Zorunlu ödemeler, geliri olmayan işletmeleri de etkileyebilir
Vergi uzmanı ve Uchet.kz şirketler grubunun kurucusu Maksim Baryshev’e göre, işletme sahiplerinden vergi ve sosyal ödeme tahsil edilmesini öngören teklif kabul edilirse, Kazakistan’da 2027’de 300 bin ila 500 bin faal olmayan şahıs işletmesi kapanabilir. Üst sınırdaki tahmin, ülkede kayıtlı 1,7 milyon bireysel girişimcinin yaklaşık yüzde 29,4’üne karşılık geliyor.
İçindekiler
Baryshev, Devlet Gelirleri Komitesinin, işletmeleri gelir elde etmeyen, beyanname vermeyen ve vergi ödemeyen bireysel girişimcilerden bile asgari ücret üzerinden hesaplanan ödemeler alınmasını değerlendirdiğini söyledi. Hükümet kurumları ve bakanlıklar arasındaki görüşmeleri aktardı. Teklifin kabul edilip edilmeyeceği, ne zaman yürürlüğe gireceği ve hangi muafiyetlerin uygulanabileceği açıklanmadı.
Teklif, aylık asgari ücretin 1 Ocak 2027’de 85 bin tengeden 110 bin tengeye çıkarılacağı yönündeki haberlerle aynı döneme denk geliyor. Bu değişiklik, emeklilik, sosyal güvenlik ve sağlık sigortası primleri dahil asgari ücret üzerinden hesaplanan çeşitli ödemeleri artıracak.
Bu ödemeleri hâlihazırda yapan bir girişimci için ilk aşamadaki sorun, aylık faturanın yükselmesi. Kullanılmayan bir işletme kaydını açık tutanlar içinse önerilen kural, işletme hiç gelir elde etmese bile düzenli bir gider doğurabilir.
Önerilen kural neleri değiştirecek?
Genellikle “şahıs işletmesi” olarak anılan bireysel girişimci, kendi adına iş yapmak üzere kayıtlı kişidir. Kişi ticari faaliyetini durdurduğunda da kaydı açık kalabilir. Baryshev’in tahmini, faal olmayan bu kayıtlara ilişkin.
Baryshev, komitenin kayıtlı girişimcilerin hesaplama matrahı olarak asgari ücreti kullanıp kendi adlarına ödeme yapmalarını zorunlu kılmayı değerlendirdiğini söyledi. Görüşmeleri Rusçadan çevrilen şu sözlerle aktardı:
Bu konu şu anda hükümette ve bakanlıklarda görüşülüyor.
Baryshev’e göre, etkilenecek işletmelerin sahipleri düzenli ödemeleri kabul etmek, faaliyetlerini resmen askıya almak veya kayıtlarını kapatmak arasında seçim yapmak durumunda kalacak. Bu nedenle, ileride yeniden faaliyete geçmeyi düşünenler açısından askıya alma kuralları önem taşıyacak.
Asgari ücret, ödeme tutarının hesaplanmasında referans alınacak. İşletme geliri olmayan bir girişimci, teklif kendisini kapsarsa yine de bu referans tutara göre ödeme yapmak zorunda kalacak. Yükümlülüklerin tam kapsamını nihai yasal metin belirleyecek.
Devlet Gelirleri Komitesinin 8 Şubat 2023 tarihli, başkan A.E. Zhanalinov imzalı ve 748010 sayılı soruya yanıt veren ayrı bir açıklamasında, o tarihte geçerli kurallar uyarınca geliri olmayan bireysel girişimcilerin yükümlülükleri anlatılmıştı. Bu girişimciler yine de gelirlerinin sıfır olduğunu gösteren vergi beyannamelerini sunmak zorundaydı. Emeklilik düzenlemesine ilişkin Kanun’un 25. maddesi uyarınca, gelir yokluğunda kendi adlarına emeklilik primi ödemek isteğe bağlıydı ve prim asgari ücretin yüzde 10’u üzerinden hesaplanıyordu.
Açıklamada, gelir olmasa da zorunlu sağlık sigortası primlerinin ödenmesinin gerektiği belirtiliyordu. Zorunlu Sağlık Sigortası Hakkında Kanun’un 28. maddesinin 5. fıkrasına göre, bireysel girişimciler ve serbest meslek sahipleri için hesaplama matrahı, cumhuriyet bütçesine ilişkin yasayla ilgili mali yıl için belirlenen asgari ücretin 1,4 katıydı. İstisnalar; vergi beyanı verme yükümlülüğünü resmen askıya alan veya resmen faal olmayan olarak sınıflandırılan bireysel girişimcileri ve vergi beyanı verme yükümlülüğünü resmen askıya alan serbest meslek sahiplerini kapsıyordu. Açıklama, 2027 için önerilen değişiklikleri değil, daha önceki kuralları anlatıyor.
Aylık primler ne kadar artabilir?
Asgari ücretin 25 bin tenge, yani yaklaşık yüzde 29,4 artırılacağı bildiriliyor. Baryshev, asgari ücreti kendi ücretleri olarak belirleyen girişimcilerin aylık primlerinin yaklaşık 10 bin tenge artabileceğini tahmin etti.
Belirli varsayımlar altında yapılan daha ayrıntılı hesaplamada artış daha düşük çıkıyor. Hesaplamada emeklilik ve sosyal güvenlik primleri için bir asgari ücret, sağlık sigortası primleri içinse asgari ücretin 1,4 katı esas alınıyor. Aylık tutarlar şöyle:
- Emeklilik primleri: 8.500 tengeden 11.000 tengeye yükseliyor.
- İşveren emeklilik primleri: 2.975 tengeden 4.950 tengeye yükseliyor; belirtilen prim oranı yüzde 4,5’e çıkıyor.
- Sosyal güvenlik primleri: 4.300 tengeden 5.500 tengeye yükseliyor.
- Sağlık sigortası primleri: 5.950 tengeden 7.700 tengeye yükseliyor.
Bu tutarlar değişiklik öncesinde toplam 21.725 tenge, sonrasında ise 29.150 tenge ediyor. İki toplam arasındaki fark ayda 7.425 tenge; ancak yayımlanan hesaplamada artış 7.475 tenge olarak belirtiliyor. Açıklanan artışla aritmetik hesaplama arasındaki fark 50 tenge.
Listelenen toplamlar esas alındığında aylık ödeme yaklaşık yüzde 34,2 artacak. İşverenin emeklilik primi, hem daha yüksek hesaplama matrahını hem de belirtilen orandaki artışı yansıtıyor. Bu da toplam ödemenin asgari ücretten daha hızlı yükselmesini açıklamaya yardımcı oluyor.
Gerçek ödemeler, girişimcinin gelirine ve geçerli hesaplama kurallarına bağlı olacak. Listelenen dört tutar primleri kapsarken Baryshev, faal olmayan girişimcilere yönelik teklifi daha genel olarak vergi ve diğer zorunlu ödemeleri içerecek şekilde anlattı.
Kullanılmayan bir kayıt neden masraflı hâle gelebilir?
Örnek hesaplamadaki aylık 29.150 tenge tutarında ödeme yapan bir girişimci, bir yılda toplam 349.800 tenge öder. Aylık 21.725 tenge üzerinden yıllık tutar 260.700 tenge olur; aradaki fark 89.100 tenge.
Bu düzeyde ödeme yapanlar için yıllık fark, söz konusu artışı gösteriyor. Ödeme yükümlülüğü yeni getirilen ve faal olmayan bir işletme sahibinin başlangıç noktası ise farklı olabilir: hiç ödeme yapmamaktan düzenli bir fatura ödemeye geçebilir. Bu kişinin hangi primleri ödemesi gerektiğini nihai kurallar belirleyecek.
Gelir elde etmeyen bir işletmenin bu gideri karşılayabileceği ticari geliri yoktur. İşletme sahibi parayı başka bir yerden bulmak ya da kaydın statüsünü değiştirmek zorunda kalır. Baryshev’in teklifin hâlihazırda faal olmayan işletmelerin kapanmasına yol açmasını beklemesinin nedeni de bu.
300 bin ila 500 bin kapanma ne anlama gelir?
Baryshev’in tahmin aralığı oldukça geniş. 1,7 milyon kayıtlı bireysel girişimci üzerinden hesaplandığında 300 bin kapanma yaklaşık yüzde 17,6’ya, 500 bin kapanma ise yaklaşık yüzde 29,4’e karşılık geliyor. Dolayısıyla yüzde 30’a yakın ifadesi, tahminin üst sınırı için geçerli.
Bu tahmin, önerilen değişikliklerin kabul edilmesi koşuluna bağlı. Ayrıca yalnızca faaliyet göstermeyen işletmelere ait kayıtlarla ilgili. Bu işletmelerin sahipleri için ilk değişiklik, işletmelerinin yasal statüsü ve ödeme yükümlülükleri olacak.
Kazakistan’da kasım ayında anlatılan tekliften önce de çok sayıda işletme kaydı silinmişti. 2026’nın ilk dokuz ayında 356 bin bireysel girişimci ve 20 bin tüzel kişi kayıttan çıkarıldı.
Ekonomi Bakanı Serik Zhumangarin, kapanan bireysel girişimci kayıtlarının yüzde 43’ünün gelir elde etmediğini, yüzde 21’inin ise kendi hesabına çalışmaya başladığını söyledi. Açıklanan 356 binlik toplama uygulandığında, yuvarlanmış bu oranlar sırasıyla yaklaşık 153 bin ve 75 bin kayda karşılık geliyor.
Bakanın açıkladığı veriler, kapanan işletmelerin dağılımını anlamaya yardımcı oluyor: büyük bir grup gelir elde etmezken başka bir grup kendi hesabına çalışmaya geçti. Baryshev’in 2027 için öngördüğü aralık, 2026’nın ilk dokuz ayında kayıttan çıkarılan 356 bin bireysel girişimci sayısının yaklaşık yüzde 84 ila yüzde 140’ına denk geliyor. Dönemler farklı olsa da bu karşılaştırma, tahminin boyutunu gösteriyor.
Artış en çok kimleri etkiler?
Baryshev, asgari ücretle bağlantılı artışın çalışan istihdam eden bireysel girişimcilerin çoğu için sınırlı olmasını bekliyor. İşverenlerin genellikle daha yüksek ücret ödediğini, çalışanların görece az bir bölümünün tam olarak asgari ücret aldığını söyledi.
Kendi adlarına prim ödeyen ve resmi hesaplama matrahı olarak asgari ücreti kullanan girişimciler, bu ölçütteki değişiklikten daha doğrudan etkilenecek. İşletme geliri aynı kalsa bile daha yüksek asgari ücret, zorunlu ödemelerin hesaplanmasında kullanılan tutarları artıracak.
Baryshev’in anlattığı teklif kapsamında en acil kararı, faal olmayan işletme sahipleri vermek zorunda kalacak. İleride kullanmak üzere kaydı açık tutmanın aylık bir maliyeti olabilir. Bazıları için faaliyeti resmen askıya almak bir seçenekken, kaydı kapatmak işletmenin tescilini sona erdirecek.
Önemli tarihler
Gelişmeler hem kayıttan çıkarılan işletmeleri hem de 2027 için açıklanan değişiklikleri kapsıyor. Önemli tarihler şöyle:
- Ocak-Eylül 2026: Kazakistan’da 356 bin bireysel girişimci ve 20 bin tüzel kişi kayıttan çıkarıldı.
- 12 Kasım 2026: Baryshev’in faal olmayan girişimcilere zorunlu ödeme getirilmesine ilişkin görüşmeler hakkındaki açıklaması yayımlandı.
- 1 Ocak 2027: Asgari ücretin 85 bin tengeden 110 bin tengeye çıkarılacağı bildirilen artışın yürürlüğe girmesi bekleniyor.
- 2027: Baryshev, önerilen değişikliklerin kabul edilmesi hâlinde 300 bin ila 500 bin faal olmayan işletme kaydının kapanabileceğini öngörüyor.
1 Ocak tarihi, bildirilen asgari ücret artışıyla ilgili. Faal olmayan girişimcilere yönelik ayrı teklifin kabul edilip edilmemesi, işletme geliri olmayan sahiplerin de asgari ücret üzerinden hesaplanan ödemelerden sorumlu tutulup tutulmayacağını belirleyecek.
Öne Çıkanlar
- Vergi uzmanı Maksim Baryshev’e göre Devlet Gelirleri Komitesi, faal olmayan bireysel girişimcilerden zorunlu ödeme alınmasını görüşüyor.
- Komite, Şubat 2023 tarihli yanıtında geliri olmayan girişimcilerin sıfır gelirli vergi beyannamesi sunması gerektiğini belirtmişti. Kendi adlarına emeklilik primi ödemeleri isteğe bağlı, sağlık sigortası primlerini ödemeleri ise belirtilen faaliyeti askıya alınmış veya resmen faal olmayan kategoriler dışındakiler için zorunluydu.
- Baryshev, teklif kabul edilirse 2027’de 300 bin ila 500 bin faal olmayan işletme kaydının kapanabileceğini tahmin ediyor.
- Asgari ücretin 1 Ocak 2027’de 85 bin tengeden 110 bin tengeye çıkarılacağı bildiriliyor.
- Ayrıntılı hesaplamadaki primler ayda toplam 29.150 tengeye ulaşıyor; önceki toplam 21.725 tengeydi. Aritmetik fark 7.425 tenge.
- Kazakistan’da 2026’nın ilk dokuz ayında 356 bin bireysel girişimci kaydı silindi; ekonomi bakanı bunların yüzde 43’ünün gelir elde etmediğini söyledi.






