2027’deki liderlik değişimi öncesinde rekor sayıda ihraç
Çin Komünist Partisi, 2022’de seçilen 376 asil ve yedek Merkez Komitesi üyesinden yalnızca 279’unun katıldığı toplantıda 33 üst düzey üyenin ihraç edildiğini doğruladı. İhraç edilenlerin 16’sının asker olması, Devlet Başkanı Xi Jinping’in disiplin kampanyasının silahlı kuvvetlere ne ölçüde nüfuz ettiğini ortaya koydu.
İçindekiler
- 2027’deki liderlik değişimi öncesinde rekor sayıda ihraç
- Boş koltuklar neyi gösteriyor?
- Kimler görevden alındı, neler açıklanmadı?
- İki üyeye düşen askeri komuta
- Zhang Shengmin’in terfisi neden öne çıkıyor?
- Disiplin üst düzey liderliğin çok ötesine uzanıyor
- Denetim, iktidarın devamı ve aksaklıkların bedeli
- Liderlik bu noktaya nasıl geldi?
- Sıradaki mücadele atamalar üzerine
- Öne Çıkanlar
Pekin’de dört gün süren toplantılar 29 Ekim 2026’da sona erdi. Mao Zedong döneminden bu yana Merkez Komitesi’ndeki en yüksek devamsızlık oranının görüldüğü bu genel kurulda, bugüne kadarki en büyük ihraç dalgası onaylandı. Toplantıda ayrıca, Xi’nin parti lideri olarak dördüncü dönem için aday olması beklenen 21. Parti Kongresi’nin 2027’nin ikinci yarısında Pekin’de düzenlenmesi kararlaştırıldı.
İhraç edilenler arasında Merkezi Askeri Komisyonun eski başkan yardımcısı Zhang Youxia, eski Sincan parti sekreteri Ma Xingrui, General Liu Zhenli, eski üst düzey diplomat Liu Jianchao ve eski Sanayi Bakanı Jin Zhuanglong yer aldı. Bu isimlerin görevden alınması, askeri komuta, bölgesel yönetim, diplomasi ve sanayi politikası alanlarındaki kayıpları aynı siyasi hesaplaşmada buluşturdu.
Aynı toplantıda askeri disiplin şefi Zhang Shengmin, partinin daha dar kapsamlı üst düzey liderlik organı olan Politbüro’ya girdi. Artık Politbüro’nun tek askeri üyesi. Çin silahlı kuvvetlerini yöneten Merkezi Askeri Komisyonun üye sayısı, 2022’de atanan yedi kişiden görevdeki iki üyeye, Xi ve Zhang Shengmin’e düştü.
İhraçların, katılımdaki düşüşün ve alışılmadık bir terfinin bir araya gelmesi, bu genel kurulu parti kurallarının rutin biçimde onaylandığı bir toplantının ötesine taşıyor. Xi, kendi soruşturmalarıyla kadroları tekrar tekrar eksilen saflardan yeni bir liderlik kuşağı seçmeye hazırlanırken denetimini sıkılaştırıyor.
Boş koltuklar neyi gösteriyor?
Merkez Komitesi, parti, hükümet ve ordunun üst düzey isimlerini bir araya getiriyor. Asil üyelerin oy hakkı bulunurken yedek üyeler, boşalan koltukların doldurulabileceği bir havuz oluşturuyor. Genel kurul, parti kongreleri arasında Merkez Komitenin tüm üyelerinin katılımıyla yapılan toplantı.
Katılım, Temmuz 2024’teki üçüncü genel kurulda 364’ten Ekim 2025’teki dördüncü genel kurulda 315’e, bu toplantıda ise 279’a geriledi. Son katılım, Temmuz 2024’teki sayının 85 altında; iki yılı biraz aşkın sürede yaklaşık yüzde 23’lük düşüş anlamına geliyor.
Başlangıçtaki 376 üyeye kıyasla son toplantıya katılım 97 kişilik, yani yüzde 25,8’lik bir açık bırakıyor. Devamsızlıkların çoğu tasfiyelerin ardından geldi; diğerlerinin nedeni ise açıklanmadı. Bu nedenle toplantıda resmen onaylanan 33 ihraç, boş kalan toplam koltuk sayısından daha dar bir kategoriyi ifade ediyor.
Toplantı öncesinde Asia Society Policy Institute araştırmacıları, genel kurul ön izlemesinde belirtildiği üzere 291 üyenin katılabileceğini tahmin etmişti. Gerçek katılım bu sayının 12 altında kaldı. Önceki değerlendirme de toplantıyı soruşturmalar, ihraçlar ve kamuoyunun önünden uzun süre kaybolan isimlerin yarattığı bir ortamda ele almıştı.
Kimler görevden alındı, neler açıklanmadı?
Zhang Youxia, daha önce Çin’in en üst rütbeli üniformalı subayı ve Merkezi Askeri Komisyonun kıdemli başkan yardımcısıydı. Ma Xingrui, Sincan’ı parti sekreteri olarak yönetmişti. Her ikisi de Politbüro üyesiydi ve bu son dalgada hedef alınan en güçlü yetkililer arasındaydı.
Liu Zhenli, operasyonların yönetilmesine yardımcı olan ordunun Müşterek Kurmay Departmanının başındaydı. Liu Jianchao, Temmuz 2025’te kamuoyu önünden kaybolan tanınmış bir diplomattı. Jin Zhuanglong ise Çin’in sanayi ve teknoloji gelişiminin yönetiminde merkezi öneme sahip olan sanayi bakanlığı görevini yürütmüştü.
Kamuoyuna açıklanan suçlamalar genel ifadelerden ibaret: ciddi disiplin ve hukuk ihlalleri. İhraç edilen üyeler hakkındaki ayrıntılı suçlamalar açıklanmadı. Partiden ihraç, üyeliği ve siyasi statüyü sona erdiriyor; ceza soruşturmaları ve mahkeme süreçleri ise ayrı aşamalar.
Son onaylarla birlikte Xi’nin üçüncü döneminde görevden alınan Merkez Komitesi üyesi sayısı 51’e ulaştı. Bu sayı ilk döneminde 35, ikinci döneminde ise beşti. Üçüncü dönemi hâlâ devam ediyor. Mevcut sayı, önceki iki dönemin toplamı olan 40’ı şimdiden aşıyor.
İki üyeye düşen askeri komuta
İhraç edilen 33 kişinin neredeyse yarısını 16 asker oluşturuyor. En üst kademede, 2022’de atanan yedi Merkezi Askeri Komisyon üyesinden beşi tasfiye edildi ve ilk komuta grubunun üçte birinden azı görevde kaldı.
Komisyon, Çin silahlı kuvvetlerinin en üstünde yer alıyor ve ordunun Komünist Partiye bağlı olduğu ilkesini uygulamaya geçiriyor. Sorumlulukları askeri strateji, atamalar, teçhizat alımları ve operasyonları kapsıyor. Üyelerinin çoğunun görevden alınması, hem liderlikte boşluklar hem de kurum şemasında boş kadrolar yaratıyor.
Son ihraçlar, Ocak 2026’da duyurulan Zhang ve Liu hakkındaki soruşturmaların ardından geldi. Zhang Youxia’nın düşüşü özellikle dikkat çekiciydi; Xi’yle uzun yıllara dayanan aile bağları vardı, Çin’in Vietnam’la yaşadığı çatışmalarda görev almıştı ve olağan emeklilik yaşını aşmış olmasına rağmen 2022’de yeniden atanmıştı.
Asia Society Policy Institute araştırmacıları Neil Thomas, Lobsang Tsering ve Shengyu Wang, ordudaki tasfiyenin başlı başına ayrı bir kategori oluşturduğunu belirtti. Üst düzey komutanların kaybını, büyüyen bir ordunun etkili biçimde yönetilip yönetilemeyeceği sorusuyla ilişkilendirdiler.
"Çin etkileyici yeni askeri teçhizatları tanıtmaya devam ederken bu durum, kurumsal liderlik ve muharebe hazırlığı konusunda ciddi sorular doğuruyor," diye yazdılar.
Zhang Shengmin’in terfisi neden öne çıkıyor?
Zhang Shengmin’in terfisiyle Politbüro üye sayısı 21’den 22’ye çıktı. Mevcut döneme 24 üyeyle başlayan organın üye sayısı, Ma Xingrui, Zhang Youxia ve 2025’te görevden alınan eski general He Weidong’un ihracıyla azalmıştı. Bu dönemde görevdeki üç Politbüro üyesi ihraç edildi; bu, 1980’den bu yana görülen en yüksek sayı.
Merkezi Askeri Komisyon başkan yardımcıları geleneksel olarak Politbüro’da yer alıyor. Buna rağmen, kongreler arasındaki bir genel kurulda yeni üye eklenmesi alışılmadık bir durum: parti bunu en son 1994’te yapmıştı.
Zhang Shengmin’in kariyeri, operasyonel komutadan çok siyasi çalışmalar ve askeri disiplin üzerine kurulu. Terfisi, deneyimli komutanlar görevden alınırken usulsüzlükleri denetlemekle sorumlu subayı üst düzey siyasi organa taşıyor.
Bu atama, Xi’ye de bir sonraki kongre öncesinde Politbüro’da askeri bir temsilci sağlıyor. Silahlı kuvvetler açısından ise liderliğin yeniden kurulduğu bir dönemde iç denetimin önemini pekiştiriyor.
Disiplin üst düzey liderliğin çok ötesine uzanıyor
Çin’in yolsuzlukla mücadele kurumu, 2026’nın ilk dokuz ayında parti teşkilatının genelinde 680 bin kişinin disipline verildiğini açıkladı. Bu rakam, genel kurulda ihraçları onaylanan Merkez Komitesi üyelerinden çok daha geniş bir kesimi kapsıyor.
Partinin disiplin komisyonundan yetkili Zhang Fuhai, cuma günü düzenlenen bilgilendirme toplantısında Xi’nin 2012’de iktidara gelmesinden bu yana anlamsız formaliteler, bürokratizm, hazcılık ve savurganlıkla ilişkilendirilen davranışlar nedeniyle iki milyondan fazla kişinin disipline verildiğini söyledi.
Bu kategoriler kampanyayı rüşvet almanın ötesine taşıyor. İsrafa yol açan resmi davranışları, bürokratik engelleri ve yararlı sonuç üretmeden çaba tüketen idari rutinleri de kapsıyor. Partinin talepleri, yetkililerin siyasi talimatlara uyup uymadığını da içeriyor.
Xi, ocak ayında kendi çıkarlarının peşinden giderken sadakat ilan eden yetkilileri uyardı. 2026’nın başlarında hastalıklı ağaçların kesilmesi çağrısı yaptı ve yolsuzlukla mücadeleyi sonu olmayan bir yolculuk olarak niteledi. Kamuoyuna verdiği mesaj, partinin yönetme kabiliyetini korumak için tekrar tekrar müdahalede bulunmanın gerekli olduğu yönünde.
Genel kurul bildirisinde, parti otoritesinin zayıfladığı ya da içinin boşaltıldığı durumlarla liderliğin yüzleştiği belirtildi. Bildiride, sıkılaştırılan disiplinin ve Xi’nin pekişen otoritesinin, parti, devlet ve ordudaki usulsüzlükleri düzeltip tehlikeleri gidermeyi sağladığı ifade edildi.
Denetim, iktidarın devamı ve aksaklıkların bedeli
Farklı akademisyenler, on yılı aşkın süredir devam eden kampanyanın neden büyüdüğüne ilişkin farklı açıklamalar sunuyor. Değerlendirmeleri birbiriyle bağlantılı iki soruda kesişiyor: Xi kişisel otoritesini nasıl koruyor ve partinin iktidarda kalmasını nasıl sağlıyor?
Carnegie China’da görev yapan akademisyen Chong Ja Ian, kampanyayı otoriteyi pekiştirme ve sürdürme çabası olarak nitelendirdi. Kampanyanın gelecekteki ölçeğinin büyük ölçüde Xi’nin kendi siyasi güvenliğine ilişkin algısına bağlı olduğunu savundu.
Bu durumda kampanya, yolsuzluğa ilişkin gerçek bir sorundan ziyade Xi’nin kendini ne kadar güvende hissettiğine bağlı olarak sürecek ve genişleyecek.
Londra’daki Tony Blair Enstitüsünde Çin politikaları kıdemli danışmanı olan Ruby Osman ise Xi’nin kalıcı bir parti teşkilatı kurma hedefine daha fazla ağırlık verdi. Osman’a göre Xi, siyasi disiplini uzun vadede korumak için kısa vadeli aksaklıkları göze alıyor.
"Mesele seçkinler arasındaki rakipleri tasfiye etmekten çok, Xi’nin siyasi önceliklerini liderlik dönemleri boyunca sürdürebilecek disiplinli bir sistem kurmak," dedi.
Bu iki yorum pratik bir sorunda kesişiyor. Xi, daha önce terfi ettirdiği kişiler dahil güvenilmez bulduğu yetkilileri görevden alabiliyor; ancak her görevden alma, doldurulması gereken yeni bir kadro yaratıyor. Tekrarlanan görev değişiklikleri, güvenilir ve yetkin isimlerin seçilmesini kampanyanın kendi içindeki temel görevlerden biri hâline getiriyor.
Liderlik bu noktaya nasıl geldi?
Son toplantı, mevcut liderliğin 2022’de atanmasından 2027’de yerine yenisinin hazırlanmasına kadar uzanan süreci tamamlıyor. Soruşturmalar ve görevden almalar biriktikçe katılım da geriledi.
- 2022: Parti, 376 asil ve yedek Merkez Komitesi üyesi seçti; Merkezi Askeri Komisyon yedi üyeyle göreve başladı.
- Temmuz 2024: Üçüncü genel kurula 364 Merkez Komitesi üyesi katıldı.
- Ekim 2025: 2026-2030 kalkınma planını ele alan dördüncü genel kurulda katılım 315’e düştü.
- Ocak 2026: Zhang Youxia ve Liu Zhenli hakkındaki soruşturmalar sonucunda askeri komisyonda görevde Xi ve Zhang Shengmin kaldı.
- 26-29 Ekim 2026: Beşinci genel kurula 279 üye katıldı; 33 ihraç onaylandı ve Zhang Shengmin Politbüro’ya terfi etti.
- 2027’nin ikinci yarısı: 21. Parti Kongresi Pekin’de düzenlenecek.
Gündem, kadro kayıplarıyla birlikte değişti. Ekonomik reform ve kalkınma planlamasına odaklanan toplantıların ardından bu genel kurulda partinin üyelerini nasıl denetlediği, talimatları nasıl uygulattığı ve yetkilileri nasıl seçtiği ele alındı.
Sıradaki mücadele atamalar üzerine
2027 kongresi, Merkez Komiteyi ve üst düzey liderliği yenileyecek. Xi’nin parti liderliği görevini dördüncü dönem de sürdürmesi ve böylece görev süresini Mao’dan bu yana Komünist Çin’in diğer tüm liderlerininkini aşacak şekilde uzatması bekleniyor.
Genel kurul, başarılı genç yetkililerin daha iyi eğitilmesi ve seçilmesi çağrısı yaptı. Asia Society Policy Institute’tan Neil Thomas, izlenmesi gereken alanlardan biri olarak eyalet yönetimlerindeki liderlik kademelerini gösterdi; yükselen isimleri görece genç, teknik eğitimli ve Xi’nin siyasi ağıyla bağlantılı kişiler olarak nitelendirdi.
King’s College London bünyesindeki Lau Çin Enstitüsünün direktörü Kerry Brown, kuşak değişimine dikkat çekti. Xi çevresindeki üst düzey isimlerin daha fazla yetkiyi genç yetkililere devretmeye istekli olup olmayacağını temel bir belirsizlik olarak gördü.
İlerlemek isteyen yetkililer için mesaj hem fırsat hem risk içeriyor. İhraçlar yeni kadrolar açarken, daha önce güven duyulan isimlerin düşüşü siyasi güveni korumanın ne kadar zor olabileceğini gösteriyor. Bir sonraki liderlik seçimi, mevcut kuşağın çok sayıda üyesini görevden alan aynı disiplin mekanizmasının gözetiminde yapılacak.
Çin’in önündeki acil görev somut: üst düzey kadroları doldurmak, askeri ve sivil kurumlarda sürekliliği yeniden sağlamak ve liderliğin taleplerini yetkililerin uygulayabileceği kararlara dönüştürmek. Bir sonraki takvimdeki dönüm noktası, 2027’nin ikinci yarısındaki kongre.
Öne Çıkanlar
- Beşinci genel kurulda, aralarında 16 askerin de bulunduğu 33 kişinin ihracı onaylandı.
- Katılım 279’da kaldı; 2022’de seçilen Merkez Komitesi üyelerinin toplam sayısı 376’ydı.
- İhraç edilenler arasında Zhang Youxia, Ma Xingrui, Liu Zhenli, Liu Jianchao ve Jin Zhuanglong yer aldı.
- 2022’de atanan yedi askeri komisyon üyesinden beşi tasfiye edildi; komisyonda Xi ve Zhang Shengmin kaldı.
- Zhang Shengmin’in Politbüro’ya katılmasıyla üye sayısı 22’ye çıktı.
- 21. Parti Kongresi 2027’nin ikinci yarısında Pekin’de düzenlenecek; Xi’nin dördüncü dönem için aday olması bekleniyor.






