Sınır dışı uçuşları öncesinde koruma çağrısı
Uygun Afganlar için sınır dışı edilmeye karşı korumaları yeniden yürürlüğe koymayı amaçlayan Temsilciler Meclisi dilekçesi, 9 Kasım 2026 itibarıyla 21 imzaya ulaştı. Bu sayı, girişimi destekleyenlerin harekete geçilmesini sağlamak için gereken sayının 197 altında kaldı. Girişim, Trump yönetiminin Pakistan’a uçuşlar planladığı bir dönemde gündeme geldi. Hükümetin mahkeme başvurularında, buradan Afganistan’a devam edecek bir nakil sürecinden söz edildi.
İçindekiler
- Sınır dışı uçuşları öncesinde koruma çağrısı
- Tasarı gerçekte ne vaat ediyor?
- Kimler, ne kadar sürede uygun olabilir?
- 218 imza neden önemli?
- Afganistan TPS’yi nasıl kaybetti?
- İhtilafa yön veren tarihler
- Pakistan güzergâhı neden önemli?
- Geri gönderilme tehlikesiyle kimler karşı karşıya?
- Müttefiklere verilen söz, zorlu bir oylamayla karşı karşıya
- Öne Çıkanlar
Colorado’dan Jason Crow ve California’dan Sam Liccardo adlı iki Demokrat temsilci, 2026 Afganistan TPS Yasası için oylama yapılmasını istiyor. Tasarı, halihazırda ABD’de bulunan ve koşulları karşılayan Afgan vatandaşlarının Geçici Koruma Statüsü’ne (TPS) başvurmasına, ülkede kalmasına ve 1 Temmuz 2029’a kadar yasal olarak çalışmasına imkân tanıyacak.
Acil baskının kaynağı, göçmenlik gözetiminde tutulan yaklaşık 150 Afganı kapsayan sınır dışı etme planları. Louisiana’dan kasım ayının başında yapılması planlanan bir uçuş durduruldu ve bir federal yargıç, 7 Kasım’a kadar Afganistan veya Pakistan’a sınır dışı işlemlerini yasakladı. İç Güvenlik Bakanlığının daha sonraki bir mahkeme başvurusunda, bakanlığın 16 Kasım için planlanan uçuşları gerçekleştirme niyetinde olduğu belirtildi.
Afganistan’da görev yapmış eski bir Ordu Korucusu olan Crow, Amerikan kuvvetlerine yardım eden kişilerin korunmasının ABD’nin sorumluluğu olduğunu savunuyor. Liccardo ise Kongre’deki güç dağılımının değişmesini beklemenin bu kişileri sınır dışı edilme tehlikesiyle karşı karşıya bırakacağını söylüyor.
Dilekçe, oylamaya giden bir yol sunarken tasarı ancak yasalaşırsa koruma sağlayacak. Tasarının Temsilciler Meclisi ve Senatodan geçmesi, ardından başkan tarafından imzalanması gerekiyor. Mahkeme kısıtlamasının süresi dolmuş ve yeni bir uçuş tarihi yaklaşırken yasama takvimi ile sınır dışı işlemlerinin takvimi farklı hızlarda ilerliyor.
Tasarı gerçekte ne vaat ediyor?
H.R. 9899 numaralı Afganistan TPS Yasası’nın resmî metnine göre Afganistan, Göçmenlik ve Vatandaşlık Yasası’nın 244. bölümü uyarınca TPS kapsamına alınmış sayılacak. İlk koruma dönemi, tasarının yasalaştığı tarihte başlayacak ve 1 Temmuz 2029’da sona erecek.
Crow tasarıyı 23 Temmuz 2026’da sundu. Tasarıya Liccardo, Cumhuriyetçi temsilciler Maria Elvira Salazar ve Don Bacon ile Demokrat temsilci Bill Keating de destek verdi. Tasarı, Temsilciler Meclisi Yargı Komitesine havale edildi.
Kongre, ülkelerinde savaş, afet veya geri dönüşü güvensiz kılan başka koşullar bulunan uygun kişilere yönelik TPS’yi 1990’da oluşturdu. TPS, sınır dışı edilmeye karşı geçici koruma ve çalışma iznine erişim sağlıyor. Ülkeler için olağan TPS kapsamı genellikle yenilenebilen sınırlı sürelerle ilan ediliyor; bu tasarı ise kendi bitiş tarihini belirliyor.
TPS kalıcı oturum hakkı vermiyor ve kişiyi otomatik olarak vatandaşlığa götürmüyor. Bu korumaya güvenen Afgan bir çalışan veya ebeveyn için pratik değişiklik, ABD’de yasal olarak kalıp geçimini sağlayabileceği ve uygun olduğu başka göçmenlik başvurularını yapabileceği bir süre tanınması olurdu.
Kimler, ne kadar sürede uygun olabilir?
H.R. 9899, uygunluğu başvuru sahibinin ABD’de bulunmasına ve göçmenlik yasalarının gerektirdiği denetimlere bağlıyor. Başvuru sahiplerinin, tasarının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren kesintisiz olarak ABD’de fiziksel biçimde bulunmuş olması, belirlenmiş usuller doğrultusunda kayıt yaptırması ve geçerli kabul ile uygunluk koşullarını karşılaması gerekecek.
Tasarı, başvuru sahiplerinin biyometrik ve biyografik bilgilerini sunmasını, ayrıca adli sicil ve ulusal güvenlik soruşturmalarından geçmesini öngörüyor. Uygunluk hükümleri, başvuruları Amerikan askerleriyle birlikte görev yapmış ya da daha önce TPS almış kişilerle sınırlamıyor; koşulları karşılayan Afgan vatandaşlarını kapsıyor.
İç Güvenlik Bakanlığının TPS ve buna bağlı çalışma izni başvurularını teslim aldıktan sonra 90 gün içinde karara bağlaması gerekecek. Başvuru sahibine özgü bilgiler ulusal güvenlik kaygısı doğurursa bu süre 150 güne kadar uzatılabilecek. Bakanın, uzatma gerekçesini Temsilciler Meclisi ve Senato Yargı Komitelerine bildirmesi gerekecek.
Başvuru sahipleri başvuru ücretlerinden muafiyet talep edebilecek. Koruma verilen kişiler de acil ve kendi kontrolleri dışındaki zorlayıcı koşullar nedeniyle seyahat etmeleri gerektiğinde, kısa süreli yurt dışı seyahati için önceden izin alabilecek. Bu hükümler ailelerin karşılaştığı iki pratik soruna çözüm getirmeyi amaçlıyor: başvuru masrafı ve ABD dışındaki bir acil duruma müdahale etme ihtiyacı.
218 imza neden önemli?
Crow ve Liccardo, bir tasarının önünü tıkayan komite veya liderliğin onayı olmadan Genel Kurul oylamasına taşınmasını sağlayabilen bir Temsilciler Meclisi usulü olan komiteden çıkarma dilekçesini kullanıyor. Dilekçenin, Temsilciler Meclisinin tamamının çoğunluğunu oluşturan 218 imzaya ulaşması gerekiyor.
9 Kasım’daki toplam, 20 Demokrat ve Nebraska’dan Cumhuriyetçi Bacon’ın imzasından oluşuyordu. Bu 21 imza, gereken sayının onda birinden azdı. Destekçilerin 197 milletvekilinin daha imzasını alması gerekiyordu.
Tasarı, dilekçenin ilk imza sayısının gösterdiğinden daha geniş Cumhuriyetçi desteğe sahip: Florida’dan Salazar, South Carolina’dan Joe Wilson ve Texas’tan Morgan Luttrell da tasarıya destek verdi. California’dan Kevin Kiley de Cumhuriyetçiyken bağımsız olarak görev yapıyor ve tasarıyı destekliyor. Tasarıya destek vermekle dilekçeyi imzalamak ayrı eylemler; ilk imza sayısının destekçi listesinden neden daha düşük olduğunu bu açıklıyor.
Milletvekilleri, dilekçeyi 9 Kasım’da sunmadan önce 1 Ekim’de ilk usul adımını attı. 218 imzaya ulaşılması, tasarının Temsilciler Meclisinde ele alınmasının usul yolunu açacak; tasarının kabulü için ayrıca çoğunluk oyu gerekecek.
Ağustos ayında sunulan Senato versiyonu komiteye havale edilmişti. Demokratlar kasım seçimlerinde her iki kanatta da çoğunluğu elde etti, ancak yeni seçilen Kongre göreve başlayana kadar yasama sorumluluğu görevden ayrılacak Kongrede kalıyor.
Afganistan TPS’yi nasıl kaybetti?
Biden yönetimi, Taliban’ın Ağustos 2021’de yeniden iktidara gelmesinin ardından Mayıs 2022’de Afganistan’ı ilk kez TPS kapsamına aldı. Eylül 2023’te duyurulan uzatma, korumayı 20 Mayıs 2025’e kadar sürdürdü. Trump yönetimi Mayıs 2025’te korumanın sona erdirileceğini duyurdu ve karar aynı yıl 14 Temmuz’da yürürlüğe girdi.
İç Güvenlik Bakanlığı, korumanın sona erdiği sırada yaklaşık 11.700 Afgan vatandaşının TPS sahibi olduğunu tahmin etti. O dönemde İç Güvenlik Bakanı olan Kristi Noem, yönetimin programı geçici amacına döndürdüğünü söyledi ve Afganistan’daki güvenlik koşullarıyla ekonominin geri dönüşlere imkân verecek kadar iyileştiğini savundu.
Sonraki dönemde 8.000’i aşkın Afganın sınır dışı edilme riskiyle karşı karşıya olduğu belirtildi. Bu iki rakam farklı grupları ölçüyor: 11.700, koruma sona erdiğinde TPS sahiplerine ilişkin bakanlık tahminiydi; daha düşük olan rakam ise sonrasında sınır dışı edilme riskiyle karşı karşıya kalan kişileri ifade ediyor.
Başka geçerli bir göçmenlik statüsü veya ayrı bir koruması olan Afganların ülkede kalmak için başka yasal dayanakları bulunabilir. Yalnızca TPS’ye güvenenler ise bu statü sona erdiğinde ülkede kalma ve çalışma dayanaklarını kaybetti.
İhtilafa yön veren tarihler
Girişim, Afganistan’dan çekilme, geçici korumaların sona ermesi ve sınır dışı uçuşlarına ilişkin mevcut mücadele boyunca uzanıyor. Öne çıkan tarihler şöyle:
- Ağustos 2021: Amerikan kuvvetleri çekilirken Taliban yeniden iktidara geldi ve 120.000’den fazla Afgan tahliye edildi.
- Mayıs 2022: Biden yönetimi Afganistan’ı ilk kez TPS kapsamına aldı.
- 14 Temmuz 2025: Trump yönetiminin Afganistan’a yönelik TPS kapsamını sona erdirme kararı yürürlüğe girdi.
- 23 Temmuz 2026: Crow, Temsilciler Meclisi Yargı Komitesine havale edilen H.R. 9899’u sundu.
- 1 Ekim 2026: Crow ve Liccardo, tasarının ele alınmasını zorunlu kılmaya yönelik ilk usul adımını attı.
- 7 Kasım 2026: Afganistan veya Pakistan’a sınır dışı işlemlerine yönelik geçici mahkeme kısıtlaması sona erdi.
- 9 Kasım 2026: Komiteden çıkarma dilekçesi sunuldu ve o gün 21 imza aldı.
- 16 Kasım 2026: DHS, mahkemeye sunduğu başvuruda planlanan sınır dışı uçuşları için bu tarihi belirtti.
- 1 Temmuz 2029: Önerilen yasa kapsamındaki koruma sona erecek.
Tasarının sağlayacağı koruma, yasalaşmasıyla başlayacağı için süresi ne zaman yasalaşacağına bağlı olacak. Milletvekilleri, her başvuru sahibi için üç yıllık koruma garantisi yerine sabit bir bitiş tarihi önerdi.
Pakistan güzergâhı neden önemli?
Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza Dairesinin Texas ve Oklahoma’daki mahkemelere sunduğu başvurularda, kasım ayının ilk haftasında Pakistan’a, ardından Afganistan’a nakli öngören bir uçuş anlatıldı. Human Rights First, yaklaşık 150 Afganı taşıyacak Louisiana’nın Alexandria kentinden bir uçuş planını doğruladı. 66 Demokrat milletvekilinin imzaladığı bir mektupta yönetime uçuşu durdurma çağrısı yapıldı.
ABD Bölge Yargıcı Valerie Caproni, hükümetin o hafta hiçbir sınır dışı işlemi yapılmayacağını bildirmesinin ardından 7 Kasım’a kadar Afganistan veya Pakistan’a sınır dışı işlemlerini yasakladı. Hükümet avukatları mahkemeye, bu dönemde Afganlar için planlanmış ya da kesinleşmiş bir uçuş bulunmadığını söyledi; ancak daha önceki başvurularda planlanmış bir kalkıştan söz edilmişti.
Pakistan, sonraki sınır dışı etme önerisinin hâlâ incelendiğini belirtti. Pakistan ile Afganistan arasındaki ilişkiler kötüleşmiş, önemli sınır kapıları büyük ölçüde kapanmıştı. Afganları kabul etmeye yönelik olası bir anlaşmanın koşulları kamuoyuna açıklanmamıştı.
Taliban Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Abdul Qahar Balkhi, Afganların Pakistan’da yasal oturumları yokken bu ülkeye gönderilmelerinden kaygı duyduğunu dile getirdi. ICE, operasyon güvenliği ve görevlilerin emniyetini gerekçe göstererek gelecekteki uçuşların takvimini, varış noktalarını veya yolcu bilgilerini doğrulamayı reddetti.
Önerilen güzergâh, nihai varış noktasını ihtilafın merkezine taşıdı. 66 milletvekili, yolculuk başka bir ülkeyi kapsasa bile ABD’nin, insanların işkence riskiyle karşılaşacakları bir yere geri gönderilmemesini sağlama yükümlülüğü bulunduğu uyarısında bulundu.
Mektupta şu ifadeler yer aldı:
Uçuşun yol üzerinde durak yapması bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz.
Geri gönderilme tehlikesiyle kimler karşı karşıya?
Sınır dışı edilme riskiyle karşı karşıya olan Afganlar arasında Amerikan kuvvetlerine yardım eden kişiler ve bu kişilerin yakınları bulunuyor. Avukatlar ve hak savunucuları, sınır dışı edilme tehdidi altındaki kişiler arasında kadınların, LGBTİ+ bireylerin ve dinî ve etnik azınlık mensuplarının da yer aldığını belirtti.
Mahkeme kayıtlarında, Taliban savaşçılarının düşmanlarına yardım etmekle suçladıktan sonra alıkoyup dövdüğünü ifade eden eski bir üniversite öğrencisinin davası anlatılıyor. Bir göçmenlik yargıcı, öğrencinin anlattıklarıyla ebeveynlerinin yazılı ifadeleri arasındaki tutarsızlıkları gerekçe göstererek Temmuz 2025’te iltica başvurusunu reddetti. Öğrenci temyizde kendisini temsil etti; Göçmenlik Temyiz Kurulu ise dosyasını değerlendirmeyi kabul etmedi.
Yeniden yerleştirme koalisyonu #AfghanEvac’ın kurucusu ve başkanı Shawn VanDiver, sınır dışı edilmek üzere programa alınan çok sayıda kişinin göçmenlik işlemleri sırasında avukatı olmadığını söyledi. Bazıları rutin ICE randevularının ardından gözaltına alınmıştı ve birçoğu hakkında kesinleşmiş sınır dışı kararları bulunuyordu.
Başka koruma yollarına başvuran Afganlar, yoğun bir göçmenlik sistemiyle karşı karşıya. Bazıları iltica başvurularını sonuçlandırmakta zorlanırken, diğerleri ABD ile birlikte çalışmış ve koşulları karşılayan kişilere sunulan Özel Göçmen Vizesi şartlarını yerine getirmekte güçlük çekti. TPS, bu ayrı yasal süreçler devam ederken uygun başvuru sahiplerine geçici koruma sağlayacak.
Gözaltındakilerin anlattığı risklerin yanı sıra Birleşmiş Milletlerin İran ve Pakistan’dan geri gönderilen Afganlara yönelik kötü muameleyi belgeleyen kayıtları da bulunuyor. Bu belgeler, yılın ilk üç ayında eski Afgan güvenlik güçlerinin en az beş mensubunun öldürüldüğünü de kayda geçirdi.
Müttefiklere verilen söz, zorlu bir oylamayla karşı karşıya
Iraq and Afghanistan Veterans of America, Veterans of Foreign Wars ve Amnesty International USA’nın da aralarında bulunduğu 50’den fazla kuruluş tasarıyı destekliyor. Bu kuruluşların katılımı, göçmenlik konusundaki ihtilafı Amerikan askerî görevi sırasında verilen taahhütlerle ilişkilendiriyor.
Girişime öncülük eden Colorado Demokratı ve eski Ordu Korucusu Crow, bu taahhüdü yaptığı açıklamada şöyle anlattı:
Afgan ortaklarımız, benim gibi Amerikan askerlerini korumaya yardımcı olmak için hayatlarını tehlikeye attı. Yirmi yılı aşkın savaşın ardından onlara sahip çıkacağımıza söz verdik. Bu sözü tutmak hem ahlaki bir zorunluluk hem de ulusal güvenlik açısından gereklilik.
Dilekçeye öncülük eden California Demokratı Liccardo, tehlikenin yeni Kongre toplanmadan harekete geçmeyi gerektirdiğini söyledi:
Bu, Demokratların çoğunluğu devralacağı zamana kadar bekleyemez. Geçici Koruma Statüsü’nü derhâl yeniden yürürlüğe koymalı ve dostlarımızı güvende tutmalıyız.
Yılın başlarında Temsilciler Meclisinde yapılan benzer bir girişim, Cumhuriyetçilerin komiteden çıkarma dilekçesine katılmasıyla Haiti’ye TPS’yi yeniden sağladı; ancak tasarı Senatoda ilerleyemedi. Senato Cumhuriyetçi Konferansı Başkanı Tom Cotton, Biden yönetimi döneminde tahliye edilen Afganlara statü verilmesine yönelik önceki girişimlere karşı çıktı.
Bu nedenle Afganistan tasarısının önünde imza toplamaktan başka da aşılması gereken birkaç aşama var: Temsilciler Meclisinde oylama, Senatonun işlem yapması ve başkanın onayı. Temsilciler Meclisi oylaması için henüz tarih açıklanmadı. Sınır dışı edilme riskiyle karşı karşıya olan aileler için DHS’nin belirttiği en yakın tarih 16 Kasım; tasarıyı destekleyenler ise oylama sürecini başlatmak için gereken imzaları toplamaya çalışıyor.
Öne Çıkanlar
- H.R. 9899, uygun Afganların 1 Temmuz 2029’a kadar TPS’ye başvurmasına imkân tanıyacak.
- Komiteden çıkarma dilekçesi 9 Kasım’da 21 imzaya ulaştı; 218’e erişmek için 197 imza daha gerekiyor.
- Başvuru sahiplerinin ülkede bulunma ve uygunluk koşullarını karşılaması, ayrıca güvenlik soruşturmalarından geçmesi gerekecek.
- Afganistan’ın önceki TPS kapsamı 14 Temmuz 2025’te sona erdi; o sırada yaklaşık 11.700 kişi bu statüye sahipti.
- Afganistan veya Pakistan’a sınır dışı işlemlerini yasaklayan mahkeme kısıtlaması 7 Kasım’da sona erdi; DHS daha sonra planlanan uçuşlar için 16 Kasım tarihini belirtti.
- Tasarının koruma sağlayabilmesi için Temsilciler Meclisi ve Senatodan geçmesi, ardından başkan tarafından imzalanması gerekiyor.






