1-I No'lu lisans bankacılığa yeni bir yol açıyor
Özbekistan Merkez Bankası, ülkenin ilk İslami bankacılık lisansını Open Bank'a vererek mevcut bir ticari bankaya ticaret, kiralama, vekâlet sözleşmeleri ve kâr paylaşımına dayalı finansman sunma izni verdi. Düzenleyici kurumun yönetim kurulu, 23 Ekim 2026'da 28/1 sayılı kararla 1-I No'lu lisansı onayladı ve kararı 26 Ekim'de duyurdu.
İçindekiler
- 1-I No'lu lisans bankacılığa yeni bir yol açıyor
- İzin verilen altı işlem nasıl işliyor?
- Bu değişiklik borç alanları ve tasarruf sahiplerini nasıl etkiliyor?
- İslami pencere neden ayrı lisans gerektiriyor?
- Yasadan Open Bank'ın onayına
- İlk lisansı alan kuruluş
- İslami standartları kim denetleyecek?
- Bankacılık mevcut piyasayı nasıl genişletiyor?
- İki banka planlanıyor, başka kurumlar da hazırlanıyor
- Öne Çıkanlar
İzin, Bankalar ve Bankacılık Faaliyetleri Kanunu'nun 5-1. maddesi kapsamındaki İslami finans işlemlerini kapsıyor. Bu adım, 27 Mart 2026'da imzalanan ve 29 Haziran'da yürürlüğe giren yasal düzenlemeyi, ayrıca 20 Temmuz'da yürürlüğe giren lisans yönetmeliğini izliyor.
Müşteriler açısından bu değişiklik, kredilerdeki faizin yerine finansman için başka ödeme yöntemleri sunan bir bankacılık seçeneği oluşturuyor. Banka, malları satın alıp üzerinde anlaşılmış bir kâr payı ekleyerek yeniden satabilir, bir işletmeye ekipman kiralayabilir veya kâr paylaşımı sözleşmesiyle yatırım yapabilir. Müşteriler finansman için ödeme yapmaya devam eder; ancak sözleşme ve bankanın getiri elde etme biçimi farklıdır.
Open Bank'ın hâlihazırda geleneksel bankacılık lisansı bulunuyor. Ek izin, İslami faaliyetlerin ayrı muhasebe ve denetime tabi tutulmasını öngören kurallara bağlı kalması şartıyla, bankanın mevcut işlerinin yanı sıra İslami hizmetler geliştirmesine olanak tanıyor. Banka, 26 Ekim itibarıyla müşterilerin İslami ürünlerini ne zaman kullanabileceğini duyurmamıştı.
İzin verilen altı işlem nasıl işliyor?
Özbekistan bankacılık mevzuatı, başlıca altı İslami finans işlemi tanımlıyor. Bu işlemler, ekipman satın almaktan üretimi finanse etmeye ve yatırım hesabına para yatırmaya kadar çeşitli gündelik ihtiyaçları kapsıyor.
- Mudaraba: Bir taraf sermaye sağlar, diğer taraf sermayeyi yönetir; kâr, üzerinde anlaşılmış bir düzenlemeye göre paylaşılır. Bankalar bu yapıyı müşterilere finansman sağlamak veya yatırım mevduatı kabul etmek için kullanabilir.
- Vekâlet: Para, bir tarafın diğeri adına hareket ettiği vekâlet sözleşmesi kapsamında sağlanır veya kabul edilir.
- Murabaha: Banka malları satın alır ve üzerinde anlaşılmış bir kâr payını içeren fiyat üzerinden müşteriye taksitle satar.
- Selem: Mallar teslim edilmeden önce ödeme yapılır; böylece satıcı, tedarikten önce finansman elde eder.
- Müşareke: Ortaklar bir projeyi birlikte finanse eder veya bir şirketin sermayesine katılır.
- İcare: Banka, İslami kiralama yoluyla bir varlığı kullanıma sunar; bu düzenleme müşteriye daha sonra varlığı satın alma seçeneği de verebilir.
Yasa, uluslararası bankacılık uygulamalarına uygun ve Özbekistan mevzuatına bağlı kalmaları şartıyla başka İslami finans işlemlerine de izin veriyor. Böylece bankalar, ülkenin yasal çerçevesi içinde kalarak adı geçen altı kategorinin ötesinde ürünler geliştirebilir.
Bu değişiklik borç alanları ve tasarruf sahiplerini nasıl etkiliyor?
Murabaha yoluyla makine satın alan bir müşteri, faizli bir krediyi geri ödemek yerine bankanın kâr payını içeren satış bedelini öder. İcare kapsamında müşteri, makineyi kiralayarak kullanma bedeli öder. Ortak arayan bir işletme ise projeye sermaye katmak için müşarekeyi tercih edebilir.
Bu düzenlemelerde bankanın kazancı bir satışa, varlığın kullanımına, vekâlet hizmetine veya yatırıma bağlıdır. İslami finans, krediye faiz uygulanmasını yasaklayan; kumar ve alkol üretimi gibi faaliyetleri de dışlayan Şeriat ilkelerine dayanır.
Tasarruf sahipleri açısından mevzuat, İslami finans ilkelerine göre yapılandırılmış yatırım mevduatları için bir yol oluşturuyor. Örneğin mudarabada sözleşme, yatırım kârının parayı sağlayan taraf ile yöneten taraf arasında nasıl paylaşılacağını belirliyor. Getiri ve riske ilişkin düzenlemeyi sözleşme belirlediğinden, koşullar müşterinin kararında belirleyici oluyor.
Özbekistan Merkez Bankası, kişilere bir finans kuruluşunun hizmetlerinden yararlanmadan önce gerekli izne sahip olup olmadığını kontrol etmelerini tavsiye etti. Düzenleyici kurum, bankacılık lisanslarına ilişkin bilgilerin resmî internet sitesinden kontrol edilebileceğini belirtiyor. İslami ürünleri değerlendiren müşterilerin ayrıca bankanın yayımladığı koşulları, üzerinde anlaşılmış fiyatı, ücretleri, kâr paylaşımı düzenlemelerini ve ödeme yükümlülüklerini incelemesi gerekecek.
İslami pencere neden ayrı lisans gerektiriyor?
Özbekistan, İslami bankacılığa geçiş için iki seçeneğe izin veriyor: yalnızca İslami işlemler yapan bir banka veya geleneksel bir ticari bankanın bünyesinde İslami bölüm. İkinci düzenleme yaygın olarak “İslami pencere” diye adlandırılıyor. Her iki seçenek için de Merkez Bankasından ayrı lisans alınması gerekiyor.
İslami pencere işleten geleneksel bir banka, geleneksel faaliyetlerini sürdürebilir; ancak iki faaliyet türü için ayrı hesap tutmalıdır. Ayrıca uzmanlaşmış bir İslami finans bölümü kurmalı ve İslami finans standartlarına uyumu denetlemekle sorumlu bir konsey oluşturmalıdır.
Lisans süresiz geçerlidir ve başka bir kuruluşa devredilemez. Bankalar, İslami faaliyetleri için yönetim, iç kontrol ve denetim düzenlemeleri oluşturmalıdır. Bu nedenle Open Bank'ın mevcut geleneksel faaliyetleri önemini koruyor: yeni lisans, hâlihazırda piyasada faaliyet gösteren bir kuruluşa düzenlemeye tabi yeni bir faaliyet alanı ekliyor.
Yasadan Open Bank'ın onayına
Open Bank hissedarları, yeni bankacılık yasasının yürürlüğe girdiği 29 Haziran'da resmî hazırlıklara başladı. Yıllık genel kurulda İslami bankacılığa geçişi oy birliğiyle onaylayan hissedarlar, yönetime lisans almak için gerekli adımları atma talimatı verdi.
Hissedarlar, üyeleri üç yıl görev yapacak bir İslami finans konseyini de onayladı. Adayların onay için Merkez Bankasına sunulması, konseyin çalışma kurallarının ise lisans verildikten sonra yürürlüğe girmesi öngörüldü.
İlk izne giden başlıca adımlar şunlardı:
- Nisan 2022: Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, mikrofinans kuruluşlarının İslami finansman sunmasına izin veren mevzuatı imzaladı.
- Temmuz 2024: Merkez Bankası, mikrofinans kuruluşlarının sunduğu İslami finans hizmetlerini düzenleyen kuralları onayladı.
- 27 Mart 2026: Cumhurbaşkanı, İslami bankacılığı başlatan yasayı imzaladı.
- 29 Haziran 2026: Yasa yürürlüğe girdi ve Open Bank hissedarları İslami faaliyetlere yönelik hazırlıkları onayladı.
- 20 Temmuz 2026: İslami bankaların ve İslami pencerelerin kuruluş ve lisans süreçlerini düzenleyen yönetmelikler yürürlüğe girdi.
- 23 Ekim 2026: Merkez Bankası, Open Bank'ın İslami bankacılık lisansını onayladı.
- 26 Ekim 2026: Düzenleyici kurum kararı duyurdu.
Merkez Bankası Başkan Yardımcısı Sanjar Nosirov, ağustos ayında lisans sürecinin başladığını söyledi. Tamamen İslami bankalar faaliyete geçmeden önce geleneksel bankaların İslami pencereler açmasını bekliyordu. Open Bank'ın onayı bu sırayı izliyor.
İlk lisansı alan kuruluş
Open Bank, 2022'nin sonlarında Merkez Bankasına kaydedildi ve daha önce Smart Bank adıyla faaliyet gösterdi. Eylül 2025'te bugünkü adını aldı ve 89 No'lu geleneksel bankacılık lisansını yeniledi.
26 Ekim 2026 itibarıyla kayıtlı sermayesi 500 milyar somdu. Future Open Technology Group, 500 milyon hissenin tamamına sahip olarak bankanın tek hissedarıydı. Kayıtlı sermaye, müşterilerin yatırdığı paradan ayrı olarak hissedarların bankaya katkısı şeklinde kayda geçirilen tutardır.
Eylül 2026'da güncellenen sahiplik bilgilerine göre, Open Bank denetim kurulu başkanı Sherzod Tashpulov, Future Open Technology Group'un yüzde 95,16'sına sahipti. Kalan yüzde 4,84'lük pay Infovest Capital — FZCO'ya aitti. 2025 tarihli önceki bilgilerde, Tashpulov ile bağlantılı bir şirket olan Investment Development-Textile, ana şirketin başlıca sahibi olarak gösterilmişti.
Sahiplik kayıtları, ilk İslami bankacılık lisansının hâlihazırda faaliyet gösteren bir ticari bankacılık grubu bünyesinde verildiğini ortaya koyuyor. Open Bank, sıfırdan ayrı bir banka kurmak yerine mevcut kuruluşu üzerinden yeni iş kolunu geliştirebilir.
İslami standartları kim denetleyecek?
Temmuz ayında yayımlanan lisans kuralları, İslami bankacılık yapan kuruluşlarda en az üç üyeli bir İslami finans konseyi kurulmasını şart koşuyor. Bankalar ayrıca gerekli nitelikleri taşıyan bir sorumlu yönetici atamalı ve İslami finans standartlarına uyum politikası benimsemeli.
Başvuru sahiplerinin üç yıllık bir iş planı, risk yönetimi düzenlemeleri ve ürünlerin gerekli standartlara uygunluğunu denetleyecek kontroller sunması gerekiyor. Adalet Bakanlığı, bankacılık lisans prosedürlerindeki değişiklikleri temmuz ayında tescil ederek bu gereklilikleri onay sürecine dahil etti.
Merkez Bankası bünyesindeki ayrı bir İslami finans konseyi, bankalar, mikrofinans kuruluşları ve diğer katılımcı kurumlar için ortak standartların geliştirilmesini koordine ediyor. Beş üyeli konsey temmuz ayında onaylandı. Özbekistan Müslümanlar İdaresi Fetva Merkezi başuzmanı Saidjamol Masayitov başkan, aynı merkezin başuzmanı Muhammadayubkhon Khomidov ise başkan yardımcısı oldu.
Diğer üyeler, Fetva Merkezi uzmanları Hikmatilla Toshtemirov ve Abdulatif Tursunov ile Orient Audit Group'un yönetici ortağı Ahrorjon Sadullayev. Konsey, ürün standartlarına yönelik düzenleyici çalışmalara dini ve finansal uzmanlığı bir araya getiriyor.
Merkez Bankası ağustos başına kadar lisanslama, risk yönetimi ve diğer faaliyet gerekliliklerini kapsayan 15 düzenleyici belgeyi değiştirmişti. Nosirov, haziran ayında düzenlenen beşinci Taşkent Uluslararası Yatırım Forumu'nda, düzenleyici kurumun 2026 sonuna kadar yediye kadar İslami finans hizmeti standardı kabul etmeyi planladığını söyledi. Murabaha ve mudaraba, geliştirilen alanlar arasındaydı.
Bankacılık mevcut piyasayı nasıl genişletiyor?
Open Bank lisansını almadan önce de mikrofinans kuruluşları İslami finans hizmetleri sunuyordu. Nisan 2022'de çıkarılan mevzuat bu yolu açmış, Merkez Bankasının Temmuz 2024 tarihli düzenlemesi ise mudaraba, murabaha, müşareke, icare ve selem için kuralları belirlemişti.
Bazı bankalar da uluslararası İslami finans kuruluşlarıyla yaptıkları anlaşmalar üzerinden çalışıyordu. Yeni bankacılık çerçevesi, lisanslı bankaların yatırım mevduatları da dahil olmak üzere daha geniş bir İslami ürün yelpazesini doğrudan sunabilmesini sağlıyor. Mart 2026'da çıkarılan yasa, bu mevduatlar ve vergilendirilmeleri için de yasal kurallar getirdi.
Dolayısıyla piyasa, ağırlıklı olarak mikrofinans ve belirli uluslararası anlaşmalar aracılığıyla hizmet verilen bir yapıdan ticari bankaların kendi İslami hizmetlerini geliştirebildiği bir yapıya geçiyor. Bankacılık yasası altı temel işlem tanımlıyor; önceki mikrofinans çerçevesi ise beş işlemi kapsıyordu. Bankacılık listesindeki ek işlem vekâlet.
Merkez Bankası yetkilileri, İslami finansın dini nedenlerle geleneksel bankacılıktan uzak duran kişilerin paralarını çekmenin yanı sıra, gelişmiş İslami finans piyasalarına sahip ülkelerden yatırım çekmeye de yardımcı olabileceğini belirtti. Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan'da hâlihazırda İslami bankalar faaliyet gösteriyor; böylece Özbekistan, bu bankacılık biçiminde deneyim sahibi bölgesel komşulara sahip.
İki banka planlanıyor, başka kurumlar da hazırlanıyor
Özbekistan'ın Mart 2026'da açıklanan planları, yıl sonuna kadar bir ticari bankada en az bir İslami pencere açılmasını ve 2026-2030 döneminde tamamen İslami iki banka kurulmasını öngörüyordu. Yetkililer, genişlemenin beş yılda yaklaşık 1 milyar dolarlık ek yatırım ve mevduat getirebileceğini tahmin etti.
Daha önceki bir tahmin daha yüksekti: Merkez Bankası Başkan Yardımcısı Abrorkhoja Turdaliev, Ekim 2025'te 2030'a kadar on İslami bankanın kurulmasının ve üç kamu bankasında İslami pencere açılmasının beklendiğini söylemişti. Mart 2026 programında ise 2026-2030 dönemi için tamamen İslami iki banka hedefi belirlendi.
Merkez Bankası Başkanı Timur Ishmetov, ondan fazla ticari bankanın İslami finans araçlarını devreye almak için hazırlıklara başladığını söyledi. Haziran 2026'da Agrobank, Asakabank, Ipak Yuli Bank ve Orient Finans Bank hissedarları da İslami finansmanı geliştirme planlarını onayladı.
Nosirov nisan ayında, dört veya beş yabancı bankanın temsilcisinin gerekli yasal çerçevenin oluşturulması hâlinde Özbekistan piyasasına girmeye hazır olduklarını ifade ettiğini söyledi. Hükümetin yatırım hedefi, büyüklüğü 6 trilyon dolar olarak tahmin edilen küresel İslami finans piyasası içinde yer alıyor; ancak bu rakam Özbekistan'a taahhüt edilen fonları değil, dünya çapındaki sektörü ifade ediyor.
Open Bank'ın lisansı, reformun yetki verilmiş ilk bankacılık katılımcısını oluşturuyor. Bundan sonraki somut gelişmeler; müşterilere yönelik ürünlerin sunulması, yeni lisans kararları ve 2026 sonuna kadar tamamlanması planlanan standartların oluşturulması olacak. Hane halkları ve işletmeler açısından yakın dönemdeki değişiklik, finansmana erişim için yeni bir yasal yolun açılması; bu erişim ise bankaların faaliyete geçireceği hizmetlere bağlı.
Öne Çıkanlar
- Open Bank, Merkez Bankasının 23 Ekim 2026 tarihli kararıyla Özbekistan'ın ilk İslami bankacılık lisansını aldı.
- 1-I No'lu lisans; taksitli satış, kiralama, vekâlet sözleşmeleri ve yatırım kârının paylaşımı dahil altı temel İslami finans biçimini kapsıyor.
- Banka, ayrı muhasebe, kontroller ve uzman denetimi şartlarına uyarak geleneksel bankacılık hizmetlerinin yanında İslami hizmetler geliştirebilir.
- Open Bank, 26 Ekim itibarıyla müşterilere yönelik ürünlerini ne zaman sunacağını duyurmamıştı.
- Mikrofinans kuruluşları hâlihazırda İslami finansman sunuyordu; yeni çerçeve piyasayı lisanslı ticari bankacılığa ve yatırım mevduatlarına genişletiyor.
- Yetkililer, 2026-2030 döneminde tamamen İslami iki banka kurulmasını planlıyor ve beş yılda yaklaşık 1 milyar dolarlık ek yatırım ve mevduat bekliyor.
- Merkez Bankası, 2026 sonuna kadar yediye kadar İslami finans hizmeti standardı kabul etmeyi planlıyordu.






