Dört ülke savunma iş birliğinin merkezine fabrikaları ve teknolojiyi koyuyor
Pakistan, Türkiye, Katar ve Endonezya, askerî üretim, teknik eğitim, araştırma ve geliştirme alanlarında iş birliği için bir çerçeve oluşturan Badr Mutabakat Zaptı’nı 21 Ekim 2026 Çarşamba günü Doha’da imzaladı. Anlaşma, dört ülkenin savunma bakanlıkları ile sanayi kuruluşlarını bir araya getirirken, önerileri onaylanmış projelere ve uygulama takvimlerine dönüştürmek üzere iki kurul görevlendiriyor.
İçindekiler
- Dört ülke savunma iş birliğinin merkezine fabrikaları ve teknolojiyi koyuyor
- Badr anlaşması neleri kapsıyor?
- İki kurul önerileri üretime taşıyacak
- Her ortak neler sunabilir?
- Mevcut gemiler, tank projesi ve yatırım başlangıç noktası oluşturuyor
- Pakistan teknoloji transferine ve yerli kapasiteye öncelik veriyor
- Badr, Mekke savunma anlaşmasının yanında nasıl konumlanıyor?
- Ülkeler tedarik üzerinde neden daha fazla söz sahibi olmak istiyor?
- Doha’ya giden adımlar
- Öne Çıkanlar
Anlaşma, askerî hedefleri sanayi alanındaki bir amaçla birleştiriyor: Katılımcı ülkelerin ihtiyaç duydukları ekipmanların daha fazlasını üretmelerine, teknoloji paylaşmalarına ve bu üretimi desteklemek için gereken insan kaynağı ile fabrikaları geliştirmelerine yardımcı olmak. Türkiye Millî Savunma Bakanlığı, düzenlemenin müttefik ve dost ülkelerin ihtiyaçlarının karşılanmasına da katkı sağlayacağını ve hedeflenen kapsamı dört katılımcının ötesine taşıyacağını belirtti.
Mutabakatı Pakistan Savunma Bakanı Khawaja Muhammad Asif, Türkiye Millî Savunma Bakanı Yaşar Güler, Katar Başbakan Yardımcısı ve Savunma İşlerinden Sorumlu Devlet Bakanı Şeyh Saud bin Abdulrahman bin Hassan Al Thani ile Endonezya Savunma Bakan Yardımcısı Yusuf Jauhari imzaladı. Türkiye adına Türkiye Savunma Sanayii Başkanlığı Başkanı Haluk Görgün de imza attı.
Katar Savunma Bakanlığı, katılımcı kurumların dört ülkenin savunma bakanlıkları, Pakistan Savunma Sanayii Üretim Kuruluşu ve Türkiye Savunma Sanayii Başkanlığı olduğunu açıkladı. Bu yapı, askerî ihtiyaçlardan sorumlu kurumlarla üretimden sorumlu kuruluşları bir araya getiriyor.
İlk aşamadaki görev, ihtiyaçları üretim kapasitesiyle buluşturmak. Bir ordunun yeni bir sisteme ihtiyacı olabilir; sanayi ortaklarından biri teknoloji sağlayabilir, diğeri parça üretebilir, bir başkası da yatırım yapabilir. Badr, her alımı ayrı bir işlem olarak bırakmak yerine bu katkıları ortak çalışmalara dönüştürmeyi amaçlıyor.
Badr anlaşması neleri kapsıyor?
Mutabakat zaptı savunma sanayii üretimini, askerî teknik eğitimi ve ortak araştırma-geliştirme çalışmalarını kapsıyor. Anlaşmaya ilişkin açıklamalarda ortak tatbikatlar, teknoloji paylaşımı, ortak üretim ve eğitim değişim programları da yer alıyor. Bu faaliyetler, ekipmanların tasarımını üretim, kullanım ve bakımla bir araya getiriyor.
Araştırma ve geliştirme, yeni ekipmanlar oluşturmak veya mevcut sistemleri iyileştirmek için yürütülen çalışmaları ifade ediyor. Teknoloji transferi, bir ortağa ekipmanları yerel olarak üretmek veya desteklemek için gereken bilgi, süreç ya da teknik hakları sağlayabilir. Bunun pratikte ne kadar değer taşıyacağı, her projenin katılımcı şirketler ile kurumların neyi paylaşmasına imkân verdiğine bağlı.
Türkiye Millî Savunma Bakanlığı, anlaşmanın ekonomik amacını yaptığı açıklamada şöyle ifade etti:
Anlaşma, önemli bir ekonomik değer taşıyor,
Bakanlık, ülkelerin sanayi iş birliğini güçlendirmek ve müttefik ve dost ülkelerin ihtiyaçlarını karşılamak için kendi askerî üretim kabiliyetlerinden yararlanacağını belirtti. Böylece Badr, katılımcıların askerî kabiliyetlerini geliştirmek ve savunma sanayilerinin kapasitesini artırmak üzere birbiriyle bağlantılı iki hedef taşıyor.
İki kurul önerileri üretime taşıyacak
Badr, ortak projeleri belirlemek üzere bir Yürütme Kurulu, projeleri onaylayıp takvimlerini oluşturmak üzere de bir Stratejik Kurul kuruyor. İş birliği mekanizmaları imzayla birlikte yürürlüğe girerek dört ülkeye yalnızca iş birliği niyetini açıklamak yerine yapılacak işleri seçebilecekleri bir süreç sunuyor.
İki kurula farklı görevler veriliyor. Yürütme Kurulu, ortakların birlikte yürütebileceği projeleri belirleyecek. Stratejik Kurul ise hangi önerilerin hayata geçirileceğine karar verip takvimlerini oluşturacak. Bu kararlar, geniş kapsamlı taahhütlerin belirli üretim, eğitim veya araştırma programlarına nasıl dönüştürüleceğini şekillendirecek.
İlk aşamaya ait belirli projeler, sözleşme tutarları, üretim miktarları veya kesin teslim tarihleri açıklanmadı. Ortak projelerin en büyük bölümünü Türkiye savunma sanayiinin üstlenmesi bekleniyor, ancak dağılım seçilip onaylanan önerilere bağlı olacak.
Dört katılımcının üzerinde uzlaşacağı kriterler doğrultusunda başka dost ülkeler de sürece katılabilecek. Badr adı dolunay anlamına geliyor; anlaşmanın kamuoyuna yapılan açıklamasında bu isim, ülkelerin kabiliyetlerinin birbirini tamamlamasının simgesi olarak sunuluyor.
Her ortak neler sunabilir?
Türkiye, gruptaki ülkelerle kurduğu mevcut savunma sanayii ilişkileriyle bu düzenlemeye katılıyor. Mergen Analytical Strategies Genel Müdürü savunma sanayii analisti Arda Mevlütoğlu, olası katkı paylaşımını şöyle değerlendirdi:
Türkiye teknolojik uzmanlığını, sistem entegrasyonu kabiliyetini ve gelişmiş savunma sanayiini sunuyor; Pakistan ve Endonezya üretim kapasitesi, nitelikli iş gücü ve büyük iç pazarlar sağlıyor; Katar ise yatırım potansiyeli ve talep sunuyor,
Sistem entegrasyonu, sensörler, iletişim sistemleri ve silahlar dâhil olmak üzere askerî ekipmanların farklı parçalarının birlikte çalışır hâle getirilmesini ifade ediyor. Bir tasarımı zaman içinde üretilebilecek, onarılabilecek ve tedarik edilebilecek ekipmanlara dönüştürmek için üretim kapasitesi ve eğitimli çalışanlar gerekiyor.
Uluslararası Stratejik Araştırmalar Enstitüsü’nde araştırma görevlisi olan Albert Vidal, Pakistan ve Endonezya’nın Türk silahları almaya ve üretimin bir bölümünü kendi ülkelerine taşımaya istekli olduklarını söyledi. Bunun Türk şirketlerinin maliyetlerini düşürebileceğini ve alıcı iki ülkede istihdam yaratabileceğini, Katar’ın ise mali kaynak sağlayabileceğini belirtti.
Mevlütoğlu, ortaklığın entegre tedarik zincirlerini destekleyebileceğini söyledi. Pratikte farklı ülkelerdeki şirketler aynı program kapsamında parça üretebilir, ekipman montajı yapabilir ve bakım sağlayabilir. Bu tür düzenlemeler, alıcılara ekipmanlarının sürdürülebilirliğinde daha büyük rol verirken üreticilere de daha geniş bir sipariş ve yatırım tabanı sunabilir.
Mevcut gemiler, tank projesi ve yatırım başlangıç noktası oluşturuyor
Pakistan’ın Türkiye ile yürüttüğü denizcilik üretim projesi, alımların yerel üretimle nasıl ilişkilendirilebileceğini şimdiden gösteriyor. Program kapsamındaki dört geminin ikisi İstanbul’da, ikisi ise Karachi Shipyard’da inşa edilecek. Böylece gemilerin yarısı Pakistan’da üretilecek ve Pakistan tersanesi inşaat sürecinde doğrudan rol alacak.
Endonezya ve Türkiye de ortaklaşa bir tank üretiyor. Katar ile Türkiye Ekim 2025’te ikili bir savunma sanayii mutabakatı imzaladı ve Katar on yılı aşkın süredir Türkiye savunma sektörüne yatırım yapıyor. Türkiye ayrıca Katar’da askerî bir üs bulunduruyor.
Royal United Services Institute’ta kıdemli araştırmacı olan Burcu Özçelik, bu ilişkileri bir araya getirmenin amacını şöyle anlattı:
Amaç, her yeni savunma anlaşmasında süreci baştan kurmak yerine, birbirinden ayrı bu savunma ihracatı ve ortak üretim anlaşmalarını daha yapılandırılmış ve dayanıklı bir ağ altında birleştirmek,
Dolayısıyla Badr mevcut sanayi ilişkilerinden yola çıkıyor. Anlaşmanın getirdiği ek görev, finansman, tasarım, üretim ve desteği birden fazla ülkeye yayabilecek projeler de dâhil olmak üzere dört ülke arasındaki iş birliğini daha kolay örgütlemek.
Pakistan teknoloji transferine ve yerli kapasiteye öncelik veriyor
Asif, Pakistan’ın daha fazla kendine yeterlilik, sanayi iş birliği, ortak üretim ve teknoloji transferi fırsatlarını değerlendirmek istediğini söyledi. Ortak araştırma, eğitim değişim programları ve sanayi kapasitesinin geliştirilmesini de ortaklığın öncelikleri arasında saydı.
Pakistanlı savunma bakanı, anlaşmanın siyasi amacını şöyle ifade etti:
Bu mutabakat, bölgesel barış ve istikrara katkıda bulunma yönündeki ortak kararlılığımızı yansıtıyor,
Asif, iş birliğinin ilgili iç hukuk ve uluslararası yasa ve düzenlemelere uygun biçimde yürütüleceğini söyledi. Bu gereklilikler, ortakların kabiliyet ve ihtiyaçlarının yanı sıra teknoloji paylaşımı ve sanayi çalışmalarına ilişkin kararlarda da dikkate alınacak.
Pakistan imza öncesinde diğer katılımcılarla daha geniş savunma ilişkilerini görüşüyordu. Cumhurbaşkanı Asif Ali Zerdari, Kasım 2025’te Katar’a yaptığı ziyarette savunma üretiminde iş birliğinin genişletilmesini teklif etti. Eylül 2026’da Endonezya Deniz Kuvvetleri Komutanı Amiral Muhammad Ali, Pakistan’ın askerî yetkilileriyle Ravalpindi’de bir araya geldi; mesleki eğitim, savunma iş birliği ve ortak tatbikatlar öncelikler arasında sayıldı.
Türkiye Savunma Sanayii Başkanı Görgün, mutabakatın ortak üretim ve teknoloji iş birliği için temel oluşturduğunu söyledi. Amaçlanan sonucu bir açıklamada şöyle ifade etti:
Badr Mutabakat Zaptı’nın Katar, Pakistan, Endonezya ve Türkiye’nin birbirini tamamlayan kabiliyetlerini somut projelere dönüştürmesine katkı sağlayacağına inanıyoruz,
Badr, Mekke savunma anlaşmasının yanında nasıl konumlanıyor?
Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan, ağustos ayında ayrı bir anlaşma olan Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nı imzaladı. Bu anlaşma, katılımcılardan birine yönelik silahlı saldırının tüm katılımcılara yapılmış sayılmasına ilişkin bir taahhüt içeriyor. Badr’ın açıklanan odağı ise sanayi iş birliği, teknoloji ve askerî kabiliyetlerin geliştirilmesi.
İki düzenlemenin katılımcıları ve işlevleri farklı. Suudi Arabistan Mekke anlaşmasının tarafıyken Katar ve Endonezya Badr’a katılıyor. Türkiye ve Pakistan her iki düzenlemede de yer alarak sanayi girişimini daha geniş bir askerî ilişkiler ağına bağlıyor.
Suudi Arabistan, Pakistan ve Türkiye, 5 Ekim’de Riyad’da yapılan olağanüstü toplantının ardından ortak taahhütlerini uygulamaya koymaya başlamayı kabul etti. Bu gelişme, Mekke anlaşmasının yürürlüğe konması başlıklı haberde aktarıldı. Asif, Suudi kuvvetleri muharebe operasyonları yürütürken Pakistan ve Türk kuvvetlerinin destek sağladığını söyledi ve Pakistan’ın katkısının bir parçası olarak keşif faaliyetlerini gösterdi.
Badr’ın imzalanması sırasında yayımlanan haberlerde, Türkiye ve Pakistan’ın Riyad’a sağladığı önemli askerî desteğin hâlâ sınırlı olduğu belirtildi. Asif’in önceki açıklaması destek ve keşif rollerini tanımlarken, görevlendirilen kuvvetlerin kapsamı ve zamanlaması kamuoyuyla paylaşılmamıştı.
Türkiye, Mekke anlaşmasını onay için 21 Ekim’de parlamentoya sundu. Yurt dışında Türk askeri görevlendirilmesi için ayrıca parlamentonun onayı gerekiyor. Bu hukuki adımlar kolektif savunma düzenlemesiyle ilgiliyken Badr kurullarına sanayi projelerini örgütleme görevi verildi.
Ülkeler tedarik üzerinde neden daha fazla söz sahibi olmak istiyor?
İmza, ABD ile İsrail’in İran’la savaşı ve Husilerin Suudi Arabistan’a yönelik saldırılarının Körfez genelindeki güvenlik kaygılarını artırdığı bir dönemde atıldı. Türkiye, çatışma sırasında Katar’ın da aralarında bulunduğu Körfez ülkelerinin savunmalarını güçlendirmelerine yardımcı oluyor.
Mevlütoğlu, yabancı tedarikçilere bağımlılık, teknoloji kısıtlamaları ve tedarik zincirlerindeki aksamaları ülkelerin ortaklıklarını genişletmesinin nedenleri arasında gösterdi. Askerî ekipmanlar ilk alımla sınırlı kalmıyor: Kullanıcıların yedek parçalara, bakıma, eğitimli personele ve teknik desteğe de erişmesi gerekiyor.
Ortak üretim bu görevlerin bir bölümünü alıcı ülkeye taşıyabilir. Yerel iş gücü ekipman montajı yapabilir, üzerinde uzlaşılan parçaları üretebilir veya sistemlerin kullanıldıkları yere daha yakın bir noktada bakımını üstlenebilir. Bu çalışmaların kapsamı her Badr projesi için müzakere edilecek koşullara bağlı olacak.
Mevlütoğlu, Katar’ın Washington’la stratejik ilişkisini sürdürmesinin, Türkiye’nin ise NATO içinde teknolojik bağımsızlığını artırmaya çalışmasının muhtemel olduğunu söyledi. Tarif ettiği yaklaşım, mevcut güvenlik ilişkilerini korurken ortakları ve yerli kapasiteyi artırmak.
Dört hükümet açısından ilerlemenin pratik ölçütü, yeni kurullar aracılığıyla onaylanacak çalışmalar olacak: Hangi teknolojilerin paylaşılacağı, ekipmanların nerede üretileceği ve hangi kurumların bunları üretip bakımını yapma kapasitesi kazanacağı.
Doha’ya giden adımlar
Badr, ikili sanayi görüşmeleri ve daha geniş savunma anlaşmalarının ardından geldi. Süreç, mevcut ilişkilerin dört ülkeyi kapsayan bir çerçeveye nasıl dönüştüğünü gösteriyor:
- Ekim 2025: Katar ve Türkiye ikili savunma sanayii mutabakatı imzaladı.
- Kasım 2025: Pakistan cumhurbaşkanı Katar ziyareti sırasında savunma üretiminde iş birliğinin genişletilmesini görüştü.
- 7 Ağustos 2026: Suudi Arabistan, Pakistan ve Türkiye Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nı imzaladı.
- Eylül 2026: Endonezya Deniz Kuvvetleri Komutanı, eğitim, savunma iş birliği ve ortak tatbikatları ele almak üzere Pakistan’da görüşmeler yaptı.
- 5 Ekim 2026: Mekke anlaşmasının katılımcıları Riyad’da bir araya gelerek kolektif savunma taahhütlerini uygulamaya başlamayı kabul etti.
- 21 Ekim 2026: Pakistan, Türkiye, Katar ve Endonezya Doha’da Badr’ı imzalarken Türkiye ayrı Mekke anlaşmasını parlamentoya sundu.
Badr’ın operasyonel açıdan sıradaki adımları Yürütme Kurulu ile Stratejik Kurula bağlı. Bu kurulların proje seçimi ve onayı, mutabakatın katılımcı dört ülkede üretimi, teknik eğitimi ve araştırmayı nasıl değiştireceğini belirleyecek.
Öne Çıkanlar
- Pakistan, Türkiye, Katar ve Endonezya, Badr Mutabakat Zaptı’nı 21 Ekim 2026’da Doha’da imzaladı.
- Çerçeve; savunma üretimini, teknik eğitimi, araştırmayı, teknoloji iş birliğini ve ortak sanayi çalışmalarını kapsıyor.
- Yürütme Kurulu projeleri belirleyecek, Stratejik Kurul ise onaylayıp takvimlerini oluşturacak.
- Mevcut ortaklıklar arasında Pakistan ve Türkiye’de gemi inşası, Türkiye ile Endonezya’nın tank projesi ve Katar’ın Türkiye savunma sanayiine yatırımı bulunuyor.
- Badr sanayi kabiliyetlerine odaklanırken ayrı Mekke anlaşması kolektif savunma taahhütleri içeriyor.
- Dört katılımcının üzerinde uzlaşacağı kriterler doğrultusunda başka dost ülkeler de sürece katılabilir.






