadelesi anlamına gelebilir. Küçük işletmeler, toplum kuruluşları, çevre savunucuları veya sivil toplum grupları içinse hayatta kalma ya da faaliyetlerini sürdürme imkânını kaybetmek anlamına gelebilir.

Trunojoyo Üniversitesi Profesörü Erma Rusdiana da keyfî el koymalara karşı uyarıda bulunarak mal varlığı yönetimi için tek bir kurum kurulmasını önerdi. Bu kaygılar, mülke el koymaya ilişkin ilk kararı, mülkün sonrasında nasıl yönetileceğiyle ilişkilendiriyor.

Geri alınan mal varlıklarını kim yönetecek ve denetleyecek?

Kasım ayındaki müzakerelerde, yürütme yetkisi altında bir mal varlığı yönetim kurumu ve ayrı bir Mal Varlıklarına El Koyma Denetleme Kurumu kurulması üzerinde uzlaşıldı. Denetleme organının başkanı ve başkan yardımcısı, cumhurbaşkanı tarafından atanmadan önce parlamentoda bir seçme sürecinden geçecek.

Reklam

Milletvekilleri, hükümetin önerdiği “Denetleme Kurulu” adını reddetti. PDI-P milletvekili I Wayan Sudirta, daha güçlü dış denetime sahip bağımsız bir organ kurulmasını savunurken PKS milletvekili Nasir Djamil, mal varlığının geri alınmasına yönelik teknik çalışmalara uygun bir operasyonel yapıyla denetim yapılması çağrısında bulundu. Teknoloji kullanan bir sistem, cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenecek.

Mali sorumlulukların nasıl bölüşüleceği, 9 Kasım'da daha fazla görüşme gerektirmişti. DIM 329 A bendi, devlet zararlarıyla bağlantılı olarak müsadere edilen mal varlıklarının Maliye Bakanlığına devredilmesini ele alıyordu. Müzakereciler, bunun önerilen yönetim kurumunun görevleriyle çakışma ihtimalini değerlendirdi. Soedeson, teknik taslak çalışmalarının tamamlanması için bakanlıkla eşgüdüm gerektiğini söyledi.

Önceki eleştiriler, temmuz taslağındaki yönetim yapısının belirsizliğine odaklanmıştı. Kasım ayında varılan uzlaşmalar kurumsal ayrıntıları netleştiriyor ve tamamlanan metnin değerlendirilmesinde muhafaza, kayıt, elden çıkarma ve denetim sorumluluklarını temel bir unsur hâline getiriyor.

Kamuoyunun erişimi ve mağdurlara tazminat

Transparency International Indonesia'nın yayımladığı bir sivil toplum koalisyonunun 27 Ağustos tarihli açıklamasında, 10 Temmuz tarihli DPR taslağıyla ilgili üç kaygı dile getirildi: haksız zenginleşme hükümlerinin çıkarılması, NCB mekanizmasının daraltılması ve mal varlığı yönetimine ilişkin belirsizlik.

Burada haksız zenginleşme, yasal gelirle orantısız olan ve yasal kaynağı açıklanamayan serveti ifade ediyor. Koalisyon, hükümetin 2023 taslağında bu tür mal varlıklarının ele alındığını, ancak DPR'nin temmuz tarihli sürümünde hükmün çıkarıldığını söyledi. ICW'den Wana Alamsyah da daraltılan metnin faili ya da sahibi bilinmeyen suç gelirlerine ulaşıp ulaşamayacağını sorguladı.

Kamuoyunun taslağa erişimi, başka bir anlaşmazlık konusu oldu. Habiburokhman daha sonra, Eylül 2025'ten bu yana en az 62 halka açık oturum, sekiz çalışma ziyareti, onlarca seçim bölgesi ziyareti ve yüzlerce yazılı başvuru yapıldığını belirtti. Ağustos tarihli parlamento açıklamasında ise 35 oturum ve üç bölge ziyareti kayda geçirilmişti. Koalisyon, ilk aşama kararından önce taslağın, akademik çalışmanın ve DIM'in yayımlanmasını talep ederken ICW araştırmacısı Almas Sjafrina sıkıştırılmış takvimi eleştirdi.

Koalisyon, Anayasa Mahkemesinin 91/PUU-XVIII/2020 sayılı kararıyla bağlantılı anlamlı katılım koşullarına atıfta bulundu: dinlenme, görüşlerin dikkate alınması ve açıklama alma hakkı. İtirazlar temmuz tarihli metne yönelikti; daha sonraki müzakerelerde yeni yönetim ve denetim düzenlemeleri dâhil çeşitli değişiklikler yapıldı.

Reklam

Geri alınan mal varlığının nereye gideceği de mağdurları doğrudan ilgilendiriyor. III. Komisyon üyesi Andi Amar Ma'ruf Sulaiman, 17 Kasım tarihli parlamento açıklamasında, her şeyin otomatik olarak devlete aktarılması yerine suçtan zarar gören kişilere mal varlığının iade edilmesini sağlayacak mekanizmalar çağrısında bulundu.

10 Kasım'daki görüşmelerde konuşan Andi Amar, mağdurların doğru biçimde tespit edilmesini ve dağıtımın mağdur verilerine göre yapılmasını istedi. Ayrıca güçlü delillerin ve suçla bağlantısı olmayan kişilere ait mülklerin korunmasının önemini vurguladı. Önerisi, geri alınan mal varlığının nihai varış noktasını devletin bu mal varlıklarını alma yetkisine ilişkin tartışmanın yanına koyuyor.

Öne çıkanlar

  • Çalışma komisyonu, tasarının nihai taslak raporunu 18 Kasım 2026'da onayladı.
  • Daha sonraki genel kurul kararı öncesinde, aynı gün saat 13.00'te ilk aşama karar toplantısı yapılması planlandı.
  • Üzerinde uzlaşılan kapsam, yolsuzluk ve altı ek suç kategorisini içeriyor.
  • Önerilen mekanizma, mahkemelerin katılımı ve 1 milyar rupiah asgari mal varlığı değeri şartıyla, önceden mahkûmiyet kararı olmadan müsadereye imkân tanıyor.
  • Müzakereciler, mal varlığına el konulmasının cezai sorumluluğu ortadan kaldırmayacağı konusunda uzlaştı.
  • Kamuoyunun erişimi, yasal mülkiyet, denetim ve mağdurlara tazminat, tartışmanın temel kaygıları olmaya devam ediyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir