Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan’la Mekke Savunma Paktı’nı Onaylayan Yasayı Çıkardı

9 dakikalık okuma
Türkiye Enacts Approval Law for Mecca Defence Pact With Pakistan and Saudi Arabia

Ortak savunma taahhüdü Türkiye Büyük Millet Meclisi’nden geçti

Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan’la Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın onaylanmasını öngören 7597 sayılı Kanun’u, 279 kabul ve 119 ret oyuyla Meclis’ten geçmesinin ardından yürürlüğe koydu. Kanun, 14 Kasım 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı. Anlaşma, üyelerden herhangi birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırıyı üç ülkenin tamamına yapılmış sayıyor.

İçindekiler
  1. Ortak savunma taahhüdü Türkiye Büyük Millet Meclisi’nden geçti
  2. Türk kanunu neyi değiştiriyor?
  3. Anlaşma bu aşamaya nasıl geldi?
  4. Bir üyeye saldırı olursa ne olacak?
  5. Türkiye asker sevkiyatı konusunda Meclis denetimini koruyor
  6. İşbirliğini eşgüdümleyecek kalıcı bir komite kurulacak
  7. Silah üretimi, istihbarat ve ikmal
  8. Bölgesel çatışmalar pakta acil önem kazandırıyor
  9. Diğer ülkelerin de katılabileceği kalıcı bir anlaşma
  10. Öne Çıkanlar

Mevzuat, anlaşma hükümlerinin uygulanmasını Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın sorumluluğuna veriyor. Anlaşma, askerî yardım taahhüdünün ötesine geçiyor: 16 maddesi ortak silah üretimini, teknoloji alışverişini, istihbaratı, terörle mücadeleyi, eğitimi ve mühimmattan yakıta kadar uzanan ikmal desteğini kapsıyor.

Anlaşmanın kendisinin ne zaman bağlayıcı olacağını belirleyen bir başka hukuki adım daha var. Anlaşma, bir ülkenin rızasını teyit eden resmî belge olan son onay belgesinin sekreteryaya tevdi edilmesiyle yürürlüğe giriyor. Bu son tevdi için henüz bir tarih açıklanmadı.

Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, anlaşmayı 7 Ağustos’ta Mekke’de imzaladı. Türkiye Dışişleri Bakan Yardımcısı Levent Gümrükçü, 27 Ekim’de bir parlamento komisyonuna yaptığı açıklamada, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın ardından kendi iç onay süreçlerini de tamamladığını söyledi.

Anlaşma, kalıcı bir güvenlik taahhüdünü askerî kararlar üzerindeki ulusal denetimle bir araya getiriyor. Bir saldırının ardından sağlanacak yardım; istişareler, ihtiyaç ve kaynakların değerlendirilmesi ve her ülkenin hukuki süreçleri çerçevesinde kararlaştırılacak. Türk askerinin yurt dışına gönderilmesi için yine Meclis’in izni gerekecek.

Türk kanunu neyi değiştiriyor?

Türkiye Büyük Millet Meclisi, 5 Kasım’da 398 milletvekilinin katıldığı oylamada yasayı kabul etti. Kullanılan oyların yaklaşık yüzde 70’i kabul yönündeydi; kabul ve ret oyları arasındaki fark 160 oldu. Yasanın yayımlanması, asker sevkiyatını ayrı bir karara tabi bırakan kasım ayındaki Meclis onayının ardından geldi.

Onay kanunu 13 Kasım tarihini taşıyor; kanunun yayımlandığı Resmî Gazete sayısı ise 14 Kasım tarihli. Bir kaynak kanunun 13 Kasım’da yürürlüğe girdiğini belirtirken, yayım hükümleri ve Resmî Gazete tarihi yürürlük tarihinin 14 Kasım olduğunu gösteriyor.

Reklam

7597 sayılı Kanun, resmî adıyla Türkiye Cumhuriyeti, Pakistan İslam Cumhuriyeti ve Suudi Arabistan Krallığı Arasında Ortak Savunmaya İlişkin Mekke Anlaşması’nın onaylanmasını uygun buluyor. Kanunun yayımlanması, Türk yetkililerin açıkladığı yasama onayı aşamasını tamamlıyor.

Üç hükümetin taahhütlerin uygulamada nasıl hayata geçirileceğini de düzenlemesi gerekiyor. Bu kapsamda istişarelerin yürütülmesi, yardım planlarının hazırlanması ve askerî ve sanayi işbirliğini denetleyecek kurumların eşgüdümünün sağlanması yer alıyor.

Anlaşma bu aşamaya nasıl geldi?

Pakt, bir dizi siyasi, askerî ve yasama adımıyla şekillendi. Pakistan ve Suudi Arabistan, Eylül 2025’te önce ikili Stratejik Karşılıklı Savunma Anlaşması’nı imzaladı. Türkiye’nin katılımı, bu ilişkiyi üç ülkeyi kapsayan daha geniş bir düzenlemeye dönüştürdü.

Başlıca tarihler, uygulama planlarının resmî onay süreciyle eş zamanlı olarak nasıl ilerlediğini gösteriyor:

  • 7 Ağustos 2026: Erdoğan, Muhammed bin Selman ve Şerif üçlü anlaşmayı Mekke’de imzaladı.
  • 5 Ekim: Riyad’da düzenlenen olağanüstü toplantıda, ulusal yasalar çerçevesinde kolektif savunma önlemlerinin uygulanması ve Suudi Arabistan’a askerî destek sağlanması kararlaştırıldı.
  • 20 Ekim: Türkiye anlaşmayı Meclis’e sundu.
  • 23 Ekim: Pakistan Dışişleri Bakanlığı, Pakistan ve Suudi Arabistan’ın onay sürecini tamamladığını duyurdu.
  • 27 Ekim: Gümrükçü, Türk milletvekillerine iki ortağın da iç onay sürecini tamamladığını ve diğer tarafları bilgilendirdiğini söyledi.
  • 5 Kasım: Türkiye Büyük Millet Meclisi yasayı 279’a karşı 119 oyla kabul etti.
  • 14 Kasım: Türkiye’nin onay kanunu Resmî Gazete’de yayımlandı.

Pakistan ve Suudi Arabistan’ın onay süreçlerini tamamlamasının ardından Türkiye, iç onay süreci devam eden üye olarak kalmıştı. Kasım ayında çıkarılan kanun, son onay belgesinin sekreteryaya ulaştırılması şartını korurken bu süreci ileri taşıyor.

Bir üyeye saldırı olursa ne olacak?

İkinci madde, anlaşmanın temel taahhüdünü içeriyor: Bir üyeye dışarıdan yöneltilen silahlı saldırı, tüm üyelere yapılmış sayılıyor. Madde, bir üyenin başka bir ülke ya da ülkeler grubu tarafından düzenlenen silahlı saldırı veya askerî saldırıya uğraması hâlinde derhâl yardım sağlanmasını öngörüyor.

Hükümetler, saldırıya uğrayan ülkenin ihtiyaçlarını ve diğer ülkelerin sunabileceği imkânları değerlendirdikten sonra desteğin niteliğine ve kapsamına karar verecek. Mevcut yardım seçenekleri arasında askerî kabiliyetler de bulunuyor; ancak kararlar, her ülkenin anayasası ve yasaları uyarınca istişare ve mutabakat gerektiriyor.

Reklam

Kolektif savunma, ülkelerin bir saldırıya karşı birbirlerine yardım etmeyi taahhüt etmesi anlamına geliyor. Caydırıcılık ise amaçlanan önleyici etkiyi ifade ediyor: Potansiyel saldırgan, birkaç devletin eşgüdümlü bir karşılık verme ihtimalini hesaba katmak zorunda kalıyor.

Birinci madde, üyeleri bağımsızlıklarını, egemenliklerini, toprak bütünlüklerini ve uluslararası alanda tanınmış sınırlarını korumak için işbirliği yapmaya da bağlıyor. İkinci madde ise yardımı, Birleşmiş Milletler Şartı’nın 51. maddesinde tanınan bireysel ve kolektif meşru müdafaa hakkı çerçevesinde düzenliyor.

Dolayısıyla verilecek karşılık istihbarat, teçhizat, ikmal malzemeleri ve askerî kabiliyetler dâhil çeşitli destek türlerini içerebilir. Saldırının koşulları, talep edilen yardım ve mevcut kaynaklar, ortak kararı şekillendirecek.

Türkiye asker sevkiyatı konusunda Meclis denetimini koruyor

Türk milletvekilleri, özellikle Yemen çevresinde olmak üzere, bölgesel çatışmalara daha fazla dâhil olma ihtimalini göz önünde bulundurarak anlaşmayı görüştü. Suudi Arabistan’ın Husilerin saldırılarıyla karşı karşıya kalması, savunma taahhüdünün pratikte ne anlama geldiğini acil bir siyasi mesele hâline getirdi.

Meclis Dışişleri Komisyonu Başkanı Fuat Oktay, ittifakı savunma amaçlı olarak tanımladı ve Türkiye’nin sürece katılımı üzerindeki denetimini koruyacağını söyledi. Milletvekillerine şunları söyledi:

kendi iradesi dışında kontrolsüz bir sürecin içine çekilmeyeceğini.

Oktay, asker gönderilmesi için ileride Meclis’in onayının gerekeceğini söyledi. Millî Savunma Komisyonu Başkanı Hulusi Akar da böyle bir sevkiyat için Meclis’in yetki vermesi gerektiğini belirtti ve paktı Türkiye’nin NATO üyeliğini tamamlayıcı nitelikte olarak tanımladı.

Türkiye, Mekke Paktı’nın da koruduğu mevcut uluslararası anlaşmalarına bağlılığını sürdürüyor. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, anlaşmanın kolektif savunma hükmünü teknik açıdan NATO’nun 5. maddesiyle karşılaştırırken, üyelerin sağlanacak yardımı istişare yoluyla belirleyeceğini de açıkladı.

İşbirliğini eşgüdümleyecek kalıcı bir komite kurulacak

Anlaşma, üç ülkenin dışişleri ve savunma bakanları ile genelkurmay başkanlarından oluşan Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi’ni kuruyor. Komitenin görevi, işbirliğine yön vermek, savunma ve güvenlik ilişkilerini geliştirmek ve uygulama sırasında ortaya çıkabilecek sorunları ele almak.

Komitenin yılda iki kez toplanması ve ev sahipliğinin üyeler arasında dönüşümlü olarak yapılması öngörülüyor. Gerektiğinde ülke liderleri de yılda bir kez bir araya gelebilecek. Bu düzenlemeler, hükümetlere tehditleri görüşmek ve pratik önlemler üzerinde mutabakata varmak için düzenli bir platform sağlıyor.

Reklam

Merkezi Suudi Arabistan’da olacak bir sekreterya ortaklığa destek verecek. Genel sekreter üç yıllık bir dönem için görev yapacak ve pozisyon kurucu üyeler arasında dönüşümlü olarak üstlenilecek. Pakistanlı emekli General Nauman Mahmood bu göreve getirilen ilk isim oldu.

Atama, Riyad’da alınan ekim ayındaki uygulama kararının ardından geldi. Toplantıda ülkeler, onaylanmış düzenlemeler ve ulusal mevzuat çerçevesinde Suudi Arabistan’a askerî kuvvetlerin ve kabiliyetlerin hızla konuşlandırılması konusunda anlaştı. Açıklamada, sevkiyatların büyüklüğü, zamanı ve görevlerinin ayrıntıları belirtilmedi.

Komite ve sekreterya, siyasi taahhütleri karara dönüştürmek için kalıcı bir kanal oluşturuyor. Bakanlar ve askerî yetkililer, tehdit değerlendirmelerini destek talepleri, eğitim planları ve her ülkenin sağlayabileceği teçhizatla ilişkilendirmek zorunda kalacak.

Silah üretimi, istihbarat ve ikmal

Yedinci madde, savunma teknolojisi ve üretim alanlarındaki işbirliğini düzenliyor. Ülkeler ortak üretimi teşvik etmeyi, teknoloji paylaşımını, araştırma ve geliştirme çalışmalarını, uzman personel yetiştirmeyi ve üreticilerle araştırma kurumları arasında teknik deneyim alışverişini amaçlıyor.

Bu hükümler Suudi Arabistan’ın finansmanını Türkiye ve Pakistan’ın sanayi kabiliyetleriyle bir araya getirebilir. Uluslararası Stratejik Araştırmalar Enstitüsü, savunma paktı analizinde, üçlü sanayi işbirliği görüşmelerinin geçmişini 2023’e dayandırıyor; Suudi Arabistan’ın yerli üretimi geliştirme ve Amerikan tedarikine bağımlılığı azaltma isteğine dikkat çekiyor.

Askerî eğitim; personel değişimini, ortak programları ve tatbikatları kapsıyor. Amaç, farklı silahlı kuvvetlerin haberleşme, eşgüdüm sağlama ve birlikte çalışabilme kapasitesini, yani birlikte çalışabilirliği artırmak.

İstihbarat paylaşımı, üyelerin üzerinde anlaştığı güvenli kanallar üzerinden, gizlilik ve bilgi koruma şartlarına uygun biçimde yapılacak. Pakt ayrıca operasyonel işbirliği dâhil terörle mücadele alanında daha yakın işbirliğini öngörüyor.

Lojistik destek, barış, savaş veya acil durumlarda silah, mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer teçhizatın sağlanmasını içerebilir. Tedarik edilecek malzemenin bulunabilirliği ve uyumluluğu önemli: Bir ülkenin sağlayacağı teçhizat, onu alacak ülkenin sistemlerine ve ihtiyaçlarına uygun olmalı.

Bölgesel çatışmalar pakta acil önem kazandırıyor

Anlaşma, ABD ve İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaşın ardından yaşanan gerilimler ve Körfez ülkelerini etkileyen saldırılar sırasında imzalandı. Suudi Arabistan’ın Husilerin saldırılarına açık olması, uzun vadeli askerî ve sanayi işbirliği programının yanı sıra ortaklığa acil bir güvenlik amacı da kazandırdı.

Reklam

IISS analizine göre Pakistan, savaşın başlamasından bir aydan fazla süre sonra, ateşkes konusunda anlaşmaya varıldığı sırada, Nisan 2026’nın başlarında Suudi Arabistan’a 8 bin asker, savaş uçağı ve hava savunma sistemleri konuşlandırdı. Bu sevkiyat, ağustostaki üçlü anlaşmadan önce gerçekleşti ve Suudi Arabistan ile Pakistan arasındaki ikili paktın ardından geldi.

Savunma planlaması sürerken diplomasi de devam etti. İran, Suudi Arabistan, Pakistan ve Türkiye temsilcileri, çatışmaların yeniden başlaması ve deniz taşımacılığıyla sivil altyapıya yönelik tehditlere ilişkin kaygıların arttığı bir dönemde, Tahran’da düzenlenen ekim ayındaki güvenlik görüşmelerinde diyaloğu sürdürme konusunda anlaştı.

IISS analizi, yeni ortaklık içindeki güvenlik önceliklerinin farklılığına dikkat çekiyor: Ankara, İsrail’i İran’dan daha büyük bir tehdit olarak görürken Riyad bunun tersini düşünüyor. Hangi tehditlerin ortak eylem gerektirdiğine karar verilirken üyelerin bu farklılıkları yönetmesi gerekecek.

Pakistan’ın nükleer rolü ise belirsizliğini koruyor. Savunma Bakanı Khawaja Asif, 2025’te imzalanan Suudi Arabistan-Pakistan anlaşmasını değerlendirirken önce nükleer kabiliyetlerin bu pakt kapsamında kullanılabileceğini söyledi, ardından nükleer silahların gündemde olmadığını belirtti. Üç hükümet, yeni üçlü anlaşma kapsamında nükleer caydırıcılığın genişletilmesine yönelik bir düzenleme açıklamadı.

Diğer ülkelerin de katılabileceği kalıcı bir anlaşma

Paktın sona erme tarihi bulunmuyor. Üyelerin anlaşma yürürlüğe girdikten sonra en az 10 yıl boyunca pakt kapsamında kalması gerekiyor. Bu sürenin ardından çekilmek isteyenlerin diplomatik kanallar üzerinden en az üç ay önceden yazılı bildirimde bulunması şart. Bazı açıklamalarda anlaşmanın 10 yıl süreceği belirtilse de ayrıntılı hükümler, bu süreyi çekilmeden önceki asgari taahhüt dönemi olarak tanımlıyor.

Daha önce kararlaştırılıp uygulamaya konmuş projeler, çekilme veya anlaşmanın sona ermesinin ardından da korunmaya devam edecek. Gizli bilgilerin korunmasına yönelik yükümlülükler de sürecek ve hassas bilgi alışverişini bir ülkenin üyeliğinin ötesinde güvence altına alacak.

Üç kurucu üyenin tamamının onay vermesi hâlinde başka devletler de anlaşmaya katılabilecek. Mısır olası katılımcılardan biri: Mısır, Pakistan, Suudi Arabistan ve Türkiye’yle birlikte R-4 istişare mekanizmasında yer alıyor. Fidan, teknik sorunların çözülmesinin ardından Mısır’ın katılımının gündeme gelebileceğini söyledi.

Bir sonraki resmî aşama, son onay belgesinin tevdi edilmesi. Uygulamaya dönük çalışmalar arasında komite toplantılarının düzenlenmesi, yardımın eşgüdümünün sağlanması, tatbikatların hazırlanması ve sanayi projelerinin geliştirilmesi bulunuyor. Üç hükümetin alacağı kararlar, ortak savunma taahhüdünün bir kriz sırasında nasıl işleyeceğini belirleyecek.

Öne Çıkanlar

  • Türkiye’nin 7597 sayılı Kanun’u, 279’a karşı 119 oyla kabul edilmesinin ardından 14 Kasım tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı.
  • Anlaşma, son onay belgesinin sekreteryaya tevdi edilmesiyle yürürlüğe giriyor.
  • Bir üyeye dışarıdan yöneltilen silahlı saldırı, üç ülkenin tamamına yapılmış sayılıyor; yardım istişareler ve ulusal hukuki süreçler çerçevesinde kararlaştırılıyor.
  • Türk askerinin yurt dışına gönderilmesi için Meclis’in izni gerekiyor.
  • Bakanlar ve askerî yetkililerden oluşan bir komite işbirliğini eşgüdümleyecek; komiteye Suudi Arabistan’daki sekreterya destek verecek.
  • Pakt ortak üretim, teknoloji, istihbarat, eğitim, terörle mücadele ve lojistik desteği kapsıyor.
  • Üyeler ilk 10 yıl içinde anlaşmadan çekilemiyor; bu sürenin ardından çekilmek için en az üç ay önceden yazılı bildirimde bulunmaları gerekiyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir