Lahey'de Tarihi Bir Hukuki Dönüm Noktası
Uluslararası Adalet Divanı, 19 Kasım 2026'da açıkladığı çığır açıcı kararla, Myanmar'ın 2017 yılındaki askeri operasyonlar sırasında Rohingya Müslüman azınlığına karşı soykırım işlediğine hükmetti. UAD Başkanı Yuji Iwasawa, Lahey'deki Barış Sarayı'nın Büyük Adalet Salonu'nda kararı okuyarak, Birleşmiş Milletler mahkemesinin 80 yıllık tarihinde ilk kez yargıçların egemen bir devletin soykırım işlediğini tespit ettiğini kayda geçirdi. Gambiya tarafından 1948 tarihli BM Soykırım Sözleşmesi kapsamında, 57 üyeli İslam İşbirliği Teşkilatı'nın desteğiyle başlatılan dava, yedi yıllık yasal sürecin ardından sonuçlandı. Yargıçlar, Myanmar güvenlik güçlerinin Rohingya nüfusunun önemli bir kısmını yok etme kastıyla toplu infazlar, yaygın cinsel şiddet ve çocuklara yönelik aşırı şiddet eylemleri gerçekleştirdiğini tespit etti.
İçindekiler
Hukuki mücadele, Gambiya'nın Barış Sarayı'na başvuruda bulunduğu 11 Kasım 2019'da başladı. Mahkeme, Ocak 2026'daki duruşmalarda Kuzey Arakan Eyaleti'ndeki askeri operasyonlara ilişkin kapsamlı kanıtları inceledi. On bir devlet, uluslararası insancıl hukuk ve devlet yükümlülüklerine ilişkin UAD kararının yorumlanması için davaya müdahil oldu. Nihai karar, 15 yargıçtan oluşan heyet içinde dokuza karşı altı oyla alındı ve mahkeme heyetinin dolaysız kanıtlardan soykırım kastının nasıl çıkarılacağı konusunda derin bir bölünme yaşadığını ortaya koydu.
Soykırım Kastını ve İsyan Bastırma İddialarını Anlamak
Uluslararası hukukta soykırım kastını kanıtlamak son derece zor bir delil engeli teşkil eder; zira hükümetler nadiren bir etnik grubu yok etme planlarını belgeletirler. Myanmar, 2017 yılındaki askeri harekatını, sınır karakollarına baskın düzenleyen silahlı bir grup olan Arakan Rohingya Kurtuluş Ordusu'nun saldırılarına yanıt veren meşru bir terörle mücadele operasyonu olarak savundu. Mahkeme, şiddetin ölçeğinin, vahşetinin ve örüntüsünün askeri zorunluluğun haklı gösterebileceği sınırların çok ötesinde olduğunu belirterek bu savunmayı reddetti. Yargıçlar, güvenlik güçlerinin silahlı isyancılar ile sivil halk arasında bir ayrım gözetmediğini vurguladı.
Oxford Üniversitesi Küresel Güvenlik Kürsüsü Profesörü Janina Dill, soykırım kastının bir davranış örüntüsünden çıkarılabileceğini açıkladı. Mahkeme çoğunluğu, köylerin metodik olarak yakılması, toplu tecavüzler ve bebeklerin hedef alınması dahil olmak üzere kanıtların bütününün, grubun yok edilmesi hedefinden başka makul bir çıkarım bırakmadığı sonucuna vardı. Mahkeme ayrıca çevrimiçi nefret söylemini de inceledi; Birleşmiş Milletler Myanmar Bağımsız Soruşturma Mekanizması'nın askeri ağların Rohingya'ya karşı korku ve nefret aşılamak üzere tasarlanmış materyaller yaydığını gösteren 2024 tarihli raporuna atıfta bulundu.
Rahatlama, Tazminat ve Uygulama Zorluğu
Mahkeme Myanmar'a; yerinden edilmiş Rohingya'nın güvenli, gönüllü ve onurlu bir şekilde geri dönüşünü kolaylaştırma, güvenilir soruşturmalar yürütme, failleri cezalandırma ve kapsamlı iç mevzuat çıkarma talimatı verdi. Yargıçlar ayrıca, kaybedilen mülklerin iadesini veya tazmin edilmesini zorunlu kılarken, Myanmar'ın tazminat tedbirleri konusunda iki yıl içinde rapor sunmasını şart koştu. UAD kararları yasal olarak bağlayıcı olup temyiz edilemezken, mahkemenin bağımsız bir uygulama mekanizması bulunmamaktadır. Uygulama, veto yetkisine sahip daimi üyelerin cezalandırıcı eylemleri bloke edebileceği BM Güvenlik Konseyi'ne dayanmaktadır.
2017 yılındaki askeri baskının tetiklediği kitlesel göçün ardından, yaklaşık 1,2 milyon Rohingya şu anda Bangladeş'in Cox's Bazar bölgesindeki aşırı kalabalık mülteci kamplarında yaşamaktadır. Yaklaşık 520.000 Rohingya ise devam eden iç savaşın ve Arakan Ordusu'nun dahil olduğu çatışmaların sivil güvenliğini tehdit etmeye devam ettiği Myanmar içinde kalmaktadır. Hukuk uzmanları ve insan hakları savunucuları, kararın hayati bir ahlaki ve hukuki zafer niteliği taşıdığını ancak fiili geri dönüşün büyük ölçüde dış diplomatik baskıya ve sahadaki güvenlik koşullarına bağlı olduğunu vurgulamaktadır.
Uluslararası Tepkiler ve Diplomatik Yansımalar
Karara verilen tepkiler dünya genelinde büyük farklılıklar gösterdi. Myanmar dışişleri bakanlığı ve başkanlık temsilcileri, askeri eylemlerin kesinlikle sınırlı terörle mücadele önlemleri olduğunu öne sürerek kararı haksız bulduklarını açıkladılar. Buna karşılık, gölge hükümet yetkilileri, demokrasi yanlısı güçler ve Rohingya aktivistleri, kararı onlarca yıldır süren acılarının ve vatansızlıklarının resmi bir tescili olarak kutladılar. Wai Wai Nu ve Tun Khin gibi aktivistler, kararın gelecekteki hesap verebilirlik ve vatandaşlık hakları için çok önemli bir yasal temel sağladığının altını çizdi.
Birkaç Batı ülkesi derhal diplomatik tedbirlerle karşılık verdi. Birleşik Krallık, Myanmar'ın Londra'daki askeri ataşesinin sınır dışı edildiğini duyurdu, ülkenin maslahatgüzarını dışişleri bakanlığına çağırdı ve acil bir BM Güvenlik Konseyi oturumu düzenlenmesi çağrısında bulundu. Bu arada, Global Centre for the Responsibility to Protect yayınları, üye devletlerin Myanmar'ı tam uyum sağlamaya zorlamak ve devam eden vahşetleri durdurmak için ekonomik ve diplomatik araçları harekete geçirmesi gerektiğini vurguladı.
Vatansızlık ve Tarihi Ayrımcılık Bağlamı
Rohingya halkı, Myanmar'ın Arakan Eyaleti'nde derin tarihi köklere sahip, çoğunluğu Müslüman olan etnik bir azınlıktır. Kasım 2026'da Scientific Reports dergisinde yayımlanan genetik bir çalışma, topluluğun atalarına dair temellerini doğu Güney Asya'ya dayandırırken, kıyı Arakan'ındaki yüzyıllar süren etkileşimlere de işaret etti. Nesiller boyu süren ikamete rağmen, ardıl Myanmar hükümetleri bu nüfusu sistematik olarak marjinalleştirdi. 1982 Vatandaşlık Yasası'nın çıkarılmasıyla birlikte çoğu Rohingya vatandaşlığından mahrum bırakıldı ve kurumsallaşmış ayrımcılığa ile hedefli şiddete karşı savunmasız bir vatansız azınlık konumuna indirgendi.
2026 tarihli tarihi karar öncesinde, BM mahkemelerinin tarihi soykırım kararı, Kıdemli General Min Aung Hlaing'in soruşturulması çağrısında bulunan Myanmar Bağımsız Uluslararası Hakikat Araştırma Misyonu'nun 2018 bulguları da dahil olmak üzere uluslararası organlarca yıllarca yürütülen belgeleme çalışmalarını takip etti. Uluslararası savcılar, UAD'deki devlet sorumluluğunun bireysel cezai sorumlulukla paralel yürütülmesini sağlamak amacıyla Uluslararası Ceza Mahkemesi'ndeki bekleyen tutuklama emri başvuruları gibi tamamlayıcı yolları takip etmeye devam ettiler.
Özetle
- Uluslararası Adalet Divanı, dokuza karşı altı oyla Myanmar'ın 2017 yılında Rohingya'ya karşı soykırım işlediğine hükmetti.
- Bu tarihi karar, UAD'nin 80 yıllık tarihinde ilk kez egemen bir devletin soykırımdan sorumlu bulunduğunu gösteriyor.
- Mahkeme Myanmar'a güvenli dönüşleri kolaylaştırma, tazminat ödeme, failleri cezalandırma ve iki yıl içinde rapor sunma talimatı verdi.
- Jeopolitik vetoların cezalandırıcı eylemleri aksatabileceği BM Güvenlik Konseyi'ne duyulan güven nedeniyle kararın uygulanması belirsizliğini koruyor.
- Karar, Bangladeş'te yaşayan yaklaşık 1,2 milyon yerinden edilmiş Rohingya mülteciye hukuki tanınırlık ve yeniden umut kazandırıyor.






