BM Genel Kurulu Başkanı, Tarihi ICJ Soykırım Kararının Ardından Myanmar'a Rohingya'ları Evlerine Döndürme Çağrısı Yaptı

9 dakikalık okuma
UN General Assembly Chief Urges Myanmar to Bring Rohingya Home After Landmark ICJ Genocide Ruling

The Hague'da Tarihi Hukuk Kilometresi

Uluslararası Adalet Divanı, 19 Kasım 2026'da çığır açan bir karar açıklayarak Myanmar'ın 2017'deki askeri operasyonlar sırasında Rohingya Müslüman azınlığına karşı soykırım işlediğine hükmetti. Divan Başkanı Yuji Iwasawa, kararı Lahey'deki Büyük Adalet Salonu'nda okuyarak, BM mahkemesinin 80 yıllık tarihinde egemen bir devletin soykırım işlediğinin ilk kez yargıcılar tarafından tespit edildiğini işaret etti. 1948 BM Soykırım Sözleşmesi kapsamında Gambiya tarafından başlatılan ve 57 üyeli İslam İşbirliği Teşkilatı'nın desteğiyle yürütülen dava, yedi yıllık hukuk süreçlerinin ardından sonuçlandı. Yargıçlar, Myanmar güvenlik güçlerinin Rohingya nüfusunun önemli bir kısmını yok etmeyi amaçlayarak toplu infazlar, yaygın cinsel şiddet ve çocuklara karşı aşırı şiddet gerçekleştirdiğini tespit etti. Okuyucularımız dava süreçleri ve yargı bulguları hakkında ayrıntılı bilgi için Uluslararası Adalet Divanı, Tarihi Kararında Rohingya Soykırımından Myanmar'ı Sorumlu Buldu başlıklı yazımızı inceleyebilir. Hukuk savaşı, 11 Kasım 2019'da Gambiya'nın Barış Sarayı'nda başvurusunu sunmasıyla başladı.

İçindekiler
  1. The Hague'da Tarihi Hukuk Kilometresi
  2. Bangladeş'teki Mülteci Kamplarını Ziyaret Etmek
  3. Delil Temelini ve Vahşetin Ölçeğini Anlamak
  4. Anti-Rohingya Nefret Söyleminin Tarihsel Bağlamı
  5. Genomik Kanıtlar ve Derin Tarihsel Kökler
  6. Yardım, Tazminat ve Uygulama Sorunu
  7. Arakan Eyaletindeki Gerçekler ve Finansman Açıkları
  8. Bir Bakışta

Ocak 2026'daki duruşmalarda mahkeme, kuzey eyaleti Arakan'daki askeri operasyonlara ilişkin kapsamlı kanıtları inceledi. On bir devlet, ICJ'nin soykırım kararı'nın uluslararası insancıl hukuk ve devlet yükümlülüklerine ilişkin yorumlarını sunmak üzere sürece müdahil oldu. Nihai karar, 15 yargıçlı kurulda 9'a karşı 6 oyla alındı; bu sonuç, soykırım niyetinin dolaylı delillerden nasıl çıkarılacağı konusunda heyet içindeki derin ayrışmayı yansıtıyordu. Soykırım niyetinin anlaşılması, hükümetlerin bir etnik grubu yok etme planlarını nadiren belgelemesi nedeniyle uluslararası hukukta ciddi bir delil engeli oluşturur. Myanmar, 2017'deki askeri kampanyasını, sınır karakollarına saldıran bir silahlı grup olan Arakan Rohingya Kurtuluş Ordusu'nun saldırılarına karşı meşru bir terörle mücadele yanıtı olarak savundu. Mahkeme bu savunmayı reddetti; şiddetin ölçeğinin, vahşetinin ve örüntüsünün askeri zorunlulukla haklı çıkarılabileceğini çok aştığını belirtti.

Bangladeş'teki Mülteci Kamplarını Ziyaret Etmek

BM'nin en yüksek mahkemesi Myanmar'ın Rohingya'ya karşı soykırım işlediğini tespit ettikten bir gün sonra, Genel Kurul Başkanı Khalilur Rahman, 20 Kasım 2026'da Bangladeş'in Cox's Bazar kentindeki mülteci kamplarını ziyaret ederek dünyanın tarihi kararı eyleme dönüştürmesi çağrısında bulundu. Khalilur Rahman, Genel Kurul Başkanı olmadan önce Bangladesh Dışişleri Bakanı ve Rohingya'dan sorumlu üst düzey temsilci olarak görev yapmıştı. Ukhia'daki Kutupalong'daki 4 numaralı kampın futbol sahasında binlerce mültecinin önünde bir dayanışma mesajı verdi. Saat 9:30'da başlayan toplantıya farklı kamplardan en az 35.000 Rohingya katıldı. BM geçici ülke koordinatörü Carol Flore-Smereczniak ile mülteci yardım ve iade komiseri ve eksekreter yardımcısı Mohammad Mizanur Rahman da yerel liderlerle birlikte etkinliğe katıldı.

Khalilur Rahman, kampta toplanan mültecilere ve gazetecilere, BM'nin en yüksek mahkemesinin onların adını söylediğini ve 2017'de başlarına gelenlerin soykırım olduğunu ilan ettiğini söyledi. Kamplara daha önce diplomat olarak yaptığı ziyaretleri anımsattı ve New York'ta konuşmak yerine Bangladeş'e seyahat etme kararını açıkladı. Kalabalıktaki mülteci çeşitli taleplerini taşıyan döviz ve pankartlar gösterdi. 61 yaşındaki mülteci Amanullah, altı yaşındaki Mohammad Omar ve dört yaşındaki Mohammad Osman adlı küçük torunlarının elini tutarak kampından yürüyerek geldi; çocuklar kimliklerini ve dirençlerini yansıtan tişörtler giyiyordu.

Reklam

Khalilur Rahman, kararın gerçek değişime yol açmasını sağlamak için dört net öncelik belirledi. Birinci öncelik, Myanmar'ın soykırım şüphelilerini araştırıp yargılamasını ve yasalarını reform etmesini gerektiren adalettir. İkinci öncelik, kimsenin tehlikeye geri gönderilmemesini ve her iadenin güvenlik, hareket özgürlüğü ve geleceklerine ilişkin kararlarda Rohingya'nın sesini güvence altına alan garantiler içermesini sağlayan güvenli bir dönüşüdür. Üçüncü öncelik, tazminatın hayatta kalanların güvenlik ve umut yeniden kazanmasına yardımcı olabileceğini kabul eden tazminattır. Dördüncü öncelik, hukuki reform, güvenlik güçleri için eğitim ve onlar üzerinde gerçek sivil denetim yoluyla önllemeektir.

Para hayatı değiştiremez. Para kaybedilen sevdiklerin yerini tutamaz.

Bu öncelikleri açıklamasının ardından Khalilur Rahman, yerinden edilmiş topluluğa doğrudan bir güvence vererek, mücadeleleriyle yalnız bırakılmayacaklarını söyledi. Seslerini ve beklentilerini New York'taki BM'nin 193 üye devletinin tümüne ileteceğini taahhüt etti.

Yalnız olmayacaksınız. Ben de üzerime düşeni yapacağım.

Delil Temelini ve Vahşetin Ölçeğini Anlamak

Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar güvenlik güçlerinin Rohingya'ları öldürdüğünü, ciddi bedensel ve zihinsel zarar verdiğini ve grup içindeki doğumları önlemeyi amaçlayan önlemler aldığını tespit etti. Mahkeme ayrıca köylerin sistematik olarak yok edildiğini ve kaçan kişilerin evlerine dönme fırsatının çok az olduğunu ya da hiç olmadığını da belirledi. Yargıçlar, soykırım niyetinin bütün delillerden çıkan tek makul çıkarım olduğuna hükmetti. Myanmar'ın eylemlerinin isyancılara karşı meşru operasyonlar olduğunu veya soykırım niyeti olmaksızın insanları bölgeden taşıma çabası olduğunu öne süren savını reddettiler. Karar anlatımlarında atıf yapılan deliller ölü sayısını yaklaşık 10.000 olarak verirken, BM mülteci ajansı 2017 askeri kampanyası sırasında yaklaşık 750.000 kişinin Bangladeş'e kaçtığını belirtiyor.

Oxford Üniversitesi'nde Küresel Güvenlik Kürsüsü sahibi Janina Dill, soykırım niyetinin bir davranış örüntüsünden çıkarılabileceğini açıkladı. Çoğunluk mahkemesi, köylerin sistematik biçimde yakılması, toplu tecavüzler ve bebeklerin hedef alınması da dahil olmak üzere tüm delillerin, grubu yok etmek amacından başka makul bir çıkarım bırakmadığı sonucuna vardı. Mahkeme ayrıca çevrimiçi nefret söylemini inceledi; BM Myanmar Bağımsız Araştırma Mekanizması'nın 2024 tarihli raporuna atıf yaparak askeri ağların Rohingya'ya karşı korku ve nefret aşılamayı amaçlayan materyaller yayınladığını gösterdi. Okuyucularımız mahkemenin delil bulguları ve hukuki zaman çizelgesi hakkında derinlemesine bir inceleme için ICJ Myanmar'ın Rohingya'ya karşı Soykırım İşlediğini Tespit Etti, Ancak Dönüş ve Tazminat Belirsizliğini Koruyor başlıklı yazımızı inceleyebilir.

Anti-Rohingya Nefret Söyleminin Tarihsel Bağlamı

İnsanlıktan çıkaran dil, devlet politikası ve kitlesel şiddet arasındaki ilişki, dünya mahkemesi önündeki delillerin kritik bir bölümünü oluşturdu. 1 Kasım 2016'da devlet gazetesi The Global New Light of Myanmar'da yayımlanan bir köşe yazısı, Rohingya'ları batan bir diken olarak karşılaştırıyor ve batındıysa çıkarılması gerektiğini savunuyordu. Aynı ayki bir diğer köşe yazısı onları insan pireleri olarak tanımlıyordu. Bu mesajlar, 700.000'den fazla Rohingya'yı Bangladeş'e kaçmaya zorlayan Ağustos 2017 askeri kampanyasından önce ortaya çıktı. Okuyucularımız şiddet öncesinde devlet medyası yayınları ve sosyal medya kampanyalarının ayrıntılı incelemesi için Myanmar'da Anti-Rohingya Nefreti Dışlamayı Nasıl Kamusal Bir Görev'e Dönüştürdü başlıklı yazımızı inceleyebilir.

Reklam

BM Myanmar Bağımsız Araştırma Mekanizması, davanın taraflarıyla dokuz analiz raporu paylaştı; bunlardan biri Facebook'taki anti-Rohingya nefret söylemine ayrılmıştı. ABD Soykırım Müzesi'nin nefret söylemi sergisi, Rohingya'ları bir insan topluluğunun üyeleri yerine zararlılar, tehditler ya da davetsiz misafirler olarak sunan mesajları belgeliyor. Anti-Muslim kampanyalarıyla ilişkili Budist milliyetçi rahip Ashin Wirathu, 8 Nisan 2016 tarihli bir sosyal medya gönderisinde Müslümanları Budist heykellerine zarar veren incir ağaçlarına benzeterek insan topluluğundan çıkarılmaları çağrısında bulunmuştu. Myanmar'ın önyargısı, yüzyıllara dayanan kökleri olmasına rağmen ardı ardına gelen hükümetlerin komşu ülkelerden gelen göçmenler olarak gördüğü bir nüfusun dışlanmasını pekiştiren ten rengi ve görünüme ilişkin hükümleri de içeriyor.

Genomik Kanıtlar ve Derin Tarihsel Kökler

17 Kasım 2026'da Scientific Reports'ta yayımlanan bir bilimsel çalışma, Rohingya genomu boyunca genetik değişimi kapsayan ilk ayrıntılı veri setini sundu. Rohingya'nın Mozaik Genetik Kökeni başlığını taşıyan araştırma, Cox's Bazar'daki bir mülteci kampanyasında yaşayan 25 Rohingya'nın kan örneklerini inceleyerek genetik verilerini Avrasya genelindeki 2.217 referans örneğiyle karşılaştırdı. 12 bilim insanından oluşan uluslararası ekibi Banaras Hindu Üniversitesi'nden Profesör Gyaneshwer Chaubey ve Dhaka Üniversitesi'nden Gazi Nurun Nahar Sultana birlikte yönetti. Sultana'nın ekibi, Bangladesh Afet Yönetimi ve Yardım Bakanlığı'ndan izin aldıktan sonra kan örnekleri topladı. Okuyucularımız bilim insanlarının kullandığı genetik modeller ve araştırma yöntemlerinin kapsamlı dökümü için Rohingya Genom Çalışması, Doğu Güney Asya Kökenlerini ve Myanmar'la Yüzyıllık Bağları Ortaya Çıkardı başlıklı yazımızı inceleyebilir.

Genomik çalışma, topluluğun ana genetik kökenini Güney Asya'ya dayandırırken Myanmar'daki nüfuslardan gelen belirgin bir katkıyı da tespit etti. Araştırmacılar, Güney ve Güneydoğu Asya kökenlerinin son büyük karışımının 701 ile 974 yıl önce gerçekleştiğini tahmin etti. İstatistiksel bir model, Kuzey Hindistan kökenini temsil eden referans olarak kullanılan Kol ilişkili kökeni yaklaşık yüzde 59, Burma referans nüfuslarıyla bağlantılı kökeni ise yüzde 41 olarak tahmin etti. Komşu Bangladeşli Müslümanlar arasında ilgili tahminler yüzde 69 ve yüzde 31 düzeyindeydi. Böylece Burma katkısı Rohingya'lar arasında yaklaşık yüzde 10 puan daha yüksek çıktı; bu durum, temelini Güney Asya'dan alan, genetik tarihi ise büyük ölçüde Myanmar'ın Arakan eyaleti içinde yer alan kıyı bölgesi Arakan'daki yüzyıllarca süren etkileşimlerle şekillenen bir topluluğu tanımlıyor.

Yardım, Tazminat ve Uygulama Sorunu

Mahkeme, Myanmar'ın yerinden edilmiş Rohingya'ların güvenli, gönüllü ve onurlu dönüşünü kolaylaştırmasını, güvenilir soruşturmalar yürütmüşmesini, failleri cezalandırmasını ve kapsamlı iç mevzuatı hayata geçirmesini emretti. Yargıçlar ayrıca kayıp mülklerin iadesini veya yerine konmasını da şart koşarak Myanmar'ın tazminat tedbirleriyle ilgili iki yıl içinde rapor vermesini istedi. ICJ kararları hukuki olarak bağlayıcıdır ve temyiz edilemez; ancak mahkemenin bağımsız bir uygulama mekanizması bulunmuyor. Uygulama, cezai eylemleri engelleyebilecek veto yetkisine sahip daimi üyelerin bulunduğu BM Güvenlik Konseyi'ne bağlı. Halihazırda yaklaşık 1,2 milyon Rohingya, 2017 askeri operasyonlarının kışkırttığı kitlesel göçün ardından Bangladeş'in Cox's Bazar kentindeki sıkışık mülteci kamplarında yaşıyor.

Reklam

Bangladeş Dışişleri Bakan Yardımcısı Shama Obaed Islam, Dhaka'da düzenlediği basın toplantısında kararı memnuniyetle karşılayarak, mülteci güvenli dönüşünü sağlamak için diplomatik çabaları güçlendirecek tarihi bir gün olarak nitelendirdi. Rohingya Birleşik Konseyi Başkanı Syed Ullah, Teknaf'tan yaptığı açıklamada, hayatta kalanların başlarına gelen vahşetin uluslararası tanınması için neredeyse bir on yıldır beklediklerini belirtti. Bangladeş yönetimine bağlı ekonomi ve planlama danışmanı Rashed Al Mahmud Titumir, uluslararası toplum Myanmar'da Rohingya'ların hayatlarını onur ve güvenlik içinde yeniden kurmalarını sağlayacak koşulların oluşturulmasına yardım etmediği sürece kararın tek başına krizi çözmeyeceği uyarısında bulundu.

Arakan Eyaletindeki Gerçekler ve Finansman Açıkları

Lahey'deki hukuk zaferi, Myanmar'ın Arakan eyaletinde isyancı Arakan Ordusu ile aktif çatışma içinde olan ordunun bulunduğu istikrarsız güvenlik durumuyla keskin bir teşkil oluşturuyor. 2023'ün sonlarından bu yana Arakan Ordusu, Arakan eyaletinin 17 ilçe merkezinden 14'ünün kontrolünü ele geçirerek ticaret yollarını kısıtladı ve hayati önem taşıyan yolları kapattı. BM Genel Sekreterinin Myanmar Özel Temsilcisi Julie Bishop, 2021 askeri darbesinin ardından dört yıl geçmesine rağmen mutabık kalınmış bir ateşkes, barışa giden yol ya da siyasi çözüm olmadığını, bir üst düzey konferans sırasında uyarıda bulundu. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres'in Kabine Şefi Courtenay Rattray aracılığıyla yaptığı açıklamalarda krizi derinleşen bir trajedi olarak nitelendirdi ve Arakan eyaletindeki koşulların güvenli ve sürdürülebilir bir dönüş olasılığını engellediğini söyledi.

Kamplardaki insani operasyonlar, küçülen yardım bütçeleri nedeniyle ciddi finansman kısıtlamalarıyla karşı karşıya. Bangladeş geçici lideri Mohammad Yunus, uluslararası finansmandaki keskin düşüşler nedeniyle mülteci krizinin ciddi biçimde kötüleşme riski olduğunu uyararak, Bangladesh'in ağır mali, sosyal ve çevresel yükleri omuzlamaya zorlandığını belirtti. Bu açıkları gidermeye yardımcı olmak için ABD ve Britanya, Bangladeş'teki mültecilere yönelik 96 milyon dolarlık ek yardımı açıkladı. Ancak insan hakları kuruluşları erken iade girişimleri konusunda uyarıda bulunuyor. Uluslararası Af Örgütü araştırmacısı Joe Freeman, kuzey Arakan'daki mevcut koşulların Rohingya'ların güvenli biçimde dönmesi için hiçbir şekilde hazır olmadığını belirterek, aktif çatışma ve ayrımcılık sürerken denetimsiz bir iade girişiminin felaketle sonuçlanabileceğini vurguladı.

Bir Bakışta

  • Uluslararası Adalet Divanı, 19 Kasım 2026'da Myanmar'ın 2017 askeri operasyonları sırasında Rohingya azınlığına karşı soykırım işlediğine hükmetti.
  • Genel Kurul Başkanı Khalilur Rahman, 20 Kasım 2026'da en az 35.000 Rohingya mültecinin katıldığı bir mitingi konuşmak üzere Bangladeş'in Cox's Bazar kentini ziyaret etti.
  • Mahkeme, Myanmar'ın failleri araştırıp yargılamasını, tazminat sağlamasını ve iki yıl içinde uyum raporu sunmasını emretti.
  • 1,2 milyondan fazla Rohingya, küçülen insani bütçeler ve Arakan'daki aktif çatışma ortamında şu anda Bangladeş'te mülteci olarak yaşıyor.
  • Kasım 2026'da yayımlanan bir genetik çalışma, Rohingya'nın ağırlıklı olarak Güney Asya'ya dayanan bir genetik temele ve yüzyıllara yayılan Myanmar'la bağlantılı kökenlerin bir karışımına sahip olduğunu ortaya çıkardı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir