Gergin ilişkilerde bir yılın ardından kısa bir selamlaşma
Japonya Başbakanı Sanae Takaichi, 18 Kasım 2026 akşamı Shenzhen'de Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile el sıkışıp fotoğraf çektirdi. Böylece iki lider, Takaichi'nin Tayvan'ı içeren olası bir çatışmaya ilişkin açıklamaları nedeniyle yaşanan bir yıllık gerilimin ardından yüz yüze geldi.
İçindekiler
- Gergin ilişkilerde bir yılın ardından kısa bir selamlaşma
- Tayvan neden anlaşmazlığın odağında?
- Tokyo, baskıya direnerek diyalog arıyor
- Manila'da Çin yönetimiyle temas sınırlı kaldı
- Anlaşmazlık Shenzhen zirvesine nasıl taşındı?
- Ticaret vaatleri ve zorlu siyasi ilişkiler
- Olası bir başka görüşmede Japonya'nın acil talepleri gündeme gelecek
- Öne Çıkanlar
Xi, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesine katılan liderler için düzenlenen akşam yemeği öncesinde Takaichi'yi karşıladı. Takaichi, Xi ile kısa süre konuştu ve Xi ile eşiyle birlikte fotoğraf çektirdi. Bu buluşma, Takaichi'nin Ekim 2025'te göreve gelmesinden bu yana Çin'e yaptığı ilk ziyaret sırasında gerçekleşti.
Diplomatik kaynaklara göre Japon ve Çinli liderler arasında resmî görüşmeler yapılması beklenmiyordu. Takaichi, 19 Kasım'a kadar sürecek zirve sırasında kısa ve gayriresmî bir sohbet için fırsat kolluyordu. Resmî bir ikili görüşme yapılmadı ve kapsamlı bir anlaşma duyurulmadı.
Bu selamlaşma, diplomatik protokolün alışılmadık ölçüde dikkat çektiği bir buluşmada iki lider arasında doğrudan temas sağladı. Japonya Dışişleri Bakanlığına göre Çin Dışişleri Bakanlığı protokol büyükelçisi Zhang Qiyue, daha önce Takaichi'yi Shenzhen Bao'an Uluslararası Havalimanı'nda karşılamıştı. Xi ise daha sonra gelen ABD Başkanı Donald Trump'ı bizzat karşıladı.
Bu farklı karşılama biçimlerinin arka planında, güvenlik ve ticaret açısından sonuçlar doğuran bir anlaşmazlık yatıyor. Pekin, Takaichi'den Tayvan'daki bir acil durumu olası Japon askerî müdahalesiyle ilişkilendiren açıklamalarını ele almasını talep etti. Çin ayrıca teknoloji ürünlerinde kullanılan nadir toprak elementlerinin ihracatına getirilen kısıtlamalar da dahil olmak üzere siyasi ve ekonomik baskı uyguladı. Tokyo, yerleşik politikasının değişmediğini savunuyor ve diyalog arayışını sürdürüyor.
Tayvan neden anlaşmazlığın odağında?
Takaichi'nin 7 Kasım 2025'te parlamentoda yaptığı açıklamalarda, Çin'in Tayvan'a olası bir saldırısı, Japonya'nın Öz Savunma Kuvvetlerinin ABD güçlerine destek verebileceği koşullarla ilişkilendirildi. Tayvan kendi kendini yönetirken Pekin adayı kendi toprağı olarak görüyor.
Anlaşmazlık, siyasi mesajın yanı sıra hukuki bir değerlendirmeyi de ilgilendiriyor. Takaichi, savaş gemilerinin ve güç kullanımının söz konusu olduğu bir krizin, Japonya'nın varlığını tehdit eden bir durum sayılabileceğini söyledi. Japonya'nın güvenlik çerçevesinde bu sınıflandırma, kolektif öz savunmaya izin verebiliyor. Bu kavram, Japonya'nın kendi varlığı tehdit altındayken başka bir ülkenin savunulmasına yardımcı olmak için askerî güç kullanılmasını ifade ediyor.
Tokyo daha sonra, böyle bir kararın gerçek koşullara ve mevcut bilgilerin değerlendirilmesine bağlı olacağını açıkladı. Pekin ise Takaichi'nin bizzat yanıt vermesini talep etmeyi sürdürüyor.
Anlaşmazlığı daraltmaya yönelik önceki bir girişim, hükümetlerin ne kadar uzak noktalarda durduğunu gösterdi. Eski Japonya Dışişleri Bakanı Takeshi Iwaya, 28 Eylül'de Pekin'de düzenlenen bir görüşmede 1972 tarihli Japonya-Çin Ortak Bildirisi'nin amacının yeniden teyit edilmesini önerdi. Iwaya'nın açıklamasına göre Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, önerilen bu yaklaşımı reddetti ve başbakanın konuyu doğrudan ele almasını istedi.
Iwaya, Wang'ın talebini geri adım atılmasını istemek olarak nitelendirdi. Toplantıya katılan diğer isimlerden dernek yöneticisi Tomoki Izumikawa ise bunu erken bir düzeltme olarak tanımladı. Her iki tanımlama da bir sonraki siyasi adımın, hükümeti Japonya'nın Tayvan politikasının değişmediğini savunan Takaichi'den beklendiğine işaret ediyor.
Tokyo, baskıya direnerek diyalog arıyor
Takaichi, Japonya'nın Çin ile yapıcı ve istikrarlı bir ilişki istediğini defalarca dile getirdi. Japonya Başbakanı, Çin'i şu sözlerle tanımladı:
önemli komşu ülke
Takaichi'nin Shenzhen ziyareti, diyalog çağrısını ticari baskılara yönelik eleştirilerle bir araya getirdi. Takaichi, 17 Kasım'da Manila'da ABD, Avustralya ve Hindistan liderleriyle birlikte dört ülkeli ortaklık olan Quad'ın toplantısına katıldı.
Dört lider endişelerini şu ifadelerle dile getirdi:
keyfî ihracat kısıtlamaları da dahil olmak üzere ekonomik baskıya ilişkin ciddi endişeler
Ekonomik baskı, bir başka hükümeti siyasi bir karar almaya yöneltmek için ticari baskı uygulanması anlamına geliyor. Çin'in nadir toprak elementlerinin ihracatına getirdiği kısıtlamalar, Japonya açısından bu endişeyi somutlaştırdı. Nadir toprak elementleri, pek çok teknoloji ürününde kullanılan bir element grubundan oluşuyor. Bunların ihracatının denetlenmesi, üreticilerin temel malzemelere erişimini zorlaştırabiliyor.
Karşı karşıya gelme, hükümet toplantılarının ötesine de taşındı. Aralık 2025'te Japonya'ya gelen Çinli turistlerin sayısı bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 45 azalarak yaklaşık 330 bine düştü. Deniz ürünlerine yönelik kısıtlamalar ve sıkılaştırılan ihracat kontrolleri de gerilimi artırdı. Bu gelişmeler, Takaichi'nin açıklamalarının ardından Japonya üzerindeki baskının artmasının parçası oldu.
Manila'da Çin yönetimiyle temas sınırlı kaldı
Takaichi, Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN) ile ilgili toplantılara katıldıktan sonra Manila'dan Shenzhen'e uçtu. Filipinler'deki programı, üst düzey Çinli yetkililerle temas için başka bir fırsat sunabilirdi ancak Takaichi, Çin Başbakanı Li Qiang ile görüşmedi.
Li, 16 Kasım Pazartesi günü Çin-ASEAN zirvesine katıldı ve Takaichi'nin Filipinler'e vardığı sıralarda öğleden sonra Pekin'e döndü. Güneydoğu Asya ülkelerinin yanı sıra Çin, Japonya ve Güney Kore'yi bir araya getiren ertesi günkü ASEAN Plus Three toplantısına katılmadı.
Toplantıda Çin'i Tarım ve Kırsal İşler Bakanı Zhang Zhu temsil etti. Takaichi, Zhang'ın oturduğu yere giderek onunla el sıkıştı ve birkaç kelime konuştu.
Dolayısıyla Shenzhen'deki akşam yemeği, Takaichi'ye Manila'da sağlanandan daha üst düzey bir temas fırsatı sundu. Zirveye ev sahipliği yapan Xi, ziyarete gelen liderleri kabul ederken Japonya Başbakanı'na, planlanmış bir görüşme olmasa da kısa süreli konuşma fırsatı verdi.
Anlaşmazlık Shenzhen zirvesine nasıl taşındı?
Takaichi ile Xi son olarak Ekim 2025'te, Güney Kore'nin Gyeongju kentinde düzenlenen APEC zirvesi kapsamında bir araya geldi. Bu buluşma, ilişkileri mevcut anlaşmazlığa sürükleyen parlamento açıklamalarından yaklaşık bir hafta önce gerçekleşti.
Önemli tarihler, ilk görüşmeden kalıcı anlaşmazlığa ve şimdi de bir başka kısa buluşmaya uzanan süreci gösteriyor:
- Ekim 2025: Takaichi göreve geldi ve Gyeongju'daki APEC zirvesinde Xi ile görüştü.
- 7 Kasım 2025: Parlamentoda, Tayvan krizinin Japonya'nın kolektif öz savunma kapsamında askerî müdahalesine izin veren koşullara girebileceğini söyledi.
- 28 Eylül 2026: Iwaya, Pekin'de Wang ile olası bir diplomatik çözümü görüştü ancak önerdiği yaklaşım üzerinde uzlaşma sağlayamadı.
- 17 Kasım 2026: Takaichi, Manila'da diğer Quad liderleriyle birlikte ekonomik baskı ve ihracat kısıtlamalarına ilişkin endişelerini dile getirdi.
- 18 Kasım 2026: Shenzhen'e geldi, APEC yemeği öncesinde Xi ile kısa süre konuşup fotoğraf çektirdi.
- 19 Kasım 2026: APEC liderler zirvesinin sona ermesi planlanıyor.
APEC daha önce de Japonya ile Çin arasındaki ilişkilerin zorlu olduğu dönemlerde bir fırsat ortamı sağladı. 2014'te Pekin'de düzenlenen zirvede Xi'nin dönemin Japonya Başbakanı Shinzo Abe ile gözle görülür biçimde soğuk bir şekilde el sıkışmasının ardından resmî ikili görüşmeler yapıldı. Bu kez liderler samimi bir şekilde selamlaşırken resmî bir görüşme yapılması ihtimali zayıf kaldı.
Ticaret vaatleri ve zorlu siyasi ilişkiler
Takaichi, APEC'e serbest ve açık ticaret ile yatırımı savunma hedefiyle katıldı. Bu hedefler, hükümetinin ihracat kısıtlamalarına ilişkin kaygılarını zirvenin ekonomi gündeminin yanı başına taşıyor.
Xi, 18 Kasım'da Shenzhen'de iş dünyası liderlerine hitaben yaptığı konuşmada gümrük vergilerini düşürme, pazara erişimi genişletme, imalat ve hizmet sektörlerini daha fazla açma sözü verdi. Pazara erişim vaatleri, Çin'i yabancı şirketler ve yatırımlar için bir hedef olarak sundu. Ancak konuşmada ayrıntılı bir gümrük vergisi takvimi ya da uygulama zaman çizelgesi yer almadı.
Bu nedenle Japon şirketleri aynı zirvede iki farklı mesajla karşı karşıya: Çin'le ticari ilişkileri derinleştirme daveti ve ticareti etkileyen kısıtlamalara yol açmış, çözüme kavuşmamış bir anlaşmazlık. Çin'den gelen malzemelere bağımlı şirketler için tedariklere erişim, zirvede verilen geniş kapsamlı vaatlerin yanı sıra pratik bir kaygı oluşturuyor.
APEC'in rolü, bu konuların neden Shenzhen'de gündeme geldiğini açıklıyor. Forum, ticaret ve ekonomik işbirliğini görüşmek üzere 21 üye ekonomiyi bir araya getiriyor. Kararlar genellikle uzlaşıya dayanıyor ve hukuken bağlayıcı olmuyor. Liderlerin bir araya gelmesi ise resmî oturumların dışında sohbet etme fırsatları yaratıyor.
Olası bir başka görüşmede Japonya'nın acil talepleri gündeme gelecek
Takaichi'nin Shenzhen'de doğrudan temas arayışı, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'i de kapsıyor. Japon hükümet yetkilileri, Tokyo'nun resmî bir görüşmeden ziyade kısa bir sohbet istemesiyle zirve sırasında bir karşılaşma bekliyordu.
Takaichi, Hokkaido Shimbun muhabiri Yuki Imai'nin derhâl serbest bırakılmasını talep etmeyi planlıyordu. Imai, Ekim ayında Rus yetkililer tarafından casusluk şüphesiyle gözaltına alınmıştı. Japonya suçlamaları reddediyor. Takaichi'nin, Rusya'nın kontrolündeki ancak Japonya'nın hak iddia ettiği Etorofu Adası'nı ziyaret eden Putin'i protesto etmesi de bekleniyordu.
Putin ile planlanan temas, Japonya'nın zirve diplomasisinin ne ölçüde ana program çevresindeki kısa sohbetlere dayandığını gösteriyor. Rusya konusunda Tokyo, belirli taleplerini doğrudan Putin'e iletmek istiyor. Çin konusunda ise Takaichi, iki hükümet Tayvan açıklamaları nedeniyle anlaşmazlığını sürdürürken iletişim kanallarını açık tutmaya çalışıyor.
Japonya ve Çin için 19 Kasım'a kadar devam edecek zirve programı, gayriresmî temaslar için yeni fırsatlar sunuyor. Temel meseleler hâlâ Pekin'in Takaichi'den yanıt talep etmesi, Tokyo'nun politikasının değişmediğinde ısrar etmesi ve ilişkileri etkileyen ekonomik kısıtlamalar.
Öne Çıkanlar
- Takaichi ve Xi, 18 Kasım'da Shenzhen'de APEC liderler yemeği öncesinde el sıkışıp fotoğraf çektirdi.
- Ziyaret, Takaichi'nin Ekim 2025'te başbakan olmasından bu yana Çin'e yaptığı ilk ziyaret.
- Resmî görüşmelerin yapılması beklenmiyordu ve kapsamlı bir anlaşma duyurulmadı.
- Tayvan krizine ilişkin Kasım 2025 tarihli açıklamaları, gerilimin temel kaynağı olmayı sürdürüyor.
- Çin'in uyguladığı baskı, nadir toprak elementlerinin ihracatına getirilen kısıtlamaları da kapsıyor; Japonya ise diyalog arayışını sürdürüyor.
- Zirve 19 Kasım'da sona erecek ve kısa, gayriresmî temaslar için başka fırsatlar sunacak.






