Endonezya’daki Duman Binlerce Kişiyi Tedaviye Yöneltti; Palangkaraya’da Aileler Temiz Hava Arıyor

9 dakikalık okuma
Indonesia Haze Sends Thousands for Treatment as Palangkaraya Families Seek Safe Air

Hastalar gelmeye devam ederken bir doktor nefes almakta zorlanıyor

Endonezya Sağlık Bakanlığı, 14 Ekim’de yaptığı açıklamada 18 Ağustos ile 13 Ekim arasında 280 binden fazla kişinin solunum sorunları yaşadığının kayda geçtiğini bildirdi. Aylar süren orman yangınları Palangkaraya’yı dumana boğarken, komşu Timor-Leste ülke genelindeki okulları üç günlüğüne kapattı.

İçindekiler
  1. Hastalar gelmeye devam ederken bir doktor nefes almakta zorlanıyor
  2. Solunum sorunlarına ilişkin veriler ne gösteriyor?
  3. Ebeveynler çocukların tedavi edilebileceği barınaklar istiyor
  4. Açık havada çalışanlar duman ile gelir kaybı arasında kalıyor
  5. Duman, Güneydoğu Asya’daki kent siluetlerini görünmez kılıyor
  6. Timor-Leste okulları üç günlüğüne kapatıyor
  7. Kuru turbalıklar yangınları yer altında besliyor
  8. Endonezya kuru buz denemesi planlarken itfaiyeciler çalışmayı sürdürüyor
  9. Krizin sonraki aşamasını şekillendiren tarihler
  10. Öne Çıkanlar

Borneo’daki Orta Kalimantan eyaletinin başkenti Palangkaraya’da görüş mesafesi 15 Ekim Perşembe günü birkaç düzine metreye kadar düştü. Talawang dönel kavşağı ve yakındaki bir heykel pusun içinden zar zor seçilebiliyordu. Çarşamba günü koyu turuncuya dönen gökyüzü, ertesi gün kirli sarı rengini korudu.

Bir devlet kliniğinde 28 yaşındaki doktor Irvan Maulana, kendi hastalığından bildiği belirtileri yaşayan kişileri tedavi ediyordu. Öksürmesine ve nefes almakta zorlanmasına rağmen çalışmayı sürdürdüğünü anlattı:

Ben de hastayım, nefes darlığı çekiyorum, öksürüyorum ama bakım hizmeti vermem gerektiği için... devam ediyorum,

Sumatra, Kalimantan ve Papua genelinde yüz binlerce hektarlık orman ve plantasyon yandı. Duman Malezya, Singapur, Filipinler ve Timor-Leste’ye yayılarak uzun süredir devam eden Endonezya yangınlarını bölgesel bir sağlık krizine dönüştürdü.

Yangınlara en yakın bölgelerde yaşayan aileler için acil sorun, nefes alabilecekleri bir yer bulmak. Duman evlere kadar ulaşıyor, haneler gelir elde etmek zorunda olduğu için açık havada çalışmayı sürdürüyor ve ebeveynler çocuklarını acil servise götürmek için hazır beklediklerini anlatıyor. Talepler artık gıda yardımının ötesine geçerek daha temiz havaya sahip barınakları, oksijeni ve sağlık personelini de kapsıyor.

Solunum sorunlarına ilişkin veriler ne gösteriyor?

Endonezya Sağlık Bakanlığı, 13 Ekim’de sona eren dönemde solunum sorunu yaşayan 280 binden fazla kişiyi kayda geçirdi. Tedavi için başvurmadan belirti yaşayan çok sayıda kişi olduğu tahmin ediliyor; bu da klinik ve hastanelerin karşılaştığı tablonun yalnızca bir bölümünü yansıtıyor.

Reklam

Irvan, genel kliniğe yetişkinlerin ve yaşlıların daha sık gelmeye başladığını söyledi. Öksürük, nezle, burun ve boğazda balgam ile boğaz ağrısından söz ederek çocukların ve yaşlı hastaların dumana karşı özellikle hassas olduğunu belirtti.

Duman, akciğerlerin derinliklerine kadar ilerleyebilen çok küçük parçacıklar içeriyor. Bunların bazıları PM2.5 olarak adlandırılıyor; yani çapları 2,5 mikrometreyi aşmayan parçacıklar. Bu kirli havayı solumak solunum yollarını tahriş edebiliyor ve mevcut solunum sorunlarını ağırlaştırabiliyor. Bu da dumana maruz kalmanın çocuklar, yaşlılar ve astım hastaları için neden özellikle zor olabileceğini açıklamaya yardımcı oluyor.

Endonezya, eylül ayındaki sağlık acil durumu sırasında, temmuz ve ağustos aylarında arazi ve orman yangınlarıyla bağlantılı 50.891 akut solunum yolu enfeksiyonu vakası kaydetmişti. Bu vakaların 12 binden fazlası beş yaşından küçük çocuklardı. Önceki veriler farklı bir dönemi ve daha dar kapsamlı bir hastalık kategorisini kapsıyordu. Bakanlığın son sayımı ise 18 Ağustos ile 13 Ekim arasında kayda geçen solunum sorunlarını içeriyor.

Ebeveynler çocukların tedavi edilebileceği barınaklar istiyor

30 yaşındaki güvenlik görevlisi Dea Otavia, nefes almak ağrılı hâle geldiği için kızını kliniğe götürdü. Dumanın sokakları kapladığı gibi ailelerinin evine de girdiğini anlattı:

Nefes alırken canının yandığını söylüyor,

Dea, pus nedeniyle ailesinin kaçabileceği bir yer kalmadığını söyledi:

İnsan gerçekten nefessiz kalıyor, özellikle de böyle günlerde. Evin içine de giriyor. Rahatça nefes alabileceğimiz bir yer yok.

Zikri Yanto bebeğini kliniğe getirmişti. Dört yaşındaki çocuğu da hastaydı; baş ağrısı ve halsizlikten şikâyet ediyordu. Çalışmakla, çocuğunun yardıma ihtiyaç duyduğu anda yanında olmak arasında sürekli denge kurmaya çalışıyordu.

Zikri, evden aldığı acil telefonları şöyle anlattı:

Çalışırken bir yandan da tetikteyim. Bazen eşim aniden arayıp çocuğu acile götürmemiz gerektiğini söylüyor.

Hükümetten pirinç ve temel ihtiyaç malzemelerinden fazlasını sağlamasını istedi. Önerisi, pusun etkisinden korunan; oksijen, hemşire ve hasta çocuklara bakım verecek donanıma sahip güvenli barınaklar kurulmasıydı. Gıda yardımı, hanelerin bu aksaklıklarla baş etmesine yardımcı oluyor; Zikri’nin talebi ise çocukların nefes alıp tedavi görebileceği bir yere duyulan ayrı ihtiyaca işaret ediyor.

Reklam

Açık havada çalışanlar duman ile gelir kaybı arasında kalıyor

Tek isim kullanan motosiklet taksi şoförü Heri, dört aydır pusun içinde çalışmakta zorlandığını söyledi. İşi onu açık havada tutuyor; kendini korumaya çalışmasına rağmen duman ve yanmış döküntüler gözlerini tahriş ediyordu.

Heri, son günlerdeki yoğun pus sırasında koşulları şöyle anlattı:

Son birkaç gündür duman çok yoğun. Açık havada çalıştığım için maske taksam da onu solumak zorunda kalıyorum,

Gözlerdeki yanmaya, görüş mesafesinin birkaç düzine metreye inmesinin şehri dolaşmayı zorlaştırması da eklendi. Sürücülerin yollarını bulmasına normalde yardımcı olan yollar ve işaret noktaları dumanın içinde kayboldu.

Heri, işi bırakmanın ihtiyaç duyduğu parayı kaybetmesi anlamına geleceğini söyledi:

Çalışmak zorundayım ve dört aydır pusun içinde mücadele ediyorum. Çalışmazsam para kazanamam. Herkes bu yoğun dumana karşı mücadele etmek zorunda.

Heri’nin yaşadıkları ve Irvan’ın anlattıkları, gündelik işler sırasında dumana maruz kalmanın sürdüğünü gösteriyor. Ulaşım çalışanları yollarda kalıyor, sağlık personeli hastaları görmeye devam ediyor, ebeveynler ise hava onları hasta ederken çocuklarını kliniğe götürüyor.

Duman, Güneydoğu Asya’daki kent siluetlerini görünmez kılıyor

Singapur’daki Marina Bay Sands kompleksi pusun içinde neredeyse görünmez hâle gelirken yollar, köprüler ve geçen araçlar dumanla örtüldü. Kirlilik, yangınların sürdüğü ormanların, plantasyonların ve turbalıkların çok ötesine taşındı.

IQAir’in perşembe günü en kirli büyük kentler sıralamasında Kuala Lumpur ilk sırada, Singapur ikinci sırada yer aldı; Medan ve Cakarta da onları yakından izledi. Sıralama, aynı acil durum sırasında kötü hava kalitesinin birden fazla kent merkezine yayıldığını ortaya koydu.

Pus Malezya, Filipinler ve Timor-Leste’ye de ulaştı. Rüzgâr dumanı sınırların ötesine taşıyarak alevlerden yüzlerce kilometre uzaktaki insanları etkiliyor ve Endonezya dışındaki hükümetleri okullar ve halk sağlığı konusunda karar almaya zorluyor.

Palangkaraya, krize en yakın yerlerden biri olmayı sürdürüyor. Kentteki işaret noktalarının gözden kaybolmasıyla Singapur’un dumanla örtülen siluetinin yan yana gelmesi, dumanın coğrafi erişimini gösterirken klinikte anlatılanlar bunun insanlar üzerindeki doğrudan etkisini ortaya koyuyor.

Reklam

Timor-Leste okulları üç günlüğüne kapatıyor

Timor-Leste hükümeti, ülke genelindeki okulların kapatılacağını 14 Ekim Çarşamba günü duyurdu. Uygulama ertesi gün başlayacak ve üç gün sürecekti. Yetkililer, kararın öğrencileri, öğretmenleri ve eğitim topluluğunun diğer üyelerini korumayı amaçladığını söyledi.

Ailelere çocuklarını kapalı alanlarda tutmaları tavsiye edildi, halka ise dışarıda maske takmaları çağrısı yapıldı. Dili’de gökyüzü sarıya dönmüşken birçok kişi yüzünü kapatarak dolaşmayı sürdürdü.

Dili’de yaşayan 30 yaşındaki ebe Midwife Sonya da Costa Soares, güneşi görünmez kılan yoğun kirliliği şöyle anlattı:

Güneşi göremiyoruz, kirlilik çok yoğun,

Çocuğu okula gidecek yaşta olmamasına rağmen Sonya, okulların kapatılmasını çocukları koruyan bir önlem olarak memnuniyetle karşıladı. Kızı Febrianti ortaokuldan eve gönderilen Felicidade Alves dos Santos Martins, dumanın Dili’yi ve çevredeki dağları kapladığını söyledi. Bölge sakinleri, haftanın başında koşulların daha da kötü olduğunu belirtti.

St. Ignatius Loyola Koleji’nde okuyan 18 yaşındaki Vitaliano da Costa Calapes yaklaşan sınavlara hazırlanıyordu. Derslerin normale dönebilmesi için önümüzdeki günlerde kirliliğin azalmasını umduğunu söyledi. Öğrenciler için acil durum, hazırlıkların sürmesi gereken bir dönemde dersleri aksattı.

Kuru turbalıklar yangınları yer altında besliyor

Endonezya’da kurak mevsimde yangınlar sık görülüyor. Bu yılki güçlü El Niño kuraklığa yol açtı, bitki örtüsünü kuruttu ve yangınların kontrolünü zorlaştırdı. El Niño, tropikal Pasifik Okyanusu’ndaki bir ısınma düzenidir. Okyanustan çok daha geniş alanlardaki hava koşullarını değiştirir ve Güneydoğu Asya’nın bazı bölgelerinde yağışları çoğu zaman azaltır.

Ormansızlaşma ve tarım amacıyla turbalıkların kurutulması da arazileri yangınlara daha açık hâle getirdi. Turba, ıslak zeminde biriken, kısmen ayrışmış bitki materyalidir. Zemin suya doymuş kaldığında yanması çok daha zordur. Drenaj bu korumayı ortadan kaldırır ve turbanın kendisini yakıta dönüştürür.

Turba yangınları yer altında ilerleyebildiğinden bulmaları ve tamamen söndürmeleri zordur. Kalimantan’daki yer altı turba yangınlarıyla mücadele eden gönüllüler toprağı kazıp gömülü kanallara su pompalıyor. Görünür alevler söndükten günler sonra yangının yeniden başlayabileceğini biliyorlar.

Reklam

Copernicus Atmosfer İzleme Servisi’nde kıdemli bilim insanı olan Mark Parrington, yangınlardan kaynaklanan tahmini toplam emisyonların 2015’te ulaşılan seviyelerin altında kaldığını söyledi. Yangın mevsiminin önünde hâlâ birkaç hafta olduğunu da belirterek mevcut kirliliği şöyle niteledi:

hava kalitesi üzerindeki etkiler çok şiddetli ve uzun süreli oldu.

Emisyonlar, yangınlardan zaman içinde salınan kirliliği ölçüyor. İnsanların soluduğu hava ise dumanın nereye taşındığına ve bir yerleşim yerinin üzerinde ne kadar kaldığına da bağlı. Toplam emisyon tahmini 2015 seviyesinin altında olsa da Palangkaraya dumana uzun süre maruz kalmayı sürdürüyor.

Endonezya kuru buz denemesi planlarken itfaiyeciler çalışmayı sürdürüyor

Endonezya hükümeti, yangınlarla on binlerce personelin mücadele ettiğini söylüyor. Operasyon, kurak mevsimin ağırlaştığı sırada yaklaşık 50 bin itfaiyeci ve afet müdahale görevlisinin onlarca helikopter desteğiyle seferber edildiği ağustos ayındaki yangınla mücadele konuşlandırmasının devamı niteliğinde.

Baş güvenlik bakanı Dudung Abdurachman çarşamba günü, dumanı dağıtma girişimi kapsamında perşembe günü Güney Sumatra’nın bazı bölgelerine kuru buz bırakmayı planladıklarını duyurdu. Kuru buz, karbondioksitin katı hâlidir.

Dudung, deneme başarılı olursa yöntemin başka yerlerde de kullanılmasının değerlendirileceğini söyledi:

Allah’ın izniyle başarılı olursa diğer önemli bölgelerde de sürdüreceğiz,

Perşembe günkü operasyonlara ilişkin haberlerde planlanan denemenin sonucu henüz açıklanmadı. Öneri, pusun dağıtılmasına yönelik; ekipler ise yüzeyin altındaki yanan turba dâhil, dumana yol açan yangınları söndürme göreviyle karşı karşıya.

Yerel halkın talepleri de yangınla mücadele çabalarının ötesine uzanıyor. Zikri’nin tıbbi barınak çağrısı dumana maruz kalınırken korunma ihtiyacına, Irvan’ın kliniğiyse hâlihazırda hastalanmış kişilerin tedavi edilmesi gereğine işaret ediyor. Ekipler alevleri kontrol altına almaya çalışırken her iki ihtiyaç da sürüyor.

Krizin sonraki aşamasını şekillendiren tarihler

Sağlık acil durumu aylardır sürüyor. Tedavi başvurularına ilişkin son veriler, okul kapatma kararları ve dumanı dağıtma denemesi planı birkaç gün içinde peş peşe geldi. Hükümetin hazırlıkları ve müdahalesi de bir dava kapsamında inceleniyor.

  • 18 Ağustos-13 Ekim: Endonezya Sağlık Bakanlığı, solunum sorunu yaşayan 280 binden fazla kişiyi kayda geçirdi.
  • 14 Ekim: Bakanlık sağlık verisini açıkladı, Timor-Leste okulların kapatılacağını duyurdu ve Dudung kuru buz operasyonunun planlandığını bildirdi.
  • 15 Ekim: Timor-Leste’de üç günlük okul tatili başladı; Palangkaraya ve bölgedeki diğer kentlerde yoğun pus etkisini sürdürdü.
  • 21 Ekim: Endonezya’nın orman yangınlarına müdahalesine ilişkin davadaki duruşmaların Pontianak’ta yeniden başlaması planlanıyor.
Reklam

Yerli halk temsilcileri ve sivil toplum grupları, ulusal afet ilanı, daha güçlü önleme önlemleri ve savunmasız topluluklara sağlık hizmeti sağlanması talebiyle Batı Kalimantan’da yangınlara müdahaleye ilişkin davayı açtı. Davacılar, yetkililerin önceden tahmin edilen uzun süreli kuraklığa yeterince hazırlıklı olmadığını öne sürüyor.

Bir sonraki duruşma, bu anlaşmazlık için acil durumun ötesine uzanan bir tarih belirliyor. Palangkaraya’daki aileler ise daha acil ihtiyaçlara odaklanmış durumda: tedavi, gelir ve dumandan kaçabilecekleri bir yer. Dea’nın güneşi göremediklerine ilişkin sözleri, pusun gündelik yaşama ne denli nüfuz ettiğini gösteriyor.

Öne Çıkanlar

  • Endonezya Sağlık Bakanlığı, 18 Ağustos ile 13 Ekim arasında solunum sorunu yaşayan 280 binden fazla kişiyi kayda geçirdi.
  • Palangkaraya’da görüş mesafesi birkaç düzine metreye kadar düşerken bölge sakinleri öksürükten, nefes alırken duyulan ağrıdan ve evlere giren dumandan söz etti.
  • Timor-Leste, 15 Ekim’den itibaren ülke genelindeki okulları üç günlüğüne kapattı ve ailelere çocuklarını kapalı alanlarda tutmalarını tavsiye etti.
  • Endonezya’nın birçok bölgesinde yangınlar sürerken duman Malezya, Singapur, Filipinler ve Timor-Leste’ye ulaştı.
  • Endonezya on binlerce personeli görevlendirdi ve pusun dağılması için Güney Sumatra’da kuru buz denemesi planladı.
  • Aileler daha temiz havaya ve tıbbi bakıma sahip barınaklar talep ederken hükümetin müdahalesine ilişkin davanın 21 Ekim’de yeniden görülmesi planlanıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir