Yaptırımlara Rağmen Binlerce İşçinin Çin'e Girdiği Bildirildi
Çin ile Kuzey Kore ilişkilerini yakından takip eden kaynaklara göre, Mart 2024'e kadar yaklaşık 3.000 Kuzey Koreli işçi Çin'in Jilin eyaletindeki Hunchun'a, mayıs ayında ise 500 işçi Liaoning eyaletindeki Dandong'a geldi. İşçilerin çoğu, tekstil fabrikaları ve deniz ürünleri işleme tesislerinde çalışmak üzere gönderilen genç kadınlardı.
İçindekiler
- Yaptırımlara Rağmen Binlerce İşçinin Çin'e Girdiği Bildirildi
- BM Kısıtlamaları Neyi Önlemeyi Amaçlıyordu?
- Sınırların Kapatılması İşçi Sistemini Nasıl Aksattı?
- Çin'in Kuzeydoğusundaki Fabrikalar Neden İşçi İstiyor?
- İşçileri İş Yerinin Ötesinde Neler Bekliyor?
- Çin Balıkçı Gemilerinde Denizde Geçen Yıllar
- Mürettebatın Tanıklıkları, Eve Dönüş İmkânı Olmayan Sözleşmeleri Anlatıyor
- Çin'in İnkârı ve Diplomatik Boyut
- Deniz Ürünleri ve Tekstil Ürünleri Yurt Dışındaki Alıcılara Nasıl Ulaşıyor?
- Öne Çıkanlar
Bildirilen bu gelişler, Pyongyang'a döviz kazandırırken işçileri gözetim, ücretlerine el konulması ve özgürlüklerinin kısıtlanması iddialarına maruz bırakan sisteme yeniden dikkat çekti. Çin'in başka bölgelerinde de daha fazla Kuzey Koreli işçi kabul etmek için görüşmeler yapıldığı bildirildi.
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 2017'de kabul ettiği yaptırımlar, Kuzey Kore'nin vatandaşlarını yurt dışında çalıştırarak gelir elde etmesini engellemeyi amaçlıyordu. Önlemler, uluslararası toplumun ülkenin nükleer ve füze programlarını desteklediğine inandığı gelirleri kısıtlamayı hedefliyordu.
Ancak Birleşmiş Milletler ve sivil toplum kuruluşlarına atfedilen tahminlere göre Çin'de 100 bine kadar Kuzey Koreli işçi bulunduğuna inanılıyor. Bildirilen çalışma alanları imalat ve deniz ürünleri işlemeden Çin kıyılarından çok uzakta faaliyet gösteren balıkçı gemilerine kadar uzanıyor.
30 Haziran 2025 itibarıyla tartışmalar birbiriyle bağlantılı üç konuyu gündeme getiriyor: Çin'in uluslararası yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği, işçilerin işlerinden özgürce ayrılıp ayrılamadığı ve zorla çalıştırma yoluyla üretilen malların yurt dışındaki alıcılara ulaşıp ulaşmadığı. Çinli yetkililer herhangi bir usulsüzlük yapıldığı iddiasını reddediyor ve Kuzey Kore'yle iş birliğinin uluslararası hukuka uygun olduğunu söylüyor.
BM Kısıtlamaları Neyi Önlemeyi Amaçlıyordu?
Güvenlik Konseyi, Kuzey Kore'nin önceki uluslararası anlaşma ve kararları hiçe sayarak nükleer ve balistik füze denemelerini sürdürmesine karşılık 2017'de 2397 sayılı kararı kabul etti. Yaptırım çerçevesi, Kuzey Kore vatandaşlarına çalışma izni verilmesini kısıtladı ve yurt dışında gelir elde eden işçilerin Aralık 2019'a kadar ülkelerine geri gönderilmesini şart koştu.
Döviz, başka bir ülkenin para birimi cinsinden kazanılan paradır. Kuzey Kore vatandaşlarını yurt dışına göndererek bu paraya erişebiliyor; çünkü işçiler kazançlarının büyük bölümünü hükümete devretmek zorunda. Yaptırımlar, uluslararası toplumun yasaklı silah programlarının finansmanına katkı sağladığına inandığı bu gelir akışını hedef alıyor.
Hunchun ve Dandong'a bildirilen gelişler, işçilerin ülkeye geri gönderilmesi için belirlenen sürenin bitiminden dört yılı aşkın bir süre sonra gerçekleşti. İki grubun toplamı yaklaşık 3.500 kişiydi. Başka yerlerde yürütülen görüşmeler, bu bölgelerin yurt dışına işçi gönderme uygulamasını yeniden başlatmaya yönelik daha geniş kapsamlı bir çabanın parçası olabileceğine işaret ediyor.
100 bine kadar işçiye ilişkin tahmin, bu iki şehirde bildirilen gelişlerden çok daha büyük bir nüfusa işaret ediyor. Güncel ve doğrulanmış toplam sayı ile bu işçilerin nerelerde çalıştıklarına ilişkin eksiksiz bir döküm paylaşılmadı.
Sınırların Kapatılması İşçi Sistemini Nasıl Aksattı?
Kuzey Kore, Çin ve Rusya da dahil olmak üzere yurt dışında çalışmak üzere vatandaşlarını uzun süredir sıkı devlet gözetimi altında seçiyor. İşçilerin hareket özgürlüğü kısıtlı ve kazançlarının büyük bölümünü devlete göndermeleri gerekiyor; kendilerine yalnızca küçük bir kısmı kalıyor.
COVID-19 salgını sırasında sınırların kapatılması işçi hareketlerini geçici olarak durdurdu. Yurt dışında bulunan çok sayıda Kuzey Koreli mahsur kaldı ve ülkelerine dönemedi. Seyahat kısıtlamalarının 2023'te gevşetilmesiyle Çin bazı işçileri geri göndermeye başladı. Ardından gelen yeni işçi gelişlerine ilişkin haberler, salgından bu yana ilk büyük çaplı işçi sevkiyatına işaret etti.
Bu süreçte işçi sistemi, resmî geri gönderme süresinin dolmasından salgın dönemindeki izolasyona ve ardından yeniden işçi gönderilmesine uzanan bir değişim geçirdi:
- 2017: BM Güvenlik Konseyi, Kuzey Kore'nin yurt dışındaki işçilerinden elde ettiği geliri kısıtlamayı amaçlayan yaptırımları kabul etti.
- Aralık 2019: Kuzey Koreli işçilerin ülkelerine geri gönderilmesi için belirlenen sürenin sonu geldi.
- COVID-19 salgını sırasında: Sınırların kapatılması yeni işçi sevkiyatlarını durdurdu ve çok sayıda işçinin yurt dışında kalmasına yol açtı.
- 2023: Seyahat kısıtlamalarının gevşetilmesiyle Çin bazı işçileri Kuzey Kore'ye geri göndermeye başladı.
- Mart 2024'e kadar: Yaklaşık 3.000 işçinin Hunchun'a geldiği bildirildi.
- Mayıs 2024: 500 işçinin daha Dandong'a girdiği bildirildi.
Bu yeni hareketlilik önem taşıyor; çünkü bazı işçilerin geri gönderilmesiyle yeni grupların kabul edilmesi aynı genel dönemde gerçekleşebilir. Temel mesele, Pyongyang'a gelir sağlayan istihdamın yaptırımlara rağmen sürüp sürmediği.
Çin'in Kuzeydoğusundaki Fabrikalar Neden İşçi İstiyor?
Çin'in kuzeydoğusundaki sanayi eyaletleri nüfus azalması, iş gücü sıkıntısı ve yavaşlayan ekonomik büyümeyle karşı karşıya. Ülkenin Pas Kuşağı olarak anılan bu bölgeleri, yeni işçi gelişlerinin bildirildiği sınır bölgelerini de kapsıyor.
Çinli gençlerin çoğu fabrika işlerinde çalışmaya veya kırsal bölgelerde iş bulmaya sıcak bakmıyor. Kuzey Koreli işçiler tekstil üretimi ve deniz ürünleri işleme alanlarındaki açıkları kapatabiliyor; işverenler de bu iş gücünü ucuz ve güvenilir olarak tanımlıyor.
Ekonomik talep, siyasi hesaplarla da örtüşüyor. Analistler, işçi kabul etmenin salgın dönemindeki sınır kapatmalarının yol açtığı aksaklıkların ardından Pekin'in Pyongyang'la ilişkileri yeniden geliştirmesine yardımcı olabileceğini öne sürdü. Kuzey Kore'nin Rusya'yla yakınlaşması ve ABD'nin Pyongyang politikasındaki değişiklikler de Çin'in komşusu üzerindeki etkisini koruma isteğini artırıyor.
Bildirilen düzenlemelerin yalnızca yerel yetkililer tarafından kararlaştırılmış olması ihtimal dışı görülüyor. Konunun hassasiyeti, belirli bir yetkilendirme açıklanmamış olsa da Pekin'deki merkezi hükümetin sürece dahil olduğunu veya onay verdiğini düşündürüyor. Bu koşullarda işçi alımı, tek tek fabrikaların ihtiyaçlarının yanı sıra dış politikayı da ilgilendiriyor.
İşçileri İş Yerinin Ötesinde Neler Bekliyor?
Environmental Justice Foundation'ın (EJF), gazetecilerin ve insan hakları kuruluşlarının araştırmaları, Kuzey Koreli işçilerin hükümetlerinin güvenlik görevlilerinin sürekli gözetimi altında yaşadığını ortaya koyuyor. İş günleri çoğu zaman 12 saati aşıyor; ücretlerinin büyük bölümüne ise Kuzey Kore devleti el koyuyor.
İşçilerin ağır yaşam koşullarıyla karşılaştığı, hareket özgürlüklerinin çok az olduğu ya da hiç olmadığı ve aileleriyle iletişimlerinin kısıtlandığı bildiriliyor. Bu denetimler fabrika veya balıkçı gemisiyle sınırlı değil: İşçilerin nereye gidebileceğini, kiminle iletişim kurabileceğini ve ayrılıp ayrılamayacağını da belirliyor.
Bu anlatımlar, Uluslararası Çalışma Örgütü'nün zorla çalıştırma göstergeleriyle örtüşen koşulları betimliyor. Basitçe ifade etmek gerekirse zorla çalıştırma, insanların gerçekten reddetme ya da işi bırakma olanağı olmadan çalışmaya mecbur bırakılmasıdır. Uzun çalışma saatleri; kapatılma, gözetim ve ücretler üzerindeki denetimin kaybedilmesiyle birleştiğinde durum daha da ağırlaşıyor.
Yaptırımlar ve insan hakları meseleleri aynı ücret sistemi üzerinden birbiriyle bağlantılı. Yurt dışında kazanılan paranın büyük bölümünü hükümet alırken, işi yapanlara çok az gelir ve sınırlı özgürlük kalıyor. Böylece işçiler, Pyongyang'a da gelir sağlayan bir düzenlemenin doğrudan kişisel bedelini ödüyor.
Çin Balıkçı Gemilerinde Denizde Geçen Yıllar
EJF'nin 2024'te yürüttüğü bir araştırma, 2019-2024 yılları arasında Kuzey Koreli mürettebat çalıştıran ve Hint Okyanusu'nda faaliyet gösteren en az 12 Çinli ton balığı parakete gemisini tespit etti. Parakete gemileri, yemli iğneler takılı uzun oltalarla balık avlıyor ve çoğu zaman mürettebatın ilk bindiği limanlardan çok uzakta çalışıyor.
Endonezyalı ve Filipinli mürettebat, Kuzey Koreli işçilerin on yıla kadar denizde tutulduğunu anlattı. İşçilerin tespit edilmemeleri için gemiler arasında nakledildiğini, gemilerden ayrılmalarının engellendiğini ve cep telefonu kullanmalarına izin verilmediğini söylediler.
EJF'nin genel müdürü ve kurucusu Steve Trent, bulguları denetimdeki ciddi bir başarısızlık olarak nitelendirdi:
Çin balıkçı gemilerinde Kuzey Koreli işçilerin çalıştırılması, okyanuslarımızı düzenlemedeki başarısızlığın ibretlik bir göstergesidir. Çin'in açık deniz balıkçı gemilerinde neredeyse istisnasız biçimde yasa dışı avcılık ve insan hakları ihlallerine rastlanıyor. Ancak Kuzey Koreli işçilerin bu kadar uzun süre zorla çalıştırılması, EJF'nin ortaya çıkardığı ağır suistimallerin özellikle vahim bir örneğidir.
Gemiler arası nakil, iddiaların merkezinde yer alıyor. Bir işçi, sözleşmesi sona erdiğinde limana götürülmek yerine başka bir gemiye aktarılırsa tecrit altında kalmayı sürdürebilir. Bildirilen bu uygulama, limanda gemileri denetleyen yetkililerin denizde kimin çalıştığını tespit etmesini de zorlaştırıyor.
Mürettebatın Tanıklıkları, Eve Dönüş İmkânı Olmayan Sözleşmeleri Anlatıyor
Endonezyalı bir mürettebat üyesi, sözleşmeleri sona erdikten sonra denizde kalmaya devam eden altı Kuzey Koreliden söz etti. Bu anlatım, yazılı istihdam süresiyle işçinin gerçekten eve dönebilme imkânı arasındaki farka işaret ediyor:
Dört yıllık sözleşmelerini tamamlamalarına rağmen altı Korelinin eve dönmesine izin verilmedi. Sadece bir gemiden diğerine aktarıldılar.
Bir başka mürettebat üyesi, Kuzey Koreli işçilerin yaşadığı sıkıntıyı anlattı ve denizde altı ay geçirmenin bile ne kadar zor olduğunu hatırlatarak bu uzun süreli tecridi değerlendirdi:
Onları her gördüğümüzde çok stresli görünüyorlardı. Denizde altı ay geçirmek bile benim için çok uzun. Yıllarca sürebileceğini hayal bile edemiyorum.
Bu tanıklık, bir balıkçı gemisinde hareket özgürlüğünün kısıtlanmasının ne anlama geldiğini somut biçimde ortaya koyuyor. Başkaları gemiler arasındaki nakli, karaya çıkma imkânını ve dış dünyayla iletişimi kontrol ediyorsa sözleşmenin bitmesi eve dönüş yolculuğunu başlatmıyor.
Telefon ve aileyle iletişim kısıtlamaları bu tecridi daha da derinleştiriyor. Gemiden ayrılamayan işçiler için iş yeri yıllarca yaşadıkları yere dönüşüyor; çevrelerindeki mürettebatın ötesinde yardım arama imkânları ise son derece sınırlı kalıyor.
Çin'in İnkârı ve Diplomatik Boyut
Çinli yetkililer, ülkenin balıkçılık faaliyetlerinin veya Kuzey Kore'yle iş birliğinin uluslararası kuralları ihlal ettiği iddialarını genellikle reddediyor. Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Lin Jian, iddialara yanıt verirken Çin'in tutumunu şöyle dile getirdi:
Çin, açık deniz balıkçılığını her zaman yasa ve düzenlemelere uygun biçimde yürütmektedir. Çin'in Kuzey Kore'yle ilgili iş birliği de uluslararası hukuk çerçevesinde gerçekleştirilmektedir.
DPRK, Kuzey Kore'nin resmî adı olan Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti'nin kısaltmasıdır. Lin'in açıklaması, hem balıkçılık faaliyetlerini hem de Pyongyang'la iş birliğini Çin'in uluslararası hukuka bağlılığı çerçevesinde konumlandırıyor.
Araştırmalar, işçileri liman denetimlerinden gizlemeyi amaçladığı öne sürülen gemi transferleri de dahil olmak üzere farklı bir tablo ortaya koyuyor. Bu iddialar, anlaşmazlığın merkezine yaptırımların uygulanmasını yerleştiriyor: Uluslararası kısıtlamaların etkili olabilmesi için hükümetlerin kimin çalıştığını, nerede çalıştığını ve işçilerin evlerine dönüp dönemediğini denetlemesi gerekiyor.
Çin'in Kuzey Kore'yle ilişkileri tarihî bağları, sınır istikrarını ve güvenlik kaygılarını da kapsıyor. Analistler, yeniden başlayan işçi sevkiyatlarını, bir süredir soğuyan ilişkileri düzeltmeye yönelik olası bir çaba olarak yorumladı. 2023'te önemli yıl dönümü kutlamalarının yapılmamasını bu soğumayla ilişkilendiren bir değerlendirmede ise tarih hatası bulunuyor: Diplomatik ilişkilerin 75. yıl dönümü 2024'teydi.
Kuzey Kore'nin Rusya'yla ilişkilerini güçlendirmesi de Pekin'in yakın bağları koruması için bir başka neden oluşturuyor. İşçi kabulü, Çinli işverenlerin talebini karşılarken bu siyasi çıkara da hizmet edebilir. Ancak Pekin'e atfedilen bu saikler, hükümetin açıkladığı bir gerekçeden ziyade analiz niteliğinde.
Deniz Ürünleri ve Tekstil Ürünleri Yurt Dışındaki Alıcılara Nasıl Ulaşıyor?
Kuzey Koreli işçilerin emeğiyle üretilen deniz ürünleri, tekstil ürünleri ve diğer mallar Asya, Avrupa ve ABD pazarlarına girebiliyor. Kaygılar yalnızca işin yapıldığı ülkeyle sınırlı değil; nihai ürünler ve balıklar tüketicilere ulaşmadan önce uluslararası tedarik zincirlerinden geçebiliyor.
Zorla çalıştırmayla ilişkilendirilen ürünler; ABD, Avrupa Birliği ve Japonya gibi pazarlardaki ithalat yasakları ve etik tedarik standartlarıyla çelişebilir. Bu nedenle alıcılar pratik bir sorunla karşı karşıya: Bir ürünü satan şirketi bilmek, ürünün nasıl üretildiğini anlamak için gereken bilgilerin yalnızca bir kısmını sağlayabilir.
Balıkçılık, gemilerin kıyıdan uzakta faaliyet göstermesi ve avlarını ya da mürettebatını denizde başka gemilere aktarabilmesi nedeniyle özel zorluklar doğuruyor. Aktarma, avın bir gemiden diğerine taşınması demek. Yakın denetim olmadığında bu hareketler, balığın onu yakalayan gemiden nihai pazarına kadar izlenmesini zorlaştırabiliyor.
EJF ve diğer insan hakları kuruluşları; gemilerin konumlarının zorunlu olarak bildirilmesi, liman denetimlerinin güçlendirilmesi ve aktarmaların yasaklanması ya da sıkı biçimde denetlenmesi çağrısında bulundu. Bu öneriler, gemilerin, avların ve işçilerin takibinin zorlaşabildiği noktalara odaklanıyor.
Trent, sorumluluğun Çin'den gemilerden sorumlu hükümetlere ve deniz ürünleri pazarlarını düzenleyen kurumlara kadar uzandığını savundu:
Bunun dalga etkisi çok geniş alanlarda hissediliyor; bu yasa dışı emekle yakalanan balıklar dünyanın dört bir yanındaki deniz ürünleri pazarlarına ulaşıyor. Sorumluluğun büyük bölümü Çin'e ait, ancak modern kölelikle lekelenmiş ürünler kendi sofralarımıza kadar gelebiliyorsa bayrak devletlerinin ve düzenleyici kurumların da kolektif sorumluluk üstlenmesi gerektiği açık.
Bayrak devleti, bir geminin kayıtlı olduğu ülkedir. Bu hükümetlerin, limanların ve alıcıların daha etkili denetimleri; gemideki işçilerin tespit edilmesinden yurt dışında satılan deniz ürünlerinin izlenmesine kadar aynı zincirin farklı aşamalarını kapsayabilir. İnsan hakları kuruluşları, işçileri korumak ve yaptırımları uygulamada etkili kılmak için denetimlerin ve şeffaflığın güçlendirilmesi gerektiğini savunuyor.
Öne Çıkanlar
- Mart 2024'e kadar yaklaşık 3.000 Kuzey Koreli işçinin Hunchun'a, mayıs ayında ise 500 işçinin Dandong'a geldiği bildirildi.
- 2017'de kabul edilen BM yaptırımları, yurt dışındaki işçilerden sağlanan geliri kısıtlamayı amaçladı ve işçilerin Aralık 2019'a kadar ülkelerine gönderilmesini şart koştu.
- BM ve sivil toplum kuruluşlarına atfedilen tahminlere göre Çin'deki Kuzey Koreli işçi sayısı 100 bine kadar çıkıyor.
- EJF, 2019-2024 arasında Hint Okyanusu'nda Kuzey Koreli mürettebat çalıştıran en az 12 Çinli ton balığı parakete gemisi tespit etti.
- İşçi anlatımları; ücretlere el konulmasını, gözetimi, hareket özgürlüğünün kısıtlanmasını ve eve dönmeden denizde yıllarca kalmayı içeriyor.
- Çin, balıkçılık faaliyetlerinin ve Kuzey Kore'yle iş birliğinin uluslararası hukuka uygun olduğunu söylüyor.
- İnsan hakları kuruluşları, sömürüyü önlemek için liman denetimlerinin, gemi takibinin ve tedarik zinciri kontrollerinin güçlendirilmesini istiyor.






