Keskin artışın merkezinde Badahşan var
Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi’ne (UNODC) göre Afganistan, 2026’da tahminen 1.466 ton afyon üretti. Bu miktar, 2025’te kaydedilen 296 tonun yaklaşık beş katı. 29 Ekim’de yayımlanan Afganistan Afyon Araştırması 2026’da haşhaş ekilen alanın bir önceki yılki 10.200 hektardan 43.300 hektara çıktığı belirtiliyor.
İçindekiler
- Keskin artışın merkezinde Badahşan var
- 2022’deki yasaktan sonra ne değişti?
- Kuzeydoğu neden artık başı çekiyor?
- Çiftçiler ekinleri gizliyor, ekim takvimini değiştiriyor
- Taliban araştırmaya neden itiraz ediyor?
- Yüksek fiyatlar haşhaşı cazip kılıyor
- İmha operasyonları Badahşan’da şiddete yol açtı
- Kaçakçılıkla mücadele baskısı Afganistan’ın ötesine uzanıyor
- Ürünü değiştirmek tohumdan fazlasını gerektiriyor
- Öne Çıkanlar
Afganistan’ın Tacikistan sınırındaki Badahşan vilayetinde 29.482 hektar ekim yapıldı. Bu, ülke genelindeki toplam alanın üçte ikisinden fazlasına karşılık geliyor. Ülkenin kuzeydoğusundaki vilayet, bir zamanlar Afganistan’ın güneybatısında yoğunlaşan ekimin merkezi hâline geldi. Bu değişim, çiftçilerin nerede gelir elde ettiğini, yetkililerin imha operasyonlarını nerede yürüttüğünü ve kaçakçıların nereden ürün temin edebildiğini de değiştiriyor.
Ekili alan yaklaşık yüzde 325 artarken üretim yaklaşık yüzde 395 yükseldi. Daha fazla arazi ekildi; yağışların ve su kaynaklarının elverişli olması da çiftçilerin hektar başına daha fazla afyon elde etmesine yardımcı oldu.
Taliban İçişleri Bakanlığı, kendi saha bilgileriyle ekinlerin imha edilmesinin hasadın çok daha düşük kaldığını gösterdiğini belirterek bulguları reddetti. UNODC, yetkililerin açıkladığı imha rakamlarını bağımsız olarak doğrulayamadığını bildirdi.
Afganistan’daki haşhaş ekimi, Taliban’ın uyuşturucu yasağını duyurduğu 2022’de kaydedilen 232.000 hektarın hâlâ çok altında. 2026’daki ekili alan bu düzeyden yaklaşık yüzde 81 daha düşük. Buna rağmen yeniden yaşanan artış, ekimde ilk etapta keskin bir düşüş sağlayan kısıtlamaların kalıcılığını sorgulatıyor.
2022’deki yasaktan sonra ne değişti?
Taliban, Ağustos 2021’de iktidara dönmesinin ardından Nisan 2022’de uyuşturucu ekimini yasakladı. UNODC’ye göre yasak etkisini yitiriyor gibi görünüyor: 2026’da Afganistan’ın 34 vilayetinin 16’sında haşhaş tespit edildi. Bu sayı, 2025’e göre beş fazla. On üç vilayette ekili alanda kayda değer artış görüldü.
Öne çıkan gelişmeler birkaç ekim sezonuna yayılıyor:
- Nisan 2022: Taliban ülke genelinde uyuşturucu yasağını duyurdu. O yıl ekili alan 232.000 hektara ulaştı.
- 2025: Haşhaş ekimi 10.200 hektarda kaldı; tahminen 296 ton afyon üretildi.
- Mayıs ve Haziran 2026: İmha operasyonları Badahşan’da protestolara ve çatışmalara yol açtı.
- Eylül 2026: Japonya, uyuşturucuyla mücadele çalışmalarını iki yıl boyunca desteklemek için UNODC ile 9,4 milyon dolarlık anlaşma imzaladı.
- 29 Ekim 2026: UNODC, ekim ve üretimde keskin bir toparlanma tahmin eden araştırmasını yayımladı.
Son artış hem ekili alanın genişlemesini hem de daha yüksek verimi yansıtıyor. Ortalama verim, 2025’te hektar başına 29 kilogramdan 2026’da 33,8 kilograma yükseldi; artış yaklaşık yüzde 17 oldu. Verim, belirli bir arazi alanından elde edilen ürün miktarını ifade ediyor.
Afyon, haşhaş bitkisinin tohum kapsüllerinden elde ediliyor ve eroine dönüştürülebiliyor. Bu nedenle hasadın artması hem çiftçilerin gelirini hem de uyuşturucu kaçakçılığı ağlarının erişebildiği arzı etkiliyor.
Kuzeydoğu neden artık başı çekiyor?
Afganistan’ın kuzeydoğusunda 2026’da yaklaşık 33.000 hektarda haşhaş ekildi ve 1.090 ton afyon üretildi. Bu, ülkenin ekili alanının yüzde 76’sına ve üretimin yaklaşık dörtte üçüne karşılık geliyor.
Badahşan’da ekili alan, 2025’teki 6.639 hektardan 2026’da 29.482 hektara çıkarak yüzde 344 arttı. Komşu Tahar’da ise ekim alanı 274 hektardan yaklaşık 3.400 hektara yükseldi; bu, bir önceki yılki alanın on iki katından fazla.
Yatırımların yönü de değişti. Güneybatıdaki eski ekim merkezlerinden gelen üreticiler ve yatırımcılar, haşhaş ekimini finanse etmek için Badahşan’da arazi kiralıyor ya da satın alıyor. Bu hareketlilik, ürünün hane geçiminde giderek daha önemli hâle geldiği vilayete para ve tarım deneyimi taşıyor.
Afganistan’ın bir zamanlar haşhaş üretiminde başı çeken vilayeti Helmand’da 2026’da yaklaşık 3.500 hektar ekim yapıldı. Bu, 2025’teki 681 hektardan fazla. Kandahar’da ekili alan 1.560 hektara ulaştı; bir önceki yılın üç katını aştı. Güneybatı genelinde ekim yaklaşık 1.300 hektardan 5.000 hektarın biraz üzerine çıktı.
Güneydeki artışlar önemli olsa da yalnızca Badahşan’daki ekili alan Helmand’ın sekiz katından fazla. Dolayısıyla ülke genelindeki toparlanma, eski üretim merkezlerindeki daha sınırlı artışlarla birlikte ağırlıklı olarak kuzeydoğuda yoğunlaşıyor.
Çiftçiler ekinleri gizliyor, ekim takvimini değiştiriyor
Uydu görüntülerinde buğday ve arpa tarlalarının arasındaki küçük haşhaş ekim alanlarının yanı sıra duvarlarla çevrili yerleşkelerin içindeki ekimler de tespit edildi. Çiftçiler ayrıca tespit ve imha riskini azaltmak için ekim ve hasadı farklı zamanlara yaydı.
Helmand’da gizleme yöntemleri özellikle yaygındı. UNODC, vilayetteki haşhaş tarlalarının yüzde 90’ından fazlasında bu yöntemlerin kullanıldığını tespit etti. Gizlenen alanların yarısından fazlasında tahıl ekinlerinin arasına haşhaş ekilirken, yüzde 40’tan fazlası duvarlarla çevrili alanlarda bulunuyordu.
Haşhaşı başka ekinlerle birlikte yetiştirmek, yalnızca bu bitkiye ayrılmış büyük bir tarlaya kıyasla ekim alanlarının fark edilmesini zorlaştırıyor. Duvarlar dışarıdan görünürlüğü azaltırken farklı ekim tarihleri, yakındaki tarlaların en kolay tanınabilecek aşamaya farklı zamanlarda ulaşmasına yol açıyor.
Bu değişiklikler, çiftçilerin denetimlere nasıl uyum sağladığını gösteriyor. Ekinleri imha etmek isteyen yetkililerin daha küçük ve dağınık alanları bulması, çiftçiler afyonu toplamadan önce de bu alanlara ulaşması gerekiyor.
Taliban araştırmaya neden itiraz ediyor?
İçişleri Bakanlığı, UNODC’nin uydu görüntülerine fazla dayandığını ve hasattan önce imha edilen ekinleri yeterince hesaba katmadığını belirtti. Kurumdan veri kaynaklarını, uydu görüntülerinin tarihlerini ve imha operasyonlarını sayma yöntemini açıklamasını istedi.
Bakanlığın Uyuşturucuyla Mücadele Dairesi, BM araştırmasında yer verilen açıklamalarında ekili alanın yaklaşık 24.000 hektar olduğunu tahmin etti ve hasattan önce yaklaşık 23.000 hektarın imha edildiğini bildirdi. Bakanlığın diğer açıklamalarında ekili alan yaklaşık 26.000 hektar olarak verilirken imha edilen uyuşturucu ekinlerinin miktarının yaklaşık 22.000 ila 26.000 hektarı aştığı belirtildi.
Yetkililerin temel savı, imha operasyonlarının hasat zamanı geldiğinde ekili alanı neredeyse sıfıra indirdiği yönünde. İçişleri Bakanlığı, bu operasyonları hesaba katmayan değerlendirmeleri şöyle niteledi:
Dolayısıyla, bu tedbirleri ve sonuçlarını hesaplamalarına katmayan her değerlendirme eksik, güvenilmez ve adaletsizdir,
UNODC, bildirilen imha rakamlarını teknik açıdan doğrulayamadığını söyledi. Kurum ayrıca önceki yıllarda imha işlemlerinin çoğunun uydu araştırmasından önce yapıldığını, dolayısıyla aynı takvimin izlendiği operasyonların ölçülen ekili alana zaten yansımış olacağını belirtti. Yayın tarihi açıklanmadan ek analiz yapılacağı duyuruldu.
Zamanlama önemli: İmha edilmeden önce fotoğraflanan bir tarla, hasat vermese bile ekim sayımında yer alabilir. Araştırmadan önce imha edilen bir tarla ise ölçülen ekili alanda zaten görünmemelidir. İki değerlendirmeyi uzlaştırmak için tarlaların ne zaman görüntülendiği ve ne zaman temizlendiği konusunda uzlaşılması gerekiyor.
Yüksek fiyatlar haşhaşı cazip kılıyor
Kurutulmuş afyonun kilogramı 2026’da ortalama 500 dolar civarında işlem gördü. Bu, 2025’teki 570 dolardan yaklaşık yüzde 12 daha düşük. Ancak fiyatlar, yasak öncesindeki yaklaşık 100 dolarlık düzeyin beş katı civarında kaldı.
UNODC’nin 2023 verileri, haşhaşın çiftçiler için neden cazip olduğunu gösteriyor: Bir hektar haşhaş yaklaşık 10.000 dolar gelir sağlarken buğdayın getirisi 770 doların biraz üzerindeydi. Buna göre o yıl hektar başına haşhaş geliri, buğday gelirinin yaklaşık on üç katıydı. Bu rakamlar, üretim maliyetlerindeki farklılıklar hesaba katılmadan elde edilen geliri ifade ediyor.
Badahşan’da yaşayan 22 yaşındaki çiftçi Mohammad, ailesinin karşı karşıya olduğu baskıyı şöyle anlattı:
Afyon olmadan temel gıda maddelerini bile alamıyoruz.
Afyon ticaretinin ilk aşamasında elde edilen tahmini değer, 2025’te 134 milyon dolardan 2026’da 525 milyon dolara çıkarak 2018’den bu yana en yüksek düzeye ulaştı. Hasattaki artış, fiyat düşüşünü fazlasıyla telafi etti.
UNODC’ye göre 525 milyon dolar, Afganistan gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 2,7’sine ve tarım sektörünün değerinin yüzde 8,5’ine eşdeğer. Gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH), bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçüyor. Bu karşılaştırmalar, yasal iş ve tarım gelirinin kıt olduğu bir ülkede afyon ekonomisinin boyutunu gösteriyor.
İmha operasyonları Badahşan’da şiddete yol açtı
Badahşan’da Mayıs ve Haziran 2026’da haşhaşın imha edilmesine karşı protestolar düzenlendi ve çatışmalar yaşandı. Mayıs ayında güvenlik güçlerinin tarlaları imha etmek için harekete geçmesiyle çıkan çatışmalarda iki kişinin öldüğü bildirildi.
Operasyonlar, yerel etnik Tacik çiftçi topluluklarıyla bölgeye yeni gelen Peştun Taliban birlikleri arasındaki gerilimi de ortaya çıkardı. Yerel etnik Tacik Taliban mensupları zaman zaman üreticilerin yanında yer alarak hareketin kendi saflarındaki uygulamaları zorlaştırdı.
Gelir ve yerel otorite konusundaki anlaşmazlıklar, daha önce de Badahşan’daki altın anlaşmazlıkları sırasında görülmüştü. Madencilik alanlarına erişimin kısıtlanması ve haşhaşın imha edilmesine duyulan öfke huzursuzluğu artırmıştı. Temmuz ayında silahlı kişiler bir ilçe yönetim binasını kısa süreliğine ele geçirdi; takviye kuvvetlerin gelmesi üzerine geri çekildi.
İmha operasyonlarıyla karşı karşıya kalan çiftçiler, yerine başka bir gelir kaynağı bulamadan bekledikleri hasadı kaybedebiliyor. Hanelerin uğradığı bu ani kayıp, Afganistan’daki afyon üretiminin büyük bölümünden artık sorumlu olan vilayette tarlaların imha edilmesine neden direnç gösterildiğini açıklamaya yardımcı oluyor.
Kaçakçılıkla mücadele baskısı Afganistan’ın ötesine uzanıyor
Badahşan’ın Tacikistan sınırında bulunması, genişleyen ekim alanlarını Orta Asya üzerinden Rusya ve Avrupa’ya uzanan kuzey kaçakçılık güzergâhının yakınına taşıyor. Tacik sınır muhafızları, 2024’teki altı çatışmaya kıyasla 2025’te kaçakçılarla 17 silahlı çatışma yaşandığını bildirdi ve 2.700 kilogramdan fazla uyuşturucuya el koydu.
2026’nın ilk yarısında kaçakçılarla 17 çatışma daha bildirildi. Özbekistan da temmuz ayında Amu Derya üzerinden Afganistan’dan uyuşturucu taşıyan bir insansız hava aracını yakaladı. Bu olaylar, uyuşturucunun kuzey sınırından geçirilmesinde kullanılan yöntem ve güzergâhların çeşitliliğini gösteriyor.
Fiyat farkları, afyonun Afganistan içinde taşınmasını da teşvik ediyor. Kuzeydoğuda kilogram başına fiyat yaklaşık 310 dolar olurken güneybatıda bunun yaklaşık iki katı istenebiliyor. Bölgeler arasında ürün taşıyabilen tüccarlar bu farktan kazanç sağlamaya çalışabilir.
UNODC, yasak öncesinde biriktirilen stokların tükenmeye başladığı uyarısında bulundu. Bu rezervler, ekimin azaldığı yıllarda kaçakçıların arzı sürdürmesine yardımcı oldu. Kurumun 2026 Dünya Uyuşturucu Raporu, Avrupa’da eroin arzının düşmeye başladığına ilişkin ilk işaretleri ortaya koydu.
Afganistan’daki yeni hasat, sınırların ötesinde Pakistan ve İran’a yayılan haşhaş ekimiyle aynı döneme denk geliyor. Afgan çiftçiler, yatırımlar ve uzmanlık bu ülkelerdeki bazı ekim bölgelerine taşındı. İki ülkedeki toplam ekim alanına ilişkin kapsamlı ulusal veriler belirsizliğini korurken, 2026’daki ekim kararları 2027 sezonunda daha fazla genişlemeye işaret ediyor.
Ürünü değiştirmek tohumdan fazlasını gerektiriyor
UNODC’ye göre kalıcı düşüş için çiftçilerin yasal olarak yetiştirebileceği ürünlerin yanı sıra yollar, sulama altyapısı ve pazarlara erişim gerekiyor. Çiftçilerin ürünü yetiştirebilmek için yeterli suya, hasadı taşıyacak imkânlara ve güvenilir bir alıcıya ihtiyacı var.
UNODC İcra Direktörü Monica Juma, Afganistan yetkilileriyle uluslararası ortaklar arasında iş birliği çağrısı yaptı:
Fiilî yetkililerin ve uluslararası toplumun çiftçi topluluklarını desteklemek için birlikte çalışması şarttır.
UNODC’nin alternatif geçim kaynakları programının maliyetini yaklaşık 500 milyon dolar olarak tahmin ettiği göz önüne alındığında, bu tutarın yalnızca yaklaşık yüzde 10’u finanse edildi. Bu da yaklaşık 50 milyon dolara karşılık geliyor ve yaklaşık 450 milyon dolarlık açık bırakıyor.
Japonya’nın Kâbil Büyükelçiliği, ülkesinin 2021’den bu yana uyuşturucuyla mücadele çalışmalarına 33 milyon dolardan fazla katkı sağladığını bildirdi. Eylül ayında UNODC ile imzalanan anlaşma kapsamında iki yıl boyunca ek 9,4 milyon dolar taahhüt edildi. Büyükelçilik, hem ekimi azaltmak hem de eski haşhaş üreticilerinin başka kaynaklardan gelir elde etmesine yardımcı olmak için desteğin sürdürülmesi çağrısı yaptı.
2026’daki toparlanma, yetkilileri birbiriyle bağlantılı iki sorunla karşı karşıya bırakıyor: yasağı uygulamak ve yasal tarımı ekonomik açıdan sürdürülebilir hâle getirmek. Afyon fiyatlarının yüksekliği, sınırlı istihdam ve alternatif geçim kaynaklarına yetersiz destek, hanelere haşhaş ekimine dönmeleri için gerekçe sunmayı sürdürüyor.
Öne Çıkanlar
- UNODC, 2026’da haşhaş ekiminin 2025’teki 10.200 hektardan 43.300 hektara çıktığını tahmin etti.
- Afyon üretimi 1.466 tona ulaştı; bu, bir önceki yılki hasadın yaklaşık beş katı.
- Ekimin yüzde 76’sı kuzeydoğuda yapıldı; yalnızca Badahşan’da 29.482 hektar ekim kaydedildi.
- Taliban araştırmaya itiraz ederek ekinlerin çoğunun imha edildiğini söyledi. UNODC, imha rakamlarını bağımsız olarak doğrulayamadı.
- Kurutulmuş afyonun ortalama fiyatı kilogram başına yaklaşık 500 dolara düştü, ancak yasak öncesindeki düzeyin çok üzerinde kaldı.
- Ekim alanı, 2022’de kaydedilen 232.000 hektarın hâlâ yaklaşık yüzde 81 altında.
- Alternatif geçim kaynakları için sağlanan finansman, UNODC’nin tahmini 500 milyon dolarlık program maliyetinin çok altında kaldı.






