Emeklilikten Okul Yemeklerine Kamu Kaynakları Mercek Altında
Çin, emeklilik fonları, okullar, altyapı ve diğer kamu hizmetleri için ayrılan kaynakların yönetimindeki aksaklıkları ortaya çıkaran denetimlerde, 654 milyar yuanı (yaklaşık 90 milyar dolar) aşan mali usulsüzlüğün giderildiğini ve 4.100’den fazla kişi hakkında disiplin işlemi yapıldığını bildirdi.
İçindekiler
- Emeklilikten Okul Yemeklerine Kamu Kaynakları Mercek Altında
- Emeklilik Fonları Başka Borçları Ödemek İçin Kullanıldı
- Altyapı İçin Ayrılan Kaynaklar Atıl Kaldı veya Başka Yerlere Harcandı
- Okul Yemeklerindeki Aksaklıklar Öğrencileri Doğrudan Etkiledi
- Kamu İşletmeleri Kamu Kaynaklarını Ellerinde Tuttu
- Yerel Yolsuzluk Temel Hizmetleri Etkiledi
- PwC, Evergrande Nedeniyle Rekor Cezayla Karşılaştı
- Muhasebe Şirketleri Konumlarını Yeniden Değerlendiriyor
- Düzeltme Süreci Nasıl İşliyor?
- Bulgular Kamu Harcamaları Açısından Ne Anlama Geliyor?
- Öne Çıkanlar
Ulusal Denetim Ofisi Başkanı Hou Kai, 2024 yılına ilişkin yıllık denetim raporunu Ulusal Halk Kongresi Daimi Komitesi’ne sundu. İnceleme; merkezi hükümetin 2024 bütçesinin uygulanmasını, önemli ulusal projeleri ve devlete ait varlıkların yönetimini kapsadı; merkezi ve yerel yönetimlerin faaliyetleri mercek altına alındı.
Bulgular günlük yaşamı doğrudan ilgilendiriyor. Yerel yönetimler emeklilik fonlarını usulsüz kullandı, inşaat için ayrılan yatırımlar atıl kaldı, kırsal kesimdeki öğrencilere besleyici yemek sağlamak üzere ayrılan kaynaklar için asılsız harcamalar bildirildi veya bu kaynaklar başka yerlere aktarıldı. Kamu işletmeleri de borçlarını ve maaşları ödemek için kamu kaynaklarını ellerinde tuttu.
Çin’in yanıtı; disiplin işlemlerini, iç mali kurallardaki değişiklikleri ve düzeltici adımların daha yakından denetlenmesini bir araya getiriyor. Kamu kurumları, kamu işletmeleri ve özel şirketler, kamu kaynaklarını nasıl yönettiklerini açıklamaları ve mali tabloları doğrulamaları yönünde baskıyla karşı karşıya.
Riskler, kaynakların geri alınmasının ötesine uzanıyor. Çin, emlak piyasasındaki durgunluk, artan yerel yönetim borçları ve dış ticaretteki baskılarla uğraşırken ekonomik büyümeyi sürdürmeye çalışıyor. Emeklilik birikimleri borç ödemelerinde kullanıldığında veya okul yemekleri için sağlanan destek maaşlara aktarıldığında, para desteklemesi gereken kişi ve hizmetlerden uzaklaşmış oluyor.
Denetim kampanyası, muhasebe şirketlerine yönelik daha sıkı yaptırımlarla da eş zamanlı ilerliyor. PwC’ye, Evergrande için yürüttüğü çalışmalar nedeniyle verilen cezalar, mali denetimdeki aksaklıkların şirket hesaplarını incelemekle sorumlu işletmeler açısından da sonuçları olabileceğini gösteriyor.
Emeklilik Fonları Başka Borçları Ödemek İçin Kullanıldı
Ulusal Denetim Ofisi, 25 eyalet düzeyindeki bölgede 4,1 trilyon yuan (576,9 milyar dolar) tutarındaki emeklilik fonunu inceledi. İncelemede yaklaşık 60,2 milyar yuanın usulsüz kullanıldığı tespit edildi.
Mali sıkıntı yaşayan yerel yönetimler, bu kaynakların bir kısmını borç ödemek gibi amaçlara yönlendirdi. Emeklilik fonları, emeklileri desteklemek için ayrılıyor. Bu kaynakların başka yükümlülükleri karşılamak için kullanılması, fonları asıl amacından uzaklaştırıyor ve yerel bütçeler üzerindeki baskıyı gözler önüne seriyor.
Tespit edilen 60,2 milyar yuan, incelenen 4,1 trilyon yuanın yaklaşık yüzde 1,5’ine karşılık geliyor. Bu oran, denetlenen fonlar içindeki büyüklüğe dair fikir verirken, mutlak tutar da söz konusu miktarın ne kadar yüksek olduğunu gösteriyor.
Çin’in yaşlanan nüfusu, emeklilik güvencesini kamuoyunun temel kaygılarından biri hâline getiriyor. Denetim, yerel borç yönetimiyle emeklilik finansmanını aynı tabloda ele alıyor: Mevcut borçlarını ödemekte zorlanan yetkililer, başka bir sorumluluk için ayrılmış kaynakları kullanıyordu.
Altyapı İçin Ayrılan Kaynaklar Atıl Kaldı veya Başka Yerlere Harcandı
522 altyapı projesi için ayrılan yaklaşık 28 milyar yuan (3,9 milyar dolar) ya kullanılmadı ya da izin verilmeyen amaçlara harcandı. Kaynaklar, özel tahvillerden ve merkezi hükümetin bütçe ödeneklerinden sağlandı.
Özel tahviller, yerel yönetimlerin belirli projeler için borçlanmasına olanak tanıyor. Bu tahvillerin işe yaraması, paranın uygun projelere ulaşmasına ve inşaatın ilerlemesine bağlı. Denetimde her iki aşamada da sorunlar tespit edildi.
Projelerin yavaş ilerlemesi nedeniyle merkezi bütçe yatırımlarından 41 milyar yuanı aşkın kaynak atıl kaldı. Bazı projelere, toplam planlanan yatırım tutarını aşan kaynak ayrılması; planlama ve ödeneklerin denetlenmesindeki zayıflıklara işaret etti.
Pekin, emlak piyasasındaki zayıflık ve dış ticaret baskıları karşısında ekonomik toparlanmayı desteklemek için mali harcamalara bel bağlıyor. Kullanılmadan bekleyen kaynaklar hedeflenen inşaat faaliyetlerini sağlayamıyor; izin verilmeyen harcamalar ise parayı onaylanmış projelerden uzaklaştırıyor.
Societe Generale SA’nın Büyük Çin ekonomisti Michelle Lam, uygun proje bulmanın zorluğunu önceki yıllarda gerçekleştirilen yatırım hacmiyle ilişkilendirdi.
Yıllarca süren aşırı yatırımın ardından nitelikli proje bulmak giderek zorlaşıyor.
Lam’ın değerlendirmesi, yalnızca daha fazla kaynak ayırmanın sorunu neden çözmeyebileceğini açıklamaya yardımcı oluyor. Yetkililerin aynı zamanda uygulanabilir projelere, gerçekçi bütçelere ve işleri tamamlayacak kapasiteye ihtiyacı var. Denetim bulguları, bu gerekliliklerin mevcut finansmanla eşleştirilmesinde aksaklıklar yaşandığını gösteriyor.
Okul Yemeklerindeki Aksaklıklar Öğrencileri Doğrudan Etkiledi
Kırsal kesimdeki okul yemekleri için ayrılan kaynaklardaki usulsüzlükler nedeniyle 1.200’den fazla kişiye ceza verildi. Düzeltme çalışmalarında 4 milyar yuanı (yaklaşık 550 milyon dolar) aşan tutar söz konusuydu. Bulgular hem beslenme programlarını hem de daha geniş kapsamlı eğitim harcamalarını içeriyordu.
Hunan eyaletinde milyonlarca yuanlık asılsız harcama bildirimi ve kaynak aktarımı tespit edildi. Yemek verilen gün sayısının olduğundan fazla gösterilmesi, kaynakların personel sosyal haklarında kullanılması ve maaşlara aktarılması bu sorunlar arasındaydı.
Shaanxi, Yunnan, Hainan, Shandong ve diğer eyaletlerde de sorunlar yaşandı. Eğitim kaynakları gecikti, zimmete geçirildi veya mevzuata uymayan satın alma işlemleriyle harcandı.
Okulların kaynakları gecikti veya yetersiz kaldı, anaokulları destek ödemelerini alamadı; on binlerce öğrenci mali yardımdan ya da yeterli beslenmeden mahrum kaldı. Bu sonuçlar, muhasebe hatalarının çocukların sınıflarda ve yemek saatlerinde aldığı destekle doğrudan bağlantısını ortaya koyuyor.
Altı merkezi makam, ilk ve orta dereceli okullarda gıda güvenliği ve yemek kaynaklarının yönetimiyle denetimini güçlendirmek için ortak önlemler açıkladı. Bu adımlar hem paranın nasıl kullanıldığını hem de bu harcamalarla sağlanması gereken yemekleri kapsıyor.
Kamu İşletmeleri Kamu Kaynaklarını Ellerinde Tuttu
24 bölgedeki bazı kamu işletmeleri, çoğunlukla vadesi gelen borçları ve çalışan maaşlarını ödemek amacıyla 37 milyar yuanlık kamu kaynağını ellerinde tuttu. Denetim, bu uygulamaları 11,2 milyar yuanlık örtülü, yani gizli borç oluşumuyla ilişkilendirdi.
Burada gizli borç, açıkça belirtilen borçlanma tablosunun dışında kalan mali yükümlülükleri ifade ediyor. Bu tür yükümlülükler, kamu maliyesine yüklenen toplam talepleri ve bunları karşılamaya ayrılabilecek kaynakları görmeyi zorlaştırıyor.
Raporda, devlet desteğiyle zarar ederek faaliyetlerini sürdüren "zombi şirketlere" kredi sağlanmasına son verilmesi çağrısında bulunuldu. Bu şirketlere kaynak aktarılması, söz konusu kaynakların daha verimli alanlarda veya kamu hizmetlerinde kullanılmasını engelliyor.
Borç yönetimi ve kamu kaynaklarının dağılımı temel kaygılar arasındaydı. Ellerinde tuttukları parayla mevcut faturalarını ödeyen işletmeler faaliyetlerini sürdürebilir; ancak bu düzenleme, kamu kaynaklarını asıl amacı dışındaki yükümlülüklere bağlamış oluyor.
Yerel Yolsuzluk Temel Hizmetleri Etkiledi
Denetçiler, görece küçük ölçekli yerel bütçelerin kötüye kullanılmasının toplulukları doğrudan etkileyebildiği alt kademelerdeki kamu görevlilerini ilgilendiren yolsuzluk vakalarını da inceledi. Yaşlı bakımı, tarım arazilerinin geliştirilmesi ve tarım destekleri denetlenen alanlar arasındaydı.
Sorunlar, ödemelerin gecikmesinden paranın doğrudan zimmete geçirilmesine kadar uzanıyordu. Geciken bir destek ödemesi, yardım alması gereken kişinin beklemesine yol açabiliyor; paranın zimmete geçirilmesi ise hizmet veya program için ayrılan kaynakları tamamen ortadan kaldırıyor.
Kampanyanın bu vakalara odaklanması, hesap verebilirliği büyük altyapı bütçeleri ve büyük işletmelerin ötesine taşıyor. Bölge sakinlerine yakın hizmetleri sunmak ve yardımları yönetmekle sorumlu yetkililere dikkat çekiyor.
Pekin Üniversitesi Devlet Yönetiminde Dürüstlüğü Geliştirme Araştırma Merkezi Müdür Yardımcısı Zhuang Deshui, düzeltme çalışmalarının yoğunluğunun ve ceza verilen kişilerin sayısının taban düzeyinde güçlü bir caydırıcılık oluşturduğunu ve denetim düzeltmelerinin etkisini yansıttığını söyledi.
Zhuang, denetimin tek tek sorunları belirlemenin ötesine geçtiğini de belirtti. Kurallardaki boşlukların ve tekrarlanan aksaklıkların tespit edilmesi, sorumlu birimlerin bunları zamanında gidermesini sağlayarak cezaları para yönetimindeki değişikliklerle ilişkilendiriyor.
PwC, Evergrande Nedeniyle Rekor Cezayla Karşılaştı
Çinli yetkililer, iflas eden emlak devi Evergrande’nin denetimi nedeniyle PwC’nin Çin ana karasındaki birimine rekor düzeyde 441 milyon yuan (yaklaşık 62 milyon dolar) ceza verdi ve altı aylık faaliyet durdurma yaptırımı uyguladı.
Çin Menkul Kıymetler Düzenleme Komisyonu ile Maliye Bakanlığı, PwC Zhong Tian LLP’nin gerekli özeni göstermediğini, gerçeğe aykırı denetim raporları yayımladığını ve Evergrande’nin mali tablolarındaki önemli yanlışlıkları tespit edip bildirmediğini belirledi.
Yetkililer, firmanın Evergrande’nin mali dolandırıcılığı karşısında "göz yumduğunu" ve "hatta buna göz yumup izin verdiğini" açıkladı. Bulgular, yaptırımlarda şirket hesaplarını hazırlayanların yanı sıra denetçinin sorumluluğunu da gündeme taşıdı.
Denetimin amacı, şirketin mali tablolarını bağımsız biçimde incelemektir. Yatırımcılar ve bu tablolardan yararlanan diğer kesimler, şirketin faaliyetlerinin rakamlara doğru yansıtılıp yansıtılmadığını incelemesi için denetçiye güvenir. Gerçeğe aykırı denetim raporları bu güvenceyi zayıflatır.
PwC daha sonra büyük kamu işletmeleri de dâhil olmak üzere önemli müşterilerini kaybetti ve müşteri portföyünde ve çalışan kadrosunda büyük kayıplar yaşadı. Dolayısıyla mali cezanın yanı sıra müşteri tabanı ve faaliyetleri de zarar gördü.
Bu yaptırım, Çin’de faaliyet gösteren yerli ve uluslararası muhasebe şirketlerinden beklentilerin sıkılaştığına işaret etti. Şirket hesaplarını gerektiği gibi incelememek veya dolandırıcılığın gizlenmesine katılmak hem düzenleyici cezalar hem de iş kaybı doğurabiliyor.
Muhasebe Şirketleri Konumlarını Yeniden Değerlendiriyor
Deloitte, 2023’te 211,9 milyon yuan para cezasına çarptırıldı ve üç ay süreyle faaliyetleri durduruldu. Bu yaptırım, PwC vakasıyla birlikte, muhasebe ağlarının Çin’de denetim işi üstlenirken ve yürütürken göz önünde bulundurması gereken riskleri değiştirdi.
Cezalar, bir denetimden kazanılan ücretleri çok aşabiliyor. Uluslararası muhasebe ağları bu riski yeniden değerlendirirken, özellikle kamu işletmeleri olmak üzere Çinli şirketler yerli denetim firmalarını giderek daha fazla tercih ediyor.
Düzenleyicilerin resmî olmayan yönlendirmeleri ile ulusal güvenlik ve veri kontrolüne ilişkin kaygılar bu değişime katkıda bulundu. Denetçi seçen şirketlerin kararında artık muhasebe uzmanlığının ve ticari değerlendirmelerin yanı sıra düzenleyici beklentiler de rol oynuyor.
Bazı uzmanlar, yerli firmalara geçiş sürse de uluslararası şirketlerin küresel ölçekte faaliyet gösteren müşterilerini koruyacağını düşünüyor. Bu değişimler, şeffaflık ve yabancı firmaların Çin muhasebe piyasasındaki yeri hakkında da soru işaretleri doğuruyor.
Çin’deki AB Ticaret Odası Başkanı Jens Eskelund, iş ortamında öngörülebilirliğin ve şeffaflığın önemini vurguladı. Daha sıkı denetimin bütün işletmelere eşit biçimde uygulanması hâlinde olumlu olabileceğini söyledi.
Düzeltme Süreci Nasıl İşliyor?
Mart 2024’ün sonuna kadar yetkililer, mali yönetimdeki boşlukları kapatmak amacıyla 1.700’den fazla iç kural ve prosedürü değiştirdi veya yürürlüğe koydu. Yanıt kapsamında, hedefli düzeltmeler yapmak ve müdahale sürelerini kısaltmak üzere kilit birimlerde özel görev ekipleri de kuruldu.
Hükümet, "kapalı döngü" bir hesap verebilirlik süreci oluşturdu. Uygulamada bu, bir sorunun belirlenmesi, sorumlu kurumlar arasında eşgüdüm sağlanması, müdahalenin denetlenmesi ve sonuçların kamuoyuna açıklanması anlamına geliyor.
Mayıs 2024’ten bu yana 430’dan fazla ciddi disiplin ve hukuk vakası ortaya çıkarıldı ve ilgili makamlara sevk edildi. Vakalar 1.400’den fazla kişiyi ve kötüye kullanılan 63 milyar yuanı kapsıyordu.
Ulusal Denetim Ofisi, denetlediği kurumlardan geri bildirim istedi ve düzeltme talimatları verdi. İlerlemeyi takip etme ve yıl sonuna kadar düzeltmelerin tamamlandığını bildirme taahhüdünde bulundu; ancak daha kesin bir raporlama tarihi açıklanmadı.
Yaptırımlar ve kural değişiklikleri birkaç farklı tarihe yayılıyor:
- 2023: Deloitte’e 211,9 milyon yuan para cezası verildi ve şirketin faaliyetleri üç ay süreyle durduruldu.
- Mart 2024’ün sonuna kadar: Yetkililer 1.700’den fazla iç kural ve prosedürü değiştirdi veya yürürlüğe koydu.
- Mayıs 2024’ten bu yana: 1.400’den fazla kişiyi ve 63 milyar yuanı kapsayan 430’dan fazla ciddi disiplin ve hukuk vakası ortaya çıkarıldı ve ilgili makamlara sevk edildi.
- 2024 yıllık denetimi: Hou Kai, merkezi bütçe, önemli projeler ve devlete ait varlıkları kapsayan bulguları Ulusal Halk Kongresi Daimi Komitesi’ne sundu.
Sosyal güvenlik alanında eyaletler, hileyle alınan destekleri geri tahsil etti ve yeni suistimalleri önlemeye yönelik düzenlemeleri iyileştirdi. Okullardaki yemeklere yönelik önlemler de kamuoyunun yararlandığı hizmetlerde saptanan sorunlara karşı hedefli bir başka yanıt niteliği taşıyor.
Bulgular Kamu Harcamaları Açısından Ne Anlama Geliyor?
Denetim, yeni bir mali ve vergi reformu turu, daha güçlü borç yönetimi ve birleşik bir ulusal piyasanın daha hızlı geliştirilmesi yönündeki çağrıları beraberinde getirdi. Bu öneriler; paranın geri alınması, yetkililere disiplin cezası verilmesi ve kurum kurallarının değiştirilmesine yönelik acil çalışmalarla birlikte gündeme geliyor.
Hükümetin, özel yerel tahvil finansmanından yararlanabilecek sektörlerin kapsamını genişletmesi ve kamu borçlanmasını verimli yatırımlar ile sosyal refah için kullanma yollarını araştırması bekleniyor. Bu beklentiler gelecekteki politika tercihlerini ilgilendirirken denetim, hâlihazırda tespit edilen harcama sorunlarını kayıt altına alıyor.
Emeklilik fonları, okul yemekleri ve altyapı, aynı pratik sorunun farklı boyutlarını ortaya koyuyor: Kaynak ayırmak, kamu hizmeti sunmanın yalnızca bir parçası. Yetkililer paranın hedeflenen yere ulaştığından, onaylanan amaç doğrultusunda harcandığından ve beklenen sonucu verdiğinden de emin olmalı.
Çin’in emlak piyasasındaki daralma, yerel borç yükü ve büyümeyi destekleme ihtiyacı bu sorunu daha acil hâle getiriyor. Atıl yatırımlar teşviklerin etkisini sınırlarken, refah programlarından başka yerlere aktarılan kaynaklar hizmetlere erişimi ve kamu güvenini zayıflatabiliyor.
Hükümetin açıkladığı hedefler; güveni yeniden tesis etmek, kaynakların amaçlanan yararlanıcılara ulaşmasını sağlamak ve daha şeffaf, hesap verebilir bir mali yönetim kurmak. Muhasebe şirketlerine yönelik daha sıkı denetim de iş dünyasında benzer bir amaca hizmet ediyor: mali bilgilerin güvenilirliğini artırmak.
Hesap verebilirliğin bir sonraki aşaması, daha önce duyurulan düzeltme sürecine odaklanıyor. Geri alınan kaynakların izlenmesi, disiplin işlemi için yapılan sevklerin takibi ve yeni kuralların tekrarlanan usulsüzlükleri önleyip önlemediğinin denetlenmesi, açıklanan bulguların kamu kaynaklarının yönetimine nasıl yansıyacağını belirleyecek.
Öne Çıkanlar
- Çin, 654 milyar yuanı aşan mali usulsüzlüğün giderildiğini ve 4.100’den fazla kişi hakkında disiplin işlemi yapıldığını bildirdi.
- Denetçiler, 25 eyalet düzeyindeki bölgede incelenen 4,1 trilyon yuanlık emeklilik fonunun yaklaşık 60,2 milyar yuanının usulsüz kullanıldığını tespit etti.
- 522 altyapı projesi için ayrılan yaklaşık 28 milyar yuan kullanılmadı veya izinsiz harcandı; merkezi yatırım kaynaklarından 41 milyar yuanı aşkın tutar atıl kaldı.
- Kırsal kesimdeki okul yemeklerine ilişkin usulsüzlükler nedeniyle 1.200’den fazla kişiye ceza verildi; düzeltme çalışmalarında 4 milyar yuanı aşkın tutar söz konusuydu.
- 24 bölgedeki bazı kamu işletmeleri 37 milyar yuanlık kamu kaynağını ellerinde tuttu; bu uygulama 11,2 milyar yuanlık gizli borca katkıda bulundu.
- PwC’nin Çin ana karasındaki birimine, Evergrande denetimi nedeniyle rekor düzeyde 441 milyon yuan ceza verildi ve altı aylık faaliyet durdurma yaptırımı uygulandı.
- Yetkililer, düzeltici adımları ve hesap verebilirliği takip etmek için 1.700’den fazla iç kuralı ve prosedürü yürürlüğe koydu veya değiştirdi.






