DNA, iki bölgeyi birbirine bağlayan bir geçmişi ortaya koyuyor
Bangladeş'in Cox's Bazar kentindeki bir mülteci kampında yaşayan 25 Rohingya üzerinde yapılan bir araştırma, topluluğun başlıca genetik kökenini Güney Asya'nın doğusuna dayandırırken Myanmar'daki topluluklardan gelen belirgin bir katkı da tespit etti. Araştırmacılar, Güney ve Güneydoğu Asya kökenlerinin son büyük karışımının 701 ila 974 yıl önce gerçekleştiğini tahmin ediyor.
İçindekiler
- DNA, iki bölgeyi birbirine bağlayan bir geçmişi ortaya koyuyor
- Araştırmacılar karşılaştırmayı nasıl oluşturdu?
- Köken yüzdeleri ne anlama geliyor?
- Ortak DNA, kanıtlara bir katman daha ekliyor
- Atalara ait nüfuslar ne zaman karıştı?
- Dil de benzer bir bölgesel örüntü izliyor
- Güçlü bağlantılar içeren bir nüfus geçmişi
- Olası uyum sinyalleri daha fazla araştırılmalı
- Bulgular yerinden edilmiş bir topluluk için neden önemli?
- Öne Çıkanlar
17 Kasım 2026'da Scientific Reports'ta yayımlanan ve genom araştırması başlığını taşıyan The mosaic genetic ancestry of Rohingya, Rohingya genomundaki genetik çeşitliliği kapsayan ilk ayrıntılı veri setini sunuyor. Bulgular, topluluğun komşu Bangladeş nüfuslarıyla yakın bağlarını ortaya koyarken Myanmar'la farklı bir temas geçmişine işaret ediyor.
Bir istatistiksel model, Kuzey Hindistan kökeni için referans olarak kullanılan Kol bağlantılı kökenin yaklaşık yüzde 59, Birmanya referans topluluklarıyla bağlantılı kökenin ise yüzde 41 olduğunu tahmin etti. Komşu Bangladeşli Müslümanlarda karşılık gelen tahminler yüzde 69 ve yüzde 31 oldu. Dolayısıyla Birmanya katkısı Rohingyalarda yaklaşık 10 yüzde puan daha yüksekti.
Araştırma; köken modelleri, ortak DNA parçaları, nüfus geçmişi ve dilbilimden elde edilen kanıtları bir araya getiriyor. Bunlar birlikte, genetik geçmişi Arakan'da yüzyıllar süren etkileşimlerle şekillenmiş, ağırlıklı olarak Güney Asya temeline sahip bir topluluğu tanımlıyor. Arakan, bugün büyük ölçüde Myanmar'ın Rakhine Eyaleti sınırları içinde kalan kıyı bölgesidir.
Araştırmacılar karşılaştırmayı nasıl oluşturdu?
12 bilim insanından oluşan uluslararası ekibe, Banaras Hindu Üniversitesi'nden Profesör Gyaneshwer Chaubey ile Dakka Üniversitesi'nden Gazi Nurun Nahar Sultana ortaklaşa liderlik etti. Hindistan, Bangladeş ve Avrupa'daki kurumlardan genetikçiler ve dilbilimciler de çalışmaya katkıda bulundu.
Sultana'nın ekibi, Bangladeş Afet Yönetimi ve Yardım Bakanlığından izin aldıktan sonra kan örnekleri topladı. Araştırmacılar, 25 Rohingya katılımcının yanı sıra 27 Bangladeşli Müslüman, dokuz Bangladeşli Hindu ve Bawm topluluğundan dokuz kişiden örnek aldı. Böylece yeni örneklenen toplam 70 katılımcının verileri, Avrasya'nın farklı bölgelerinden alınmış 2.217 referans örneğiyle karşılaştırıldı.
Genom, kişinin DNA'sında taşınan genetik talimatların tamamıdır. Araştırmacılar, genomun pek çok bölümündeki çeşitliliği karşılaştırarak nüfuslar arasındaki ilişkileri inceleyebilir ve atalarının nasıl etkileşime girdiğini tahmin edebilir. Araştırmanın Rohingyalara ilişkin bulguları kamptaki bu küçük örneklemden elde edildi; daha geniş bir örneklemle çalışılması yararlı bir sonraki adım olacaktır.
İlk analiz, Rohingyaları Bangladeş nüfuslarına en yakın, sıkı bir genetik kümede konumlandırırken Doğu ve Güneydoğu Asya topluluklarına doğru bir kayma gösterdi. Bir Rohingya katılımcı ile bir Bangladeşli Hindu katılımcı, kendi nüfuslarının ana kümelerinin dışında kaldığı için ortak DNA parçalarına ilişkin sonraki analizlere dahil edilmedi.
Köken yüzdeleri ne anlama geliyor?
Yüzde 59 ve yüzde 41'lik tahminler, SOURCEFIND adlı bir modelden elde edildi. Araştırmacılar, Kuzey Hindistan kökeni için Kol nüfusunu bir vekil ya da karşılaştırma grubu, Doğu Avrasya kökeni içinse Birmanya örneklerini vekil olarak kullandı. Yüzdeler, bu referans kaynaklarının gözlemlenen genetik örüntüleri ne ölçüde açıkladığını gösteriyor.
Günümüzdeki nüfusların her birinin kendine özgü göç ve karışım geçmişi var. Bu nedenle Kol bağlantılı ve Birmanya kaynaklı gibi etiketler, seçilen referans gruplarıyla istatistiksel ilişkileri tanımlıyor. Bu etiketler nesiller boyunca kökeni yeniden oluşturmaya yardımcı olurken, araştırmanın daha geniş karşılaştırmaları Rohingyaların bölgedeki en yakın bağlarının Güney Asya'nın doğusunda olduğunu gösteriyor.
Birmanya katkısının daha yüksek olduğu, tekrarlanan testlerde tutarlı biçimde görüldü. 400 ayrı model çalıştırmasının yüzde 90,8'inde, tahmin edilen Birmanya oranı Rohingyalarda Bangladeşli Müslümanlara kıyasla anlamlı ölçüde daha yüksekti. Ortak genetik çeşitliliği inceleyen diğer yöntemler de aynı yönde sonuç verdi.
Ortak DNA, kanıtlara bir katman daha ekliyor
Araştırmacılar ayrıca, genellikle birlikte kalıtılan varyantları içeren DNA parçaları olan haplotipleri karşılaştırdı. Bunlar, tek tek genetik varyantlara bakıldığında görülmesi daha zor olan ortak köken izlerini koruyabilir.
Bir analizde Rohingya katılımcılar, Birmanya referans örnekleriyle ortalama yaklaşık 383 DNA parçasını paylaşırken Bangladeşli Müslümanlarda bu sayı yaklaşık 358 oldu. Aradaki fark istatistiksel olarak anlamlıydı; yani testler, şans eseri beklenen çeşitliliğin ötesinde nüfuslar arasında farklılık bulunduğuna dair güçlü kanıt ortaya koydu.
Bir başka yöntemde, ortak atalardan kalıtılan DNA bölümleri incelendi. Rohingyalar, Birmanya referans örnekleriyle Bangladeşli Müslüman karşılaştırma grubuna kıyasla toplamda daha uzun DNA bölümleri paylaştı. Kalıtılan bölümler ardışık nesiller boyunca daha küçük parçalara ayrıldığından, ortak DNA parçalarının daha uzun olması genellikle daha yakın zamanlı ortak kökene işaret eder.
Bu sonuçlar, köken tahminlerine ikinci bir dayanak sağlıyor: Hem genetik çeşitliliğin genel örüntüsü hem de kalıtılan DNA bölümlerinin yapısı, örneklemdeki Rohingyaların Myanmar'daki topluluklarla daha güçlü bağları olduğunu gösteriyor.
Atalara ait nüfuslar ne zaman karıştı?
Araştırmacılar, ALDER adlı bir yazılımı kullanarak Rohingyalardaki son büyük karışım olayının 701 ila 974 yıl önce gerçekleştiğini tahmin etti. Admixture, farklı kökenlere sahip nüfuslardan insanların çocuk sahibi olmasıyla ortaya çıkan genetik karışımı ifade eder.
Karşılaştırma nüfusları için tahmin edilen karışım dönemi daha eskiydi. Araştırmada Hint-Avrupa dilleri konuşan Bangladeş gruplarındaki Güney ve Güneydoğu Asya karışımı 1.440 ila 1.720 yıl öncesine tarihlendirildi. Dolayısıyla Rohingyalar için elde edilen tahmin, aynı geniş coğrafi koridor içinde daha geç bir temas dönemine işaret ediyor.
Araştırmacılar, Rohingyalar için belirlenen zamanlamayı, atalarının Arakan'a yerleşmesinin ardından çevredeki topluluklarla etkileşim kurmuş olmalarının bir göstergesi olarak yorumluyor. İlk yerleşimlerinin tarihi ise henüz açıklığa kavuşmuş değil. Arakan kıyısı, Bengal Körfezi ve Andaman Denizi boyunca yürütülen ticaret, göç ve seyahatler bu tür temasların tarihsel bağlamını oluşturuyor; ancak araştırma, kesin güzergâhları ve olayları belirsiz bırakıyor.
Dil de benzer bir bölgesel örüntü izliyor
Rohingya dili, Hint-Avrupa dil ailesinin Doğu Hint-Aryan koluna mensup ve Bengalcenin Chittagong lehçesiyle yakından ilişkili. Bu ilişki, araştırmanın Güney Asya'nın doğusunda güçlü bir genetik temel bulunduğu yönündeki bulgusuyla örtüşüyor.
Bern Üniversitesi'nden dilbilimci ve araştırma ekibi üyesi Profesör George van Driem, dilbilimsel ve genetik bulguların nasıl örtüştüğünü şöyle anlattı:
Rohingyaların hikâyesi bir mozaik gibidir; baskın katman Güney Asya'nın doğusundan gelir ve dilleri de aynı aileye mensuptur. Arakan'a yerleşmelerinden sonra Myanmar'la bağlantılı bir bileşen eklenmiştir.
Karşılaştırma, iki tür geçmişi aynı tabloda buluşturuyor. Dil, Rohingyaları Güney Asya'nın doğusuna bağlarken genetik kanıtlar, Tibet-Birman dilleri konuşan topluluklar da dahil komşu nüfuslarla ek temasların izlerini taşıyor.
Güçlü bağlantılar içeren bir nüfus geçmişi
Ekip, bir kişinin annesinden ve babasından aldığı DNA kopyalarının aynı olduğu DNA parçaları olan homozigotluk bölgelerini inceledi. Bu parçaların sayısı ve uzunluğu, araştırmacıların geçmişteki nüfus büyüklüğünü ve topluluk içindeki evlilik örüntülerini incelemesine yardımcı olabilir.
Rohingyalarda, çevredeki yalıtılmış gruplara kıyasla bu özdeş DNA parçalarının yükü görece düşüktü. Yazarlar bunu, tarihsel olarak büyük bir etkin nüfus büyüklüğünün ve önemli ölçüde genetik alışveriş içeren bir geçmişin kanıtı olarak yorumladı. Bu örüntü, genel olarak Bangladeşli ve Hindistanlı kast nüfuslarında görülen örüntülere benziyor.
Etkin nüfus büyüklüğü, zaman içinde bir nüfusun kalıtsal çeşitliliğine kaç kişinin katkıda bulunduğunu ölçen genetik bir göstergedir. Nüfus sayımındaki kişi sayısından farklıdır. Burada, topluluğun atalarına ilişkin geçmişi tanımlamaya yardımcı olurken örnekler, yerinden edilmenin çok farklı koşulları altında yaşayan kişilerden alındı.
Olası uyum sinyalleri daha fazla araştırılmalı
Araştırmada, Rohingyalar ile karşılaştırma nüfusları arasında belirgin biçimde farklılık gösteren genetik bölgeler de arandı. Fransız ve Han referans genomlarını modellemeye dahil eden ekip, Population Branch Statistics yöntemini kullanarak BAG3, ITPR3, SNAP91, COL27A1 ve PLCB1'in de aralarında bulunduğu aday bölgeler tespit etti.
Hücresel stres tepkileri, kalsiyum sinyalleşmesi, otofaji ve vezikül taşınmasındaki bilinen rolleri nedeniyle özellikle BAG3, ITPR3 ve SNAP91 üzerinde duruldu. Otofaji, hücrenin kendi içindeki geri dönüşüm sistemidir. Veziküller, sinir hücreleri arasındaki iletişimde rol oynayan maddeler de dahil olmak üzere, hücrelerin içinde maddeleri taşıyan küçük paketlerdir.
Bu biyolojik süreçler, vücutlar enfeksiyon, sıcaklık değişiklikleri veya metabolik stresle karşılaştığında önem taşıyabilir. Araştırmacılar bu bölgeleri, kalıtsal özelliklerin hayatta kalmaya veya üremeye yardımcı olduklarında daha yaygın hâle gelmesini sağlayan doğal seçilimin olası hedefleri olarak belirledi. Belirli varyantların Rohingyaların yerel koşullara uyum sağlamasına yardımcı olup olmadığını ve bu varyantların sağlığı nasıl etkilediğini saptamak için işlevsel testlere ihtiyaç var.
Bulgular yerinden edilmiş bir topluluk için neden önemli?
Rohingyalar, tarihsel olarak Myanmar'ın Rakhine Eyaleti'nde yoğunlaşmış, çoğunluğu Müslüman bir topluluktur. Myanmar'ın 1982 tarihli vatandaşlık yasası, Rohingyaların büyük bölümünü fiilen vatandaşlık dışında bıraktı; 2017'deki askerî baskı ise yüz binlerce kişinin Bangladeş'e kaçmasına yol açtı.
Burma Vatandaşlık Yasası'nın 3. Bölümü olan Pyithu Hluttaw 1982 tarihli 4 No'lu Yasa, ulusal grupları sıralıyor ve 1823'ten önceye dayanan bir yerleşim koşulu getiriyor. İngilizce çevirisinde şöyle deniyor:
Kachin, Kayah, Karen, Chin, Burman, Mon, Rakhine veya Shan gibi uluslar ve 1185 B.E., 1823 A.D.'den önce Devlet sınırları içindeki topraklardan herhangi birine kalıcı yurtları olarak yerleşmiş etnik gruplar Burma vatandaşıdır.
4. Bölüm, bir etnik grubun ulusal olup olmadığına karar verme yetkisini Devlet Konseyine veriyor: "Devlet Konseyi, herhangi bir etnik grubun ulusal olup olmadığına karar verebilir." 42–44. bölümler, 4 Ocak 1948'den önce ikamet etmiş olma ve yaş, dil, karakter ve ruh sağlığına ilişkin koşullar da dahil olmak üzere vatandaşlığa alınma ölçütlerini belirliyor.
Araştırma, kökenleri ve aidiyetleri siyasi tartışmalara konu olmuş bir topluluğa biyolojik bir geçmiş de ekliyor. Temel bulgu, iki bölgesel bağlantıyı tek bir anlatıda bir araya getiriyor: Güney Asya'nın doğusuna dayanan baskın bir köken ve Myanmar'daki nüfuslarla yüzyıllar boyunca süren genetik alışveriş.
Öne çıkan tarihler, hem ataların geçmişini hem de günümüzdeki yerinden edilmeyi kapsıyor:
- 1.440 ila 1.720 yıl önce: Bangladeş'teki Hint-Avrupa dillerini konuşan karşılaştırma nüfuslarında Güney ve Güneydoğu Asya karışımının tahmini dönemi.
- 701 ila 974 yıl önce: Rohingyalardaki son büyük karışım olayının tahmini dönemi.
- 1982: Myanmar'ın vatandaşlık yasası Rohingyaların büyük bölümünü fiilen vatandaşlık dışında bıraktı.
- 2017: Askerî baskı yüz binlerce kişinin Bangladeş'e kaçmasına yol açtı.
- 17 Kasım 2026: Scientific Reports, The mosaic genetic ancestry of Rohingya araştırmasını yayımladı.
Gelecekteki araştırmalar için bu çalışma, genom araştırmalarında bugüne kadar çok az incelenmiş bir nüfusa ilişkin başlangıç verileri sağlıyor. Daha geniş örneklem ve laboratuvar çalışmaları, köken modellerini geliştirebilir ve aday genetik bölgeleri inceleyebilir. Bu takip çalışmaları için herhangi bir takvim açıklanmadı.
Öne Çıkanlar
- Araştırmada 25 Rohingya katılımcı, komşu topluluklardan 45 kişi ve Avrasya'dan 2.217 referans örneği incelendi.
- Rohingyaların kökeni ağırlıklı olarak Güney Asya'ya dayanırken, Myanmar bağlantısı komşu Bangladeşli Müslümanlara kıyasla daha güçlüydü.
- Bir model, Kol bağlantılı kökeni yüzde 59, Birmanya kaynaklı kökeni yüzde 41 olarak tahmin etti; Bangladeşli Müslümanlarda oranlar yüzde 69 ve yüzde 31'di.
- Atalara ait son büyük karışım 701 ila 974 yıl öncesine tarihlendirildi; ilk yerleşim tarihi ise henüz açıklığa kavuşmadı.
- Hem dil hem genetik, Arakan'daki belirgin bir geçmişin yanı sıra Güney Asya'nın doğusuyla bağlantılara işaret ediyor.
- Olası genetik uyum sinyalleri daha fazla araştırılmalı.






