Kişisel veriler, Cenevre’de bir otel ve üç sınır dışı işlemi
Şeffaflık yasaları kapsamında elde edilen yazışmalara göre İsviçre, sınır dışı edilme riskiyle karşı karşıya olan Afganların kişisel bilgilerini Taliban yönetimiyle paylaştı ve 19-21 Ağustos 2025’te Cenevre’yi ziyaret eden bir heyet için 13.490 İsviçre frangı (CHF) harcadı. Devlet Göç Sekreterliği (SEM), daha sonra üç kişinin Afganistan’a sınır dışı edildiğini doğruladı.
İçindekiler
- Kişisel veriler, Cenevre’de bir otel ve üç sınır dışı işlemi
- Heyetin karşısına kimler çıkarıldı?
- Evrak işleri neden Kabil’in kontrolünde?
- Diplomatik düzenlemelerle yürütülen teknik ziyaret
- İsviçre bu noktaya nasıl geldi?
- Farklı gruplar için farklı kurallar
- Veri aktarımı savunucuları neden kaygılandırıyor?
- Kabil’e varıştan sonra ne oluyor?
- Tanıma ve güvenceler konusundaki anlaşmazlık
- Öne Çıkanlar
Dört Afgan yetkili, İsviçre’nin daha önce havalimanında kaldıklarını açıklamasına rağmen Cenevre Havalimanı yakınındaki Mövenpick Hotel’de iki gece konakladı. Her birine günlük 150 CHF harcırah verildi. Diplomatik pasaport taşıyan yetkililerin vizeleri, İsviçre Dışişleri Bakanlığının desteğiyle kolaylaştırıldı. Programda bir nezaket yemeği de yer aldı.
İsviçre araştırma kolektifi WAV’ın elde ettiği kayıtlar, Afganistan’daki Taliban yönetimiyle işbirliğine dayanan politikanın pratikte nasıl yürütüldüğünü ortaya koyuyor. İsviçreli yetkililer, Kabil’in yalnızca kendi makamlarının düzenlediği seyahat belgelerini kabul ettiğini, bu nedenle uygun belgesi olmayan kişilerin geri gönderilebilmesi için kimliklerinin kontrol edilmesi gerektiğini söylüyor.
Mülteci hakları savunucularının temel kaygısı, bu kontrollerde kullanılan bilgilerin akıbeti. İsviçre, Taliban yönetimine kişisel bilgi formları verdi. Yetkililer daha sonra sınır dışı edilme riskiyle karşı karşıya olan bazı kişilerden Afganistan’daki akrabalarının iletişim bilgilerini istedi; bu kişiler talebi reddetti.
SEM, sınır dışı edilen üç kişi hakkında mahkemelerin sınır dışı kararı verdiğini ve işlemin hukuka uygun olup olmadığını incelediğini belirtiyor. Ancak kişilere özel güvenlik değerlendirmelerini veya varışlarının ardından nasıl muamele göreceklerine ilişkin alınan güvenceleri açıklamadı.
Heyetin karşısına kimler çıkarıldı?
Heyet, Cenevre Havalimanı’ndaki SEM tesislerinde iki kimlik tespiti görüşmesi gerçekleştirdi. Yetkililer, İsviçre’nin Pakistan Büyükelçiliğinin önceden bilgi alışverişini düzenlemeye yardımcı olmasıyla Kabil’den Dubai üzerinden geldi.
Ziyaret, 13 Afganistan vatandaşını kapsıyordu. Açıklanan kayıtlarda grup, İsviçre’nin sınır dışı etmek istediği suçlardan hüküm giymiş kişiler olarak tanımlanıyor; o dönemde paylaşılan dökümde ise 11 hükümlü ve gönüllü geri dönmek isteyen iki kişi yer alıyordu. Bu fark önemli; çünkü görüşmeler hem zorunlu hem de gönüllü ayrılışlara hizmet etti.
Görev sırasında sekiz kişinin kimliği resmen tespit edildi. Afganistan’da yapılan ek incelemelerin ardından heyet, dokuzuncu kişinin kimliğini de doğruladı. Yetkililer yalnızca altı kişi için seyahat belgesi düzenlenmesini kabul etti. SEM daha sonra üç kişinin sınır dışı edildiğini doğruladı ve başka sınır dışı işlemlerinin de planlandığını bildirdi.
Rakamlar, kişinin kimliğini doğrulamanın ve seyahat izni almanın birbirinden ayrı aşamalar olduğunu gösteriyor. 13 kişiden dokuzunun kimliği sonunda tespit edildi, ancak yalnızca altı kişi için belge düzenlenmesi kabul edildi. Afgan heyetinin bazı yanıtları, şeffaflık kapsamında yayımlanan belgelerden çıkarıldı.
Evrak işleri neden Kabil’in kontrolünde?
SEM’in 4 Ağustos 2025’te güncellenen resmi Afganistan politikası sayfasında, geri dönüşlerin Eylül 2024’ün sonundan bu yana teknik olarak mümkün olduğu belirtiliyor. Sayfada Kabil Havalimanı’nın olağan biçimde çalışması ve bu noktaya sefer yapan birkaç havayolu gerekçe gösteriliyor.
Ancak gönüllü ya da zorunlu olarak geri dönen bir kişinin, Ağustos 2021’den bu yana Kabil’deki makamların düzenlediği geçerli bir pasaport veya laissez-passer belgesi taşıması gerekiyor. Laissez-passer, uygun pasaportu olmayan bir kişinin belirli bir yolculuk yapmasına imkân tanıyan seyahat belgesidir.
SEM’in Afgan kimlik belgelerine ilişkin değerlendirmesi, resmi kayıtlara erişimin neden zorlaştığını açıklıyor. Değerlendirmede, İsviçre’deki Afgan temsilciliği Taliban hükümetince tanınmayan temsilcilikler arasında sayılıyor. Taliban yönetimi 30 Temmuz 2024’te Avrupa, Kanada ve Avustralya’daki Afgan temsilciliklerinin çoğunda; belgeler, pasaport uzatmaları ve vizeler dâhil konsolosluk hizmetlerini tanımayı durdurdu.
SEM, Kabil’in 2023 sonlarından itibaren yalnızca doğrudan orada düzenlenen seyahat belgelerini geri dönüşlerde kabul ettiğine ilişkin bir kısıtlamadan da söz etmişti. Temmuz 2024’teki daha kapsamlı konsolosluk kararı ise daha geniş bir hizmet yelpazesini etkiledi.
Resmi değerlendirmeye göre Taliban’ın kontrolündeki temsilcilikler elektronik kimlik kayıtlarına ve Dışişleri Bakanlığının onay veri tabanlarına erişebiliyor, ayrıca İçişleri Bakanlığından pasaport bilgisi isteyebiliyor. Kabil’le işleyen ilişkileri olmayan temsilciliklerin bu erişimi bulunmuyor. Tazkira olarak bilinen kâğıt kimlik belgeleri çoğunlukla eksik ve doğrulanabilir güvenlik özellikleri o kadar sınırlı ki gerçek olup olmadıklarını kontrol etmek genellikle mümkün olmuyor.
Diplomatik düzenlemelerle yürütülen teknik ziyaret
İsviçre’nin Pakistan Büyükelçiliğinin 23 Haziran 2025 tarihli mektubunda, SEM’den gelen bir mektup resmi diplomatik bir dille Afganistan Dışişleri Bakanlığına iletildi. Diğer yazışmalarda ziyaretçiler, konsolosluk görevi yürüten teknik bir heyet olarak tanımlandı.
SEM, yazışmalarda kullanılan ifadeleri savunarak diplomatik nezaket konusundaki tutumunu şöyle açıkladı:
bu tür nazik ifadeler uluslararası iletişimin ayrılmaz bir parçasıdır ve bunlardan siyasi sonuçlar çıkarılamaz
Düzenlemeler havalimanındaki görüşmelerle sınırlı kalmadı. Bir e-postada İsviçre’de resmi toplantı planlanmadığı belirtilse de programda en fazla dokuz kişilik bir nezaket yemeği yer aldı. Otel havalimanı sınırlarının dışındaydı ve SEM, otelle havalimanı arasındaki ulaşımı düzenledi.
Gider kayıtlarında günlük harcırahların yanı sıra yemek masrafları da yer aldı. Yetkililer, harcırahların toplantılarla ve şehir içi ulaşımla ilgili masrafları karşıladığını söyledi. Dört ziyaretçinin tamamı diplomatik pasaport taşıyordu, ancak SEM hiçbirinin dokunulmazlığa sahip olmadığını belirtti.
İsviçre, ziyareti kolaylaştırmanın Taliban’ı Afganistan hükümeti olarak tanımak anlamına gelmediğini savunuyor. SEM ayrıca Taliban yetkililerine kalıcı olarak akreditasyon vermek yerine zaman zaman ziyaretler düzenlemeyi planladığını belirtti. Bu yaklaşım, o dönemde Almanya’nın düzenlemeleriyle karşılaştırılıyordu.
İsviçre bu noktaya nasıl geldi?
İsviçre’nin Afganistan’a geri gönderme uygulaması iki kulvarda ilerledi: hüküm giymiş kişilerin sınır dışı edilmesi ve daha sonra, iltica başvuruları reddedilen belirli erkekleri kapsayan politika değişikliği. Suç nedeniyle sınır dışı işlemleri, Nisan 2025’teki daha kapsamlı değişiklikten önce yeniden başlamıştı.
Önemli tarihler, Cenevre ziyaretinin bu sürece nasıl oturduğunu açıklıyor:
- Ağustos 2021: Taliban yeniden iktidara geldi. İsviçre’de zorunlu geri göndermeler, pandemi sırasında daha önce kesintiye uğramalarının ardından durmaya devam etti.
- 2024 sonbaharı: İsviçre, hüküm giymiş Afganları sınır dışı etmeye yeniden başladı. SEM, geri dönüşlerin Eylül ayı sonundan itibaren teknik olarak mümkün hâle geldiğini söylüyor.
- 1 Mart 2025: SEM, bir önceki sonbahardan bu yana hüküm giymiş beş kişinin geri gönderildiğini doğruladı.
- Nisan 2025 ortası: SEM, Afganistan’da güvenilir desteği bulunan belirli bir gruptaki sağlıklı yetişkin erkeklerin sınır dışı edilmesini makul görmeye başladı.
- 19-21 Ağustos 2025: Dört Taliban yetkilisi kimlik tespiti görüşmeleri yapmak üzere Cenevre’yi ziyaret etti.
- 22 Eylül 2025: Sosyal Demokrat parlamenter Jean Tschopp, ziyaret hakkında hükümete soru yöneltti.
Mart 2025’e kadar geri gönderilen beş erkek, bir yılı aşan hapis cezaları almış ve haklarında sınır dışı kararı verilmiş kişilerdi. SEM, kimliklerinin Taliban iktidara gelmeden önce Afganistan makamlarınca tespit edildiğini, ancak daha yakın tarihli düzenlemelerde Afganistan’ın Cenevre’deki temsilciliğiyle de temas kurulduğunu belirtti.
Ağustos heyetinin ardından doğrulanan üç sınır dışı işlemi, sürecin daha sonraki bir aşamasında gerçekleşti. Kayıtlar, İsviçre’nin Afganistan’a yaptığı tüm sınır dışı işlemlerinin güncel ve eksiksiz toplamını vermiyor.
Farklı gruplar için farklı kurallar
Adalet Bakanı Beat Jans, mahkeme kararıyla sınır dışı edilmesi gereken Afgan hükümlülerin cezalarını çektikten sonra ülkeden çıkarılmasına karar vermişti. SEM Sözcüsü Daniel Bach, hükümetin tutumunu; hüküm giymiş kişiler karşısında İsviçre halkını koruma kaygısının Taliban’ın insan hakları ihlallerine ilişkin endişelerden ağır bastığı bir denge olarak açıkladı.
SEM, hüküm giymiş her kişinin durumunda zulüm veya ağır insan hakları ihlali riski olup olmadığını inceliyor. Ancak bu kişiler için, reddedilen diğer iltica başvurularında olduğu gibi sınır dışı işleminin tıbbi ya da insani açıdan makul olup olmadığını değerlendirmiyor.
Nisan 2025 politikası; sağlıklı olan, İsviçre’de yalnız yaşayan ve Afganistan’da sosyal ve çalışma yaşamlarını yeniden kurmalarına yardımcı olabilecek istikrarlı ve güvenilir bir destek ağı bulunan yetişkin Afgan erkekleri kapsıyor. İltica başvuruları reddedilirse geçici kabul yerine ülkeden ayrılmaları istenebiliyor.
Geçici kabul, yürürlükteki koşullar altında sınır dışı kararı uygulanamayan kişilerin ülkede kalmasına imkân tanıyor. SEM, mevcut geçici kabul kararlarını kişiye özel olarak yeniden değerlendirebileceğini söylüyor. İltica hakkı tanınmış mülteciler Nisan ayındaki değişiklikten etkilenmiyor.
Ağustos ziyareti sırasında, değiştirilen iltica politikası kapsamındaki yaklaşık 20 erkek hakkında sınır dışı kararı verilmişti. İki karar kesinleşmiş, diğerleri Federal İdare Mahkemesinin kararını bekliyordu. SEM ayrıca ayrı bir gruptaki yaklaşık 20 hükümlüyü de sınır dışı etmeye çalışıyordu.
Veri aktarımı savunucuları neden kaygılandırıyor?
Fransızca konuşulan İsviçre’deki İltica ve Yabancı Hakları Gözlemevi koordinatörü Elisa Turtschi, söz konusu kişilerin İsviçre’de koruma aramış olması nedeniyle açıklamanın özellikle ciddi olduğunu söyledi. Riski şöyle tanımladı:
İsviçre’ye koruma aramak için gelen kişiler hakkındaki kişisel bilgilerin SEM tarafından açıklanması son derece ciddi; bu bilgilerin insan haklarını sistematik biçimde ihlal eden bir yönetimle paylaşılması durumu daha da ağırlaştırıyor.
Akrabaların iletişim bilgilerinin istenmesi, kaygıyı sınır dışı edilme riskiyle karşı karşıya olan kişilerin ötesine taşıdı. Bu bilgiler, kimlik kontrolü sırasında Afganistan makamlarının aile üyeleriyle iletişime geçmesini sağlayabilirdi. Talepte bulunulan kişiler bilgileri vermeyi reddetti.
Mülteci haklarını savunan AsyLex kuruluşundan Lea Hungerbühler de Taliban’la işbirliğini ve kişisel ve idari bilgilerin aktarılmasını sorguladı. Kaygıları arasında, geri dönen kişilerin Kabil Havalimanı’ndaki bir tesiste göreceği muamele de vardı.
İsviçreli yetkililer, geri dönüş için sunulan desteği de açıkladı: Gönüllü ayrılışlarda 6.000 CHF’ye kadar, zorunlu geri göndermelerde ise 500 CHF’ye kadar ödeme yapılıyor. Gönüllü dönüş için verilebilen azami ödeme, zorunlu geri gönderme ödemesinin 12 katı. Bu ödemeler insanların hayatlarını yeniden kurmasına yardımcı olmayı amaçlıyor; veri tartışması ise Afganistan’daki makamların bu süreçten önce ve süreç sırasında kişiler hakkında neler öğrendiğiyle ilgili.
Kabil’e varıştan sonra ne oluyor?
Taliban heyetinin üyeleri, geri dönenlerin Kabil’deki bir havalimanı tesisinde kayıt altına alındığını ve üç gün konakladığını söyledi. Hungerbühler, Afganistan makamlarının kişiler hakkında verilmiş başka cezalar olup olmadığını kontrol ettiği sırada bu tesiste tutulmalarından kaygı duyduğunu belirtti.
SEM, gönüllü olarak menşe ülkelerine dönen kişilerden olumsuz bildirim almadığını söyledi. Kabil’deki tesiste tutulan sınır dışı edilmiş kişilerin daha sonra mahkemeye çıkarıldığı herhangi bir vakadan haberdar olmadığını da belirtti. Ancak yanıtında Cenevre ziyareti sonrasında sınır dışı edilen üç kişinin sonrasındaki durumuna ilişkin bilgi vermedi.
Mart 2025’te doğrulanan önceki geri göndermelerde İsviçre polisi, sınır dışı edilen kişilere Kabil’e kadar eşlik etmedi. SEM, sahadaki güvenliğin garanti edilemeyeceğini açıkladı. Sınır dışı işlemleri tarifeli ticari uçuşlarla yapıldı.
Uluslararası Af Örgütü Sözcüsü Beat Gerber, insan hakları durumunun kötü olmaya devam ettiğini ve geri dönenlerin güvenliğinin garanti edilemeyeceğini söyledi. Af Örgütü, ağır ihlaller riski bulunduğunu belirterek İsviçre’ye Afganistan’a sınır dışı işlemlerini durdurma çağrısı yaptı.
SEM’in ülkeye ilişkin değerlendirmesi, güvenlik koşullarının iyileştiğini ve sosyoekonomik koşullarda hafif bir düzelme olduğunu belirtirken, özellikle kadınların insan hakları durumunun kötüleşmeye devam ettiğini kaydediyor. Temmuz 2023’te uygulamaya konan Afgan kadın ve kız çocuklarına yönelik politikada, ayrımcı kısıtlamalar ve dini nedenlerle zulmün mülteci statüsünü haklı gösterebileceği kabul ediliyor; başvurular kişiye özel inceleniyor.
Tanıma ve güvenceler konusundaki anlaşmazlık
22 Eylül 2025’te hükümete soru yönelten Sosyal Demokrat parlamenter Jean Tschopp, yeni açıklanan düzenlemelerin basit bir konsolosluk hizmetinin ötesine geçmiş gibi göründüğünü söyledi. Ayrıca hükümete, geri gönderilenler için hangi korumaların sağlandığını sordu.
Tschopp, Taliban’la ilişki ve eksik güvenceler konusundaki kaygısını şöyle dile getirdi:
bu yaklaşım otoriter bir yönetimi meşrulaştırıyor; öte yandan ilgili kişilerin akıbetine ilişkin karşılığında hangi güvencelerin alındığı, eğer alındıysa, belirsizliğini koruyor.
İsviçre, kimlik belgeleri konusunda pratik işbirliğinin diplomatik tanıma anlamına gelmeden yürütülebileceğini savunuyor. Sınır dışı edilme riskiyle karşı karşıya olanlar içinse sonuçlar somut: Bilgileri Kabil’deki makamlara aktarılıyor, bu makamlar belge düzenlenip düzenlenmeyeceğine karar veriyor ve ardından İsviçre’nin sınır dışı kararı uygulanabiliyor.
Açıklanan belgeler, hükümetin ziyaretle ilgili güvencelerini de mercek altına alıyor. Görüşmeler havalimanında yapıldı, ancak konaklama havalimanı dışındaydı. Teknik olarak tanımlanan görev; vizeleri, diplomatik pasaportları, kamu harcamalarını ve planlanan bir yemeği kapsıyordu.
SEM, tarih vermeden başka sınır dışı işlemlerinin planlandığını söylüyor. Nisan ayındaki daha kapsamlı politika hakkındaki ve halen sonuçlanmamış mahkeme davaları, sınır dışı işlemlerinin hüküm giymiş kişilerin ötesinde ne ölçüde genişleyebileceğini belirleyecek. İlgili kişiler için yanıt bekleyen soru, İsviçre’nin bilgilerini paylaşırken ve onları Taliban yönetimine geri gönderirken ne tür bir koruma sağladığı.
Öne Çıkanlar
- Dört Taliban yetkilisi, 13 Afganın kimlik tespiti görüşmeleri için 19-21 Ağustos 2025’te Cenevre’yi ziyaret etti.
- İsviçre kişisel bilgi formlarını paylaştı ve ziyaret için 13.490 CHF harcadı.
- Heyet, daha önce havalimanında kaldıkları yönündeki açıklamaların aksine havalimanı dışındaki bir otelde konakladı.
- Sonunda dokuz kişinin kimliği tespit edildi, altı kişi için belge düzenlenmesi kabul edildi ve SEM daha sonra üç kişinin sınır dışı edildiğini doğruladı.
- Suç nedeniyle sınır dışı işlemleri 2024 sonbaharında yeniden başladı. İltica başvuruları reddedilen belirli Afganları kapsayan daha geniş politika Nisan 2025’te yürürlüğe girdi.
- SEM, mahkemelerin üç sınır dışı işleminin hukuka uygunluğunu doğruladığını söylüyor. Mülteci hakları savunucuları veri paylaşımını ve varış sonrasındaki güvenceleri sorguluyor.
- İsviçre, düzenlemelerin Taliban hükümetinin tanınması anlamına gelmediğini belirtiyor.






