El Nino Yangınları, Kuraklığı ve Bölgesel Dumanı Körüklerken Endonezya Yaklaşık 50 Bin Personeli Görevlendirdi

10 dakikalık okuma
El Nino Yangınları, Kuraklığı ve Bölgesel Dumanı Körüklerken Endonezya Yaklaşık 50 Bin Personeli Görevlendirdi

En kurak aylar öncesinde yangın tehlikesi büyüyor

Şiddetli kurak mevsimin ormanları, tarım alanlarını, su kaynaklarını ve halk sağlığını tehdit etmesi üzerine, onlarca helikopterin desteğiyle yaklaşık 50 bin itfaiyeci ve afet personeli Endonezya genelindeki orman yangınlarıyla mücadele ediyor. Endonezya Orman Bakanlığına göre Ocak-Haziran 2026 arasında 107 bin hektardan fazla orman ve arazi yandı; bu, 2023 yılının tamamında yanan alanın iki katı.

İçindekiler
  1. En kurak aylar öncesinde yangın tehlikesi büyüyor
  2. Alevler seyir noktasına yaklaşırken Bromo Dağı parkı kapatıldı
  3. Yer altındaki turba yangınları müdahaleyi zorlaştırıyor
  4. Geçmiş yangın mevsimleri, kurutulan arazilerle ilgili kaygıları açıklıyor
  5. El Nino kurak mevsimi nasıl şiddetlendiriyor?
  6. Mevcut koşullarda bulut tohumlama neden işe yaramıyor?
  7. Kuraklıkla mücadele çiftliklere ve hanelere uzanıyor
  8. Duman Malezya’ya ulaşıyor, sağlık riskleri büyüyor
  9. Önlemede arazi kullanımına ilişkin kararlar belirleyici
  10. Bilinmesi Gerekenler

11 Ağustos itibarıyla acil durum, Doğu Cava’daki otlaklardan Sumatra ve Borneo’daki turbalıklara kadar uzanıyor. Duman, Endonezya’daki yerleşimleri ve komşu Malezya’nın bazı bölgelerindeki hava kalitesini etkiliyor. Uygun bulutların bulunmaması nedeniyle yetkililer, yangından etkilenen bölgelere yağmur getirmek için bulut tohumlama yöntemini kullanamadı.

Endonezya Siyasi ve Güvenlik İşlerinden Sorumlu Koordinasyon Bakanı Djamari Chaniago, El Nino koşullarının şiddetlenmesinin kurak mevsimin en yoğun döneminde orman ve arazi yangını tehlikesini artırdığını söyledi. Bitki örtüsünün daha da kuruması ve rüzgârın alevlerin yayılmasını kolaylaştırmasıyla ağustos ve eylül aylarının en tehlikeli koşulları beraberinde getirmesi bekleniyor.

Hükümet aynı anda birbiriyle bağlantılı birçok sorunla karşı karşıya. Yangın ekiplerinin yanan alanları söndürmek için suya, çiftçilerin ürünlerini yaşatmak için suya, yerel toplulukların ise içme ve temizlik için güvenilir su kaynaklarına ihtiyacı var. Kuraklık bu üç ihtiyacın tümünü zorlarken duman da sağlığa yönelik başka bir tehdit oluşturuyor.

Alevler seyir noktasına yaklaşırken Bromo Dağı parkı kapatıldı

En çok dikkat çeken yangının yaşandığı Doğu Cava’daki Bromo Tengger Semeru Ulusal Parkı’nda yaklaşık 743 hektar alan yandı. Alevler kuru otlakları, diğer bitki örtüsünü ve koruma altındaki Edelweiss çiçeklerini yok ederek Bromo Dağı’na bakan, iyi bilinen bir seyir noktası olan Penanjakan’a doğru yayıldı.

Park yetkilileri turistleri, çalışanları ve yakındaki toplulukları korumak amacıyla alanı ikinci bir duyuruya kadar ziyaretçilere kapattı. Yaralanma veya binaların tahliye edilmesi yönünde bir bildirim yapılmadı. Kuru bitki örtüsü ve rüzgârın yangının hızla yayılmasına yol açabileceği bölgeye ziyaretçi girişinin durdurulmasıyla risk azaltılıyor.

Reklam

Yer altındaki turba yangınları müdahaleyi zorlaştırıyor

İtfaiyeciler Riau, Jambi ve Güney Sumatra’nın yanı sıra Orta Kalimantan ve Güney Kalimantan’da da çalışıyor. Sumatra ve Borneo genelinde geniş turbalık alanlar yanıyor. Jambi’de üç yangın söndürme helikopterinin desteğiyle binlerce personel görevlendirildi.

Turba, suya doymuş toprakta yüzyıllar boyunca biriken, kısmen çürümüş bitki materyalidir. Sıradan mineral topraklardan çok daha fazla karbon tutabilir. Turbalıklar plantasyon veya tarım için kurutulduğunda toprak son derece yanıcı hâle gelir; yangın hem üstteki bitki örtüsünü hem de yer altındaki materyali tüketebilir.

Turba yangını yüzeyin altından ilerleyerek haftalarca ya da aylarca sürebilir. İtfaiyeciler görünür alevleri kontrol altına alsa bile yanan materyal yer altında, olağan yangın söndürme çalışmalarında kullanılan suyun ulaşamayacağı bir yerde kalabilir. Bu gizli yangınları bulup tamamen söndürmek müdahaleyi özellikle güçleştiriyor.

Jambi’de derin turba tabakası, sınırlı su kaynakları, kuvvetli rüzgârlar ve ulaşım güçlüğü çalışmaları zorlaştırıyor. Ekipler hem yangının kendisiyle hem de ihtiyaç duyulan bölgelere yeterli su ulaştırmanın güçlüğüyle mücadele etmek zorunda.

Çevre örgütleri, arazi dönüşümünün tehlikeyi artırdığını söylüyor. Orta Kalimantan’da pirinç ekimi de dâhil olmak üzere gıda üretimi için hedeflenen turbalık alanlar bulunuyor. Endonezya’nın en büyük çevre örgütü Walhi’den Janang Palanungkai, kurutulmuş turbalıklarda tarımın geçmişteki kalkınma projelerinde yapılan hataları tekrarlayabileceği uyarısında bulundu.

Palanungkai, özellikle kaygı yaratan faaliyeti şöyle anlattı:

En çok kaygı duyduğumuz konu, turbalıklarda yürütülen çeltik ekimi faaliyeti, dedi Janang Palanungkai.

Bu uyarı, acil yangın söndürme çalışmalarını arazi kullanımına ilişkin kararlarla ilişkilendiriyor. Turbanın kurutulması, tarla veya plantasyonun altındaki koşulları değiştirerek normalde nemli kalan materyali şiddetli kurak mevsimde yanmaya daha açık hâle getiriyor.

Reklam

Geçmiş yangın mevsimleri, kurutulan arazilerle ilgili kaygıları açıklıyor

Orta Kalimantan’daki eski Mega Pirinç Projesi, turbalıkların geliştirilmesine ilişkin kaygıların odağında yer almaya devam ediyor. 1990’larda açılan büyük kanallar turba kubbelerini kuruttu ve araziyi 1997-1998’deki güçlü El Nino sırasında yangınlara çok daha açık hâle getirdi. Çevre örgütleri, plantasyon imtiyazları ve arazi temizliği üzerindeki denetimin zayıf olmasının yangın riskini artırmayı sürdürdüğünü söylüyor.

Endonezya’nın geçmişteki yangın acil durumları, zararın yanan alanın ötesine nasıl yayılabileceğini gösteriyor. 1997-1998 yangınları ormanlara, turbalıklara ve halk sağlığına kalıcı zarar verdi. 2015’te çıkan yangınlar Endonezya, Malezya ve Singapur genelinde yoğun dumana yol açtı ve yüz binlerce solunum yolu enfeksiyonuna neden oldu.

Geçmişteki arazi değişiklikleriyle bugünkü acil durum arasındaki bağlantı şöyle:

  • 1990’larda Mega Pirinç Projesi için açılan kanallar, Orta Kalimantan’daki turba kubbelerini kuruttu.
  • 1997-1998’deki güçlü El Nino sırasında savunmasız araziler yandı; ormanlar, turbalıklar ve sağlık üzerinde kalıcı zarar oluştu.
  • 2015’te yayılan yangın dumanı Endonezya, Malezya ve Singapur’u etkiledi ve yüz binlerce solunum yolu enfeksiyonuna neden oldu.
  • Ocak-Haziran 2026 arasında ülke genelinde 107 bin hektardan fazla alan yandı.
  • Yetkililer, 11 Ağustos itibarıyla en tehlikeli yangın koşullarının ağustos ve eylül aylarında görülmesini bekliyor.

El Nino kurak mevsimi nasıl şiddetlendiriyor?

El Nino, Ekvatoral Pasifik’teki yüzey sularının birkaç ay boyunca olağan dışı derecede sıcak kalmasıyla ortaya çıkar. Bu ısınma, dünya genelindeki hava basıncını, rüzgârları ve yağış düzenlerini bozar. Endonezya ve Güneydoğu Asya’nın büyük bölümü, bu olay sırasında genellikle daha az yağış alır ve daha yüksek sıcaklıklar yaşar.

Endonezya Meteoroloji, Klimatoloji ve Jeofizik Kurumu (BMKG), 2026’daki kurak mevsimin olağandan daha uzun ve şiddetli olacağı uyarısında bulundu. Bazı bölgelerde yağış ayda 20 milimetrenin altına düşebilir. Cava, Bali, Nusa Tenggara, Sumatra’nın güneyi ve Papua’nın güneyi dâhil güney bölgeleri özellikle büyük baskı altında.

Reklam

Tahminler, olayın ulaşabileceği şiddet konusunda farklılık gösteriyor. Bazı öngörüler orta veya güçlü bir El Nino’ya işaret ederken ABD’li tahminciler, olayın çok güçlü hâle gelebileceği ihtimalini de belirtiyor. Olağanüstü güçlü bir olay için zaman zaman gayriresmî olarak Godzilla El Nino ifadesi kullanılıyor; bilimsel sınıflandırmalar ise olayın şiddetine dayanıyor.

Hint Okyanusu Dipolü’nün pozitif evresi, Endonezya’daki yağışları daha da azaltabilir. Bu, El Nino ile birlikte etkili olabilen başka bir iklim düzenidir. Tarihî yangın mevsimleri, bu iki olayın aynı dönemde yaşandığı zamanlarda sıklıkla daha şiddetli geçti; kuraklığa zaten açık araziler üzerindeki baskı arttı.

Dünya Meteoroloji Örgütü, 2026 El Nino’sunun hava koşullarını Endonezya’nın çok ötesinde etkileyeceği uyarısında bulundu. Örgüt, birçok kara bölgesinde sıcaklıkların yükseleceğini; sıcak hava dalgaları, kuraklık ve sel risklerinin artacağını öngörüyor.

Dünya Meteoroloji Örgütü Genel Sekreteri Celeste Saulo, tahminlerin ardından savunmasız toplulukları koruyacak adımlar atılması gerektiğini söyledi:

Tahminler tek başına tehlikeleri önlemez; bunu insanlar yapar, dedi Celeste Saulo.

Mevcut koşullarda bulut tohumlama neden işe yaramıyor?

Yetkililer, yangından etkilenen bölgelere yağmur getirmek için yaygın olarak bulut tohumlama adı verilen hava modifikasyonu yöntemini değerlendirdi. Bu süreçte uygun bulutlara tuz gibi parçacıklar salınarak su damlacıklarının veya buz kristallerinin oluşması ve yağmur olarak düşmesi sağlanıyor.

Bilimsel izleme çalışmaları, en kritik dönem boyunca tohumlamaya uygun yağmur bulutlarının bulunmadığını gösterdi. Orman Bakanı Raja Juli Antoni, bu nedenle ekiplerin uçaklardan su bırakma operasyonlarına ve yerde çalışan ekiplere dayandığını söyledi.

Bulut tohumlama için yeterli nem içeren ve atmosferik yapısı uygun bulutlar gerekiyor. Gökyüzü açık olduğunda veya bulutlar uygun olmadığında bu yöntem, itfaiyecilerin ihtiyaç duyduğu yağmuru sağlayamaz. Şiddetli kurak mevsimde ekipler yangın şeritleri açmak, su pompalamak ve alevlere havadan müdahale etmek zorunda kalabilir.

Yetkililer, yeni yangınları başlatabilecek davranışlardan kaçınmaları için halka çağrıda bulunuyor. Atılan sigara izmaritleri, gözetimsiz bırakılan yemek ateşleri ve yakarak arazi temizleme, kuru otları veya bozulmuş turba alanlarını hızla tutuşturabilir. Malezya yakınlarındaki ve komşu bölgelerdeki eyaletlerde devriye, sıcak nokta takibi ve erken uyarı çalışmaları da yoğunlaştırılıyor.

Reklam

Kuraklıkla mücadele çiftliklere ve hanelere uzanıyor

Endonezya Bayındırlık Bakanlığı, 492 noktada kuraklıkla mücadele çalışması yürüttü. 442 noktadaki çalışmalar tamamlanırken 50 noktada faaliyetler sürüyor. Müdahalelerle 22 bin 210 hektar çeltik tarlası korundu ve 155 bin 228 kişiye temiz su sağlandı.

Bu çalışmaların çoğu Cava’da yürütülüyor. Adadaki destek 305 noktaya, 12 bin 875 hektar tarım arazisine ve 125 binden fazla kişiye ulaştı. Bu rakamlar, yangınlar ve su kıtlığı diğer bölgeleri de etkilerken kuraklık müdahalesinin ne ölçüde bu adaya yoğunlaştığını gösteriyor.

Hükümetin önlemleri arasında acil su dağıtımı, sulama yönetiminin iyileştirilmesi, sondaj kuyuları açılması, su depolarının bakımı ve kuraklığa dayanıklı ürün çeşitlerinin kullanılması yer alıyor. Yetkililer, ürün kayıplarının etkisini azaltmak için tarım sigortası ve pirinç rezervlerini de değerlendiriyor.

Maliye Bakanı Purbaya Yudhi Sadewa, Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto’nun 2026’nın ikinci yarısı için ekonomik teşvik paketi hazırlıkları yapılması talimatını verdiğini söyledi. Ayrıntılar diğer bakanlıklarla görüşülmeye devam ediyor. Hükümet planlamacıları, erken önlem alınmaması hâlinde kilit sektörlerdeki kayıpların yaklaşık 111 milyar dolara, 2 katrilyon rupinin üzerine çıkabileceğini tahmin ediyor.

El Nino; pirinç, palm yağı ve kahve üretimini azaltırken hanelerin daha fazla vantilatör ve klima kullanması nedeniyle elektrik talebini artırabilir. Barajlardaki su seviyesinin düşmesi, sulama ve hidroelektrik üretimi için kullanılabilir suyu azaltabilir. Balıkçılık ve su ürünleri yetiştiriciliği de daha sıcak sular ve değişen yağış düzenleri nedeniyle baskı altında kalabilir.

Dolayısıyla ekonomik risk, kuraklığın zarar verdiği tarlaların veya yangınların yok ettiği arazilerin ötesine uzanıyor. Hasadın azalması, su kaynaklarının zorlanması ve soğutma ihtiyacının artması birçok sektörü aynı anda etkileyebilir. Bu nedenle hükümetin hazırlıkları, acil müdahalenin yanı sıra gıda, su ve enerjiyi de kapsıyor.

Reklam

Duman Malezya’ya ulaşıyor, sağlık riskleri büyüyor

Sumatra ve Borneo’daki yangınlardan çıkan duman, mevsimlik rüzgârların yön değiştirmesiyle Malakka Boğazı’nı aşarak Malezya ve Singapur’a ulaşabiliyor. Malezya, Sarawak ve Selangor’un bazı bölgelerinde sağlıksız hava kalitesi ölçüldüğünü bildirdi.

Serian’da Hava Kirletici İndeksi 185’e, Kuching’de ise 165’e ulaştı. Uzmanlar, güneybatı musonundaki rüzgârların Kalimantan’daki yangınlardan çıkan dumanı Sarawak’a taşıdığını söyledi.

Dumanda bulunan PM2.5 olarak bilinen ince parçacıklar akciğerlerin derinlerine kadar ulaşabiliyor. Maruz kalmak astımı, kalp hastalıklarını ve diğer solunum yolu rahatsızlıklarını ağırlaştırabilir. Çocuklar, yaşlılar, hamile kadınlar ve açık havada çalışanlar daha yüksek risk altında.

Pekanbaru’da duman, ana havalimanındaki görüş mesafesini düşürdü. Riau’daki diğer yerleşimlerde yaşayanlar da kalıcı duman şikâyetinde bulundu. Bu durum, yangın bölgelerinin yakınındaki topluluklar üzerindeki baskıyı artırıyor.

Kuru hava dang humması, sıtma ve güvenli olmayan suyla bağlantılı hastalıklara yönelik riskleri de artırabilir. Sıcaklıklar yükselirken ve temizliğin sağlanması zorlaşırken sağlık yetkilileri hastalık takibi, halka yönelik uyarılar ve temiz su temini için hazırlık yapıyor. Bu nedenle sağlık müdahalesinin hem kirli havayı hem de su kıtlığının sonuçlarını ele alması gerekiyor.

Önlemede arazi kullanımına ilişkin kararlar belirleyici

Hava koşulları tehlikeyi artırırken yangınların çoğu insan faaliyetleriyle başlıyor. Küçük çiftçiler arazi temizlemek için ateş yakabiliyor; plantasyon faaliyetleri veya yasa dışı arazi temizliği ise çok daha büyük yangınlara yol açabiliyor. Çevre örgütleri, yaptırımların çoğu zaman eşit biçimde uygulanmadığını ve tekrarlanan yangınların yaşandığı imtiyaz alanlarındaki şirketlere kıyasla yerel toplulukların daha sert müdahalelerle karşılaştığını söylüyor.

Uydu izleme çalışmaları, birçok sıcak noktanın palm yağı ve kereste imtiyaz alanlarının içinde bulunduğunu ortaya koydu. Bu durum daha güçlü denetim, turbalıklardaki su seviyelerinin yeniden yükseltilmesi ve ihmalkâr ya da kasıtlı yakmalardan sorumlu olanlara karşı daha sert önlem alınması çağrılarına yol açtı.

Endonezya’nın müdahale planı dört ana alanı kapsıyor: tarım ve ormancılık, enerji ve su, sağlık hizmetleri, balıkçılık ve gıda. Yetkililer, yangın devriyelerini sulama onarımları, turbalıkların restorasyonu, acil su kaynakları ve iklim koşullarından etkilenen hastalıklara yönelik hazırlıklarla bir arada yürütüyor.

Reklam

Yangın ekiplerinin önündeki acil görev, mevcut yangınların en kurak aylarda yayılmasını önlemek. Gelecekteki kırılganlığı azaltmak için turbalıkların kurutulması, imtiyaz alanlarının kötü yönetilmesi ve yangına açık arazilerdeki kalkınma faaliyetleri de ele alınmalı. Bu koşullar, her şiddetli El Nino’nun mevsimlik bir kurak dönemi ulusal acil duruma dönüştürmesine yol açabilir.

Bilinmesi Gerekenler

  • Ocak-Haziran 2026 arasında Endonezya genelinde 107 bin hektardan fazla alan yandı; bu, 2023 yılının tamamında yanan alanın iki katı.
  • Onlarca helikopterin destek verdiği yaklaşık 50 bin itfaiyeci ve afet personeli müdahalede bulunuyor.
  • Bromo Tengger Semeru Ulusal Parkı’nda yaklaşık 743 hektar alan yandı; park ikinci bir duyuruya kadar ziyaretçilere kapalı.
  • Sumatra ve Borneo’daki turba yangınlarını söndürmek zor; yanma yer altında haftalarca ya da aylarca sürebiliyor.
  • Tohumlamaya uygun yağmur bulutları bulunmadığı için bulut tohumlama yapılamıyor.
  • Kuraklık müdahalesi 492 noktaya ulaştı, 22 bin 210 hektar çeltik tarlasını korudu ve 155 bin 228 kişiye temiz su sağladı.
  • Duman Malezya’nın bazı bölgelerinde hava kalitesini sağlıksız düzeye düşürürken pus, Pekanbaru’nun ana havalimanında görüş mesafesini azalttı.
  • En tehlikeli yangın koşullarının ağustos ve eylül aylarında görülmesi bekleniyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir