Open Bank izin aldı, Tansar ise yetkilendirme bekliyor
Özbekistan, İslami bankacılık için ilk özel lisansı Open Bank’e verirken Kazakistan, sektöre girmek isteyen Tansar Islamic Bank Ltd’yi şirket olarak tescil etti. Ekim 2026’daki gelişmeler, iki potansiyel hizmet sağlayıcının farklı aşamalarda olduğunu gösteriyor: Open Bank’in İslami bankacılık faaliyetleri için düzenleyici izni var, Tansar’ın ise düzenlemeye tabi finansal faaliyetlerde bulunabilmesi için henüz yetkilendirilmesi gerekiyor.
İçindekiler
- Open Bank izin aldı, Tansar ise yetkilendirme bekliyor
- Open Bank’in lisansı neleri kapsıyor?
- Özbekistan yasal çerçeveyi nasıl oluşturdu?
- Finansman için altı yöntem
- Müşteriler nelere dikkat edecek?
- Dönüşüm kuralları ticari bankaların ötesine uzanıyor
- Tansar’ın Kazakistan’da tescil ettirdiği şirket
- Daha fazla banka hazırlık yapıyor, ancak ölçek kullanıma bağlı
- Öne Çıkanlar
Özbekistan Merkez Bankası, 23 Ekim’de Yönetim Kurulu’nun 28/1 sayılı kararıyla 1-I numaralı lisansı onayladı ve kararı 26 Ekim’de duyurdu. Lisans, 29 Haziran’da yürürlüğe giren yasanın ardından Bankalar ve Bankacılık Faaliyetleri Kanunu’nun 5¹’inci maddesinde sıralanan faaliyetleri kapsıyor.
Kazakistan’da Tansar Islamic Bank Ltd, 16 Ekim’de Astana Uluslararası Finans Merkezi’nde tescil edildi. AFSA olarak bilinen Astana Finansal Hizmetler Otoritesi’nin resmî sicilinde, şirketin beyan edilen sermayesi 12 milyon dolar, tek hissedarı Tansar Group JSC ve genel müdürü Rustem Baimakhanov olarak yer alıyor.
İşletmeler ve haneler açısından asıl mesele, bu gelişmelerin ne zaman kullanabilecekleri hizmetlere dönüşeceği. İslami bankacılık, geleneksel faiz yerine satış, kiralama ve ortak yatırımlar gibi düzenlemeler üzerinden gelir elde ediyor. Müşteriler yine de finansman maliyetleri ve sözleşmeden doğan yükümlülüklerle karşı karşıya kalıyor.
Merkez Bankası’nın duyurusunda Open Bank’in ürün fiyatları ve piyasaya çıkış tarihleri belirtilmedi. 26 Ekim itibarıyla, mevcut bilgilerde Tansar için AFSA tarafından verilmiş kesinleşmiş bir yetkilendirme de bulunmuyordu. Dolayısıyla bu aşamadaki somut değişiklik, Özbekistan’da yeni bir bankacılık izni ve Kazakistan’da yeni bir şirket tescili.
Open Bank’in lisansı neleri kapsıyor?
Open Bank hâlihazırda ticari banka olarak faaliyet gösteriyor. Daha önce Smart Bank adını kullanan banka, Eylül 2025’te adını değiştirdi. Merkez Bankası sicilinde, bankanın 15 Eylül 2025 tarihli 89 numaralı ana bankacılık lisansı ayrıca listeleniyor.
İlave İslami bankacılık izni, bu mevcut kuruma yeni çerçeve kapsamında hizmet geliştirme olanağı sağlıyor. Özbekistan, hem uzmanlaşmış İslami bankaların hem de gerekli izne sahip geleneksel bankaların İslami bankacılık faaliyetlerinde bulunmasına izin veriyor.
Asia Daily, mevzuatın izin verdiği altı temel finansman yapısı da dâhil olmak üzere, 26 Ekim’de ilk lisans kararını haberleştirdi. Müşteriler açısından sonraki adım, koşulları açıkça belirtilen ürünlerin duyurulması ve kullanıma sunulması.
Open Bank, İslami Finans Konseyi kurdu ve İslami faaliyetleri için ayrı muhasebe tutacak. Bu düzenlemeler, geleneksel ve İslami bankacılığın aynı kurum bünyesinde yürütülmesi hâlinde geçerli olan gereklilikleri destekliyor.
Ayrı muhasebe, işletmenin İslami bankacılık bölümüne ait kayıtların ayrı tutulması anlamına geliyor. Böylece bu işlemler ve bunlardan elde edilen gelir belirlenebiliyor ve ilgili kurallara uygunlukları denetlenebiliyor. Bankanın konseyi ise İslami finans standartlarına uyumun incelenmesi için kurumsal bir mekanizma sağlıyor.
Özbekistan yasal çerçeveyi nasıl oluşturdu?
27 Mart 2026 tarihli ZRU-1126 sayılı Kanun, Özbekistan’da İslami bankacılığın yasal temelini oluşturdu. Kanunun 29 Haziran’da yürürlüğe girmesinin ardından lisanslama ve kurumsal dönüşüm kurallarında değişiklikler yapıldı.
Reformlar, tek bir lisans verilmesinden daha geniş kapsamlı. Mevcut bankalar ve mikrofinans kuruluşları için yasal statülerini değiştirme yolları sunulurken, geleneksel bankaların yaygın olarak “İslami pencere” olarak adlandırılan özel faaliyetler üzerinden İslami hizmetler sunmasına da imkân tanınıyor.
- 27 Mart 2026: Özbekistan, yeni yasal çerçeveyi oluşturan ZRU-1126 sayılı Kanun’u kabul etti.
- 29 Haziran: Kanun yürürlüğe girdi.
- 20 Temmuz: Merkez Bankası’nın lisanslama kurallarında yapılan değişiklikler yürürlüğe girdi.
- 1 Ağustos: Adalet Bakanlığı, kurumsal dönüşümleri düzenleyen değişiklikleri tescil etti.
- 16 Ekim: Tansar Islamic Bank Ltd, Kazakistan’daki Astana Uluslararası Finans Merkezi’nde tescil edildi.
- 23 Ekim: Özbekistan Merkez Bankası, Open Bank’in İslami bankacılık lisansını onayladı.
- 26 Ekim: Merkez Bankası lisansı duyurdu.
Finansman için altı yöntem
Özbekistan’ın çerçevesi, altı temel İslami finans işlemi tanımlıyor. Her biri farklı bir sözleşme ilişkisine dayanıyor ve bankalara mal, ekipman, üretim veya yatırım finansmanı için çeşitli yöntemler sunuyor.
- Mudaraba: Taraflardan biri sermaye sağlar, diğeri sermayeyi yönetir; ortaya çıkan kâr anlaşmaya göre paylaşılır. Bu yapı, finansman ve yatırım mevduatları için kullanılabilir.
- Vekâlet: Bir taraf, vekâlet sözleşmesi kapsamında diğer taraf adına hareket eder. Bankalar bunu hizmet sunmak veya fonları yönetmek için kullanabilir.
- Murabaha: Banka bir malı satın alıp, üzerine kâr payı eklenmiş ve önceden kararlaştırılmış bir fiyatla müşteriye satar. Ödeme taksitler hâlinde yapılabilir.
- Selem: Alıcı, mallar için önceden ödeme yapar; mallar üzerinde anlaşılan ileriki bir tarihte teslim edilir.
- Müşareke: Ortaklar bir projeye finansman sağlar veya bir şirketin sermayesine katılır.
- İcare: Müşteri, kiralama yoluyla bir varlığı kullanır; sözleşme, varlığı daha sonra satın alma seçeneğini de içerebilir.
Makine satın almak isteyen bir işletme, bu yöntemlerden ikisi arasındaki farkı ortaya koyuyor. Murabaha kapsamında banka makineyi satın alır ve üzerinde anlaşılan bir fiyatla yeniden satar. İcare kapsamında ise işletme, makineyi kiralayarak kullanır.
Selem, mallar teslim edilmeden önce ödeme yapılmasını sağlayarak farklı bir ihtiyaca yanıt verir. Müşareke, ortakları finansman düzenlemesine dâhil ederken mudaraba, sermayenin sağlanmasıyla yönetimini birbirinden ayırır. Katılımcıların ortaya çıkan kârı nasıl paylaşacağı sözleşmede belirlenir.
Müşteriler nelere dikkat edecek?
İslami finans, işlemin yapısını ve bankanın gelir elde etme biçimini değiştiriyor. Ticari kâr payı, kira ödemeleri veya yatırım kârından alınan pay bankaya getiri sağlayabilir. Bu nedenle sözleşmede geleneksel faiz bulunmasa da finansmanın bir maliyeti vardır.
Murabaha ile ekipman satın almayı başka yöntemlerle karşılaştıran bir müşterinin toplam satış fiyatını, ödeme planını ve sözleşmeden doğan yükümlülükleri öğrenmesi gerekir. İcareyi değerlendiren bir işletme ise kira bedelini, kiralama süresini ve ileride satın alma koşullarını anlamalıdır.
Yatırım müşterilerinin de kârın nasıl hesaplanıp dağıtılacağı, fonları kimin yöneteceği ve ilgili sözleşmenin kendilerine hangi riskleri yüklediği konusunda açık bilgiye ihtiyacı var. Ürün adları, bu düzenlemeleri anlamak için yalnızca bir başlangıç noktası sunuyor.
Merkez Bankası, müşterilere bankacılık hizmetlerinden yararlanmadan önce ilgili lisansı resmî internet sitesinden doğrulamalarını tavsiye etti. Open Bank için bu kontrol, hem bankanın mevcut ticari bankacılık statüsünün hem de İslami faaliyetleri kapsayan ek iznin dikkate alınmasını gerektiriyor.
Mal, ulaşım veya ekipman için finansman arayan girişimciler, ürünler kullanıma sunulduğunda yeni bir seçeneğe kavuşabilir. Bu seçeneğin ne kadar işe yarayacağı, gerçek fiyata, ödeme koşullarına ve sözleşmenin finanse edilen varlığa veya işletmeye uygunluğuna bağlı olacak.
Dönüşüm kuralları ticari bankaların ötesine uzanıyor
Özbekistan’ın ağustos ayında yaptığı değişiklikler, kurumların statülerini değiştirebilmeleri için çeşitli yollar belirledi. Adalet Bakanlığı, mikrofinans kuruluşları ile bankaların faaliyetlerinin değiştirilmesine ilişkin düzenlemede yapılan değişiklikleri, ZRU-1126 sayılı Kanun uyarınca 1 Ağustos 2026’da 3656-1 numarasıyla tescil etti. Bir mikrofinans kuruluşu İslami mikrofinans bankasına, bir İslami mikrofinans bankası da İslami bankaya dönüşmek için başvurabilir.
Kurallar ayrıca İslami bankanın İslami mikrofinans bankasına dönüşmesine, İslami mikrofinans bankasının geleneksel mikrofinans statüsüne geri dönmesine ve geleneksel bir bankanın İslami bankaya dönüşmesine olanak tanıyor. Mikrofinans kuruluşundan tam teşekküllü İslami bankaya geçiş yolunda başvuru sahibinin önce İslami mikrofinans bankası olması gerekiyor.
Erişilebilirlik de lisanslama sürecinin bir parçası. Bir İslami mikrofinans bankası, tescil ve lisanslama öncesinde, binasının şehir planlama standartları ve kurallarına uygun olarak engelli kişiler için erişilebilir koşullar sağladığını doğrulayan İnşaat ve Konut ile Kamu Hizmetleri Denetim Müfettişliği’nden görüş almak zorunda.
Özbekistan ayrıca İslami finans standartlarını geliştirmek ve İslami finans hizmetlerinin yaygınlaşmasını denetlemek üzere Merkez Bankası bünyesinde bir İslami Finans Konseyi kurdu. Bu konsey düzenleyici düzeyde faaliyet gösterirken Open Bank’in kendi konseyi banka bünyesinde görev yapıyor.
Devlet üniversiteleri, 2026/27 akademik yılından itibaren lisans programı olarak İslami finans eğitimi vermeye başlayacak. Kurumlar farklı sözleşme yapılarına dayalı ürünler sunmaya ve denetlemeye hazırlanırken bu eğitim girişimi yasal reformlara eşlik ediyor.
Tansar’ın Kazakistan’da tescil ettirdiği şirket
Tansar Islamic Bank Ltd’nin tescil belgelerinde planlanan faaliyetler arasında İslami bankacılık finansmanı, ödeme hizmetleri, para transferleri, döviz alım satımı ve kâr paylaşımına dayalı yatırım hesaplarının yönetimi yer alıyor.
AFSA sicili şirketin sahiplerini, yönetimini ve beyan edilen sermayesini gösteriyor. Bu bilgiler, tescilli şirketin arkasında kimin bulunduğunu ve hangi faaliyetleri yürütmeyi planladığını ortaya koyuyor. Düzenlemeye tabi finansal faaliyetler için AFSA’dan ayrıca izin alınması gerekiyor.
Dolayısıyla Tansar’ın bir sonraki düzenleyici adımı, ilgili hizmetler için yetkilendirme almak. Beyan edilen 12 milyon dolarlık sermaye, şirket tescilindeki bir tutar; faaliyet gösteren bir hizmet sağlayıcı arayan müşterilerin, şirketin düzenleyici izinleri ve hizmetlerin kullanılabilirliği hakkında da bilgi edinmesi gerekecek.
Kazakistan’da İslami finansı düzenleyen ulusal mevzuat bulunurken Astana Uluslararası Finans Merkezi’nin düzenleme ve yetkilendirme için ayrı bir çerçevesi var. Tansar’ın şirket olarak kurulması, planladığı faaliyetleri bu finans merkezinin işleyiş sürecine dâhil ediyor.
Özbekistan’ın ekim ayındaki kararı, ulusal bankacılık mevzuatı kapsamında mevcut bir bankaya verilen özel lisansla ilgili. Kazakistan’daki ekim ayı tescili ise finans merkezi üzerinden sektöre girmeyi hedefleyen bir şirketi kapsıyor. Her iki durumda da kurumların müşterilere ne sunabileceğini belirleyen temel unsur, bankacılık faaliyetleri için gereken izin.
Daha fazla banka hazırlık yapıyor, ancak ölçek kullanıma bağlı
Düzenleyici kuruma atfedilen bilgilere göre Özbekistan’da ondan fazla ticari banka, İslami pencereler için altyapı hazırlıklarına başladı. Adı verilen kurumlar arasında Agrobank, Asakabank, Ipak Yuli Bank ve Orient Finans Bank bulunuyor.
İslami pencere, geleneksel bir bankanın geçerli ayrıştırma ve kontrol gerekliliklerine tabi olarak diğer faaliyetlerinin yanında İslami finans ürünleri sunmasına olanak tanıyor. Böylece mevcut kurumlar tüm bankayı dönüştürmeden sektöre girebiliyor.
Özel yasa öncesinde benzer hizmetler yalnızca bazı mikrofinans kuruluşları üzerinden sunulabiliyordu. Yeni çerçeve, bankaların sektöre girmesi için daha geniş bir kurumsal yol açıyor ve daha fazla hizmet sağlayıcının müşteriler için rekabet etme olanağını yaratıyor.
Reformlarla birlikte paylaşılan bir tahmin, beş yıl içinde yaklaşık 1 milyar dolarlık ek yatırım ve mevduat potansiyeline işaret ediyor. Bu, olası para girişlerine ilişkin bir öngörü. Gerçekte çekilecek tutar müşteri talebine, ürün koşullarına ve kurumların düzenleyici gereklilikleri karşılayabilmesine bağlı olacak.
Mevduat ve yatırım fonları, müşterilerin hizmet sağlayıcılara ne kadar para yatırdığını gösterecek. Finansman hacimleri, işletmelere ve hanelere ne kadar kaynak aktarıldığını ortaya koyacak. Müşteri sayıları ise hizmetlerin ne ölçüde kullanıldığını anlamaya yardımcı olacak. Bu göstergeler birlikte, piyasanın durumunu yalnızca tescil veya lisans sayısından daha kapsamlı biçimde ortaya koyacak.
Open Bank’in ilk ürünleri ve Tansar’ın yetkilendirme süreci, yakın dönemde izlenecek başlıca gelişmeler. Özbekistan yeni yasası kapsamında bankacılık izni verme aşamasına ulaştı; Kazakistan’daki potansiyel yeni oyuncunun ise planladığı düzenlemeye tabi hizmetleri sunmadan önce bir düzenleyici adımı daha tamamlaması gerekiyor.
Öne Çıkanlar
- Özbekistan, Open Bank’in 1-I numaralı İslami bankacılık lisansını 23 Ekim 2026’da onayladı ve 26 Ekim’de duyurdu.
- Lisans, 29 Haziran’da yürürlüğe giren mevzuatın ardından verildi ve bankacılık kanununun 5¹’inci maddesi kapsamındaki faaliyetleri kapsıyor.
- Open Bank, İslami Finans Konseyi kurdu ve İslami faaliyetleri için ayrı muhasebe tutacak.
- Tansar Islamic Bank Ltd, 12 milyon dolar beyan edilen sermayeyle 16 Ekim’de Astana Uluslararası Finans Merkezi’nde tescil edildi.
- Tansar’ın düzenlemeye tabi finansal faaliyetlerde bulunabilmesi için AFSA’dan yetki alması gerekiyor; 26 Ekim itibarıyla bu konuda doğrulanmış bilgi yoktu.
- Müşterilerin hizmetlere erişimi ürünlerin piyasaya sunulmasına, pazarın büyümesi ise çekilen fonlar, sağlanan finansman ve hizmet verilen müşteri sayısıyla ölçülecek.






