279 oyla kabul edilen anlaşma, üç ülkenin savunma taahhüdünü ilerletiyor
Türkiye Büyük Millet Meclisi, Pakistan ve Suudi Arabistan’la imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nı 119’a karşı 279 oyla onayladı. Anlaşma, üyelerden herhangi birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırıyı üç ülkenin tamamına yapılmış sayıyor. Bu taahhüdün yanı sıra, saldırıya uğrayan ülkeye sağlanacak yardıma hükümetlerin birlikte karar vermesini şart koşuyor.
İçindekiler
- 279 oyla kabul edilen anlaşma, üç ülkenin savunma taahhüdünü ilerletiyor
- Ortak savunma taahhüdü neleri gerektiriyor?
- Meclis tartışmasına neden Yemen damga vurdu?
- Anlaşma Meclis gündemine nasıl geldi?
- Anlaşmanın yürürlüğe girmesi için sırada ne var?
- İşbirliği eğitimden askeri fabrikalara uzanıyor
- İstihbarat ve güvenlik işbirliğini kim denetleyecek?
- Katılım ve ayrılma kurallarıyla kalıcı ortaklık
- Savunma taahhütleri İran’la görüşmelerle birlikte ilerliyor
- Öne Çıkanlar
Yasa, bölgesel güvenlik, parlamentonun denetimi ve Türkiye’nin Yemen çevresindeki çatışmalara dahil olma riski üzerine yapılan uzun tartışmaların ardından kabul edildi. Dışişleri Komisyonu Başkanı Fuat Oktay, Türk askerlerinin yurt dışına gönderilmesi için ayrıca Meclis kararı alınması gerekeceğini söyledi.
Oylamaya katılan 398 milletvekili, düzenlemeyi 160 oy farkla kabul etti; oy kullananların yaklaşık yüzde 70’i destek verdi. Genel Kurul oturumunu Meclis Başkanvekili Celal Adan yönetti. İktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti), müttefiki Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) ve ana muhalefetteki Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) destek verdi. Bununla birlikte muhalefet milletvekilleri anlaşmanın bazı yönlerine de itiraz etti.
Meclis onayıyla anlaşmanın Türkiye’deki yasama süreci tamamlandı. Cumhurbaşkanının onayı ve Resmî Gazete’de yayımlanması bekleniyor. Anlaşma, üç ülkenin de kendi iç prosedürlerini tamamlaması ve nihai onay belgesinin Suudi Arabistan’daki sekretaryaya tevdi edilmesiyle yürürlüğe girecek.
Pakistan Dışişleri Bakanlığının 23 Ekim’de yaptığı açıklamaya göre Suudi Arabistan ve Pakistan onay süreçlerini tamamladı. Türkiye’deki oylama böylece, belirli operasyonlara ilişkin kararlar ayrıca onaya tabi olmaya devam ederken ortaklığın resmen yürürlüğe girmesine yaklaştırdı.
Ortak savunma taahhüdü neleri gerektiriyor?
16 maddeden oluşan anlaşma, Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan’ın üyelerden birine dışarıdan yöneltilen silahlı saldırıyı tümüne yapılmış saymasını öngörüyor. Temel amaç, ülkelerin bir başka üyenin kendini savunmasına yardım etmeyi taahhüt ettiği kolektif savunma.
Yardım için saldırıya uğrayan ülkenin talepte bulunması gerekiyor. Ardından üç hükümet yardımın niteliğine ve kapsamına oybirliğiyle karar veriyor. Verilecek karşılık, her ülkenin anayasal ve yasal prosedürlerine de uygun olmalı.
Türkiye açısından, önerilen karşılık yurt dışına asker gönderilmesini içeriyorsa süreçte Meclis’in ayrıca karar alması gerekiyor. Anlaşma, bir üyeye istihbarat, teçhizat, eğitim ve lojistik malzeme sağlanması gibi başka destek yollarına da imkan tanıyor.
AK Parti milletvekili Ziya Altunyaldız, tartışmada anlaşmanın çatışmaları artırmayı değil, bölgesel güvenlik işbirliğini genişletmeyi ve çatışmaları önlemeyi amaçladığını söyledi. Üçüncü bir ülkeyi hedef alan herhangi bir yaklaşım içermediğini belirtti. Açıklanan amaçlardan bir diğeri olan caydırıcılık, muhtemel bir saldırganın koordineli bir karşılıkla karşılaşacağını düşünerek saldırıdan vazgeçmesini sağlamayı ifade ediyor.
Meclis tartışmasına neden Yemen damga vurdu?
Suudi Arabistan’ın, İran destekli Yemen’deki Husilerin saldırılarına açık olması anlaşmaya acil ve pratik bir amaç kazandırıyor. Türk yetkililer Ankara’nın Riyad’a askeri yardım sağlamayı değerlendirdiğini söylerken, Türk askerlerinin Yemen’de savaşmasını veya Husilere saldırmasını dışladı.
Muhalefet milletvekilleri, kapsamlı bir savunma taahhüdünün Türk askerlerini bölgesel savaşlara sürükleyebileceği uyarısında bulundu. CHP milletvekili Mehmet Güzelmansur, anlaşmanın Türkiye’nin diğer uluslararası yükümlülükleriyle uyumlu olmasını sağlayacak açık kurallar belirlenmesini istedi. Dolayısıyla tartışma hem Suudi Arabistan’a yardım taahhüdünü hem de sonrasında alınacak kararların kim tarafından denetleneceğini kapsadı.
Meclis Dışişleri Komisyonu Başkanı ve iktidar partisi üyesi Oktay, Türkiye’nin sürece dahil olma konusunda kontrolü kaybedebileceğine ilişkin kaygılara şöyle yanıt verdi:
Türkiye, “iradesi dışında kontrolsüz bir sürecin içine çekilmeyecek.”
Oktay, asker gönderilmesi için ileride Meclis onayı alınması gerekeceğini söyledi. Eski Milli Savunma Bakanı ve Milli Savunma Komisyonu Başkanı Hulusi Akar da anlaşmanın NATO’yu tamamlayıcı nitelikte olduğunu ve hiçbir ülkeyi hedef almadığını savundu.
Üç hükümet, 5 Ekim’de Riyad’da yaptıkları toplantıda, ulusal mevzuata tabi olmak kaydıyla üzerinde anlaşmaya varılan askeri güç ve kabiliyetlerin Suudi Arabistan’a konuşlandırılmasını hızlandırma konusunda zaten anlaşmıştı. Ekim ayında alınan konuşlandırma kararı, bu katkıların büyüklüğünü, zamanlamasını ve kesin görevlerini açıklamadı. Türkiye’deki Meclis onayı, daha fazla desteğin değerlendirilebileceği anlaşma çerçevesini şimdi ilerletiyor.
Anlaşma Meclis gündemine nasıl geldi?
Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, anlaşmayı 7 Ağustos 2026’da Mekke’de imzaladı. Hükümetleri, iç onay sürecini yürütürken anlaşmanın kurumlarını oluşturmaya başladı.
Türkiye’deki oylamaya giden başlıca adımlar şöyleydi:
- 7 Ağustos: Üç ülkenin lideri Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nı imzaladı.
- 31 Ağustos: Ülkelerin ortak komitesi İstanbul’da toplandı.
- 5 Ekim: Riyad’daki toplantıda uygulama tedbirleri üzerinde anlaşmaya varıldı ve ilk genel sekreter atandı.
- 20 Ekim: Türkiye hükümeti onay tasarısını Meclis’e sundu.
- 23 Ekim: Pakistan Dışişleri Bakanlığı, Pakistan ve Suudi Arabistan’ın onay süreçlerini tamamladığını duyurdu.
- 27 Ekim: Türkiye Dışişleri Komisyonu tasarıyı çoğunluk oyuyla kabul etti.
- 4 Kasım: Genel Kurul maddeler üzerinde oylamaya başladı; görüşmeler ertesi gün de sürdü.
Türkiye’nin ekim ayında Meclis’e sunduğu tasarı, iç yasama sürecini başlattı. Tasarı üç maddeden oluşuyor: anlaşmanın onaylanması, onay yasasının Resmî Gazete’de yayımlanmasıyla yürürlüğe girmesi ve uygulamadan Cumhurbaşkanının sorumlu olması.
CHP milletvekili Utku Çakırözer, komisyon görüşmeleri sırasında metnin Milli Savunma Komisyonu tarafından da incelenmesi gerektiğini savundu. Oktay, bu komisyonun inceleme yapmayacağını bildirdiğini söyledi. Görüş ayrılığı, hem askeri taahhütleri hem de savunma sanayisini kapsayan bir anlaşmanın Meclis tarafından ne ölçüde incelenmesi gerektiği üzerineydi.
Anlaşmanın yürürlüğe girmesi için sırada ne var?
Türkiye’nin onay yasası ile uluslararası anlaşma, bağlantılı ancak ayrı prosedürlere tabi. Yasanın yayımlanması iç hukuktaki yürürlük sürecini tamamlarken, anlaşmanın yürürlüğe girmesi için tüm üyelerin onay sürecini tamamlaması ve nihai onay belgesinin sekretaryaya tevdi edilmesi gerekiyor.
Pakistan Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Sajad Haydar Han, 23 Ekim’de Pakistan ve Suudi Arabistan’ın anlaşmayı onayladığını duyurdu. Ayrıca ülkelerin, koşulları değerlendirdikten sonra gerekli yardımı birlikte belirleyeceğini söyledi.
Türkiye’de Cumhurbaşkanının onayı, yayımlanma veya nihai tevdi için herhangi bir tarih açıklanmadı. Anlaşmanın resmen yürürlüğe gireceği zamanı bu adımlar belirleyecek. Türkiye’nin yurt dışına asker gönderme kararı için yine ayrıca Meclis yetkisi gerekecek.
Uygulamaya ilişkin açıklamaları takip edenler açısından bu sıralama önem taşıyor. Hükümetler anlaşma sürecini tamamlarken bakanlar istişarelerde bulunabilir ve düzenlemeleri hazırlayabilir. Ardından önerilen her katkının, ilgili ulusal prosedürlerden geçmesi gerekiyor.
İşbirliği eğitimden askeri fabrikalara uzanıyor
Anlaşma, saldırı durumunda sağlanacak yardımın ötesine geçiyor. Üç ülkenin silahlı kuvvetlerinin daha etkili çalışmasına yardımcı olmayı amaçlayan ortak tatbikatlar, askeri eğitim ve personel değişim programları öngörüyor.
Askeri birlikte çalışabilirlik, kuvvetlerin teçhizat, iletişim ve prosedürlerini koordine edebilmesi anlamına geliyor. Ortak eğitim, acil bir durumda birlikte hareket etmeleri gerekmeden önce personelin ortaklarının çalışma biçimini anlamasına yardımcı olabilir.
Savunma sanayisine ilişkin hükümler teknoloji transferini, ortak araştırma ve geliştirmeyi, silah üretimini ve inovasyonu kapsıyor. Teknoloji transferi, teçhizatın üretilmesi, kullanılması veya bakımının yapılması için gerekli bilgi ya da süreçlerin paylaşılmasını içerebilir. Ortak araştırmalar, tarafların yeni sistemler geliştirmesine veya mevcut sistemleri birlikte iyileştirmesine imkan tanır.
Anlaşma bu faaliyetler için bir çerçeve oluşturuyor; projelerin her biri için ayrıca mutabakat gerekiyor. Katılımcı silahlı kuvvetler açısından pratik fayda, birlikte edinebilecekleri, bakımını yapabilecekleri ve kullanabilecekleri teçhizatın yanı sıra bu teçhizata destek vermek üzere eğitilen personelle sağlanacak.
Lojistik destek, anlaşmanın önemli bir diğer unsuru. Üyeler barış zamanında, savaşta ve acil durumlarda silah, mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer askeri teçhizatı sağlayabilir. Bu malzemeler, kuvvetlerin eğitim yaparken, altyapıyı korurken veya bir saldırıya karşılık verirken faal kalmasına yardımcı olur.
İstihbarat ve güvenlik işbirliğini kim denetleyecek?
Ortaklığı Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi denetleyecek. Dışişleri ve savunma bakanlarını genelkurmay başkanlarıyla bir araya getiren komite, diplomatik kararları askeri planlamayla buluşturuyor.
Komitenin yılda iki kez toplanması planlanıyor. Ülke liderleri bu sıklığı yılda bire indirebilir. Görevleri arasında işbirliğini koordine etmek ve bölgesel ve uluslararası güvenlik konularında ortak yaklaşımları desteklemek yer alıyor.
Komitenin çalışmalarını Suudi Arabistan’da kurulacak daimi sekretarya destekleyecek. Emekli Pakistanlı Korgeneral Nauman Mahmud, 5 Ekim’de Riyad’da yapılan toplantıda üç yıllık görev süresiyle ilk genel sekreter olarak atandı. Görev, kurucu üyeler arasında dönüşümlü olarak yürütülecek.
İstihbarat işbirliği, üyelerin üzerinde anlaştığı güvenli kanallar üzerinden yürütülecek; gizlilik ve bilgi güvenliği şartlarına tabi olacak. Anlaşma ayrıca terörle mücadele koordinasyonu ve uluslararası güvenlik sorunlarına ilişkin düzenli istişareler öngörüyor.
Üç ülke, bölgesel ve uluslararası örgütlerde de daha yakın koordinasyon kurmayı amaçlıyor. Böylece komite, uluslararası konularda ortak tutum geliştirme çabaları dahil olmak üzere askeri sorumluluklarının yanı sıra siyasi bir rol de üstleniyor.
Katılım ve ayrılma kurallarıyla kalıcı ortaklık
Anlaşma süresiz olarak yürürlükte kalacak ve ilk 10 yıl boyunca ayrılmaya izin verilmeyecek. Bu sürenin ardından bir üye, diplomatik kanallardan en az üç ay önceden yazılı bildirimde bulunarak ayrılabilecek. İlk açıklamalarda anlaşmanın 10 yıl süreceği belirtilmişti; daha ayrıntılı hükümler ise ayrılmadan önce geçmesi gereken asgari süreyi 10 yıl olarak belirliyor.
Üyelikten ayrılma veya anlaşmanın sona ermesi sonrasında da daha önce üzerinde mutabakata varılmış proje ve faaliyetler, mevcut taahhütlere tabi olmaya devam edecek. Gizli bilgilerin korunmasına ilişkin yükümlülükler de yürürlükte kalacak ve bir üye ayrıldıktan sonra da gizliliği sağlayacak.
Diğer ülkeler, mevcut tarafların onayı ve birlikte belirleyecekleri prosedürler çerçevesinde anlaşmaya katılabilecek. Katılım için belirtilen ilkeler arasında uluslararası hukuka, toprak bütünlüğüne, egemen eşitliğe ve iç işlerine karışmama ilkesine saygı yer alıyor.
Türkiye’deki Meclis tartışmasında anlaşmayı destekleyenler, başka bir ülkenin kabulünün de Türkiye’de Meclis onayı gerektireceğini söyledi. Dolayısıyla genişleme hem kurucu üyelerin mutabakatına hem de bu değişikliğe izin verecek iç prosedürlere bağlı olacak.
Savunma taahhütleri İran’la görüşmelerle birlikte ilerliyor
Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan, İran’la diplomasi yürütürken ortaklığı da inşa ediyor. Temsilcileri, İran’a yönelik yeni ABD ve İsrail saldırıları ile Yemen’de genişleyen çatışmalara ilişkin kaygıların arttığı bir dönemde, 26 Ekim’de Tahran’daki Saadabad Sarayı’nda İranlı yetkililerle bir araya geldi.
Ekim ayındaki güvenlik görüşmelerine Suudi Arabistan Savunma Bakanı Prens Halid bin Selman, Pakistan Genelkurmay Başkanı Mareşal Asım Münir ve Türkiye’nin istihbarat başkanı İbrahim Kalın ile üst düzey İranlı yetkililer katıldı. İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai’nin ev sahipliği yaptığı toplantıya Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de katıldı.
Dört ülke, bölgesel barış ve güvenlik konularında diyaloğu sürdürme kararı aldı. İranlı yetkililere göre toplantı Pakistan’ın önerisiyle düzenlendi. Suudi yetkililer ziyareti, anlaşma üyelerinin gerilimi azaltma ve diplomatik çözümleri destekleme çabalarının bir parçası olarak nitelendirdi.
Bu paralel girişimler ortaklığa iki acil görev yüklüyor: Suudi Arabistan’a desteği düzenlemek ve bölgesel bir çatışma sırasında İran’la iletişimi sürdürmek. Türkiye’de Meclis’in önündeki sonraki kararlar, özellikle yurt dışına asker gönderme yetkisi gerektiren talepler olmak üzere, anlaşma kapsamında gündeme gelecek somut taahhütlerle ilgili olacak.
Öne Çıkanlar
- Türkiye Büyük Millet Meclisi, Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nı 119’a karşı 279 oyla onayladı.
- Anlaşma, bir üyeye dışarıdan yöneltilen silahlı saldırıyı Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan’ın tamamına yapılmış sayıyor.
- Yardım için talep ve yardımın niteliği ile kapsamı konusunda mutabakat gerekiyor; Türk askerlerinin yurt dışına gönderilmesi için ayrıca Meclis yetkisi alınmalı.
- Cumhurbaşkanının onayı, yayımlanma ve Türkiye’nin onay belgesinin tevdi edilmesi sıradaki adımlar.
- İşbirliği; istihbarat, eğitim, tatbikat, silah üretimi, teknoloji transferi ve askeri malzeme desteğini kapsıyor.
- Suudi Arabistan’daki daimi sekretarya, bakanlar ve askeri komutanlardan oluşan komiteyi destekleyecek.
- Anlaşma süresiz devam edecek; 10 yılın ardından en az üç ay önceden yazılı bildirimle ayrılmak mümkün olacak.






