Türkiye Onayı Değerlendirirken Pakistan ve Suudi Arabistan Mekke Savunma Anlaşması’nı Onayladı

9 dakikalık okuma
Pakistan and Saudi Arabia Ratify Makkah Defence Pact as Türkiye Weighs Approval

Suudi Arabistan saldırılarla karşı karşıyayken iki ülke onay sürecini tamamladı

Pakistan ve Suudi Arabistan, Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın onay sürecini tamamlayarak 7 Ağustos 2026’da imzalanan anlaşmanın yürürlüğe girmesine yaklaştı. Husilerin saldırıları Suudi Arabistan’ın güvenliğini baskı altına alırken anlaşmanın üçüncü imzacısı Türkiye, iç onay sürecini hâlâ sürdürüyor.

İçindekiler
  1. Suudi Arabistan saldırılarla karşı karşıyayken iki ülke onay sürecini tamamladı
  2. Kolektif savunma taahhüdü neleri gerektiriyor?
  3. Anlaşma bu aşamaya nasıl geldi?
  4. Türkiye’nin onay süreci ve konuşlandırma kararları
  5. Husi saldırıları anlaşamayı nasıl sınayacak?
  6. Ortaklığı kim yönetecek?
  7. İstihbarat, ikmal ve ortak eğitim
  8. Savunma sanayisi ve kalıcı taahhüt
  9. Askerî hazırlıklarla birlikte diplomasi
  10. Öne Çıkanlar

Pakistan Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Sajjad Haider Khan, onayların tamamlandığını 23 Ekim’de düzenlenen basın toplantısında duyurdu. Anlaşma, üyelerden herhangi birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırıyı üçünün tamamına yapılmış sayıyor. Belirli bir durumda ne tür yardım sağlanacağına ise ülkelerin ortaklaşa karar vermesini öngörüyor.

Duyurunun ardından, ülkelerin iç hukuklarına tabi olmak üzere Suudi Arabistan’a askerî kuvvet ve kapasiteyi hızla konuşlandırma konusunda anlaşmaya vardığı 5 Ekim’deki acil Riyad toplantısı geldi. Savunma yetkilileri, uygulama takvimine ilişkin teknik görüşmeleri sürdürüyor.

Türkiye, anlaşmayı 20 Ekim’de parlamentoya sundu. Aralarında 27 Ekim’de yapılması beklenen incelemenin de bulunduğu parlamento değerlendirmesinin ertesi hafta gerçekleştirilmesi öngörülüyor. Anlaşmanın onaylanması ile Türk askerinin konuşlandırılmasına izin verilmesi ayrı yasama süreçlerini gerektiriyor.

Khan, Pakistan’ın tutumunu kolektif güvenlik çerçevesinde tanımlarken anlaşmanın savunma amaçlı olduğunu ve herhangi bir ülkeyi hedef almadığını söyledi. Türkiye Savunma Bakanı Yaşar Güler de Türk kuvvetlerinin Husilerle çatışmasını beklemediklerini, sağlanacak olası desteğin caydırıcılığa odaklanacağını belirtti.

Dolayısıyla acil mesele hem siyasi hem de pratik: Üç hükümet, devam eden bir güvenlik krizi sırasında Suudi Arabistan’a nasıl yardım edeceklerine karar verirken kalıcı bir savunma ortaklığı kuruyor. Onay süreci, anlaşmanın iç hukukta kabul edilmesini sağlıyor; kuvvetler, teçhizat ve belirli operasyonlara ilişkin kararlar ise ek koordinasyon gerektiriyor.

Reklam

Kolektif savunma taahhüdü neleri gerektiriyor?

2. madde anlaşmanın temel taahhüdünü içeriyor: Bir üyenin toprakları dışından kaynaklanan silahlı saldırı, üç ülkenin tamamına yapılmış sayılıyor. Madde ayrıca bir üyenin başka bir ülkenin ya da ülkeler grubunun silahlı saldırısına veya askerî saldırganlığına maruz kalması hâlinde derhâl yardım sağlanmasını öngörüyor.

Aynı madde, gereken yardımı değerlendirdikten sonra desteğin kapsamını ve niteliğini belirleme sorumluluğunu hükümetlere veriyor. İş birliği, askerî araçlar ve kapasite dâhil olmak üzere mevcut imkânlar çerçevesinde yürütülecek. Uygulamada ortak savunma taahhüdünün ardından verilecek karşılık konusunda ortak karar alınması gerekiyor.

Khan, yardımın nasıl belirleneceğini açıklarken üç ülkenin koşulları birlikte değerlendireceğini söyledi:

Her türlü yardımın “niteliği ve kapsamı”, “koşulların nesnel bir değerlendirmesinin ardından” ortaklaşa belirlenecek.

1. madde de üyeleri bağımsızlıklarını, egemenliklerini, toprak bütünlüklerini ve uluslararası düzeyde tanınan sınırlarını korumak için iş birliği yapmaya bağlıyor. Bu çıkarlara yönelik tehdit ve tehlikeleri ortadan kaldırmak için gerekli tüm araçların kullanılmasını öngörüyor.

Pakistan, bu taahhütleri silahlı saldırı hâlinde bireysel ve kolektif meşru müdafaa hakkını tanıyan Birleşmiş Milletler Şartı’nın 51. maddesi çerçevesinde ele aldı. Kolektif meşru müdafaa, ülkelerin başka bir ülkenin kendini savunmasına yardım etmesi anlamına geliyor. Anlaşmanın belirtilen amaçlarından biri olan caydırıcılık ise olası saldırganın, saldırıdan vazgeçirecek ölçüde ciddi bir karşılık verileceğini düşünmesini sağlamak demek.

Anlaşma bu aşamaya nasıl geldi?

Suudi Arabistan Veliaht Prensi ve Başbakanı Muhammed bin Selman, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, anlaşmayı Mekke’deki El-Safa Sarayı’nda imzaladı. Zirve, Suudi Arabistan Kralı Selman’ın daveti üzerine düzenlendi.

Ağustos ayındaki zirvenin bildirisi, anlaşmayı savunma alanında kolektif caydırıcılığı ve iş birliğini güçlendirecek bir araç olarak tanımladı. Ekim ayındaki toplantılarda ise görüşmeler pratik yardıma ve iç onay süreçlerine yöneldi.

  • Eylül 2025: Pakistan ve Suudi Arabistan ayrı bir karşılıklı savunma anlaşması imzaladı.
  • 7 Ağustos 2026: Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan liderleri Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nı imzaladı.
  • 5 Ekim: Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi Riyad’da toplandı ve iç hukuklara tabi olmak üzere Suudi Arabistan’a kuvvet ve kapasitenin hızla konuşlandırılması konusunda anlaşmaya vardı.
  • 20 Ekim: Türkiye anlaşmayı parlamentoya sundu.
  • 23 Ekim: Pakistan, kendisinin ve Suudi Arabistan’ın onay sürecini tamamladığını, Türkiye’deki sürecin ise devam ettiğini duyurdu.
  • 27 Ekim: Onay süreci bu tarihten sonra da uzayabilecek olsa da Türkiye’de parlamento değerlendirmesinin yapılması bekleniyordu.

Pakistan Dışişleri Bakanı Ishaq Dar, yeni anlaşmanın mevcut ikili veya çok taraflı anlaşmaların yerini almadığını söyledi. Üç ülke, hâlihazırda var olan askerî ilişkilerine ortak bir yapı ekliyor.

Reklam

Türkiye’nin onay süreci ve konuşlandırma kararları

Türkiye’de parlamento süreci, anlaşmanın yasama organında ilerlemesinden önce Dışişleri Komisyonu’nda ele alınmasını içeriyor. İktidar koalisyonunun basit çoğunluğa ihtiyacı var; ancak parlamentodaki görüşmeler takvimi yine de etkileyebilir.

Güler, Türkiye’nin Suudi Arabistan’dan gelecek askerî destek taleplerini değerlendireceğini ve parlamentonun anlaşmayı onaylamasının ardından yardımın kapsamını belirleyeceğini söyledi. Asker göndermek için ek yasama süreçleri gerekiyor; dolayısıyla anlaşmanın onaylanması daha uzun bir karar sürecinin yalnızca bir aşaması.

Türkiye Savunma Bakanı olası desteğin sınırlarını şöyle açıkladı:

Suudi Arabistan’a sağlayabileceğimiz olası askerî desteğin temel amacı caydırıcılığı güçlendirmek olacak. Husilerle herhangi bir çatışmaya girmeyi kesinlikle öngörmüyoruz.

Güler ayrıca Türkiye’nin önceliğinin yeni gerilimleri önlemek, bölgesel güvenlik ve istikrara katkıda bulunmak olduğunu söyledi. Açıklamaları, Ankara’nın yakın vadeli yaklaşımını anlaşmadaki geniş kapsamlı karşılıklı yardım taahhüdünden daha somut biçimde ortaya koyuyor.

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran, parlamento sürecini ülkeler arasındaki stratejik iş birliğini daha kalıcı hâle getirecek bir adım olarak nitelendirdi. Ortaklığın caydırıcılığı, ortak savunma kapasitesini ve bölgesel güvenliği güçlendirmeyi amaçladığını söyledi.

Husi saldırıları anlaşamayı nasıl sınayacak?

Husilerin Suudi Arabistan’a yönelik füze ve insansız hava aracı saldırıları, yardım konusunu acil hâle getirdi. Son saldırılarda havaalanları, enerji tesisleri ve askerî noktalar hedef alındı; hava ulaşımı aksadı, önemli etkinlikler iptal edildi veya ertelendi.

2. madde, dış kaynaklı silahlı saldırıya ilişkin geniş kapsamlı bir ifadeyi başka bir ülkenin ya da ülkeler grubunun saldırganlığına ilişkin ifadeyle bir arada kullanıyor. Husiler bir devlet değil, Yemen’deki silahlı bir hareket. Khan, bu senaryo sorulduğunda ortakların Husi saldırıları için anlaşmayı devreye sokup sokmayacağına ve nasıl uygulayacağına üç hükümetin karar vereceğini söyledi.

Khan, Pakistan’ın Yemen’in egemenliğine ve müzakere yoluyla siyasi çözüme verdiği desteği yinelerken Suudi Arabistan’a yönelik saldırıları kınadı. Pakistan, krallığa yardım taahhüdünü çatışmayı görüşmeler yoluyla sona erdirme desteğiyle birlikte sunuyor.

Suudi Arabistan Sivil Savunma Genel Müdürlüğü, uyarıları daha sonra kaldırmadan önce ülkenin güneybatısındaki Abha ve Hamis Muşayt’ı kapsayan tehlike uyarıları yayımladı. Bölge sakinlerine güvenlik talimatlarına uymaları, etkilenen alanlarda toplanmaktan veya görüntü çekmekten kaçınmaları söylendi. Yetkililer uyarılardaki tehlikenin niteliğini açıklamadı.

21 Ekim itibarıyla Suudi Arabistan’ın müttefikleri, krallık altyapısını yeni saldırılardan korumaya çalışırken öncelikle savunma amaçlı destek sağlıyordu. 5 Ekim’deki konuşlandırma kararı, acil koruma ihtiyacına karşılık geliyor; anlaşma ise gelecekteki iş birliği için daha geniş bir çerçeve oluşturuyor.

Reklam

Ortaklığı kim yönetecek?

8. madde, üç ülkenin dışişleri bakanlarını, savunma bakanlarını ve genelkurmay başkanlarını bir araya getiren Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi’ni kuruyor. Komitenin görevleri arasında stratejik yön belirlemek, savunma ve güvenlik iş birliğini geliştirmek ve uygulama sırasında ortaya çıkan sorunları ele almak bulunuyor.

Komitenin yılda iki kez toplanması, ev sahipliğinin ise üyeler arasında dönüşümlü olarak yapılması planlanıyor. Gerekli görmeleri hâlinde ülke liderleri de yılda bir kez bir araya gelebilecek. 5 Ekim’deki acil toplantı, güvenlik ihtiyaçlarının düzenli takvimin ötesinde temas gerektirebileceğini gösteriyor.

Sekretaryanın merkezinin Suudi Arabistan’da bulunması ve ilk genel sekreterlik görevini Pakistan vatandaşı bir kişinin üstlenmesi öngörülüyor. Bu düzenleme, ortaklığa yalnızca aralıklı zirvelere veya ayrı ülke bakanlıklarına dayanmayan kalıcı bir idari merkez sağlıyor.

Khan, Pakistan’ın Türk parlamentosu aracılığıyla yayımlanan anlaşma metnini onayladığını ve açıklanmamış taahhütler olduğu yönündeki iddiaları reddettiğini söyledi. Basın toplantısında şu ifadeleri kullandı:

Gizli hüküm yok; anlaşmanın hükümleri ve maddeleri açık ve net.

Komite ile sekretaryanın siyasi taahhütleri askerî planlamayla buluşturması gerekecek. Bakanlar yardım konusunda anlaşabilir; ancak ardından savunma kurumlarının teçhizat, personel, iletişim ve ulusal hukuk gereklilikleri gibi konuları ele alması gerekiyor.

İstihbarat, ikmal ve ortak eğitim

Anlaşmanın 16 maddesi, bir saldırıya verilecek karşılığın çok ötesinde alanları kapsıyor. 9. madde, üyeler arasında kararlaştırılacak güvenli kanallar üzerinden istihbarat paylaşımını öngörüyor. Bu kanallar, hassas bilgilerin korunması için tasarlanmış düzenlemeler kapsamında hükümetler arasında aktarılmasını sağlıyor.

10. madde silah, mühimmat, yakıt ve yedek parça dâhil lojistik desteği ele alıyor. Bu tedarik, bir askerî operasyonun ne kadar sürebileceğini ve talep arttığında teçhizatın kullanılabilir durumda kalıp kalmayacağını belirlemeye yardımcı oluyor.

6. madde personel değişimini, ortak eğitim programlarını, tatbikatları ve barış ile savaş zamanında konuşlandırmaları teşvik ediyor. Amaç, farklı ülkelerin kuvvetlerinin iletişim kurabilmesi, koordinasyon sağlayabilmesi ve birlikte hareket edebilmesi anlamına gelen birlikte çalışabilirliği artırmak.

Diğer hükümler, uluslararası güvenlik konusunda düzenli istişarelerin ve operasyonel düzey dâhil terörle mücadele iş birliğinin yapılmasını öngörüyor. Bu önlemler, kolektif savunma kapsamında bir karşılık gündemde olmasa bile silahlı kuvvetler arasında sürekli çalışma yürütülmesini sağlayabilir.

Reklam

Savunma sanayisi ve kalıcı taahhüt

7. madde, karşılıklı anlaşmaya tabi olmak üzere savunma kurumları ve şirketleri arasında teknoloji paylaşımını, ortak geliştirme ve ortak üretimi öngörüyor. Ayrıca uzmanlık gerektiren araştırma projelerini, teknik eğitimleri ve deneyim paylaşımını da kapsıyor.

Pakistan geniş askerî tecrübesiyle, Suudi Arabistan önemli mali kaynakları ve bölgesel etkisiyle, Türkiye ise büyük ordusu ve büyüyen yerli savunma sanayisiyle öne çıkıyor. Ortak projeler için bu farklı güçlerin, yalnızca anlaşmanın genel ifadelerine dayanmak yerine özel anlaşmalarla bir araya getirilmesi gerekecek.

Anlaşmanın ayrıntılı hükümleri belirsiz süreli bir yürürlük öngörüyor. Anlaşmadan ancak yürürlüğe girmesinden 10 yıl sonra ve en az üç ay önceden yazılı bildirimde bulunarak çekilmek mümkün. Dolayısıyla 10 yıllık süre, ortaklıktan ayrılmaya yönelik ilk kısıtlamayı, ardından da resmî bildirim şartını getiriyor.

Anlaşma, kurucu üyelerin oy birliğiyle onay vermesi hâlinde başka ülkelerin de katılmasına olanak tanıyor. Dar, olası üyelerin anlaşmanın ilkelerini benimsemesi ve anlaşmazlıkları barışçıl biçimde çözmesi gerektiğini söyledi.

Dar anlaşmayı tamamen savunma amaçlı olarak nitelendirirken, Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan bunun İran’ı veya başka bir ülkeyi hedef almadığını söyledi. Bu açıklamalar, hükümetlerin askerî düzenlemeleri geliştirirken ortaklığı daha geniş diplomatik yaklaşımları çerçevesinde ele aldığını gösteriyor.

Askerî hazırlıklarla birlikte diplomasi

Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Prens Faysal bin Ferhan ve Pakistan Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Ishaq Dar, İstanbul’daki görüşmelerinde Husilerin Suudi Arabistan’daki sivil bölgelere yönelik saldırılarını kınadı. Görüşme, Pakistan, Suudi Arabistan, Türkiye ve Mısır’ın katıldığı Dörtlü Bölgesel toplantıyla eş zamanlı olarak yapıldı.

Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın ev sahipliğindeki daha geniş kapsamlı İstanbul toplantısına İngiltere, Fransa, Almanya ve İtalya dışişleri bakanları da katıldı. Sekiz ülke, Husilerin Suudi Arabistan’daki sivillere ve sivil altyapıya yönelik saldırılarının yanı sıra Kızıldeniz ve Babülmendep Boğazı’ndaki ticari gemilere yönelik saldırıları da kınadı.

Bakanlar askerî faaliyetlerin, tehditlerin ve saldırıların derhâl sona erdirilmesi ve siyasi sürece dönülmesi çağrısında bulundu. Açıklamada Suudi Arabistan topraklarının korunması, deniz taşımacılığı güzergâhlarının güvenliği ve Yemen’deki çatışmayı sona erdirmek için yürütülen müzakerelerle ilişkilendirildi.

Görüşmeler, bölgedeki daha geniş askerî hazırlıkların sürdüğü bir dönemde yapıldı. İsrail, pazar ve pazartesi günleri kuzey ve orta bölgelerinde geniş kapsamlı tatbikatlar düzenleyeceğini duyurdu. Tatbikatlarda hava kuvvetleri ve askerî komutanlıklar, hava ve kara yoluyla yapılacak sürpriz saldırılara ve sızma girişimlerine karşı verilecek karşılığı çalışacak.

Anlaşmanın üç üyesini bekleyen somut adımlar, Türkiye’deki onay sürecini tamamlamak ve yardımın zamanlaması ile biçimini netleştirmek. Suudi Arabistan’daki halk ve işletmeler saldırıların doğrudan etkileriyle karşı karşıya kalırken hükümetler, geniş kapsamlı savunma taahhüdünü koordineli korumaya dönüştürmek için çalışıyor.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • Pakistan ve Suudi Arabistan, Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın onay sürecini tamamladı; Türkiye’deki süreç devam ediyor.
  • 7 Ağustos 2026’da imzalanan anlaşma, üyelerden birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırıyı üçünün tamamına yapılmış sayıyor.
  • Ülkeler, koşulları birlikte değerlendirerek yardımın niteliğini ve kapsamını belirleyecek.
  • 5 Ekim’deki toplantıda, iç hukuklara tabi olmak üzere kuvvet ve kapasitenin Suudi Arabistan’a hızla konuşlandırılması kararlaştırıldı.
  • Türkiye Savunma Bakanı, olası desteğin caydırıcılığa odaklanacağını ve Husilerle çatışma beklenmediğini söyledi.
  • Anlaşma istihbarat, lojistik, eğitim, teknoloji paylaşımı ve ortak savunma üretimini kapsıyor.
  • Ayrıntılı hükümler, anlaşmayı belirsiz süreli kılıyor; çekilmeye 10 yıl sonra ve en az üç ay önceden yazılı bildirimle izin veriliyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir