Planlanan uçuş Afgan aileleri endişelendiriyor
ABD’de göçmenlik gözetiminde tutulan Afganlara, aralarında Taliban’ın Ağustos 2021’de Kabil’i ele geçirmesinden önce Amerikan güçleriyle çalışmış kişilerin yakınlarının da bulunduğu bazı kişilerin önümüzdeki haftalarda yapılması beklenen bir uçuşla Pakistan’a sınır dışı edilebileceği bildiriliyor. 26 Ekim 2026’da aktarılan planlar kamuoyuna duyurulmadı.
İçindekiler
- Planlanan uçuş Afgan aileleri endişelendiriyor
- Pakistan neden istikrarsız bir varış noktası?
- Koruma düzenlemesi nasıl işliyordu?
- İnsanları korumasız bırakan politika değişiklikleri
- İslamabad aynı zamanda bir işlem merkezine dönüştü
- Connecticut’taki bir aile iki kez gözaltıyla karşılaştı
- Yetkililer ve savunucular denetim yaklaşımına itiraz ediyor
- Gözaltında yaşanan ölüm kaygıları artırdı
- Koruma için neler gerekiyor?
- Öne Çıkanlar
Hazırlıklardan haberdar bir federal hükümet yetkilisi ile gözaltındaki müvekkillerinden bilgi alan avukatlar ve savunuculuk kuruluşları, planlanan sınır dışı işlemlerini anlattı. ABD askerlerine destek veren Afganlara yardım eden AfghanEvac, eski askerî ortakların yakınlarının, göçmenlik yetkililerinin uçuşa hazırlanmalarını söylediği kişiler arasında olduğunu belirtti.
İşleme dahil olan kişi sayısı, hareket tarihi ve Pakistan’ın bu kişileri hangi koşullarda kabul edeceği açıklanmadı. Güvenlikleri ABD ile bağlantılarına bağlı olan aileler için varış noktası yeni bir endişe yaratıyor: Pakistan’da ABD göçmenlik işlemlerini bekleyen Afganlar taciz, gözaltı ve Afganistan’a sınır dışı edilme riskiyle karşı karşıya kaldı.
AfghanEvac, bu tehlikenin, Washington’ın belirli bir grup Afgan göçmenlik başvurusunu işleme alacağı, İslamabad’ın ise bu kişileri taciz etmekten kaçınacağı bir düzenlemenin bozulmasından kaynaklandığını belirtiyor. Kuruluşa göre düzenleme, ABD’nin mülteci işlemlerini Ocak 2025’te durdurmasının ardından işlevsiz kaldı.
Planlanan uçuş, değişen göç politikalarının arasında kalan iki grubu bir araya getirecek: ABD’de gözaltında tutulan Afganlar ile ABD’ye ulaşmaya çalışırken Pakistan’da mahsur kalan Afganlar. Koşulları farklı olsa da her iki grup da başvuruları sonuçlanana kadar nerede güven içinde yaşayabilecekleri konusunda belirsizlikle karşı karşıya.
Pakistan neden istikrarsız bir varış noktası?
ABD’nin 2021’de ülkeden çekilmesinin ardından Pakistan, ABD’den koruma talep eden Afganlar için önemli bir bekleme noktası hâline geldi. Pek çoğu kalıcı oturum hakkıyla değil, geçici vizelerle, sınırlı birikimlerle ve sonuçlanmamış göçmenlik başvurularıyla ülkeye geldi.
AfghanEvac, Pakistan politikası açıklama yazısında, on binlerce kişinin ABD mülteci işlemleri için Afganistan dışında bulunmaları gerektiği söylendikten sonra Pakistan’a yerleştiğini belirtiyor. Pakistan’a giriş mümkünken diğer ülkeler daha katı giriş koşulları uyguluyordu.
Kuruluş, belirsizlik içindeki bu kişileri birkaç gruba ayırıyor: ABD Mülteci Kabul Programı’na yönlendirilenler, Özel Göçmen Vizesi başvurusu yapanlar, insani şartlı giriş izni talep edenler ve aile birleşimi için başvuranlar. Her yolun kuralları farklı olsa da başvuru sahipleri çoğu zaman aynı pratik sorunla karşılaşıyordu: Pakistan’da kalmak için güvence altında bir izinleri olmadan ABD’nin karar vermesini beklemek zorundaydılar.
AfghanEvac, Pakistan’da denetimlerin yeniden sıkılaşmasının ABD’yle bağlantısı bulunan kişileri gözaltına alınma ve Taliban kontrolündeki Afganistan’a gönderilme riskiyle karşı karşıya bıraktığını söylüyor. Bu nedenle ABD’den Pakistan’a sınır dışı edilecek biri için acil kaygı, yalnızca ülkeye varmakla sınırlı olmayacak; ülkede kalma iznini ve yeniden sınır dışı edilmeye karşı korunmayı da kapsayacak.
Koruma düzenlemesi nasıl işliyordu?
AfghanEvac’a göre ABD ve Pakistanlı yetkililer, Kongre üyeleri, eski büyükelçiler ve askerî liderlerin uzun süreli diplomatik girişimleri ve baskısının ardından 2023 sonbaharında pratik bir mutabakata vardı. Kuruluş, mutabakatı, ABD göçmenlik işlemlerini bekleyen ve kayıt altına alınmış bir grubu kapsayan karşılıklı taahhütler bütünü olarak tanımlıyor.
Washington bu başvuruları işleme almayı taahhüt etti. Pakistan ise işlemler sürerken kişileri taciz etmekten kaçınma sözü verdi. Kapsamdaki kişiler arasında mülteci başvurusu için yönlendirilenler, Özel Göçmen Vizesi başvuru sahipleri ve insani şartlı giriş izni talep edenler vardı.
Listedeki kişilere ABD Büyükelçiliği tarafından mektuplar verildi. AfghanEvac, düzenleme yürürlükteyken Pakistanlı yetkililerin bu mektupları kabul ettiğini, tutuklamaların azaldığını ve sınır dışı işlemlerinin yavaşladığını belirtiyor. Yeniden Yerleştirme Destek Merkezi de dahil olmak üzere işlem kapasitesinin artırılması, başvuruların ilerlemesini sağlayarak taahhüdün uygulanabilir olmasına yardımcı oldu.
Koruma büyük ölçüde iki hükümet arasındaki işbirliğinin sürmesine bağlıydı. AfghanEvac, yararlanıcıların çoğunun Pakistan’da hâlâ kalıcı yasal statüye sahip olmadığını, bu nedenle ülkede kalabilmelerinin, işlemler durduğunda zayıflayabilecek bir mutabakata bağlı olduğunu söylüyor.
İnsanları korumasız bırakan politika değişiklikleri
AfghanEvac, düzenlemenin Ocak 2025’te çöktüğünü belirtiyor. Kuruluşa göre Trump yönetiminin mülteci işlemlerini durdurması, anlaşmanın temelini oluşturan ABD faaliyetini sona erdirdi; bunun hemen ardından ABD bağlantısı bulunan Afganlara yönelik taciz, gözaltı ve sınır dışı işlemleri Pakistan’da yeniden başladı.
Konutla ilgili kararlar bazı aileler üzerindeki baskıyı daha önce artırmıştı. 2023 ve 2024’te Afganların Yeniden Yerleştirilmesinden Sorumlu ABD Koordinatörü (CARE), bazı Afganları kara yoluyla Pakistan’a götürdü ve başvuruları işleme alınırken onları ABD hükümetinin desteklediği konutlara yerleştirdi.
Bazı sakinler, ABD’ye geçeceklerini düşünerek eşyalarını satmış ve birikimlerini tüketmişti. CARE, Kasım 2024’te başvuruları durmuş ya da konut desteği almaya artık uygun olmadığı düşünülen bazı sakinleri konutlardan çıkarmaya başladı. AfghanEvac, bu kararların göçmenlik uygunluğuyla değil, konutlara ilişkin yetkiyle ilgili olduğunu ve etkilenen bazı kişilerin daha sonra onay veya devam etme izni aldığını belirtiyor.
Süreç, işlemler ve barınmayla ilgili kararların ailelerin bekleme koşullarını nasıl değiştirdiğini gösteriyor:
- Ağustos 2021: Taliban Kabil’i ele geçirdi ve ardından ABD’den koruma isteyen pek çok Afgan Pakistan’a yerleşti.
- 1 Ekim 2022: Enduring Welcome, Operation Allies Welcome’ın yerini aldı ve Afganistan’daki belirli mülteci başvuru sahiplerinin yeniden yerleştirme desteğine erişimini genişletti.
- 2023 sonbaharı: Washington ve İslamabad, ABD’nin başvuruları işleme almasını Pakistan’ın müdahalede bulunmamasıyla ilişkilendiren bir mutabakata vardı.
- Kasım 2024: CARE, Pakistan’da destekli konutlarda kalan bazı kişileri çıkarmaya başladı.
- Ocak 2025: ABD mülteci işlemleri durduruldu; AfghanEvac’a göre koruma düzenlemesi çöktü.
- 26 Ekim 2026: ABD’den Pakistan’a olası bir sınır dışı uçuşuna ilişkin planlar ortaya çıktı.
İslamabad aynı zamanda bir işlem merkezine dönüştü
AfghanEvac’a göre Dışişleri Bakanlığı, Ocak 2025’ten sonra Afganistan’da ABD konsolosluk hizmetleri sunulamadığı için İslamabad’ı çoğu Afgan vize kategorisinde başlıca işlem merkezi olarak belirledi. Kuruluş, kararın Pakistan’la önceden koordinasyon yapılmadan alındığını söylüyor.
Bu belirleme, aile vizelerinin çoğunu ve diğer göçmen ve göçmen olmayan vize kategorilerini kapsıyordu. Afgan Özel Göçmen Vizeleri ise ayrı bir yasal ve operasyonel çerçeveye tabi olduğundan bu belirlemenin dışında tutuldu.
Sonuç olarak aileler vize başvurularını sürdürmek için Pakistan’da kalmak zorunda olabilirken aynı zamanda ülkedeki denetimlerle de karşı karşıya kalabiliyordu. AfghanEvac, işlem kapasitesinin daraldığı bir dönemde İslamabad’daki başvuru yoğunluğunun arttığını belirtiyor. Mülteci kabulü ve vize işlemleri farklı yollardan ilerliyor ancak her iki süreçteki gecikmeler de başvuru sahiplerini konaklama masraflarını karşılamak ve ülkede kalma izinlerini korumaya çalışmak zorunda bırakabiliyor.
Connecticut’taki bir aile iki kez gözaltıyla karşılaştı
ABD’de, Zia olarak tanımlanan eski bir Afgan tercüman ile oğlu Rihan’ın başvuruları, göçmenlik denetimlerinin Amerikan ordusuyla bağları bulunan aileleri nasıl etkilediğini gösteriyor. Avukatları, Taliban’ın tehditleri üzerine ailenin insani şartlı giriş izniyle 2024’te yasal olarak ülkeye girdiğini söylüyor.
İnsani şartlı giriş izni, belirli gerekçelerle bir kişinin ülkeye girmesine ve geçici olarak kalmasına olanak tanıyor. Yaygın olarak “green card” (yeşil kart) diye bilinen kalıcı oturum izninden farklı olan bu izne sahip aileler, geçici izinleri geçerliyken başka bir göçmenlik statüsüne başvurabiliyor.
Zia, yeşil kart başvurusuyla ilgili bir randevuya katıldıktan sonra Hartford’daki federal bir binanın önünde gözaltına alındı. Hükümet avukatları, FBI’dan gelen bir ihbarın Zia’yı ulusal güvenlik riski olarak gösterdiğini söyledi. Ancak davasında anlatılan mahkeme belgelerinde bunu destekleyen bir kanıt veya açıklama yer almıyordu. Ekim ayında serbest bırakılmadan önce yaklaşık üç ay gözaltında kaldı.
Göçmenlik yetkilileri Rihan’ı 6 Nisan’da gözaltına aldı. Gözaltı anlatımında 19 yaşında olduğu belirtilen Rihan, ICE’ın eski özel kalem müdürü Jason Houser’ın daha sonra davaya ilişkin değerlendirmesinde 18 yaşında olarak tanımlandı. Bir yargıç başlangıçta Connecticut dışına naklini engelledi ancak Rihan daha sonra Massachusetts’teki bir ceza infaz kurumuna götürüldü.
Houser, yetkililerin önce Rihan’ın şartlı giriş izninin süresinin dolduğunu ileri sürdüğünü, ardından hükümet kayıtlarını düzelterek iznin Ekim 2026’ya kadar geçerli olduğunu gösterdiğini söyledi. Houser’a göre federal bir yargıç, iki haftadan uzun süre geçtikten sonra Rihan’ın serbest bırakılmasına karar verdi. Ailenin iltica başvurusu sonuçlanmamıştı; Rihan ayrıca yeşil kart başvurusunda bulunmuştu.
Yetkililer ve savunucular denetim yaklaşımına itiraz ediyor
AfghanEvac Başkanı Shawn VanDiver, Zia ve Rihan’ın gözaltına alınmasını aynı aileye yönelik tekrarlanan bir müdahale ve Afgan göçmenleri etkileyen daha geniş bir örüntünün parçası olarak nitelendirdi.
"Bu münferit bir olay değil. Bu aile ikinci kez hedef alınıyor," dedi VanDiver.
Aileyle birlikte çalışan Demokrat Connecticut Senatörü Richard Blumenthal da Rihan’ın gözaltına alınmasını kınayarak serbest bırakılması çağrısında bulundu. Okul ve yerel yönetim yetkilileri, Amerikan askerlerine destek verdikten sonra göçmenlik kararlarını bekleyen bir ailenin çocuğunun eğitimindeki aksaklıklardan kaygı duyduklarını belirtti.
İç Güvenlik Bakanlığı, Rihan’ın davasını ele alış biçimini savundu. Bakanlık sözcüsü, iddialarının dinleneceğini ve kendisine hukuki güvencelerin sağlanacağını söyledi.
"Tüm iddiaları dinlenecek ve kendisine adil yargılanma güvencesinin tamamı sağlanacak," dedi sözcü.
DHS ayrıca Biden yönetimi döneminde ülkeye kabul edilen Afganların güvenlik incelemelerinin yetersiz olduğunu savundu. Bakanlık, adli sicil kontrollerinde, sosyal medya taramalarında ve farklı kayıtlardaki bilgilerin karşılaştırılmasında eksiklikler bulunduğunu ileri sürdü.
2022-2023 yılları arasında ICE’ın özel kalem müdürü olarak görev yapan Houser, denetim kararlarında her kişinin koşullarının ve varsa kendine özgü tehdidin değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor. Afganlara verilen şartlı giriş izinlerinin ve iltica başvurularının incelenmesini, savaş dönemindeki hizmetlerinin doğrulanmasını ve kişisel bir tehdit oluşturmayanların serbest bırakılmasını istiyor.
Gözaltında yaşanan ölüm kaygıları artırdı
Houser’a göre ABD Özel Kuvvetleriyle çalışmış ve altı çocuk babası olan Mohammad Nazeer Paktiawal, göçmenlik yetkililerinin 13 Mart’ta Teksas’ın Richardson kentindeki evinde kendisini gözaltına almasından 24 saat geçmeden hayatını kaybetti. Olayla ilgili haberlerde soyadı Paktyawal olarak da yazıldı.
41 yaşındaki Paktiawal 2021’de ABD’ye tahliye edilmişti ve sonuçlanmamış bir iltica başvurusu bulunuyordu. Houser, ölüm belgesinde anafilaksiye yol açan, kimliği belirlenmemiş bir maddeye karşı gelişen alerjik reaksiyonun ve astımının ağırlaşmasının ölüm nedeni olarak gösterildiğini söyledi. Anafilaksi, solunumu ve dolaşımı hızla etkileyebilen şiddetli bir alerjik reaksiyondur.
Yakınları, eşinin vermeye çalıştığı inhalerin görevlilerce kabul edilmediğini söyledi. Hükümet, gözaltı gerekçesi olarak Paktiawal’ın 2025’te hırsızlık ve gıda yardımı dolandırıcılığı iddialarıyla tutuklanmasını gösterdi. Paktiawal bu iddiaların hiçbirinden hüküm giymemişti.
Ailesi, otopsi raporunun tamamını ve gözaltında ne olduğuna ilişkin açıklama istiyordu. Ölümü, savunucuların gözaltı koşullarının ve ABD güçleriyle çalışmış Afganlara ilişkin kararların incelenmesi yönündeki çağrılarını acil hâle getirdi.
Koruma için neler gerekiyor?
Pakistan’a yapılması planlanan uçuş, Afganları etkileyen daha geniş çaplı denetim artışının ortasında gündeme geldi. Yönetim, yaklaşık 11.700 Afgan’a sağlanan geçici korumayı sona erdirme planlarını açıkladı ve Kasım ayında Washington’da bir Ulusal Muhafız mensubunun bir Afgan vatandaşı tarafından öldürülmesinin ardından ICE’a haklarında sınır dışı kararı bulunan yüzlerce kişiyi hedef alması talimatını verdi.
Geçici Koruma Statüsü, insani şartlı giriş izni, iltica ve kalıcı oturum birbirinden ayrı yasal kategorilerdir. Geçici Koruma Statüsü, belirlenen ülkelerden uygun kişilerin sınırlı bir süre ABD’de yaşamasına ve çalışmasına olanak tanır. İltica ise zulüm görmekten korkan kişilerin başvurduğu bir koruma türüdür. Bu nedenle bir kişinin ülkeye giriş izni, sonuçlanmamış başvurusu ve sınır dışı işlemleri farklı karar ve süreleri içerebilir.
Pakistan’a gönderilme riskiyle karşı karşıya olan Afganların fiilen korunabilmesi için ülkede kalma izni, süren göçmenlik işlemlerine erişim ve Afganistan’a gönderilmeye karşı güvenceler gerekir. AfghanEvac, ABD göçmenlik süreçlerinde bulunduğu belgelenen kişilere yönelik Pakistan’daki tutuklamaların, gözaltıların ve sınır dışı işlemlerinin derhâl durdurulmasını istiyor.
Kuruluş ayrıca, ABD Büyükelçiliği mektuplarının veya eşdeğer belgelerin geçici koruma gerekçesi olarak tanınmasını, diplomasinin yeniden başlatılmasını ve yasal işlemlerin sürdürülmesini talep ediyor. Bu talepler, ailelere daha önce kararları bekleme zamanı tanıyan türden bir düzenlemenin yeniden kurulmasını amaçlıyor.
Houser, Kongre’den Afganların gözaltına alınması ve sınır dışı edilmesiyle ilgili kapsamlı bir döküm istemesini de ayrı olarak talep etti. Talepler, ailelerin günlük hayatını belirleyen kararlara odaklanıyor: gözaltında kalıp kalmayacakları, yasal olarak nerede yaşayabilecekleri ve sonuçlanmamış bir koruma başvurusunun ilerleyip ilerleyemeyeceği.
Öne Çıkanlar
- ABD’de gözaltında tutulan Afganlara, eski ABD askerî ortaklarının yakınları da dahil olmak üzere Pakistan’a sınır dışı edilebilecekleri bildirildi.
- Planlanan uçuş kamuoyuna duyurulmadı; yolcu sayısı ve hareket tarihi açıklanmadı.
- AfghanEvac’a göre ABD ile Pakistan arasındaki koruma düzenlemesi, mülteci işlemlerinin Ocak 2025’te durmasının ardından çöktü.
- Pakistan’da ABD kararlarını bekleyen Afganlar yeniden taciz, gözaltı ve Afganistan’a sınır dışı edilme riskiyle karşı karşıya kaldı.
- Zia ve oğlu Rihan’ın gözaltına alınması ile Paktiawal’ın gözaltında ölmesi, kişiye özel dosya incelemeleri ve denetim taleplerini artırdı.
- İnsan hakları savunucuları Pakistan’da geçici koruma, işlemlerin yeniden başlatılması ve Afganların gözaltına alınması ile sınır dışı edilmesine ilişkin Kongre’ye kapsamlı bilgi verilmesini istiyor.






