ABD, Çin ve Rusya Kore'yi görüştü, ancak Kuzey Kore zirvesi gerçekleşmedi

8 dakikalık okuma
U.S., China and Russia Discuss Korea, but North Korea Summit Fails to Materialize

Kapalı kapılar ardında görüşme, kamuoyuna sınırlı bilgi

19 Kasım'da Shenzhen'de ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, üç lider arasındaki ilk zirve olarak nitelendirilen bir toplantı yaptı. Çinli yetkililer ve Putin, Ukrayna ve Orta Doğu'daki savaşların yanı sıra Kore Yarımadası hakkında da görüş alışverişinde bulunduklarını söyledi. Ancak kamuoyuna açıklanan bildiride Yarımada'dan söz edilmedi ve Kuzey Kore'nin nükleer silahları konusunda herhangi bir anlaşmaya yer verilmedi.

İçindekiler
  1. Kapalı kapılar ardında görüşme, kamuoyuna sınırlı bilgi
  2. Nükleer silahlara ilişkin ifadeler ne anlama geliyor?
  3. Kuzey Kore'nin nükleer tesisleri endişe kaynağı olmayı sürdürüyor
  4. Liderler kamuoyu önünde neden bu kadar az konuştu?
  5. Trump ile Kim neden görüşmedi?
  6. Sonraki adım ne olabilir?
  7. Öne çıkanlar

Bildirideki nükleer taahhütler, nükleer riskleri azaltma ve nükleer silahların yayılmasını önleme konularında görüşmelere odaklandı. Kuzey Kore'nin adı anılmadı, nükleer silahlardan arındırılması çağrısı yapılmadı ve silah programının tasfiyesi ya da dondurulması için bir takvim belirlenmedi. Trump, nükleer silahların yayılmasını durdurmak için iş birliğinden söz etti ve İran'ı andı, ancak Kuzey Kore'nin adını kamuoyu önünde anmadı.

Bu fark önemli: Liderler Kore konusunu kapalı kapılar ardında gündeme getirmiş olabilir, ancak kamuya açık kayıtlar ne söylediklerine ya da ortak bir politika üzerinde uzlaşıp uzlaşmadıklarına dair çok az ipucu veriyor. Üç hükümetin Kuzey Kore'nin nükleer programı konusundaki tutumları da keskin biçimde farklı. Bu nedenle, nükleer risklere ilişkin gelecekteki görüşmelerin Kuzey Kore'yi doğrudan ele alıp almayacağını anlamak güç.

Reklam

Nükleer silahlara ilişkin ifadeler ne anlama geliyor?

Nükleer riskleri azaltmak ve nükleer silahların yayılmasını önlemek birbiriyle ilişkili hedeflerdir, ancak ikisi de bir ülkenin mevcut nükleer silahlarının ortadan kaldırılması anlamına gelmez. Risk azaltma; bir kazayı ya da yanlış hesaplamayı önlemeye veya askerî iletişimi daha güvenilir hâle getirmeye yönelik adımları içerebilir. Nükleer silahların yayılmasını önleme ise genel olarak nükleer silahların ya da ilgili teknolojilerin başka ülkelere geçmesini engellemek anlamına gelir. Kuzey Kore'nin cephaneliğini tasfiye etme talebi, bundan ayrı ve daha doğrudan bir hedeftir.

Kuzey Kore'den sorumlu eski ABD Ulusal İstihbarat Konseyi yetkilisi Sydney Seiler, Radio Free Asia'nın aktardığı açıklamalarda bu ayrımı anlattı. Haberde, risk azaltmanın nükleer silahları azaltmaktan farklı olduğu, nükleer silahların yayılmasını önleme çabalarının ise Kuzey Kore silahlarının başka ülkelere aktarılmasını engellemeye odaklandığı belirtildi.

Washington, Kuzey Kore'nin tamamen nükleer silahlardan arındırılmasını istediğini belirtmeye devam ediyor. ABD Dışişleri Bakanlığı, 18 Kasım'da bu tutumunu ve Kuzey Kore'yle ilgili Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararlarının uygulanmasına verdiği desteği yineledi. Avrupa Birliği de nükleer silahların yayılmasını sınırlamayı amaçlayan uluslararası anlaşma olan Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması kapsamında Kuzey Kore'nin nükleer silah sahibi devlet statüsü alamayacağını söyledi.

Rusya'nın tutumu ise aksi yönde değişti. Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, 2024'te Kuzey Kore'nin nükleer silahlardan arındırılması konusunu kapanmış bir mesele olarak nitelendirdi ve temmuz ayında Rusya'nın artık bu yöndeki çağrılara katılmayacağını söyledi. Çin de son açıklamalarında nükleer silahlardan arındırılmayı ortak bir hedef olarak adlandırmaktan kaçındı ve Kuzey Kore'ye yönelik yaptırımlara ve askerî baskıya karşı çıktı. Dolayısıyla üç lider, Kuzey Kore'nin cephaneliği konusunda ne yapılması gerektiğine dair kamuoyuna açık ortak bir tutum olmadan zirveye katıldı.

Reklam

Kuzey Kore'nin nükleer tesisleri endişe kaynağı olmayı sürdürüyor

Kuzey Kore'nin başlıca nükleer tesisi Yongbyon'da bildirilen gelişmeler, tartışmaya aciliyet kazandırdı. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Başkanı Rafael Grossi, 18 Kasım'da mevcut bir uranyum zenginleştirme tesisini genişletmeye yönelik dış cephe inşaatının ekim ayı sonlarında tamamlanmış göründüğünü söyledi. Çalışmaların eylül ortasında başladığı bildirildi.

Grossi ayrıca Yongbyon'daki beş megavatlık reaktörün yedinci nükleer yakıt ışınlama döngüsüne girmiş olabileceğini gösteren işaretlerden söz etti. Bu, faaliyetin sürdüğüne işaret ediyor. Reaktör, nükleer silahlar için malzeme elde etmek üzere yeniden işlenebilecek kullanılmış yakıt üretebilir. Ancak UAEA'nın 2009'dan bu yana Kuzey Kore'nin nükleer tesislerine doğrudan erişimi bulunmadığından, yeni binadaki ekipmanı doğrulayamıyor ya da reaktörün çalışıp çalışmadığını teyit edemiyor.

Avrupa Birliği ayrıca Yongbyon ve Kangson'daki uranyum zenginleştirme tesislerinde artan faaliyetleri, bir radyokimyasal laboratuvarın işletilmesini ve Kuzey Kore'nin ekim ayında gerçekleştirdiği üç balistik füze denemesini eleştirdi. Bu ayrıntılar, diplomatların karşı karşıya olduğu pratik zorluğa işaret ediyor: Kuzey Kore'nin silahları ve tesisleri geliştirilmeyi sürdürürken genel nükleer riskler üzerine görüşmeler yapılabiliyor.

ABD Kore Kuvvetleri'nin eski komutanı Robert Abrams, üç ülkenin daha önce politika gereği Kuzey Kore'yi nükleer silah sahibi bir devlet olarak tanımadığını söyledi ve zirvede resmî tanıma ihtimalini düşük gördü. Resmî tanıma ile silah kontrolü farklı meselelerdir. Hükümetler, Kuzey Kore'nin nükleer statü iddiasını kabul etmeden ya da cephaneliğinin mevcut hâliyle kalması konusunda uzlaşmadan, tehlikeyi sınırlamanın veya silah transferlerini önlemenin yollarını tartışabilir.

Liderler kamuoyu önünde neden bu kadar az konuştu?

Zirvede yaşananlara ilişkin birbiriyle çelişmek zorunda olmayan iki anlatım var. Çinli yetkililer ve Putin, liderlerin Kore Yarımadası'nı görüştüğünü söyledi. Öte yandan ortak bildiride ve açılış konuşmalarında konuya değinilmedi. Bu durum, meselenin yalnızca kısaca gündeme gelip gelmediği, liderlerin ayrıntıları kamuoyu önünde konuşmaktan kaçınıp kaçınmadığı ya da açıklamalarının müzakere edilmiş bir plandan ziyade genel bir görüş alışverişine mi işaret ettiği sorularını yanıtsız bırakıyor.

Dongguk Üniversitesi Kuzey Kore çalışmaları fahri profesörü Ko Yu-hwan, Ukrayna ve İran'ı içeren savaşların liderler açısından daha acil olması nedeniyle Kore konusunun gündemde geri plana itilmiş olabileceğini söyledi. Kamuoyuna yapılan açıklamalarda bu çatışmalar öne çıkarılırken bildiride Kore Yarımadası'na ilişkin bölgesel bir gündem yer almadı.

Kore Ulusal Diplomasi Akademisi Uluslararası Güvenlik Çalışmaları Merkezi Başkanı Bang Gil-joo, Kuzey Kore'nin nükleer silahları konusunda anlaşamasalar da üç ülkenin Yarımada'da savaş çıkmasını önleme konusunda ortak çıkarı bulunduğunu söyledi. Yalnızca anlaşmazlıkları ortaya koyan bir toplantının, tarihteki üç lider buluşmasına atfedilen önemi zayıflatabileceği uyarısında bulundu.

Üç ülke, Kore Yarımadası'nda savaş olmaması gerektiği konusunda hemfikir. Kuzey Kore'nin nükleer silahları konusundaki tutumları farklı.

Güney Kore açısından, Kuzey Kore'nin nükleer statüsünü kabul etmek ya da görmezden gelmek şeklinde yorumlanabilecek herhangi bir kamuoyu mesajının verilmemesi olumlu bir nokta olarak değerlendirildi. Ancak üç güç, nükleer riskler ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi konularındaki görüşmeleri sürdüreceklerinin de sinyalini verdi. Seul, bu görüşmelerin sonunda Kuzey Kore'nin silah üretimi, denemeleri ya da silah transferlerine yönelik somut talepleri içerip içermeyeceğini izleyecek.

Reklam

Trump ile Kim neden görüşmedi?

Trump, Asya ziyareti sırasında Kuzey Kore lideri Kim Jong Un ile görüşme ihtimalini defalarca gündeme getirdi, ancak görüşme gerçekleşmedi. Trump, Şi ve Putin'le görüştükten sonra 19 Kasım'da ABD'ye hareket etti. Eve dönüş yolunda NBC News'e, Kim'le bir araya gelmek için 'çok fazla toplantı' yaptığını söyledi ve 'bir noktada' görüşeceklerini ekledi. Kuzey Kore, davetlerine kamuoyu önünde yanıt vermedi.

İki lider Trump'ın ilk başkanlık dönemi sırasında üç kez görüştü: 12 Haziran 2018'de Singapur'da, 27 Şubat 2019'da Hanoi'de ve 30 Haziran 2019'da Askerden Arındırılmış Bölge'de. Hanoi zirvesi nükleer anlaşma sağlanamadan sona erdi. Mevcut görüşmenin gerçekleşmemesine ilişkin ilk anlatım, temel bir engele işaret ediyor: Pyongyang nükleer silah sahibi devlet olarak tanınmayı ve ABD'nin 'düşmanca politikası' olarak nitelendirdiği politikanın sona ermesini isterken Washington, Kuzey Kore'nin tamamen nükleer silahlardan arındırılması çağrısını sürdürüyor.

Güney Kore Ulusal Güvenlik Stratejisi Enstitüsü kıdemli araştırmacısı Park Byung-kwang, Kim'in Trump'tan ne kazanabileceğinin Kuzey Kore liderinin kararında belirleyici olacağını söyledi. Verimli bir görüşme için gerekli koşulların hazırlanmadığını öne sürdü.

Kim Jong Un'un Trump'tan hediye olarak ne alabileceği en önemli konuydu, ancak sonuçta bu kısım gerektiği gibi hazırlanmamış olabilir.

Başka etkenler de Kim'in görüşme isteğini azaltmış olabilir. Trump'ın ziyareti sırasında Kuzey Kore devlet medyası, Kim'in Samjiyon'u, Riwon ve Rakwon ilçelerindeki bölgeleri ve Hamhung'daki bir denizcilik üniversitesini ziyaret ettiğini gösterdi. Ziyaretlerde turizm, tarım ve inşaat projeleri yer aldı. Kuzey Kore'nin Rusya'yla ekonomik ve askerî bağları da güçlendi; bu durum ABD'yle teması Pyongyang açısından daha az cazip kılabilir.

Kyungnam Üniversitesi Uzak Doğu Çalışmaları Enstitüsü profesörü Lim Eul-chul, başarısız Hanoi görüşmelerinin Kim'in Washington'a güvenini sarsmış olabileceğini söyledi. Koh Yu-hwan ise ciddi bir zirve için, sırf fotoğraf çekilmesi amacıyla düzenlenen bir buluşma yerine, önceden elçiler ve yetkililer arasında müzakereler yürütülmesi gerektiğini belirtti. Trump ile Kim'in önceki görüşmeleri, liderler düzeyindeki bir buluşmanın tek başına nükleer anlaşmayı garanti etmediğini gösteriyor.

Sonraki adım ne olabilir?

Trump'ın daha sonra bir görüşmenin gerçekleşebileceğine ilişkin açıklaması, görev süresi sona ermeden yeniden temas kurulması ihtimalini açık bırakıyor. Herhangi bir tarih, hazırlık görüşmesi ya da Kuzey Kore'den yanıt açıklanmadı. Acil mesele, Washington'ın nükleer silahlardan tamamen arındırma talebi ile Pyongyang'ın tanınma ve ABD politikasının değişmesi talebi arasındaki uçurum.

Güney Kore hükümeti, Kuzey Kore, Güney Kore, ABD ve Çin'in katılacağı dört taraflı görüşmeler önerdi. Plan, ABD ile Kuzey Kore arasında diyaloğun yeniden başlamasıyla ilerleyecek ve Kore Savaşı'nın sona erdirilmesini, kalıcı bir barış düzeninin kurulmasını ele alabilecek. Üçlü zirvede Kore konusuna kamuoyu önünde ilginin az olması bu yolu ilerletmeyi zorlaştırıyor, ancak zirvede daha sonraki görüşmelerin önü kapatılmadı.

Kore Savunma Analizleri Enstitüsü araştırmacısı Yoo Ji-hoon, bir başka endişeye dikkat çekti: Büyük güçler arasındaki nükleer silah kontrolü görüşmeleri Kuzey Kore'yi ayrı bir konu olarak ele alabilir ya da ülkeyi diğer stratejik anlaşmazlıklarla ilişkilendirebilir. Ulusal Güvenlik Stratejisi Enstitüsü Başkan Yardımcısı Choi Yong-hwan ise Güney Kore'nin ABD'nin yanı sıra Çin ve Rusya'yla da etkin diplomasi yürütmesi çağrısında bulundu.

Bir sonraki sınav, üç gücün nükleer riskleri görüşmeye yönelik genel taahhüdünün Kuzey Kore'nin silah programını ele alan bir sürece dönüşüp dönüşmeyeceği ya da genel güvencelerle sınırlı kalıp kalmayacağı. Şimdilik kamuoyuna yansıyan sonuç sınırlı: Liderlerin Kore konusunda görüş alışverişinde bulunduğu bildirildi, Kuzey Kore'nin nükleer silahlardan arındırılmasına yönelik ortak bir plan açıklanmadı ve Trump ile Kim bir araya gelmedi.

Reklam

Öne çıkanlar

  • Çin ve Rusya, ABD, Çin ve Rusya liderlerinin 19 Kasım'da Kore Yarımadası hakkında görüş alışverişinde bulunduğunu söyledi.

  • Kamuoyuna açıklanan bildiride Kuzey Kore'den söz edilmedi ve üç ülke, Kuzey Kore'nin nükleer silahlardan arındırılmasını taahhüt etmedi.

  • UAEA, Yongbyon'da inşaat yapıldığına ve beş megavatlık reaktörde faaliyetlerin sürüyor olabileceğine dair işaretler bildirdi, ancak faaliyetleri doğrulamak için tesise doğrudan erişimi bulunmuyor.

  • Trump ve Kim görüşmedi. Trump 'bir noktada' görüşeceklerini söyledi, Kuzey Kore ise kamuoyu önünde yanıt vermedi.

  • Washington, Kuzey Kore'nin tamamen nükleer silahlardan arındırılmasını desteklemeyi sürdürüyor; Rusya bu talebe katılmayı reddetti, Çin ise bunu ortak bir hedef olarak ifade etmekten kaçındı.

Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir