Gaz taahhüdü, teslimat planı gerektiriyor
Sarawak, eyaletin gaz sektörünün kontrolüne ilişkin müzakerelerde 2026 sonuna kadar uzlaşmaya varılması hedeflenirken, PETRONAS’ın kâğıt üzerinde bu miktarı kabul etmesinin ötesine geçerek günde 1,2 milyar standart fit küp gazı gerçekten sağlayabileceğine dair güvence istiyor.
İçindekiler
- Gaz taahhüdü, teslimat planı gerektiriyor
- Mayıs deklarasyonunda neler kararlaştırıldı?
- Sarawak gaz arzında neden kesinlik istiyor?
- Önerilen ortak girişim arz ile talebi buluşturabilir
- Hangi yasalar ihtilaf konusu?
- Müzakereler Federal Mahkemeye nasıl taşındı?
- Para ve ödeme anlaşmazlıkları önemini koruyor
- Müzakereler sürerken büyük gaz yatırımları da devam ediyor
- Seçim siyaseti uzlaşma baskısını artırıyor
- Öne Çıkanlar
Başbakan Abang Johari Tun Openg, Petroliam Nasional Bhd ya da PETRONAS ile Petroleum Sarawak Bhd ya da PETROS’un tutumlarını inceleyerek uzlaşmaya varmalarına yardımcı olmak üzere bağımsız bir teknik komite kurulduğunu söylüyor. Henüz nihai bir ticari anlaşmaya varılmadı. Müzakereler mahkeme dışında uzlaşmayla sonuçlanmazsa Federal Mahkemenin tarafların anayasal uyuşmazlıklarını 25-29 Ocak 2027 tarihleri arasında beş gün boyunca dinlemesi planlanıyor.
İlk aşamadaki mesele pratik: Sarawak’a taahhüt edilen gaz nereden gelecek ve enerji santrallerine ve diğer müşterilere nasıl ulaştırılacak? PETRONAS, günlük tahsisi ilke olarak kabul etti; geriye kalan gazın sıvılaştırılmış doğal gaz ihracatında kullanılması öngörülüyor. Sarawak, bu düzenlemenin işlemesi için gereken kaynaklar ve altyapı konusunda kesinlik istiyor.
Bu teslimat sorularının ardında, Sarawak’ta gazı kimin düzenleyebileceği, dağıtabileceği ve gazdan gelir elde edebileceğine ilişkin daha geniş bir çekişme yatıyor. PETRONAS federal petrol mevzuatına dayanırken eyalet, kendi yasalarının yürürlükte kalmaya devam ettiğini savunuyor.
Bu nedenle önerilen uzlaşmanın üç unsuru bir araya getirmesi gerekiyor: hukuki yetki, ticari ödemeler ve fiziksel gaz tedariki. Abang Johari, müzakerelerin son aşamaya yaklaştığını belirtiyor. İki şirkete, federal hükümet ile Sarawak yönetiminin Mayıs 2025’te imzaladığı deklarasyon doğrultusunda hareket etmeleri yön gösteriyor.
Mayıs deklarasyonunda neler kararlaştırıldı?
Başbakan Anwar Ibrahim ve Abang Johari, 9 Mayıs 2025’te Perdana Putra’da iki şirketin üst düzey yöneticilerinin katılımıyla bir araya geldi. Başbakanlık Ofisi, hükümetlerin çözüme kavuşmamış meseleleri müzakereler yoluyla ele alma ve görüşmelere zemin oluşturacak temel ilkeleri kesinleştirme konusunda anlaştığını bildirdi.
Ortak deklarasyonda federal ve Sarawak yasaları tanınıyor ve sorumluluklar paylaştırılıyor: Sarawak içindeki gaz dağıtımını PETROS üstlenecek, PETRONAS ise LNG ihracatını yürütmeye devam edecek. LNG, gemiyle taşınabilmesi için sıvı hâle gelene kadar soğutulan doğal gazdır.
Deklarasyon, günde 1,2 milyar standart fit küplük gaz arzını ve gelecekteki projelerde iş birliğini de öngörüyor. Başbakanlık Ofisi, daha geniş iş birliğinin ASEAN ülkelerine enerji tedarikinin hızlandırılmasını da kapsadığını belirtti. Böylece uzlaşma, Malezya’nın bölgesel enerji hedefleriyle ilişkilendirildi.
Abang Johari, teknik komitenin anlaşmazlık alanlarını incelemek ve şirketlerin ortak bir zeminde buluşmasına yardımcı olmak üzere atandığını söylüyor. Müzakerelerin kendisiyle Anwar’ın vardığı mutabakata uygun yürütülmesi gerektiğini ve hiçbir şirketin kendi hükümetinin yetkisini aşmaması gerektiğini savunuyor.
Geriye, siyasi taahhütleri ayrıntılı işleyiş ve ticari şartlara dönüştürme işi kalıyor. Hukuki sorumlulukları tartışmalı olmaya devam ederken şirketlerin gazın nasıl tahsis edileceğini, teslim edileceğini ve ödemesinin nasıl yapılacağını belirleyen düzenlemelere ihtiyacı var.
Sarawak gaz arzında neden kesinlik istiyor?
Sarawak’ın önceliği, özellikle elektrik üretimi için yurt içi ihtiyaçları karşılayacak yakıtı güvence altına almak. Abang Johari, gazın kaynağı ve kullanıcılara gerçekten ulaştırılıp ulaştırılamayacağı bilinmeden günlük miktar üzerinde anlaşmanın yeterli olmadığını söylüyor.
Önerilen tahsis, gaz hacmini belirli sıcaklık ve basınç koşullarında ifade eden standart fit küp birimiyle ölçülüyor. Ortak koşulların kullanılması, tedarikçilerin ve müşterilerin miktarları tutarlı biçimde karşılaştırmasına olanak tanıyor. Günde 1,2 milyar standart fit küp, 365 günlük bir yılda yaklaşık 438 milyar standart fit küpe karşılık geliyor.
Enerji santrallerinin yalnızca yıllık bir taahhüde değil, güvenilir ve kesintisiz akışa ihtiyacı var. Bu nedenle Sarawak açısından mesele, PETRONAS LNG müşterilerine hizmet vermeyi sürdürürken üretim, boru hatları ve teslimat düzenlemelerinin günlük arzı nasıl destekleyeceği.
Abang Johari, yurt içi tahsisten arta kalan gazın LNG ihracatında kullanılabileceğini kabul ediyor. Bu yaklaşım, ihracat taahhütlerini de karşılaması gereken daha geniş bir sistem içinde Sarawak’ın arzını güvence altına almaya odaklanıyor.
Önerilen ortak girişim arz ile talebi buluşturabilir
Abang Johari, gaz arama ve üretimi için PETRONAS ile PETROS arasında ortak bir kuruluş kurulmasını önerdi. Şirketler, böyle bir düzenlemenin Sarawak’ın enerji ve sanayi gelişimi için gereken kaynakları sağlayıp sağlayamayacağını görüşüyor.
Abang Johari, Natuna yakınlarındaki sahalardan gelecek gazın, daha düşük maliyetle doğrudan Kuching’e boru hattıyla ulaştırılabilecek olası bir kaynak olduğunu belirtti. Sarawak ayrıca daha düşük karbon salımlı sektörleri desteklemesi amaçlanan bir merkez ve karada gaz boru hattı altyapısı geliştiriyor.
Öneri, iki şirkete tedarik sürecinin daha erken bir aşamasında ortak rol verecek. Arama çalışmaları gaz yataklarını bulur, üretim gazı yer altından çıkarır, boru hatları ise gazı işleme tesislerine ve müşterilere taşır. Bu faaliyetlerin yurt içi arz taahhüdüyle birleştirilmesi, gazın kaynağı ile hedeflenen kullanım yerini uyumlu hâle getirmeye yardımcı olabilir.
Önerilen kuruluş hâlâ görüşülüyor. Sahiplik yapısı, yatırım gereksinimleri ve teslimat takvimi açıklanmadı. Sarawak açısından temel ticari soru, bu düzenlemenin belirlenmiş bir gaz kaynağı ve gazı kıyıya ulaştırabilecek işler bir güzergâh sağlayıp sağlayamayacağı.
Hangi yasalar ihtilaf konusu?
PETRONAS, 1974 tarihli Petrol Geliştirme Yasası’nın Malezya’nın hidrokarbon kaynakları üzerinde kendisine yetki verdiğini ve petrol faaliyetlerini yönetmedeki ulusal rolünü desteklediğini savunuyor. Şirket, Malezya’nın LNG sektörünü destekleyen bağlantılı üretim, işleme ve ihracat düzenlemelerini de korumak istiyor.
Sarawak ise 1958 tarihli Petrol Madenciliği Nizamnamesi’nin federal mevzuatla birlikte yürürlükte kalmaya devam ettiğini öne sürüyor. Eyalet, 2016 tarihli Gaz Dağıtımı Nizamnamesi uyarınca Şubat 2024’te PETROS’u tek gaz toplayıcısı olarak atadı. Gaz toplayıcısı, üreticileri ve müşterileri düzenli bir tedarik sistemi içinde buluşturarak bir pazardaki gaz arzı ve dağıtımını koordine eder.
2016 tarihli nizamname, Sarawak’ta gaz tedarik etmek veya dağıtmak için lisans alınmasını gerektiriyor. PETRONAS, federal yetkileri sayesinde eyalet lisansına ihtiyacı olmadığını savunuyor. Bu anlaşmazlık, şirketin eyalet sınırları içindeki faaliyetlerine hangi makamın şart koyabileceğini etkiliyor.
Malezya Federal Anayasası, yasama yetkilerini federal hükümet ile eyaletler arasında paylaştırıyor. Avukat Hafiz Hassan, maden kaynakları, petrol, petrol sahaları ve petrol ürünlerini kapsayan Federal Liste’nin 8(j) maddesine dikkat çekiyor. Bu madde, arama izinleri ve madencilik ruhsatları gibi konuları kapsayan Eyalet Listesi’nin 2(c) maddesine tabi.
Anayasa’nın 75. maddesi, eyalet yasasının federal yasayla çelişmesi durumunda federal yasanın üstün olduğunu ve çelişki ölçüsünde eyalet yasasının geçersiz hâle geldiğini belirtiyor. İtiraz dilekçeleriyle tartışmalı yasaların geçerliliği ve uygulanması Federal Mahkemenin önüne taşınıyor.
Müzakereler Federal Mahkemeye nasıl taşındı?
PETRONAS, Sarawak yasama organının Petrol Madenciliği Nizamnamesi ile 2023 tarihli Çevre (Sera Gazı Emisyonlarının Azaltılması) Nizamnamesi’nin de aralarında bulunduğu 10 yasayı çıkarma yetkisine itiraz ediyor. Sarawak ise 1974 tarihli Petrol Geliştirme Yasası, 1966 tarihli Kıta Sahanlığı Yasası ve 1966 tarihli Petrol Madenciliği Yasası’na ayrı bir itirazda bulundu.
Dava süreci, uyuşmazlığı siyasi yoldan çözüme kavuşturmak için tekrarlanan girişimlerin ardından başladı. Sarawak, Kasım 2024’te müzakerelerin fiilen sonuçlandığını açıkladı; ancak görüşmeler devam etti. Anwar da Mayıs deklarasyonunun sonraki çalışmalar için bir çerçeve oluşturmasından önce, 2025’in başlarında meselenin çözüldüğünü söylemişti.
Müzakereler ve mahkeme sürecinin nasıl paralel ilerlediğini temel adımlar gösteriyor:
- Şubat 2024: Sarawak, PETROS’u tek gaz toplayıcısı olarak atadı.
- Kasım 2024: Görüşmeler devam etmesine rağmen Sarawak, müzakerelerin fiilen sonuçlandığını açıkladı.
- 9 Mayıs 2025: Federal hükümet ve Sarawak yöneticileri müzakere yoluyla çözüm arama konusunda anlaştı; aynı ay ortak deklarasyon yayımlandı.
- Ocak 2026: PETRONAS, Sarawak’taki faaliyetlerini düzenleyen yasaların açıklığa kavuşturulması için Federal Mahkemeye başvurdu.
- Şubat 2026: Sarawak, üç federal petrol yasasına itiraz etti.
- Mart 2026: Federal Mahkeme, PETRONAS’ın anayasal itirazını sürdürmesine izin verdi.
- 2026 sonu: Abang Johari mahkeme dışında uzlaşmaya varılmasını umuyor.
- 25-29 Ocak 2027: Uyuşmazlık çözüme kavuşmazsa Federal Mahkemenin itiraz dilekçelerini dinlemesi planlanıyor.
Hukuki süreç devam ederken teknik komite, uzlaşmaya giden bir yol sunuyor. Yıl sonu hedefi, planlanan duruşmadan önce hükümetlere ve şirketlere geniş kapsamlı mutabakatı üzerinde anlaşılmış şartlara dönüştürmeleri için sınırlı bir süre bırakıyor.
Para ve ödeme anlaşmazlıkları önemini koruyor
Kuala Lumpur Universiti’sinde ekonomist olan Harridon Suffian, Sarawak’ın elde edeceği mali getirileri de müzakerelerde çözüme kavuşmamış bir başlık olarak değerlendiriyor. Sarawak’ın önerdiği rakamı PETRONAS’ın, şirketin gelir yapısında yaratacağı etki nedeniyle kabul etmediğini söylüyor.
Harridon, somut bir anlaşmanın dağıtım miktarlarını belirtmesi ve Sarawak’a ödenecek telif payını ya da mali değeri açıkça tanımlaması gerektiğini söylüyor. Üzerinde uzlaşılması gereken çeşitli rakamların hâlâ şartlar arasında yer aldığını belirtiyor.
Harridon, siyasi taahhütlerin şirketleri ticari bir anlaşmaya yönlendirmedeki rolünü şöyle açıklıyor:
Siyasi anlaşmalar, esasen her iki tarafa, PETRONAS ve PETROS’a, bir anlaşmaya doğru ilerlemeleri yönünde verilen talimat ve direktiflerdir.
Uyuşmazlık, şirketler arasındaki münferit ticari işlemlere de yansıdı. Shell MDS’yi içeren bir dava, Bintulu’da tedarik edilen gazın bedelini hangi tarafın almaya hak kazandığıyla ilgili. PETRONAS ve PETROS ise 7,95 milyon RM değerindeki bir banka teminatı konusunda ayrı bir anlaşmazlık yaşıyor.
Bu davalar, daha geniş kapsamlı tartışmaya somut bir ticari boyut kazandırıyor. Gaz satın alan şirketlerin kime ödeme yapacaklarını bilmesi, tedarikçilerin ise ödemeleri ve mali güvenceyi düzenleyen, uygulanabilir anlaşmalara sahip olması gerekiyor.
Müzakereler sürerken büyük gaz yatırımları da devam ediyor
Sarawak’ın gaz sektörü aynı zamanda kapsamlı yeni yatırımlara hazırlanıyor. PETRONAS ve ortakları, toplam kaynakları 6,5 trilyon fit küpün üzerinde olduğu tahmin edilen, açık denizdeki Lang Lebah ve B14 sahalarının eşgüdümlü geliştirilmesi için 1 Kasım 2026’da anlaşmalar imzaladı.
Lang Lebah ve B14 anlaşmaları, düzenleyici kurumların onayına tabi olarak tamamlanması hâlinde, TotalEnergies’e her iki sahada yüzde 30 pay ve işletme hakkı verecek. PTTEP ile KUFPEC yüzde 25’er pay sahibi olacak, PETRONAS Carigali’nin payı ise yüzde 20 olacak.
Planlanan geliştirme kapsamında üretimin istikrarlı düzeye ulaşmasının ardından yılda yaklaşık 10 milyar metreküp üretim hedefleniyor. Bu gaz, mevcut Malaysia LNG sıvılaştırma tesisine tedarik edilecek. Proje, gelecekteki büyük bir gaz kaynağını Sarawak’ın ihracata dayalı ekonomisinin içine yerleştiriyor.
PETRONAS ile PETROS arasında önerilen uzlaşma, yurt içi dağıtımın ve ulusal petrol sorumluluklarının bu tür yatırımlarla birlikte nasıl yürütüleceğini ele alıyor. Geliştiriciler ve müşteriler açısından işler bir anlaşma, düzenleyici sorumluluklar ve tedarik düzenlemeleri hakkında daha fazla kesinlik sağlayacaktır.
Seçim siyaseti uzlaşma baskısını artırıyor
Abang Johari, Sarawak’ın Bintulu limanını devralmasına ve Affin Bank’a yatırım yapmasına atıfta bulunarak, 31 Ekim’de stratejik kaynaklar üzerinde daha fazla denetim için kamuoyu desteği çağrısında bulundu. Sabah ve Sarawak’ın federasyona katıldığı düzenlemeleri konu alan 1963 tarihli Malezya Anlaşması kapsamındaki eyalet taleplerini de yineledi.
Global Asia Consulting’de analist olan Ahmad Zaharuddin Sani Ahmad Sabri, seçim söyleminin tavizleri kamuoyuna anlatmayı zorlaştırarak anlaşma alanını daraltabileceği uyarısında bulunuyor. Siyasi riski şöyle tarif ediyor:
Anayasal uyuşmazlıklar seçim sloganlarına dönüştüğünde uzlaşmanın siyasi bedeli artar, yargı kararları ise siyasi açıdan tehlikeli hâle gelir.
Hafiz Hassan, limanlara ilişkin anayasal düzenlemelerle petrol konusundakileri birbirinden ayırıyor. Federal ilan edilmedikleri sürece limanlar ve iskeleler genellikle eyalet yetki alanına girerken, petrol üzerindeki yetki hem federal hem eyalet listelerindeki hükümlerle düzenleniyor. Dolayısıyla stratejik varlıklardan birini denetlemenin hukuki yolu, diğerininkinden farklı.
ISEAS - Yusof Ishak Enstitüsü’nde misafir araştırmacı olan Amalina Anuar, 9 Nisan 2026 tarihli uyuşmazlık analizinde meselenin daha geniş kapsamlı sonuçlarını inceliyor. Çekişmeyi, 2026’da yapılması gereken Sarawak seçimi ve en geç Şubat 2028’de düzenlenmesi gereken genel seçim bağlamında ele alıyor.
Amalina, Anwar’ın birbiriyle çatışan baskılarla karşı karşıya olduğunu savunuyor: PETRONAS federal bütçeye katkıda bulunurken, Sarawak’ta iktidardaki Gabungan Parti Sarawak koalisyonu hükümetine parlamentoda destek sağlıyor. Analizi, petrol yetkisi ve gelirinde benzer çıkarları bulunan Sabah açısından da sonuçlara dikkat çekiyor.
Amalina’nın verdiği oranlara göre Malezya’nın petrol ve gaz rezervlerinin yüzde 61’i Sarawak’ta, yüzde 19’u Sabah’ta bulunuyor. Toplam yüzde 80’e karşılık gelen bu oran, Sarawak merkezli bir uyuşmazlığın Doğu Malezya ve federasyonun geneli açısından neden daha geniş önem taşıdığını gösteriyor.
Zaharuddin, uzun süren bir çekişmenin yatırımları caydırabileceği, petrol projelerini geciktirebileceği ve enerji tedarikini zorlaştırabileceği uyarısında bulunuyor. Öncelikli görev; Sarawak’a güvenilir gaz sağlayan, şirketlerin sorumluluklarını tanımlayan ve ocak ayındaki duruşmadan önce mali şartları çözüme kavuşturan bir uzlaşmaya varmak.
Öne Çıkanlar
- Abang Johari, PETRONAS ile PETROS arasındaki uyuşmazlığın 2026 sonuna kadar mahkeme dışında çözüme kavuşmasını umuyor.
- Sarawak, günde 1,2 milyar standart fit küp gazın kaynağı ve teslimatı konusunda kesinlik istiyor.
- Bağımsız bir teknik komite, Mayıs 2025 tarihli ortak deklarasyon kapsamında anlaşmazlıkları inceliyor.
- Önerilen ortak kuruluş gaz arayıp üretecek; Natuna yakınlarından yapılacak tedarik de görüşülüyor.
- Hukuki yetki, dağıtım düzenlemeleri ve Sarawak’ın mali getirileri müzakerelerin temel başlıkları olmaya devam ediyor.
- Uzlaşma sağlanamazsa Federal Mahkemedeki duruşmanın 25-29 Ocak 2027’de yapılması planlanıyor.






