Washington 2030 için barış ve ticaret hedefleri belirliyor
ABD, Myanmar’ın 2030’a kadar kalıcı bir barış anlaşmasına ulaşmasına yardımcı olmayı; aynı zamanda nadir toprak elementlerine erişim sağlamayı, Amerikan mallarına yönelik alımları üç katına çıkarmayı ve her biri 5 milyon doları aşan en az üç ticari anlaşma yapmayı hedefliyor. Dışişleri Bakanlığının yeni yayımladığı strateji, bu diplomatik ve ticari hedefleri aynı plan kapsamında ele alıyor.
İçindekiler
- Washington 2030 için barış ve ticaret hedefleri belirliyor
- ABD diyaloğu neden yeniden başlatıyor?
- Sınırlar ve gelir paylaşımı madenlerle nasıl bağlantılı?
- Nadir toprak elementlerine erişim ve Çin’le rekabet
- Muhalefetin desteği kesin koşullara bağlı
- Etnik gruplar önce sivillerin korunmasını istiyor
- Ticari hedefler yürürlükteki yaptırımlarla karşı karşıya
- Dolandırıcılık merkezleri ve göç de öncelikler arasında
- Genişleyen maden pazarı şimdiden karşılık buluyor
- Darbeyle 2030 hedefleri arasındaki takvim
- Öne Çıkanlar
ABD’nin Myanmar misyonuna yönelik Entegre Ülke Stratejisi, kamu gelirlerinin paylaşılmasına ve bölgesel sınırların belirlenmesine ilişkin önerileri müzakere etmek üzere farklı tarafları bir araya getirecek en az üç forum düzenlenmesini öngörüyor. Belgede bu görüşmeler, Amerikalıların maden yataklarına erişim fırsatları ve çevrimiçi dolandırıcılık merkezlerine karşı yürütülecek çalışmalarla açıkça ilişkilendiriliyor.
Myanmar’daki muhalefet ve etnik silahlı örgütler bu gelişmeyi umut ve kaygıyı bir arada barındıran tepkilerle karşıladı. Bazıları ABD’nin daha fazla devreye girmesini memnuniyetle karşılarken sivillerin korunmasını, siyasi tutukluların serbest bırakılmasını ve askerî yönetimden gerçek bir geçiş sürecini istiyor. Buna paralel olarak faaliyet gösteren Ulusal Birlik Hükümeti ise ülkenin kaynaklarının etnik haklara ve demokratik yönetime saygı gösteren daha kapsamlı bir uzlaşmanın parçası olması gerektiğini belirtiyor.
Tehlikede olanlar madenciliğin çok ötesine uzanıyor. Birleşmiş Milletler, ordunun 2021’deki darbesinin tetiklediği iç savaşta 100 bin kişinin öldüğünü ve 3,5 milyondan fazla kişinin yerinden edildiğini tahmin ediyor. Nadir toprak elementlerinin bulunduğu birçok bölge çatışmalardan etkileniyor. Bu nedenle madenlere erişim kararlarını toprak, yetki ve gelirin kime gideceğine ilişkin tartışmalardan ayrı düşünmek mümkün değil.
Washington açısından strateji, Myanmar’ın askerî liderliğini tecrit etmeye yönelik yıllarca süren çabalardan, ABD’nin güvenlik, ticaret ve bölgesel hedeflerine hizmet eden bir diyalog yaklaşımına geçiş anlamına geliyor. Savaşın ortasında yaşayanlar içinse asıl ölçüt, bu temasların saldırıları durdurmaya yardımcı olup olmayacağı ve siyasi uzlaşmaya alan açıp açmayacağı.
ABD diyaloğu neden yeniden başlatıyor?
ABD’li yetkililer, 2021 darbesine öncülük eden eski general ve mevcut Cumhurbaşkanı Min Aung Hlaing’in başındaki, görünüşte sivil Myanmar hükümetiyle sessizce görüşmeler yürüttü. Temaslarda Dışişleri Bakanlığının üst düzey istihbarat yetkilisi Michael Vance de yer aldı; görüşmelerde nadir toprak elementlerine erişim konusu da ele alındı. Toplantılar Nepido ve Tokyo’da yapıldı.
Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, Washington’ın önceki yaklaşımının ABD çıkarlarına hizmet edip etmediğini değerlendirdiğini açıkladı. Sözcü, çatışmanın tüm taraflarıyla diyaloğa açık bir politika izleneceğini belirterek dolandırıcılık merkezlerini, Amerikan şirketlerinin faaliyet koşullarını ve gerçek bir barış sürecini öncelikler arasında saydı.
Sözcü, önceki politikaya ilişkin değerlendirmesini şöyle ifade etti:
Yönetim, bölgesel istikrarı sağlamak ve ABD’nin temel önceliklerinde ilerleme kaydetmek amacıyla Washington’ın Burma politikasını nasıl ayarlayabileceğini değerlendiriyordu. Yönetim, Nepido’daki yetkililerle tüm ilişkileri kesmenin Burma ve bölgedeki ABD stratejik çıkarlarına aykırı olduğu sonucuna vardı.
Min Aung Hlaing de daha geniş diplomatik kabul görmeye çalıştı. Nisan 2026’da cumhurbaşkanı olduğundan bu yana Çin, Hindistan ve Malezya’ya devlet ziyaretlerinde bulundu. Dolayısıyla Washington’ın yeniden kurduğu temaslar, Myanmar liderliğinin uluslararası ilişkilerini genişletmeye çalıştığı bir döneme denk geliyor.
Sınırlar ve gelir paylaşımı madenlerle nasıl bağlantılı?
Dışişleri Bakanlığının stratejisi, 2030’a kadar kalıcı bir barış anlaşmasına giden yolu açacak bir ateşkes çağrısında bulunuyor. Önerilen forumlarda, maden yataklarının yakınında yaşayan topluluklar açısından doğrudan sonuçlar doğuracak iki teknik konu olan mali federalizm ve bölgesel sınırların belirlenmesi ele alınacak.
Mali federalizm, farklı yönetim kademelerinin kamu gelirlerini nasıl topladığını, harcadığını ve paylaştığını belirlemek anlamına geliyor. Myanmar’da bu, kaynaklardan elde edilen gelirin merkezi yönetimle etnik bölgeler arasında nasıl paylaşılacağına dair müzakereleri kapsayabilir. Bölgesel sınırların belirlenmesi ise yetki alanlarının ve sınırların tanımlanması demek.
Myanmar’daki çatışmada demokrasi yanlısı güçler ile etnik silahlı örgütler yer alıyor. Bu örgütlerin bazıları özerklik talep ederken orduyla onlarca yıldır savaşıyor. Dolayısıyla toprak ve gelir konusundaki müzakereler, yatırım için gerekli koşulların yanı sıra uzun süredir dile getirilen siyasi talepleri de gündeme getiriyor.
Strateji, bu müzakereleri nadir toprak kaynaklarına erişim ve dolandırıcılık merkezlerine karşı yürütülen çalışmalarla ilişkilendiriyor. Böylece önerilen barış süreci hem siyasi yetkide hem ticari erişimde değişikliklere giden bir yol hâline gelebilir; yerel topluluklar ve silahlı örgütler de belirlenecek koşullardan doğrudan etkilenir.
Nadir toprak elementlerine erişim ve Çin’le rekabet
Myanmar, güçlü mıknatıslar, elektronik ürünler ve bazı savunma ekipmanları dâhil olmak üzere çeşitli ürünlerde kullanılan elementlerden oluşan nadir toprak elementlerinin dünyanın dördüncü büyük tedarikçisi olarak tanımlanıyor. Ülkedeki madenler hâlihazırda küresel işleme kapasitesine hâkim olan Çin’e gönderiliyor.
Washington, bu ağın dışındaki tedarik seçeneklerini artırmak istiyor. Stratejide, genişletilmiş diplomasinin Çin’in nüfuzuna karşı koyması ve özgür, açık bir Hint-Pasifik’i teşvik etmesi gerektiği belirtiliyor. Ayrıca ABD’nin barış görüşmelerinde daha büyük bir rol üstlenerek nüfuzunu artırması ve Amerikan yatırımlarına bölgedeki diğer aktörlere kıyasla avantaj sağlayacak koşullar oluşturması hedefleniyor.
Çin’in konumu, altyapı finansmanına ve kaynak bakımından zengin bölgeleri kontrol eden gruplarla kurduğu ilişkilere dayanıyor. Bu nedenle ABD’nin devreye girmesi, yeni alıcıları bekleyen açık bir pazara değil, mevcut siyasi, ticari ve güvenlik ilişkileri ağına dâhil olacak.
Çin Ulusal Demokrasi Birliği sekreterya üyesi Salai Shein Tun, Çin’in nüfuzunu ve siyasi örgütlenmeye ilişkin rakip yaklaşımları başlıca zorluklar arasında gösterdi. Federal düzenlemeler ile Çin modelini temel alan yaklaşımlar arasındaki farklılıklar da endişeleri arasında yer aldı.
Ulusal Birlik Hükümeti Dışişleri Bakan Yardımcısı David Gum Awng, ABD’nin nüfuzunu halkın güvenini kazanarak ve federal demokrasiyi savunan güçlerle ilişki kurarak oluşturması gerektiğini savunuyor. Myanmar’ın egemenliğinin ve halkının geleceğini belirleme hakkının, Washington ile Pekin arasındaki rekabetten önce gelmesi gerektiğini söylüyor.
Muhalefetin desteği kesin koşullara bağlı
Darbeye karşı çıkanların kurduğu ve 2021’de görevden alınan yetkilileri de içeren Ulusal Birlik Hükümeti, ABD hükümeti, Kongre ve uluslararası ortaklarla görüşmeleri sürdüreceğini belirtiyor. Gum Awng, ABD’nin konuya etkin biçimde ilgi göstermesini memnuniyetle karşılarken politikaların kapsayıcı bir siyasi uzlaşmayı hedeflemesini istiyor.
Gum Awng, demokratik ilkeler bir kenara bırakılırsa ekonomik ve güvenlik hedeflerinin yetersiz kalacağı uyarısında bulundu:
Demokrasi, insan hakları ve federal birliğin kurulması gibi temel ilkeleri bir kenara itip kendi güvenlik ve ekonomik çıkarlarına öncelik veren bir yaklaşım yeterli değildir ve Myanmar krizini çözmek için gereken kapsamlılıktan yoksundur.
Gum Awng’a göre kalıcı bir uzlaşma için askerî diktatörlüğün sona ermesi, ilgili tüm grupların sürece katılması ve anlaşmalara uyulup uyulmadığını izleyecek güçlü mekanizmalar kurulması gerekiyor. Ona göre yalnızca bir son tarih belirlemek, siyasi anlaşmazlığı çözümsüz bırakıp çatışmalarda geçici bir azalma sağlama riski taşıyor.
Ulusal Birlik Hükümeti, madenlerin mülkiyetini etnik haklarla ve kaynakları yönetme yetkisine sahip olacak gelecekteki federal birlikle de ilişkilendiriyor. Bu tutum, madencilik faaliyetlerine erişimi kimin müzakere edebileceği, gelirin kime gideceği ve etkilenen toplulukları kimin temsil edeceği sorularını her türlü anlaşmanın merkezine taşıyor.
Etnik gruplar önce sivillerin korunmasını istiyor
Çin Ulusal Cephesi, ABD’nin sivillere yönelik saldırıları ele almasını ve insani yardım sağlamasını istiyor. Örgütün sözcüsü Salai Htet Ni, Washington’ın Myanmar halkının karşı karşıya olduğu şiddeti anlaması ve temel siyasi sorunlara yanıt vermesi gerektiğini söyledi.
Salai Htet Ni, ABD’nin sürece katılımının hangi koşullarda daha fazla memnuniyetle karşılanacağını şöyle anlattı:
Bizim açımızdan, savaş nedeniyle yerinden edilenlere insani yardım ulaştırmak ve şiddet içeren saldırılarla öldürmeleri ele almak gibi ilk adımları atabilirlerse ABD’nin sürece katılımını daha da memnuniyetle karşılarız.
Karenn Ulusal Birliği sözcüsü Saw Kler Say de benzer şekilde sivillere yönelik saldırıların sona ermesini ilk sıraya koydu. Bir diyalog süreci üzerinde uzlaşılması, tutuklu muhalefet liderleriyle siyasi tutukluların serbest bırakılması ve devrimci güçlerin sürece katılması çağrısı yaptı.
Saw Kler Say, 2008 Anayasası’nın kaldırılması ve yeni bir federal anayasanın kabul edilmesinin siyasi değişim için olası yollardan biri olduğunu söyledi. Sürecin ağırlıklı olarak ABD çıkarları doğrultusunda yürütülmesinin, Myanmar’ı örgütünün savunduğu federal demokrasi hedefinden uzaklaştırabileceği uyarısında da bulundu.
Ülke çapındaki Ateşkes Anlaşması’nı ayrı ayrı imzalayan etnik silahlı örgütleri temsil eden 7 EAO İttifakı’nın sözcüsü Albay Saw Kyaw Nyunt, barış çabalarının yeniden başlatılması için uluslararası destek çağrısında bulundu. Kaçin Bağımsızlık Ordusu ve Arakan Ordusu temsilcileri yorum yapmayı reddetti; Arakan Ordusu soruların resmî e-posta yoluyla iletilmesini istedi.
Ticari hedefler yürürlükteki yaptırımlarla karşı karşıya
ABD misyonu, Myanmar’ın Amerikan malları ve tarım ürünleri ithalatını 2030’a kadar üç katına çıkarmasını, ABD’yi de önemli bir ticaret ortağı ve tedarikçi hâline getirmesini istiyor. Başlangıçtaki dolar tutarı belirtilmediği için ithalatın üç katına çıkması, başlangıç düzeyine göre yüzde 200’lük bir artış anlamına geliyor.
Büyükelçilik ayrıca her biri 5 milyon doların üzerinde değere sahip en az üç büyük ticaret veya yatırım anlaşması yapmayı hedefliyor. Bu eşiği karşılayan üç anlaşmanın toplam değeri 15 milyon doları aşacak. Stratejide, Amerikan ihracatının artırılması ABD’nin Myanmar’la olan ticaret açığını azaltmanın bir yolu olarak sunuluyor.
Min Aung Hlaing, askerî destekli hükümetteki diğer isimler ve bunlarla bağlantılı işletmelere yönelik ABD mali yaptırımları yürürlükte kalmaya devam ediyor. Trump yönetimi, Myanmar vatandaşları ve şirketlerinden birkaçını yaptırım listelerinden çıkardı. Washington ise meşru ve sorumlu ticareti desteklediğini belirtmeyi sürdürüyor.
Stratejide, başka yaptırımların kaldırılıp kaldırılmayacağı veya yatırımları caydıran diğer mevzuata uyum endişelerinin nasıl ele alınacağı açıklanmıyor. Önerilen forumların tarihleri ve tamamlanmış maden anlaşmalarına ilişkin ayrıntılar da verilmiyor. Katılımı değerlendiren şirketlerin karşı tarafları, ödeme düzenlemelerini, faaliyet koşullarını ve yasal yükümlülüklerini incelemesi gerekecek.
Dolandırıcılık merkezleri ve göç de öncelikler arasında
Dışişleri Bakanlığının planı, Amerikalıları hedef alan çevrimiçi dolandırıcılık merkezlerine karşı kolluk kuvvetleri arasındaki iş birliğine öncelik veriyor. Ayrıca Myanmar vatandaşlarının ABD’den ülkelerine geri gönderilmesi için Myanmar makamlarıyla iş birliğinin genişletilmesini hedefliyor.
Yaptırımlar yürürlükteyken Washington’ın neden temas kurmaya çalıştığını bu hedefler açıklamaya yardımcı oluyor. Strateji, ABD vatandaşlarının korunmasını, ticareti, barış diplomasisini ve bölgesel nüfuzu bir araya getirerek yetkililere Myanmar’daki makamlar ve diğer aktörlerle iş birliği aramaları için çeşitli gerekçeler sunuyor.
Eski askerî yetkililer tarafından kurulan Birlik Dayanışma ve Kalkınma Partisi’nin sözcüsü Hla Thein, Myanmar’a, halkına ve ulusal çıkarlara hizmet etmesi hâlinde iş birliğini memnuniyetle karşılayacağını söyledi. Bu yanıt, askerî yapıyla bağlantılı bir siyasi örgütün temaslara verdiği desteği yansıtıyor.
Eleştirmenler bu yaklaşımın ciddi riskler taşıdığını düşünüyor. Burma Alternatif ASEAN Ağı’nın kurucusu ve koordinatörü Debbie Stothard, madenleri hedeflerken ticaret ve yardımlarla cuntayı ödüllendirmenin mantıksız ve ahlak dışı olduğunu söyledi. Min Aung Hlaing’in Washington, Pekin ve Moskova arasındaki rekabeti kullanarak para, silah ve meşruiyet kazanabileceği uyarısında bulundu.
Myanmar siyaset analisti Htin Kyaw Aye de ABD’nin barış planının kısa sürede başarıya ulaşacağı konusunda kuşku duyduğunu belirtti; planın stratejik bir yanlış hesaplama ya da yalnızca bir ilgi gösterisi olabileceğini söyledi. Bu itirazlar, temasların siyasi değişim sağlayıp sağlayamayacağına, yoksa yalnızca liderliğin uluslararası seçeneklerini genişletip genişletmeyeceğine odaklanıyor.
Genişleyen maden pazarı şimdiden karşılık buluyor
Avustralyalı Lynas Rare Earths, Çin dışındaki tedarik kaynaklarına yönelik talebin ticari değerini ortaya koyuyor. Şirket, Ekim 2026’nın sonlarında yayımladığı sonuçlarda eylül çeyreğinde rekor gerçekleşen fiyatlara ulaştığını bildirdi.
Batı’dan gelen talebin artması, Lynas’ın üretiminin büyük bölümü için asgari fiyat belirleyen anlaşmalar yapmasına yardımcı oldu. Bu düzenlemeler bir fiyat tabanı sağlayarak, piyasa fiyatları düşse bile alıcıların ne kadar ödeyeceği konusunda üreticiye daha fazla kesinlik kazandırıyor.
Lynas ayrıca Malezya ve Kalgoorlie’deki tesislerinde planlanan bakım duruşlarını duyurdu. Şirketin deneyimi, alternatif tedarik kaynakları oluşturmak için madenlere erişimin yanı sıra işleme kapasitesi, faaliyet takvimleri ve güvenilir satın alma düzenlemelerinin de gerektiğini gösteriyor.
Myanmar’ın karşı karşıya olduğu zorluğa siyasi boyut da ekleniyor: maden yataklarının çoğu, toprak ve kaynakların kontrolünün tartışmalı olduğu savaş bölgelerinde bulunuyor. Diplomatik görüşmeleri güvenilir bir tedarik kanalına dönüştürmek için yetki, ticari koşullar ve güvenlik konusunda uygulanabilir anlaşmalar gerekiyor.
Darbeyle 2030 hedefleri arasındaki takvim
Strateji, uzun süredir devam eden siyasi çatışmayı belirli bazı Amerikan takvim hedefleriyle bir araya getiriyor. Başlıca dönüm noktaları, diplomatik ve ticari hedeflerin ne kadar hızlı biçimde birbirine bağlandığını gösteriyor:
- 2021: Ordu, Aung San Suu Kyi liderliğindeki seçilmiş hükümeti devirerek iç savaşı ve kapsamlı Batı yaptırımlarını tetikliyor.
- Nisan 2026: Min Aung Hlaing cumhurbaşkanı oluyor ve daha geniş uluslararası ilişkiler kurmaya çalışıyor.
- 31 Ağustos 2026: ABD ülke stratejisi onaylanıyor.
- Eylül 2026: ABD’nin Myanmar liderliğiyle üst düzey temasları, ilişki kurma yaklaşımına geçişin parçası oluyor.
- Ekim 2026: Strateji, Dışişleri Bakanlığının internet sitesinde yayımlanıyor.
- 2030’a kadar: Washington, kalıcı barışa giden bir yol ve Myanmar’ın Amerikan mallarıyla tarım ürünleri ithalatının üç katına çıkmasını hedefliyor.
Temel müzakereler, bu dönüm noktalarının arasında neler olacağıyla ilgili. Muhalefet temsilcileri ve etnik örgütler, sivillerin güvenliğinin, siyasi katılımın ve kaynak haklarının sürece dâhil edilmesini istiyor. Washington ise bu görüşmelerde ilerleme sağlanmasının yanı sıra madenlere erişim, ticaret, dolandırıcılık merkezleri ve bölgesel nüfuz konularında da sonuç almak istiyor.
Öne Çıkanlar
- ABD stratejisi, Myanmar’daki barış diplomasisini nadir toprak kaynaklarına olası erişimle açıkça ilişkilendiriyor.
- Washington, gelir paylaşımı ve bölgesel sınırlar konusunda en az üç forum düzenlenmesini ve 2030’a kadar kalıcı barışa giden bir yol oluşturulmasını istiyor.
- Muhalefet ve etnik gruplar, sivillere yönelik saldırıların durmasını, siyasi tutukluların serbest bırakılmasını ve federal demokrasiyi destekleyen kapsayıcı bir uzlaşma sağlanmasını istiyor.
- Ticari hedefler arasında Amerikan mallarının ithalatını 2030’a kadar üç katına çıkarmak ve her biri 5 milyon doların üzerinde değere sahip en az üç anlaşma yapmak bulunuyor.
- Min Aung Hlaing ve askerî çıkarlarla bağlantılı diğer isimlere yönelik yaptırımlar sürüyor; yaptırımlarda yapılabilecek değişiklikler ve forumların tarihleri ise açıklanmıyor.
- Myanmar’ın madenleri hâlihazırda Çin’e gönderiliyor; bu nedenle kaynaklara ilişkin müzakereler, bölgesel nüfuz için yürütülen daha geniş bir rekabetin parçası hâline geliyor.






