Ağırlaşabilen enfeksiyonlara karşı ücretsiz koruma
Tayland Halk Sağlığı Bakanlığı, ülke genelinde küçük çocuklara ücretsiz pnömokok konjuge aşısı (PCV) uygulamaya başladı. Standart takvimde aşı, 2, 4 ve 12. aylarda olmak üzere üç doz yapılıyor. Uygulama, 1 Ekim 2025 ve sonrasında doğan çocukları kapsıyor ve zatürre, menenjit, engellilik veya ölüme yol açabilen enfeksiyonları önlemeyi amaçlıyor.
İçindekiler
- Ağırlaşabilen enfeksiyonlara karşı ücretsiz koruma
- Pnömokok hastalığı neden endişe kaynağı?
- Tayland'ın sürveyans verileri ne gösteriyor?
- Hangi çocuklar, ne zaman aşılanabilir?
- Üç doz nasıl uygulanıyor?
- Randevunun kaçırılması aşıya baştan başlanacağı anlamına gelmiyor
- Bazı çocukların dört doz olması gerekiyor
- Aşı randevusunda neler beklenebilir?
- Uygulama aileler için neyi değiştiriyor?
- Önemli Noktalar
Hastalık Kontrol Dairesi, 2023-2025 döneminde 0-5 yaş grubundaki çocuklarda 5.217 ağır pnömokok hastalığı vakası kaydetti; hastalık oranları bu dönemde yükseldi. Aşılar ülke genelindeki hastanelere gönderildi. 12 aya kadar çocuğu olan ebeveynler, uygunluk durumunu kontrol etmek ve randevu almak için yakındaki bir hastaneye başvurabilir.
Bakanlık, hizmetlerin başlamasından sonraki 12-18 ay içinde çocuklardaki hastalık ve ciddi komplikasyonların önemli ölçüde azalmasını bekliyor. Aileler açısından ilk değişiklik, kamu programı kapsamında aşı ücretini ödemeden aşıya erişebilmek. Program ayrıca ağır enfeksiyonlarla ilişkili sağlık giderlerini azaltmayı hedefliyor.
Uygunluk için hem doğum tarihinin hem de aşı geçmişinin dikkate alınması gerekiyor. 2027 mali yılına ilişkin rehberde, 1 Ekim 2026 ve sonrasında doğan çocuklar rutin aşı grubunda yer alırken, 1 Ekim 2025 ve sonrasında doğan Taylandlı çocuklar geç başvuranlar grubuna dahil ediliyor. Bu iki tarih programa farklı katılım yollarını tanımlıyor. Bu nedenle, planlanan bir dozu kaçırmış çocukları olan ailelerin uygunluk durumunu hastaneden öğrenmesi özellikle yararlı olabilir.
Pnömokok hastalığı neden endişe kaynağı?
Pnömokok hastalığına Streptococcus pneumoniae bakterisi neden olur. Bakteri burun ve boğazda bulunabilir; öksürme veya hapşırmayla yayılan damlacıklar ya da yakın temas yoluyla bulaşabilir. Bakterinin 100'den fazla türü vardır.
Küçük çocuklar, özellikle 5 yaşın altındakiler, hastalığın ağır seyretmesi bakımından daha büyük risk altındadır. Yaşlılar ile bağışıklık sistemi zayıflamış, belirli kronik hastalıkları bulunan veya dalağı olmayan ya da işlevi iyi çalışmayan kişiler de hastalığa karşı daha savunmasızdır. Dalak, vücudun bazı bakteriyel enfeksiyonlarla savaşmasına yardımcı olan bir organdır.
Pnömokok enfeksiyonu akciğerleri etkileyerek zatürreye yol açabilir veya kana yayılabilir. Ayrıca beyin ve omuriliği çevreleyen zarların enfeksiyonu olan menenjite de neden olabilir. Hastalığın bu ağır biçimleri, aşılama programının çocukları en savunmasız oldukları yaş dönemlerini geçirmeden erken yaşta korumaya odaklanmasının nedenini açıklıyor.
Tayland'ın sürveyans verileri ne gösteriyor?
Hastalık Kontrol Dairesinin dijital hastalık sürveyansı verilerine göre, nedeni belirtilmemiş zatürre vakaları 2021'den 2024'e kadar her yıl arttı. 2024'te en yüksek vaka oranı 0-4 yaş grubunda görüldü; bu grupta her 100.000 kişide 3.767 vaka bildirildi.
70 yaş ve üzerindekiler, 100.000 kişide 1.955 vakayla ikinci en yüksek orana sahipti. Küçük çocuklardaki oran, bu yaşlı grubun oranının yaklaşık 1,9 katıydı. Bu karşılaştırma, çocukların aşılanmasına neden öncelik verildiğini açıklamaya yardımcı oluyor.
Rehberde ayrıca 2024'te 4 yaşından küçük çocuklarda tahminen 3.683 pnömokok zatürresi vakası ve nedeni belirtilmemiş 98.076 zatürre vakası bulunduğu belirtiliyor. Pnömokok vakası, belirli bir bakterinin yol açtığı hastalıklara ilişkin tahmini ifade ediyor; daha geniş sürveyans kategorisi ise nedeni belirlenemeyen zatürreleri de kapsıyor.
Nedeni belirtilmemiş menenjit vakaları da 2021-2024 döneminde arttı. En yüksek oran, 4 yaşın altındaki çocuklarda 100.000 kişide 7,95 vaka olarak kaydedildi. Bu veriler birlikte değerlendirildiğinde, küçük çocuklarda akciğer enfeksiyonlarının ve diğer ağır enfeksiyonların önemli bir yük oluşturduğu görülüyor.
Hangi çocuklar, ne zaman aşılanabilir?
Uygulamanın duyurusunda, uygunluk için en erken doğum tarihi 1 Ekim 2025 olarak belirleniyor. 2027 mali yılı rehberi ise daha yeni bir doğum grubundaki çocukların rutin randevularını, programa geç katılan uygun çocukların aşılanmasından ayrı ele alıyor. Tayland'da 2027 mali yılı 1 Ekim 2026'da başlıyor.
Önemli tarihler ve aşamalar şöyle:
- 2023-2025: Hastalık Kontrol Dairesi, 0-5 yaş grubundaki çocuklarda 5.217 ağır pnömokok hastalığı vakası kaydetti.
- 1 Ekim 2025: Uygulama duyurusunda kapsama alınan en erken doğum tarihi; 2027 mali yılı rehberinde geç başvuran Taylandlı çocuklar için kullanılan tarih.
- 1 Ekim 2026: 2027 mali yılı rehberinde rutin aşı grubuna dahil edilen çocuklar için başlangıç doğum tarihi.
- 2, 4 ve 12. aylar: Üç PCV dozunun standart uygulama yaşları.
- Hizmetlerin başlamasından sonraki 12-18 ay: Bakanlığın hastalık ve ciddi komplikasyonlarda önemli düşüş beklediği dönem.
Duyuruda ülke genelindeki başlangıç için kesin bir tarih verilmediğinden, bakanlığın beklediği iyileşmenin takvimde hangi aya denk geleceği henüz belli değil. Ebeveynler, çocuklarının doğum tarihini ve önceki aşı kayıtlarını kullanarak programa dahil olup olmadıklarını hastaneden öğrenebilir.
Üç doz nasıl uygulanıyor?
Standart takvimde ilk iki doz 2. ve 4. aylarda, hatırlatma dozu ise 12. ayda yapılıyor. Klinik rehberlerde bu, iki temel doz ve bir hatırlatma dozundan oluşan 2p+1 takvimi olarak adlandırılıyor. İlk dozlar çocuğun bağışıklık yanıtını oluştururken sonraki doz korumayı güçlendiriyor.
2027 mali yılı rehberinde belirtilen aşı, Serum Institute of India tarafından üretilen SII PNEUMOSIL. Bu, 10 pnömokok türünü hedefleyen PCV10 aşısıdır; bu türler serotip olarak da adlandırılır.
Konjuge aşıda bakterinin şeker bileşenleri taşıyıcı bir proteine bağlanır; bu sayede küçük çocuğun bağışıklık sistemi daha etkili yanıt verebilir. Aşı, enfeksiyon oluşmadan önce vücudun seçili pnömokok türlerini tanımasını sağlar.
PCV, kapsadığı pnömokok türlerinin neden olduğu hastalık riskini azaltır. Zatürreye başka bakteri ve virüsler de yol açabildiğinden, çocuklar aşıdan sonra da zatürre olabilir. Halk sağlığı açısından amaç, önlenebilir hastalık yükünü, özellikle de ağır pnömokok enfeksiyonlarını azaltmaktır.
Rehberde SII PNEUMOSIL'in 6 haftalıktan 2 yaşını doldurana kadar kullanılabileceği belirtiliyor. Bu yaş sınırı, aşıya geç başlayan bir çocukta sonraki dozun yaş sınırının ötesine denk gelmesi durumunda özellikle önem kazanıyor.
Randevunun kaçırılması aşıya baştan başlanacağı anlamına gelmiyor
Dozu geç yapılan çocukların tüm aşı serisine baştan başlaması gerekmez. Sağlık çalışanları daha önce yapılmış dozları gözden geçirmeli ve önerilen doz aralıklarıyla dozlar arasında izin verilen en kısa süreyi dikkate alarak kalan aşıları planlamalıdır.
Hastalık Kontrol Dairesinin Genel Bulaşıcı Hastalıklar Bölümü ile Tayland Pediatrik Enfeksiyon Hastalıkları Derneği, Ulusal Bağışıklama Programı kapsamında PCV hizmetleri ve aşı takvimine geç katılan çocuklara ilişkin önerileri birlikte hazırladı. Amaç, mümkün olduğunda eksik dozları mevcut aşı randevularına eklemek.
Özel klinikte yapılan önceki aşılar da önem taşıyor. Rehber, aşı serisini tamamlamak için farklı PCV ürünlerinin kullanılmasına izin veriyor. Örneğin özel bir klinikte daha önce PCV13 yapılmış bir çocuk, aşıya baştan başlamadan kamu hizmeti kapsamında sonraki PCV10 dozunu alabilir.
İkinci yaş gününe yaklaşan çocuklara özellikle dikkat edilmesi gerekiyor. Rehberde, 1 yaş 11 aylıkken ilk dozu yapılan ve en az sekiz hafta sonra bir doz daha alması gereken bir çocuk örnek veriliyor. Bu sonraki dozun zamanı geldiğinde sağlık çalışanları çocuğun yaşına uygun bir ürün seçmelidir.
Bazı çocukların dört doz olması gerekiyor
Ağır pnömokok enfeksiyonu riski yüksek çocuklara 2, 4, 6 ve 12. aylarda olmak üzere dört doz yapılması öneriliyor. Bu, üç temel doz ve ardından bir hatırlatma dozundan oluşan 3p+1 takvimi olarak tanımlanıyor.
Rehberde bağışıklık sistemi zayıflamış, dalağı olmayan veya belirli kronik hastalıkları bulunan çocukların özel olarak değerlendirilmesi gerektiği belirtiliyor. Örnekler arasında HIV enfeksiyonu, kanser, dalak işlev bozukluğu ve anormal protein kaybına yol açan böbrek hastalıkları bulunuyor.
Bağışıklık sistemini baskılayan ilaç kullanan çocuklar için bireysel değerlendirme gerekiyor. PCV canlı olmayan bir aşıdır ancak bazı çocuklarda bağışıklık yanıtı daha zayıf olabilir. Çocuğu takip eden doktor; altta yatan hastalığı, kullanılan ilaçları, aşı geçmişini ve dozların zamanlamasını dikkate almalıdır.
Erken doğan bebeklerde aşı zamanı genellikle doğumdan itibaren geçen gerçek yaşa, bebeğin klinik durumuna ve ürün talimatlarına göre belirlenmelidir. Bu bebekler pnömokok hastalığı bakımından daha yüksek risk altında olabileceğinden, tıbbi bir neden olmadıkça aşının ertelenmemesi öneriliyor.
Aşı randevusunda neler beklenebilir?
PCV, Ulusal Bağışıklama Programı'ndaki diğer aşılarla aynı gün yapılabilir. Sağlık çalışanları, enjeksiyonları birbirinden en az bir inç uzaklıktaki ayrı bölgelere uygulamalıdır. Randevuların birlikte planlanması, çocuğun aşı takvimi korunurken ailenin hastaneye yapacağı yolculuk sayısını azaltabilir.
Rehbere göre aşı yapılanların yaklaşık yüzde 20-40'ında enjeksiyon yerinde ağrı, şişlik veya kızarıklık görülebilir. Bu tepkiler hatırlatma dozundan sonra veya daha büyük çocuklarda daha sık ortaya çıkabilir ve genellikle iki-üç gün içinde geçer. Hafif ateş veya yorgunluk da görülebilir.
Rehberde olası tepkiler arasında huzursuzluk, uyku hali, iştah azalması ve yüksek ateşin yanı sıra ağır alerjik tepkiler de sıralanıyor. Ebeveynler, aşı ekibine önceki aşı tepkilerini ve aşı bileşenlerine karşı bilinen alerjileri bildirmelidir.
Bir antibiyotiğe alerji, PCV aşısı yapılmasına kendiliğinden engel oluşturmaz. Sağlık çalışanlarının alerjiyi ve aşının içeriğini ayrı ayrı değerlendirmesi gerekir. Belirtilen kontrendikasyonlar arasında aşının bir bileşenine aşırı duyarlılık ve difteri aşısına karşı alerji öyküsü yer alıyor.
Yüksek ateşli akut hastalığı olan çocuklarda aşı ertelenmelidir. Trombosit düşüklüğü öyküsü, kanama bozukluğu veya kan pıhtılaşmasını azaltan ilaçların kullanımı da enjeksiyon planlanırken dikkate alınmalıdır.
Uygulama aileler için neyi değiştiriyor?
Ulusal kapsamın tamamlanmış aşı serilerine dönüşmesinde hastaneler artık merkezi bir rol üstleniyor. Ebeveynler için ilk adım yakındaki bir hastaneye başvurmak, uygunluk durumunu doğrulamak ve çocuğa daha önce yapılmış dozları sağlık çalışanlarına kontrol ettirmek.
12 aya kadar çocuğu olan ailelere özellikle hak sahipliğini kontrol etmeleri ve randevu almaları öneriliyor. Programa geç katılan uygun çocukların ebeveynleri de, özellikle çocukları aşı ürününün yaş sınırına yaklaşıyorsa, 2027 mali yılı rehberinde belirtilen telafi aşılarını sormalıdır.
Bakanlık, 12-18 ay içinde hastalıkların ve ağır komplikasyonların önemli ölçüde azalmasını hedefliyor. Bu beklentinin ardındaki pratik adımlar, çocuklara erken yaşta ulaşmak, hatırlatma dozunu tamamlamak ve yüksek risk altındakiler için uygun takvimler düzenlemek.
Önemli Noktalar
- Tayland, ülke genelinde ücretsiz PCV uygulamasına başladı; rutin dozlar 2, 4 ve 12. aylarda yapılıyor.
- Uygulama, 1 Ekim 2025 ve sonrasında doğan çocukları kapsıyor; 2027 mali yılı rehberi rutin aşı grubuyla geç başvuranları ayrı ele alıyor.
- Hastalık Kontrol Dairesi, 2023-2025 döneminde 0-5 yaş grubundaki çocuklarda 5.217 ağır pnömokok hastalığı vakası kaydetti.
- Ağır hastalık riski yüksek çocuklara 6. ayda ek doz yapılması öneriliyor.
- Planlanan dozu kaçıran çocuklar, klinik değerlendirme sonrasında seriye baştan başlamadan aşılarını tamamlayabilir.
- Ebeveynler uygunluk durumunu, önceki dozları ve randevu seçeneklerini öğrenmek için yakındaki bir hastaneye başvurabilir.






