Deneyimli savcıların görevlerine Taliban’ın atadığı kişiler getiriliyor
Görevdeki ve eski en az altı savcıya göre, Afganistan’ın eski hükümeti döneminde görev yapan en az 200 savcı bir ay içinde görevden alındı. Taliban yetkilileri, kalan personelin yerine hareketle bağlantılı kişileri getiriyor. Görevden almalar, gözaltı merkezlerini denetlemek ve Taliban lideri Hibatullah Ahundzade’nin talimatlarını uygulamakla sorumlu bir kurumu etkiliyor.
İçindekiler
- Deneyimli savcıların görevlerine Taliban’ın atadığı kişiler getiriliyor
- Görevden alma bildirimleri yazılı açıklama olmadan iletildi
- Başsavcılık Ofisi nasıl dönüştürüldü?
- Bir asırlık kurumsal geçmişin ardından hızlı değişim
- Yerlerine getirilecek kişileri kim seçiyor?
- Görevden alma haberlerinde yolsuzluk dosyaları da yer alıyor
- Halk savcısı olmadan davalara artık hâkimler bakıyor
- Gözaltı denetimi ve eski çalışanlara yönelik riskler
- Kadınlar ve kırılgan gruplar uzmanlaşmış kurumlardan mahrum kalıyor
- Önemli Noktalar
Savcılar, Ahundzade’nin sözlü talimatının ardından Kabil’de ve vilayetlerde görevden almaların hızlandığını söyledi. Görevden alınanlardan bazıları, Taliban’ın Ağustos 2021’de yeniden iktidara gelmesinden sonra, Başsavcılık Ofisinin yerini alan kurumda çalışmayı sürdürmüştü.
Savcılardan biri, haftada 50 ila 60 kişinin görevden alındığını belirterek eski cumhuriyet yönetiminden yaklaşık 700 savcının kurumda kaldığını söyledi. Eski savcı Faruk Alim ise görevden alınan deneyimli savcıların sayısının 700’ü aştığını belirtti, ancak bu sayımın hangi dönemi kapsadığını açıklamadı.
Taliban yetkilileri, son görevden almalar, Ahundzade’nin verdiği öne sürülen talimat ya da yerine getirilen kişilerin nitelikleri ve seçimi hakkındaki soruları yanıtlamadı. Son açıklamada, söz konusu ayın hangi takvim dönemine denk geldiği belirtilmiyor.
Personel değişiklikleri, daha köklü bir dönüşümün devamı niteliğinde: Bir zamanlar suçları soruşturmak ve davaları mahkemeye taşımakla sorumlu olan kurum, Taliban liderinin talimatlarını uygulamaya odaklanan bir genel müdürlüğe dönüştü. Adalet arayanlar açısından bu değişiklik, delilleri kimin inceleyeceğini, gözaltı koşullarını kimin denetleyeceğini ve yetkililerin davranışlarının kimler tarafından sorgulanabileceğini etkiliyor.
Görevden alma bildirimleri yazılı açıklama olmadan iletildi
Yerine kurulan kurumda çalışan bir savcı, personelin işini kaybedeceğini isimleri ofiste okununca öğrendiğini söyledi. Yazılı bir bildirim almadığını ve bir aylık maaşının da ödenmediğini anlattı.
Savcı, kendisine ve birkaç meslektaşına işlerinin sona ereceğinin nasıl bildirildiğini şöyle anlattı:
Bir gün ofisteyken, herhangi bir resmî yazılı bildirim olmaksızın benim ve birkaç savcı arkadaşımın isimleri okundu ve gelecek aydan itibaren işe dönmememiz söylendi. Ayrıca bir aylık maaşımızı da ödemediler.
Bir başka savcı, önce cumhuriyet yönetimi döneminden kalan personelle başlayıp diğer çalışan gruplarıyla devam etmesi planlanan bir görevden alma süreci olduğunu anlattı. Bu açıklama, mevcut görevden almaların süregelen bir personel incelemesinin parçası olduğunu düşündürüyor.
24 Ekim 2026 tarihli bağlantılı bir haberde, Daikundi, Bamyan, Nangarhar, Kapisa, Nuristan ve Meydan Vardak olmak üzere altı vilayette 11 savcının görevden alındığını kaydeden bir mektuptan söz ediliyor. Haberde görüşlerine yer verilen eski bir savcı, bir komitenin haftada 40 ila 50 eski çalışanı görevden aldığını tahmin etmişti. Bu sayı, son haberde belirtilen haftada 50 ila 60 savcıyla karşılaştırılıyor.
Başsavcılık Ofisi nasıl dönüştürüldü?
Bir insan hakları kuruluşu olan Rawadari, kurumsal değişikliği 24 Mart 2023 tarihli açıklamasında belgeledi. Kuruluş, Ahundzade’nin sözlü bir kararnameyle Başsavcılık Ofisini Kararnameleri ve Direktifleri Denetleme ve Takip Genel Müdürlüğüne dönüştürdüğünü bildirdi.
Yeni kurum, Kararnamelerin ve Emirlerin Denetimi ve Takibi Genel Müdürlüğü olarak da anılıyor. Rawadari, bu değişikliğin kurumu Taliban yönetiminin talimatlarını izlemekle sınırladığını; suçla mücadele, adaleti sağlama ve temel hakları destekleme yetkisini daralttığını söyledi.
Başsavcılık Ofisinin daha önce kullandığı bazı yetkiler Taliban mahkemelerine ve istihbarat makamlarına devredildi. Eski çalışanlar, yeniden yapılanma kararnamesinin ardından en az 4 bin kişinin işini kaybettiğini söyledi. Bu sayı daha önceki kurumsal dönüşümle ilgili; son haberlerdeki en az 200 sayısı ise kalan savcılar arasında bir ay içinde gerçekleşen görevden almaları kapsıyor.
Taliban sözcüsü Zabihullah Mücahid, yeniden yapılanma sırasında yeni kurumda eski çalışanların da görev alacağını söylemişti. Savcılar o dönemde bu düzenlemeyle ilgili kendilerine bilgi verilmediğini belirtmişti. Bazı eski savcıların çalışmayı sürdürüp daha sonra görevden alınması, personel değişikliklerinin aşamalı olarak gerçekleştiğini gösteriyor.
Bir asırlık kurumsal geçmişin ardından hızlı değişim
Afganistan Savcılar Birliği, Başsavcılık Ofisinin lağvedilmesine karşı çıkarak kurumu Kral Amanullah Han döneminde, 1921’de kurulmuş tarafsız bir yapı olarak nitelendirdi. Birlik, kurumun kaldırılmasının yargı değerlerini ortadan kaldıracağı uyarısında bulundu.
Başlıca tarihler, savcılık hizmetinden Taliban liderinin kararnamelerini merkeze alan bir kuruma geçişi ortaya koyuyor:
- 1921: Afganistan Savcılar Birliğine göre Başsavcılık Ofisi, Kral Amanullah Han döneminde kuruldu.
- 15 Ağustos 2021: Taliban yeniden iktidara geldi ve eski cumhuriyetin kurumlarını dağıtmaya ya da yerlerine yenilerini kurmaya başladı.
- 24 Mart 2023: Rawadari, Başsavcılık Ofisini değiştiren ve sorumluluklarını daraltan sözlü kararnameyi anlatan açıklamasını yayımladı.
- 24 Ekim 2026: Bir haberde, görevden almaların sürdüğü, bir personel inceleme komitesinin kurulduğu ve altı vilayette görevden alınan 11 savcının adının yer aldığı bir mektup anlatıldı.
Savcılık çalışmalarının fiilen dağıtılmasına 2021’deki iktidar değişiminin ardından başlandı. Rawadari’nin açıklaması, daha sonra 2023’te yapılan resmî yeniden yapılanmayı belgeliyor. Bu gelişmeler birlikte ele alındığında, kurumun lağvedilmesinin Taliban yönetiminin farklı aşamalarına tarihlenmesinin nedeni anlaşılıyor.
Yerlerine getirilecek kişileri kim seçiyor?
Eski savcılar, hizmet kayıtlarını inceleyen ve çalışanları Taliban üyeleriyle değiştiren bir komiteden söz etti. 24 Ekim 2026 tarihli haberde komitenin başkanını, genel müdürlüğün mali işler ve idareden sorumlu başkan yardımcısı Şah Muhammed Şahid olarak tanımladılar.
Komitenin diğer üyeleri olarak sivil işlerden sorumlu başkan yardımcısı İzzetullah Hakkani’nin yanı sıra askerî işlerden sorumlu başkan yardımcısını ve personel işleri başkanını gösterdiler. Eski çalışanlar, incelemenin görevden almaların yanı sıra gelecekteki işe alımlara getirilen kısıtlamaları da kapsadığını söyledi.
Bazı adaylar işe alım sınavını geçtiklerini, ancak Başsavcılık Ofisinde daha önce çalıştıklarının anlaşılmasının ardından reddedildiklerini anlattı. Kendilerine, Ahundzade’nin eski savcıların işe alınmaması yönünde talimat verdiğinin söylendiğini aktardılar.
Son haberde görüşlerine yer verilen eski bir savcı, yerine getirilen kişilerin eğitimini de sorguladı. Bazı atanan kişilerin altı aylık dinî eğitim aldığını ve bu eğitimin yüksek lisans derecesine denk sayıldığını, ancak savcılık görevi için gereken mesleki bilgi ve deneyime sahip olmadıklarını öne sürdü. Bu kursların içeriği ve denkliği konusundaki bilgiler savcının açıklamasına dayanıyor.
Savcıların tanık ifadelerini değerlendirmesi, belgeleri incelemesi ve delillerin bir suçlamayı destekleyip desteklemediğine karar vermesi gerekiyor. Deneyimli personelin değiştirilmesi, kurumun bu görevleri yerine getirme kapasitesini etkiliyor. Bu durum özellikle atamaların aidiyete bağlı olduğu ve eski hükümette görev yapmış olmanın dışlanma gerekçesine dönüştüğü yerlerde önem taşıyor.
Görevden alma haberlerinde yolsuzluk dosyaları da yer alıyor
Eski savcılar, görevden almaları Taliban’ın üst düzey yetkililerinin hareket üyelerine yönelik soruşturmalarla ilgili şikâyetlerine bağladı. Eski hükümet döneminden savcıların Taliban üyelerine karşı sahte dosyalar hazırladığının, istihbarat ve yargı yetkilileri tarafından Kandahar’da Ahundzade’ye iletildiğini öne sürdüler.
Görevden alınan bir savcı, Kabil Valisi ve eski Daikundi Valisi olarak tanımlanan Aminullah Ubeyd’in Afgan Kızılayı’na ait 8,1 milyon Afganisini zimmetine geçirdiğini öne sürdü. Savcı, yardımın un, yemeklik yağ, çadır ve battaniyelerden oluştuğunu; soruşturmacıların bir dosya hazırlayıp Kabil’e gönderdiğini söyledi.
24 Ekim 2026 tarihli haberde ayrıca, Daikundi sakinlerine gönderilen en az 50 ton buğday ve insani yardım malzemesinin 20 kamyonla taşındığı, ancak Kabil, Ghor, Meydan Vardak, Farah ve Uruzgan’daki Ubeyd’in arkadaşları ve akrabalarına tahsis edildiği öne sürüldü. Bunlar, eski savcılara ve yardımların dağıtımına ilişkin habere atfedilen iddialar olarak kalıyor.
Birbiriyle çelişen iddialar aynı hassas sorumluluk alanında kesişiyor: İktidardaki kişiler hakkındaki suçlamaları incelemek. Eski savcılar yolsuzluk soruşturmaları nedeniyle misillemeye uğradıklarını anlatırken, Taliban yetkililerine atfedilen şikâyetlerde bu savcıların konumlarını harekete karşı kullandığı öne sürülüyor.
Halk savcısı olmadan davalara artık hâkimler bakıyor
Taliban Yargıtay Başkan Yardımcısı Abdülmelik Hakkani, davaların her aşamasını halk savcıları olmadan hâkimlerin yürüttüğü bir sistemi anlattı. Hakkani’nin açıklamasına göre suçlamaları inceleme ve hüküm verme sorumluluğu mahkemeye ait.
Hakkani, Taliban’ın yaklaşımını bir televizyon röportajında şöyle açıkladı:
Bir hâkim kararını savcının soruşturmalarına dayandıramaz. Bu bizim şeriat ilkelerimizdir,
Bir savcı, genellikle suç işlendiği iddiasını soruşturur ve mahkemenin incelemesi için delilleri sunar. Ardından hâkim davada karar verir. Bu görevlerin ayrılması, mahkemenin her aşamanın sorumluluğunu üstlenmek yerine önüne getirilen davayı değerlendirmesine olanak tanır.
Afganistan’ın eski başsavcısı Farid Hamidi, ofisin lağvedilmesini adalete indirilmiş ölümcül bir darbe olarak nitelendirdi. Hızlı karar verme çabasının davaların dikkatle incelenmesinin önüne geçtiğini savundu.
Hamidi kaygısını şöyle dile getirdi:
Hız uğruna adaleti feda ediyorlar,
Taliban hâkimlerinin yönetimin ilk iki yılında, eski hükümet döneminden kalanlar da dâhil 200 binden fazla davayı karara bağladığı bildirildi. Önceki mahkemelerdeki gecikmelerden bıkan Afganlar, kararların hızlanmasını memnuniyetle karşıladı. Sanıklar ve şikâyetçiler açısından temel pratik mesele, hızlı bir duruşmada delilleri incelemeye ve her iki tarafı dinlemeye hâlâ yeterli zaman ayrılıp ayrılmadığı.
Gözaltı denetimi ve eski çalışanlara yönelik riskler
Yerine kurulan genel müdürlük, gözaltındaki kişileri doğrudan etkileyen sorumluluklarını sürdürüyor. Bunlar arasında gözaltı merkezlerini ve Ahundzade’nin kararnamelerinin uygulanmasını denetlemek bulunuyor. Görev tanımları arasında ayrıca liderin talimatları doğrultusunda yakalama kararı çıkarmak, yurt dışındaki mahkûmları nakletmek, şüphelileri iade etmek ve Taliban belgelerini hazırlamak ya da değiştirmek yer alıyor.
Rawadari, Mart 2023’te keyfî tutuklamaların, eksik soruşturmaların, davalardaki gecikmelerin ve süresiz gözaltıların adalete erişimi zayıflattığı uyarısında bulundu. Kuruluş ayrıca anayasanın yürürlükten kaldırıldığını ve Ceza Kanunu dâhil bazı yasaların askıya alındığını, bunun da yetkililerle muhatap olan kişilere yönelik yayımlanmış yasal güvenceleri azalttığını söyledi.
Eski savcılar işlerini kaybetmenin yanı sıra kişisel tehlikeyle de karşı karşıya. Birleşmiş Milletler’in insan hakları organı, 2021’de serbest bırakılan mahkûmların misillemeleri sonucunda eski savcılardan bir düzineden fazlasının öldürüldüğünü bildirdi. Eski savcıların çoğu daha önce Taliban isyancılarına karşı dosyalar hazırlamıştı.
Bu nedenle kalan personelin görevden alınması hem hane gelirini hem de kişisel güvenliği etkiliyor. Maaşını kaybeden bir savcı, daha önceki dosyalarla bağlantılı husumetle karşı karşıya kalmayı sürdürürken kurumdaki konumunu da yitirebilir.
Kadınlar ve kırılgan gruplar uzmanlaşmış kurumlardan mahrum kalıyor
Rawadari, Başsavcılık Ofisindeki değişiklikleri 15 Ağustos 2021’in ardından kurumların daha geniş çapta dağıtılmasının bir parçası olarak değerlendirdi. Kuruluş, lağvedilen kurumlar arasında Afganistan Bağımsız İnsan Hakları Komisyonu, seçim organları ve Kadın İşleri Bakanlığını saydı.
Kuruluş ayrıca kadınlara ve çocuklara yönelik şiddet vakalarına bakan özel mahkemelerin ve savcılık birimlerinin kaldırıldığını belirtti. Bu birimler, söz konusu şikâyetleri soruşturma ve ele alma sorumluluğunu belirli görevlilere veriyordu.
Taliban yönetimi kadınları yargı görevlerinden de dışladı; böylece kadın davacıların ve sanıkların yer aldığı uyuşmazlıklara bakacak kadın hâkim kalmadı. Uzmanlaşmış birimlerin ve kadın yargı personelinin ortadan kaldırılması, kadınların şikâyette bulunma ve duruşma talep etme yollarını değiştiriyor.
Son görevden almalar, bu kurumsal dönüşümü sürdürüyor. Eski cumhuriyet yönetiminden kalan savcılar, görevleri zaten Taliban liderinin emirlerine odaklanan bir kurumdan çıkarılırken mahkemeler daha önce savcılık hizmetiyle paylaşılan yetkileri kullanıyor.
Önemli Noktalar
- Görevdeki ve eski savcılara göre eski hükümet döneminden en az 200 savcı bir ay içinde görevden alındı.
- Çalışanlar, Hibatullah Ahundzade’ye atfedilen sözlü talimatın ardından görevden alınanların yerine Taliban’a bağlı kişilerin getirildiğini söyledi.
- Rawadari, Başsavcılık Ofisinin resmî olarak yeniden yapılandırılmasını Mart 2023’te belgeledi.
- Eski çalışanlar daha önce kapsamlı yeniden yapılanma sırasında en az 4 bin kişinin işini kaybettiğini belirtmişti.
- Yerine kurulan genel müdürlük kararnameleri ve gözaltı merkezlerini denetlerken Taliban mahkemeleri halk savcıları olmadan faaliyet gösteriyor.
- Taliban yetkilileri son görevden almalar, verildiği öne sürülen talimat ya da yeni atamalarla ilgili soruları yanıtlamadı.






