Hizmetlerin öncülüğünde büyüyen ve ithalatı artan Özbekistan ekonomisi yüzde 8,3 genişledi

10 dakikalık okuma
Uzbekistan GDP Grows 8.3% as Services Drive Expansion and Imports Rise

Ekonomik büyümenin yarısı hizmetlerden

Ulusal İstatistik Komitesi’ne atfedilen öncü verilere göre Özbekistan ekonomisi, 2026’nın ocak-eylül döneminde reel olarak yüzde 8,3 büyüdü. Bu genişlemenin 4,2 puanını hizmetler sağladı. İhracat gerilerken ithalat arttı; gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) cari fiyatlarla 1.755,5 trilyon som oldu.

İçindekiler
  1. Ekonomik büyümenin yarısı hizmetlerden
  2. Son veriler önceki dönemlerle nasıl karşılaştırılıyor?
  3. Fiyatlar ve kişi başına GSYH ne gösteriyor?
  4. Üretimdeki artış hangi alanlardan geldi?
  5. Sanayide büyümeye imalat öncülük etti
  6. İnşaatta bina dışı faaliyetler öne çıkıyor
  7. Ticaret, ulaştırma ve dijital hizmetler büyüyor
  8. Tarım büyürken ekonomideki payı geriliyor
  9. Yatırım artarken dış ticaret açığı 13,8 milyar dolara ulaştı
  10. Küçük işletmeler katma değerin yarısından fazlasını sağlıyor
  11. Gözlemlenemeyen ekonominin payı geriliyor
  12. Öne Çıkanlar

30 Ekim 2026’da yayımlanan veriler, ekonominin aynı anda birkaç kanaldan büyüdüğünü gösteriyor. GSYH hesaplamalarına göre sanayi yüzde 8,1, inşaat yüzde 12,5, tarım, ormancılık ve balıkçılık yüzde 4,6 büyüdü. Bilgi ve iletişim yüzde 21,6 ile özellikle hızlı büyürken, onu yüzde 17,3 ile ticaret izledi.

GSYH, bir ekonomide yaratılan değeri ölçer. Reel büyüme, fiyat değişimlerini hesaba katar; dolayısıyla açıklanan artış, fiyatlardaki yükseliş dikkate alındıktan sonra ekonomik faaliyetteki artışı ifade eder. Cari som cinsinden toplam değer ise hem üretimi hem fiyatları yansıtır.

Kişi başına GSYH reel olarak yüzde 6,4 arttı; bu oran toplam GSYH büyümesinin altında kaldı. Bu arada küçük işletmeler, ekonomideki katma değerin yüzde 53,8’ini üreterek üretimin yalnızca büyük şirketlere değil, küçük ölçekli işletmelere de ne ölçüde bağlı olduğunu gösterdi.

Son veriler önceki dönemlerle nasıl karşılaştırılıyor?

Ulusal İstatistik Komitesi, nüfus ve tarım sayımlarının sonuçlarını kullanarak 2022-2025 yıllarının ocak-eylül dönemlerine ait verileri revize etti. Güncellenen karşılaştırmaya göre büyüme 2025’te yüzde 8,0, 2024’te yüzde 6,1 oldu.

Buna göre Özbekistan’ın son büyüme oranı 2025’e kıyasla 0,3 puan, 2024’e kıyasla 2,2 puan daha yüksek. Önemli tarihler ve karşılaştırmalar şöyle:

  • 2024 ocak-eylül: GSYH 1.224,4 trilyon soma ulaştı; reel büyüme yüzde 6,1 oldu.
  • 2025 ocak-eylül: GSYH 1.494,9 trilyon soma ulaştı; reel büyüme yüzde 8,0 oldu.
  • 2026 ocak-eylül: GSYH 1.755,5 trilyon soma ulaştı; reel büyüme yüzde 8,3 oldu.
  • 30 Ekim 2026: Son döneme ait öncü veriler yayımlandı.

2026 verileri henüz öncü nitelikte ve komitenin hesaplamalarını güncellemesiyle değişebilir.

Reklam

Fiyatlar ve kişi başına GSYH ne gösteriyor?

Cari fiyatlarla GSYH, 1.494,9 trilyon somdan 1.755,5 trilyon soma yükselerek yaklaşık yüzde 17,4 arttı. Daha düşük olan yüzde 8,3’lük reel artış, fiyat değişimleri için yapılan düzeltmeyi yansıtıyor.

GSYH deflatörü, 2025’in aynı dönemine göre yüzde 108,4 oldu. Bu, yurt içi üretim için kullanılan genel fiyat ölçüsünde yüzde 8,4’lük artışa işaret ediyor. Sektörler arasında en yüksek deflatör yüzde 112,1 ile sanayide görüldü; diğer hizmet faaliyetleri yüzde 109,7 ile onu izledi. Ulaştırma, depolama, bilgi ve iletişimi kapsayan birleşik kategorinin deflatörü ise yüzde 103,1 oldu.

Tüketici fiyatları, Aralık 2025’ten Eylül 2026’ya kadar yüzde 4,2 arttı. Bu ölçüm hane halkı harcamalarını izlerken GSYH deflatörü yurt içi üretimi kapsıyor ve 2025’in ilk dokuz ayıyla karşılaştırma yapıyor. Dolayısıyla bu iki ölçü farklı ürün ve hizmet sepetlerini ve dönemleri yansıtıyor.

Gıda fiyatları yüzde 2,9, gıda dışı ürünler yüzde 4,6, hizmetler ise yüzde 5,6 arttı. Sigorta ve finansal hizmetlerde fiyat endeksi 143,9 oldu; bu, Aralık ayından bu yana yüzde 43,9’luk artışa denk geliyor. Konut, kamu hizmetleri, gıda ve alkolsüz içecekler, tüketici fiyatlarındaki artışın toplamda yaklaşık yüzde 54’ünü oluşturdu.

Kişi başına GSYH, bir yıl önceki 38,7468 milyon soma kıyasla 44,6923 milyon soma ulaştı. Bu tutar, her bir kişinin elde ettiği geliri değil, ekonomik üretimin nüfusa bölünmesini ifade ediyor. Yüzde 6,4’lük reel artış, zaman içindeki değişimi yalnızca parasal tutardaki değişimden daha sağlıklı karşılaştırmayı sağlıyor.

Üretimdeki artış hangi alanlardan geldi?

Sanayi ile ticaret, konaklama ve yiyecek hizmetlerini kapsayan birleşik kategori, GSYH büyümesine ayrı ayrı 2,0 puan katkı sağladı. Ulaştırma, depolama, bilgi ve iletişim 1,4 puan ekledi. Diğer hizmetler 0,8 puan katkıda bulunurken hizmetlerin toplam katkısı 4,2 puana ulaştı; bu, yüzde 8,3’lük büyümenin yarısından biraz fazla.

İnşaat 1,0 puan, tarım, ormancılık ve balıkçılık ise 0,7 puan katkı yaptı. Kalan 0,4 puanı, ilgili vergilerden sübvansiyonlar çıkarılarak hesaplanan ürünler üzerindeki net vergiler sağladı.

Reklam

Ekonomik sektörlerdeki katma değer GSYH’nin yüzde 95,9’unu oluştururken, ürünler üzerindeki net vergilerin payı yüzde 4,1 oldu. Katma değer, üretimde kullanılan mal ve hizmetlerin değeri çıkarıldıktan sonra bir faaliyetin yarattığı değerdir. Böylece, işletmeler arasında el değiştiren üretimin tekrar tekrar sayılmaması için bir fabrikanın malzeme alımları toplamdan düşülür.

Sektörel katma değer içinde sanayinin payı yüzde 26,0’dan yüzde 26,8’e, inşaatın payı yüzde 8,2’den yüzde 8,3’e çıktı. En büyük sektör olan hizmetlerin payı, bir yıl önceki yüzde 49,6’dan hafifçe gerileyerek yüzde 49,4 oldu. Tarım, ormancılık ve balıkçılığın payı ise yüzde 16,2’den yüzde 15,5’e indi. Bu oranlar, ürünler üzerindeki net vergiler hesaba katılmadan önce katma değerin sektörler arasındaki dağılımını gösteriyor.

Sanayide büyümeye imalat öncülük etti

Sanayide katma değer 450,4 trilyon soma ulaştı ve yüzde 8,1 arttı. Bunun 373,1 trilyon somunu imalat sanayisi oluşturdu. Yüzde 8,6 büyüyen imalat, sanayide büyümenin başlıca itici gücü oldu.

Elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme tedariki yüzde 10,1 büyüyerek 29,8 trilyon som katma değer yarattı. Madencilik ve taş ocakçılığı yüzde 3,1 artışla 44,4 trilyon soma ulaştı. Su temini, kanalizasyon ve atık faaliyetleri ise yüzde 1,6 artarak 3,1 trilyon soma çıktı.

Sanayi işletmelerinin ürettiği malların değeri 1.085,7 trilyon som oldu. Brüt üretimin yüzde 86,9’unu imalat sanayisi oluştururken madencilik yüzde 6,5, elektrik ve ilgili tedarik faaliyetleri yüzde 6,0, su ve atık faaliyetleri ise yüzde 0,6 pay aldı. Brüt üretim, katma değer hesaplamasında üretim girdileri düşülmeden önce üretilen malların değerini kapsar.

Makine ve ekipman üretimi yüzde 48,9, diğer ulaşım araçlarının üretimi yüzde 33,9, diğer imalat ürünlerinin üretimi yüzde 32,3 arttı. Tütün üretimi ise yüzde 16,6 geriledi. Bu sonuçlar, sanayideki büyümenin ürün gruplarına göre önemli ölçüde farklılaştığını gösteriyor.

İnşaatta bina dışı faaliyetler öne çıkıyor

İnşaatta katma değer 140,2 trilyon som oldu; GSYH hesaplamalarına göre büyüme yüzde 12,5 olarak gerçekleşti. Daha kapsamlı inşaat faaliyeti verilerine göreyse tamamlanan işlerin değeri 339,3282 trilyon soma ulaştı ve büyüme yüzde 12,3 oldu.

Reklam

Binalar ve yapılar yüzde 6,6 büyürken, mühendislik inşaatı yüzde 29,0, özel inşaat faaliyetleri yüzde 33,1 arttı. En büyük kalem olmaya devam eden bina inşaatının payı yüzde 75,3’ten yüzde 71,3’e geriledi. Mühendislik inşaatının payı yüzde 18,1’e, özel faaliyetlerin payı ise yüzde 10,6’ya yükseldi.

İnşaat işlerinin yüzde 50,6’sını küçük işletmeler ve mikrofirmalar, yüzde 26,4’ünü büyük işletme ve kuruluşlar tamamladı. Kayıt dışı çalışanların payı yüzde 23,0 oldu. Ayrı bir ölçüm olan katma değer hesabında küçük işletmelerin inşaattaki payı yüzde 75,4’e ulaştı. Bu da küçük işletmelerin sektörün büyümesinde merkezi bir rol oynadığını gösteriyor.

Ticaret, ulaştırma ve dijital hizmetler büyüyor

Hizmetlerde katma değer 831,0 trilyon soma ulaştı ve yüzde 8,9 arttı. Ticaret, konaklama ve yiyecek hizmetleri birlikte 247,1 trilyon som sağladı; bu alanlardaki büyüme yüzde 15,1 oldu. Ulaştırma, depolama, bilgi ve iletişimde katma değer 135,4 trilyon soma çıkarak yüzde 18,1 arttı.

Perakende ticaret hacmi yüzde 19,7 artışla 432,1612 trilyon soma ulaştı. Hacmin yüzde 71,9’u küçük işletmelerin, yüzde 17,8’i büyük işletmelerin, yüzde 10,3’ü örgütlenmemiş ticaretin payına düştü. Ticaretteki katma değer içinde motorlu taşıtlar hariç perakende ticaret yüzde 48,3 ile en büyük faaliyet olmayı sürdürürken, toptan ticaretin payı yüzde 40,1 oldu.

Ulaştırma ve depolama yüzde 16,1 büyüyerek GSYH’nin yüzde 5,0’ını oluşturdu. Sektörün katma değeri içinde kara taşımacılığının payı yüzde 55,0’ten yüzde 57,4’e yükseldi. Destekleyici faaliyetlerin payı yüzde 18,1, hava taşımacılığının yüzde 8,7, demir yolunun yüzde 8,5, boru hatlarının ise yüzde 7,3 oldu.

Bilgi ve iletişim yüzde 21,6 büyüdü. Daha dar kapsamlı bilgi ve iletişim teknolojisi hizmetleri kategorisinde katma değer, 2025’teki 35,8 trilyon ve 2024’teki 23,7 trilyon somdan 45,5 trilyon soma yükseldi. Bu kategorinin sektörel katma değer içindeki payı 2024’te yüzde 2,3 iken 2026’da yüzde 2,7’ye çıktı.

Bilgisayar programlama, danışmanlık ve ilgili faaliyetler, bilgi ve iletişim teknolojisi katma değerinin yüzde 54,0’ını oluşturdu. İletişimin payı yüzde 29,2, veri barındırma, işleme ve web portallarının yüzde 10,0, yazılım yayımcılığının yüzde 4,2, ekipman onarımının ise yüzde 2,6 oldu.

Reklam

GSYH’ye katkı yerine sunulan hizmetlerin değerini ölçen piyasa hizmetleri toplam 1.003,2 trilyon soma ulaştı ve yüzde 16,7 büyüdü. Finansal hizmetler yüzde 22,0, iletişim ve bilgi hizmetleri yüzde 21,4, ticaret hizmetleri ise yüzde 17,4 arttı.

Tarım büyürken ekonomideki payı geriliyor

Tarım, ormancılık ve balıkçılıkta katma değer 261,7 trilyon soma ulaştı ve yüzde 4,6 arttı. Sektör, diğer faaliyetler daha hızlı büyüdüğü için ekonomideki payı gerilemesine rağmen GSYH büyümesine 0,7 puan katkı sağladı.

Tarım, ormancılık ve balıkçılık ürünleri ile hizmetlerinin toplam değeri 465,3467 trilyon som oldu. Bitkisel ve hayvansal üretim, avcılık ve ilgili hizmetler 416,3447 trilyon som, ormancılık 41,2533 trilyon som, balıkçılık ise 7,7487 trilyon som sağladı.

Tahıl üretimi yüzde 16,3, patates yüzde 6,6, kavun ve karpuz yüzde 4,5, sebze ise yüzde 3,6 arttı. Küçük aile işletmelerini de kapsayan dehkan ve hane halkı çiftlikleri, tarımsal üretimin yüzde 62,2’sini gerçekleştirdi. Diğer çiftliklerin payı yüzde 26,7, tarım kuruluşlarının payı ise yüzde 11,0 oldu.

Küçük işletmeler, ana sektörler içindeki en yüksek oranla tarımdaki katma değerin yüzde 93,2’sini oluşturdu. Bu nedenle tarımsal faaliyetlerdeki değişimler, tarımsal üretime hâkim olan küçük ölçekli işletmeleri doğrudan etkiliyor.

Yatırım artarken dış ticaret açığı 13,8 milyar dolara ulaştı

Sabit sermaye yatırımları 584,1542 trilyon soma ulaştı. Bu, bir yıl önceki düzeyin yüzde 120,1’ine, başka bir ifadeyle yüzde 20,1 artışa denk geliyor. Sabit sermaye yatırımları, bina, makine ve ekipman gibi birkaç yıl boyunca kullanılan varlıklara yapılan yatırımları kapsar.

Yatırımların yüzde 63,6’sını doğrudan yabancı yatırımlar ve krediler oluşturdu; bunun yüzde 38,9’u yalnızca doğrudan yabancı yatırımlardan geldi. Hane halkı kaynaklarının payı yüzde 12,3, işletmelerin öz kaynaklarının payı yüzde 11,6 oldu. Özbekistan garantili yabancı kredilerin payı yüzde 6,2, cumhuriyet bütçesinin payı ise yüzde 4,3 olarak kaydedildi.

Dış ticaret hacmi yüzde 6,3 artışla 65,4 milyar dolara ulaştı. İhracat yüzde 5,5 gerileyerek 25,8 milyar dolar olurken, ithalat yüzde 15,7 artışla 39,6 milyar dolara çıktı. İthalattan ihracat çıkarıldığında 13,8 milyar dolarlık dış ticaret açığı ortaya çıkıyor.

Reklam

İthalatın yüzde 32,5’ini, en büyük kalem olan makine ve ulaşım ekipmanları oluşturdu. İmalat ürünlerinin payı yüzde 13,8, kimyasallar ve ilgili ürünlerin payı yüzde 12,1 oldu. İthalat bileşimi, yatırımlardaki artışa paralel olarak ekipman alımlarına da önemli ölçüde harcama yapıldığını gösteriyor.

Yurt içi üretim, ihracat gelirlerinin zayıfladığı ve yurt dışından yapılan alımların arttığı bir dönemde hızlandı. Uluslararası piyasalardan alınan mal ve hizmetlerin değeri, yabancı müşterilere yapılan satışlardan daha hızlı büyürken işletmeler ülke içindeki faaliyetlerini genişletti.

Küçük işletmeler katma değerin yarısından fazlasını sağlıyor

Küçük işletmeler, ekonomik sektörlerdeki toplam katma değerin yüzde 53,8’ine karşılık gelen 904,8 trilyon som üretti. Bu katkının yüzde 46,7’si hizmetlerden, yüzde 27,0’ı tarımdan, yüzde 14,6’sı sanayiden, yüzde 11,7’si inşaattan geldi.

Özbekistan’da 1 Ekim 2026 itibarıyla faal işletme ve kuruluş sayısı 621.100 oldu. Sicilde, çiftlikler ve dehkan hane halkları hariç, 459.100 küçük işletme ve mikro firma yer aldı. İlk dokuz ayda 66.300’ü küçük işletme ve mikro firma olmak üzere 68.500 işletme ve kuruluş faaliyete geçti.

Faaliyetteki 118.860 işletme ve kuruluşla Taşkent en yoğun bölge olurken, onu 59.191 ile Taşkent Bölgesi ve 57.237 ile Semerkant Bölgesi izledi. Faaliyet alanları içinde 170.555 işletmeyle ticaret ilk sırada yer aldı.

Ülkede ayrıca 4.851 ortak girişim ve yabancı yatırımcıların sahip olduğu 17.178 işletme olmak üzere, yabancı sermayeli 22.029 işletme faaliyet gösterdi. Bu işletmelerin varlığı, yerli küçük işletmelerin sağladığı büyük katkıyla birlikte öne çıkıyor.

Gözlemlenemeyen ekonominin payı geriliyor

Gözlemlenemeyen ekonominin GSYH içindeki payı, bir yıl önceki yüzde 23,9’dan yüzde 21,8’e gerileyerek 2,1 puan düştü. Bu istatistik kategorisi, hane halkı ve bireysel faaliyetlerin yanı sıra kayıt dışı ekonomiyi de kapsıyor. İstatistikçiler, bu tahminin düzenli raporlamanın bütünüyle yakalayamadığı ekonomik faaliyetleri de içerdiğini belirtiyor.

Sektörel katma değer içinde gözlemlenemeyen ekonominin en yüksek paya sahip olduğu alan, yüzde 57,6 ile tarım, ormancılık ve balıkçılık oldu. Hizmetlerde bu oran yüzde 23,8, inşaatta yüzde 8,3, sanayide ise yüzde 4,9 olarak kaydedildi. Veriler, üretimin ölçülmesinde istatistiksel tahminlerin hangi alanlarda daha büyük rol oynadığını gösteriyor.

Özbekistan’ın dokuz aylık sonuçları, reel büyümenin hızlandığını, hizmetlerin önemli katkı sağladığını ve yatırımların arttığını ortaya koyuyor. Veriler, bu büyümenin pratikteki farklılıklarına da işaret ediyor: Kişi başına üretim toplam üretimden daha yavaş arttı, tüketici fiyatları yükselmeyi sürdürdü, ihracat gerilerken ithalat arttı.

Öne Çıkanlar

  • GSYH, 2026’nın ocak-eylül döneminde 1.755,5 trilyon soma ulaştı ve reel olarak yüzde 8,3 büyüdü.
  • Hizmetler 4,2 puan katkı sağlayarak toplam GSYH büyümesinin yarısından biraz fazlasını oluşturdu.
  • Sanayi yüzde 8,1, GSYH hesaplamalarına göre inşaat yüzde 12,5, tarım ise yüzde 4,6 büyüdü.
  • Kişi başına GSYH reel olarak yüzde 6,4 artarak 44,6923 milyon soma ulaştı.
  • Sabit sermaye yatırımları yüzde 20,1 artışla 584,1542 trilyon som oldu.
  • İhracat yüzde 5,5 gerilerken ithalat yüzde 15,7 arttı ve 13,8 milyar dolarlık dış ticaret açığı oluştu.
  • Küçük işletmeler sektörel katma değerin yüzde 53,8’ini üretti.
  • Gözlemlenemeyen ekonominin GSYH içindeki payı yüzde 23,9’dan yüzde 21,8’e geriledi.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir