Yurt dışında binlerce işçi, ücretlerinin çoğuna devlet el koyuyor
Kuzey Kore'nin yurt dışı iş gücü programı, ülkelerin gelir elde eden Kuzey Kore vatandaşlarını 2019'a kadar ülkelerine göndermesini öngören Birleşmiş Milletler (BM) süresine rağmen 2025'te hükümete tahminen 450 milyon ila 800 milyon dolar kazandırdı. Çok Taraflı Yaptırımları İzleme Ekibi'nin (MSMT) yürüttüğü soruşturmaya göre, en az 17 ülkede barındırıldığından şüphelenilen 35.600 ila 101.280 işçi hâlâ yurt dışında çalışıyor.
İçindekiler
- Yurt dışında binlerce işçi, ücretlerinin çoğuna devlet el koyuyor
- Yasak, uygulama mekanizmasından nasıl daha uzun ömürlü oldu?
- Para nereden geliyor?
- En büyük varış noktası Çin
- Rusya daha yüksek ücret ve askeri fabrikalarda iş imkânı sunuyor
- Öğrenci vizeleri iş yerlerine giden bir yol sunuyor
- Gönüllü olarak yola çıkmak neden zorla çalıştırmaya dönüşebiliyor?
- Ölümcül çarpışma, işçi korumasındaki açıkları ortaya koyuyor
- Kasım ayındaki panelde neler ele alınacak?
- Öne çıkanlar
MSMT'nin 16 Eylül 2026'da yayımlanan üçüncü izleme raporu, işçilerin çoğunun Çin ve Rusya'da bulunduğunu belirtiyor. Rapora göre Kuzey Koreli yetkililer işçilerin ücretlerinin yüzde 80 ila 90'ına, hatta bazen daha fazlasına el koyuyor. İşçiler uzun vardiyalarla çalışıyor, hareketleri kısıtlanıyor ve kaçmaları hâlinde yakınlarına karşı tehditlerle karşılaşıyor.
Bulgular, Global Rights Compliance (GRC) bünyesinde Kuzey Kore üzerine araştırmacı ve danışman olan Yeji Kim'in uzman paneline katılmasının planlandığı 17 Kasım'da New York'taki BM Genel Merkezi'nde ele alınacak. MSMT'ye katılan 11 hükümetin ortak ev sahipliğindeki etkinlik, BM Web TV'den yayımlanacak.
GRC'nin Mart 2026 tarihli “Rusya'nın St. Petersburg kentinde Kuzey Kore devletinin dayattığı bir işçinin yaşamından bir gün” başlıklı soruşturması, Rusya'daki Kuzey Koreli işçilerle yapılan 21 görüşmeye dayanıyor. MSMT raporu bu çalışmaya iki kez atıfta bulunuyor. İki soruşturma birlikte, yabancı işverenlere sıkı denetim altında iş gücü sağlayan ve kazanılan paranın büyük bölümünü nükleer silahlar ve balistik füzeler dâhil Kuzey Kore devletinin önceliklerine yönlendiren bir programı ortaya koyuyor.
Yasak, uygulama mekanizmasından nasıl daha uzun ömürlü oldu?
2017'de kabul edilen 2375 ve 2397 sayılı BM Güvenlik Konseyi kararları, Kuzey Kore'nin yurt dışındaki işçilerden gelir elde etmesini hedef aldı. 2375 sayılı karar, Kuzey Kore vatandaşlarına yeni çalışma izinleri verilmesini yasaklarken 2397 sayılı karar, yurt dışında gelir elde edenlerin 2019'a kadar ülkelerine geri gönderilmesini öngörüyordu.
MSMT'ye göre Çin ve Rusya, bu sürenin dolmasından yıllar sonra da önemli sayıda işçiyi barındırmayı sürdürüyor. Raporda, işçileri sınırlar arasında ve iş yerlerine taşıyan işverenler, işe alım aracılıkları, diplomatik temsilcilikler ve göç düzenlemeleri anlatılıyor.
İzleme sisteminin kendisi de değişti. Rusya, BM yaptırımlarına ilişkin Uzmanlar Paneli'nin görev süresinin uzatılmasını Mart 2024'te veto etti ve panel ertesi ay çalışmalarını durdurdu. On bir hükümet, yaptırımların uygulanmasını izlemek üzere Ekim 2024'te bağımsız bir mekanizma olarak MSMT'yi kurdu.
- 2017: Güvenlik Konseyi, çalışma izinlerini kısıtlayan ve yurt dışında gelir elde eden Kuzey Koreli işçilerin geri gönderilmesini öngören kararları kabul etti.
- 2019: İşçilerin geri gönderilmesi için tanınan süre doldu.
- Mart ve Nisan 2024: Rusya, BM Uzmanlar Paneli'nin görev süresinin uzatılmasını veto etti; ardından panel çalışmalarını sonlandırdı.
- Ekim 2024: On bir hükümet MSMT'yi kurdu.
- Mart 2026: GRC, 21 işçiyle yapılan görüşmelere dayanan soruşturmasını yayımladı.
- 16 Eylül 2026: MSMT, yurt dışındaki iş gücünü inceleyen üçüncü raporunu yayımladı.
- 17 Kasım: BM Genel Merkezi'nde yapılması planlanan panelde bulgular ve yaptırımların uygulanması ele alınacak.
Katılımcı hükümetler Avustralya, Kanada, Fransa, Almanya, İtalya, Japonya, Hollanda, Yeni Zelanda, Güney Kore, Birleşik Krallık ve ABD'den oluşuyor. Hükümetlerin yayımladığı ortak açıklamada, yasak kapsamındaki istihdamı düzenleyenler hakkında soruşturma yürütülmesi isteniyor ve BM uzmanlar panelinin yeniden kurulması çağrısı yapılıyor.
MSMT katılımcısı olarak ortak açıklama yapan 11 hükümet, Güvenlik Konseyi'nden şu talepte bulundu:
BM Güvenlik Konseyi'ni, Uzmanlar Paneli'ni lağvedilmeden önceki güç ve yapısıyla yeniden kurmaya çağırıyoruz.
Para nereden geliyor?
MSMT, 2025'te elde edilen 450 milyon ila 800 milyon doların çoğunun yurt dışındaki bilişim teknolojileri çalışanlarından geldiğini tahmin ediyor. Bu bulgu, inşaat, deniz ürünleri işleme, giyim üretimi, restoran işletmeciliği ve imalatı da kapsayan programda dijital işlere merkezi bir rol veriyor.
Bilişim teknolojileri çalışanları, sınır ötesinde sunulan yazılım ve diğer dijital hizmetlerden gelir elde edebiliyor. Raporda, belirlenmiş tahsilat görevlilerinin yönlendirdiği kripto para transferleri dâhil, elde edilen gelirlerin toplanmasına yönelik düzenlemeler anlatılıyor.
Çin aynı zamanda bir satın alma merkezi işlevi görüyor. Rapora göre burada kazanılan ücretler çoğu zaman Çin'de bulunan Kuzey Koreli yetkililere aktarılıyor ve Kuzey Kore için mal satın almakta kullanılıyor. Diğer ülkelerde çalışan işçilerin gelirleri de alım yapmak üzere Çin'e yönlendiriliyor.
Çin'in daha sıkı denetimlerine karşılık bazı dijital operasyonlar yöntem değiştiriyor. MSMT, Kuzey Koreli bir ticaret şirketinin Çin sınırının karşısındaki Sinuiju'da yer kiraladığını ve işçilerin burada Çin internet bağlantılarını kullanarak yurt dışındaki müşteriler için video prodüksiyonu siparişlerini yerine getirdiğini aktarıyor. İddialara göre başka şirketler de bilişim çalışanlarını ticaret şirketi personeli ya da tekstil işçisi gibi göstermeye çalıştı.
Bu durum, yaptırımları uygulamakla görevli kurumların araştırabileceği birkaç nokta yaratıyor: İş için ödeme yapan işveren, parayı alan aracı, parayı toplayan görevli ve gelirle mal satın alan işletme. Yalnızca ücretlerin izini sürmek, bu zincirin sadece bir bölümünü ortaya çıkarıyor.
En büyük varış noktası Çin
MSMT'ye göre Çin'de tahminen 20.000 ila 70.000 Kuzey Koreli işçi bulunuyor. 2023-2025 arasında 10.000 ila 20.000 işçi ülkelerine dönerken Ocak 2025 ile Ocak 2026 arasında yaklaşık 10.000 yeni işçi Çin'e gitti. Rapora göre işçi sevkiyatları 2026 boyunca da artmayı sürdürdü.
Liaoning ve Jilin eyaletleri, özellikle Kuzey Kore sınırına yakın Dandong ve Hunchun, başlıca merkezler arasında. İşçiler deniz ürünleri işliyor, giysi dikiyor ve başka mamul ürünler üretiyor. Raporda elektronik sektöründeki istihdam ve Kuzey Kore'nin elektrikli ev aletlerinin montajında iş bulma çabaları da yer alıyor.
Bu düzenlemeler oldukça örgütlü olabiliyor. MSMT'ye göre yerel yetkililerin belirlediği aracı şirketler, Kuzey Koreli işçi gönderen şirketlerden ve Çinli işverenlerden başvuruları alıyor, işe yerleştirmeleri koordine ediyor ve işçileri yönetiyor. Bazı fabrikalara, geliş amaçları eğitim olarak gösterilen vizelerle işçi getiriliyor. Restoran çalışanlarının ise öğrenci vizesi kullandığı bildiriliyor.
Raporda sevkiyatlara ilişkin birkaç örnek veriliyor: Eylül 2025'ten bu yana Dandong Gümrüğü üzerinden hazır giyim fabrikalarına gönderilen 2.900'den fazla işçi ve aynı dönemde O-il Trading Corporation tarafından Longjing'deki Kaishantun Sanayi Parkı'na gönderilen yaklaşık 4.600 işçi. Bu rakamlar, daha geniş program içindeki farklı yer ve dönemleri kapsıyor.
Kimliği açıklanmayan kaynaklara dayanan haberlerde, eylül ve ekim aylarında çoğunluğu kadın yaklaşık 500 işçinin Çin'e gönderildiği; bu işçilerin peruk, takma kirpik ve giysi üretimi ile deniz ürünleri işlemeye yönlendirildiği aktarılıyor. Aynı haberlerde, bu aylarda Rusya'ya 900'den fazla işçinin gönderildiği belirtiliyor.
Rusya daha yüksek ücret ve askeri fabrikalarda iş imkânı sunuyor
MSMT'ye göre 2025 sonunda Rusya'da tahminen 15.000 ila 30.000 Kuzey Koreli işçi bulunuyordu. Raporda, Kuzey Kore'yle bağlantılı 70 ila 80 şirket ile Moskova, St. Petersburg, Vladivostok ve Habarovsk'taki diplomatik temsilcilikleri içeren bölgesel bir yönetim yapısı tespit ediliyor.
Rapora göre Rusya'daki işçiler yılda ortalama yaklaşık 7.500 dolar kazanıyor. Aylık ücretler, sektöre bağlı olarak Çin'de sunulan ücretlerin beş katına kadar çıkabiliyor. Daha yüksek kazançlar, Kuzey Koreli yetkililere işçileri Rusya'ya göndermeyi tercih etmeleri için mali bir gerekçe sunuyor.
Raporda, daha önce Çin'den ülkelerine gönderilen yaklaşık 300 işçinin Ağustos 2025'te tarım, ormancılık ve balıkçılık işleri için Primorski Krayı'na sevk edilmeye hazırlandığı belirtiliyor. Diğer iş yerleri arasında inşaat, gemi yapımı, çelik işleme ve imalat tesisleri bulunuyor.
Askeri üretim de programın bir parçası. MSMT'ye göre Kuzey Koreliler, Tataristan'ın Alabuga bölgesindeki askeri insansız hava aracı fabrikalarında çalışıyor. Bulgular, Pyongyang'ın yurt dışındaki işçilerden elde ettiği gelirle Rusya'nın Ukrayna'daki savaşını destekleyen üretim arasında bağlantı kuruyor.
GRC'nin işe alım soruşturmasında, silahlı kuvvetlere gıda tedarik eden üretim tesisleri ve askeri tedarik zincirleriyle bağlantılı sanayi tesislerindeki iş yerleştirmeleri de anlatılıyor. Görsel incelemelerde Kuzey Kore büyükelçiliği personelinin iş yerlerindeki denetimlerle bağlantısı tespit edilirken görüşmelerde ücret ödemelerinin Rusya merkezli aracılar üzerinden yapıldığı aktarılıyor.
Devlet açısından mali cazibe, işçinin elde ettiği kazançtan çok farklı. Rusya'daki bir işveren çok daha yüksek ücret ödeyebilir; ancak işçinin eline ne kadar geçeceğini kotalar, kesintiler ve ücrete el konulması belirliyor.
Öğrenci vizeleri iş yerlerine giden bir yol sunuyor
MSMT bulgularını aktaran haberlerde alıntılanan verilere göre Rusya, 2025'te Kuzey Kore vatandaşlarına 35.839'u öğrenci vizesi olmak üzere 36.413 vize verdi. Böylece öğrenci vizeleri toplamın yaklaşık yüzde 98,4'ünü oluşturdu. Aynı haberlerde aktarılan resmî Rus verilerine göre 2020'den bu yana Kuzey Korelilere çalışma vizesi verilmedi.
MSMT, Rusya'nın işçileri öğrenci gibi gösteren bir öğrenci vizesi programı oluşturduğunu belirtiyor. GRC, işçilerin kâğıt üzerinde öğrenci statüsünü korurken günlerini sanayi ya da inşaat alanlarında geçirmelerine olanak tanıyan, kâğıt üzerinde üniversite kaydı yapıldıktan sonra işverenlere aktarıldıkları düzenlemeleri anlatıyor.
İşe alım aracıları işverenlerden işçi başına 100.000 ila 150.000 ruble talep ediyor. GRC'nin soruşturmasında, vardiyaların 12 saat sürdüğü ve işçilere ayda genellikle yalnızca iki gün izin verildiği belirtiliyor.
MSMT'ye göre Çin'de de benzer yollar kullanılıyor. Bazı fabrika işçilerine altı ay geçerli eğitim vizeleri veriliyor ve bu vizeler, Kuzey Kore'ye dönmeden yenilenebiliyor. Böylece göç kayıtlarında eğitim ya da staj görünürken kişinin günlük faaliyeti ücretli üretim olabiliyor.
Üniversiteye devam durumunun, fiilî çalışma yerlerinin ve işveren bordrolarının denetlenmesi, bu soruşturmaların ortaya koyduğu açığı gidermeye yardımcı olabilir. MSMT özellikle elçiliklerde ve sınır giriş noktalarında denetimin sıkılaştırılmasını, ayrıca öğrenci vizelerinin yasak kapsamındaki istihdam için kullanılmasının önlenmesini öneriyor.
Gönüllü olarak yola çıkmak neden zorla çalıştırmaya dönüşebiliyor?
Kuzey Koreliler, ülkelerinde bulamadıkları gıda, gelir veya fırsatlara ulaşmak için yurt dışında çalışmak isteyebiliyor. Buna rağmen MSMT ve GRC, başlangıçta gitmeye gönüllü olanlar da dâhil olmak üzere, devletin dayattığı çalışma koşullarını ortaya koyuyor.
Zorla çalıştırma, özgür iradeyle seçilmiş bir iş yerine baskı yoluyla yaptırılan çalışmadır. İşçinin görevleri reddedebilmesi, işten ayrılabilmesi, serbestçe hareket edebilmesi ve kazancını elinde tutabilmesi, yalnızca iş teklifini kabul ettiği sırada değil, istihdam ilişkisi boyunca önem taşır.
MSMT, haftada altı ya da yedi gün, 12 ila 18 saat süren vardiyalar olduğunu aktarıyor. İşçiler kazançlarının yüzde 80 ila 90'ını ya da daha fazlasını teslim ediyor, ardından yol, konaklama ve yemek masrafları için kesintilerle karşılaşıyor. Ailelerine para göndermeleri hâlinde, aktarılan tutarın yüzde 30'una kadar ek ücret alınabiliyor.
GRC'nin görüşmelerinde de bazı işçiler için aylık sabit devlet kotasının 600 dolardan 700 dolara çıkarıldığı, başka anlatımlarda ise ödemelerin 850 dolara ulaştığı aktarılıyor. 600 dolardan 700 dolara yükseliş yaklaşık yüzde 16,7'ye karşılık geliyor. Ödenemeyen tutarlar bir sonraki aya borç olarak devredilebiliyor ve işçilerin kazançları azalsa bile üzerlerindeki baskı devam ediyor.
Gözetim iş yeriyle sınırlı değil. MSMT'ye göre işçiler toplu hâlde yaşıyor, dışarıyla iletişim kurmaları kısıtlanıyor ve temel ihtiyaçlar için genellikle birbirlerini denetleyebilmeleri amacıyla ikili gruplar hâlinde dışarı çıkmalarına izin veriliyor. Kimliği açıklanmayan kaynaklara dayanan haberlerde, son sevkiyatlarda her beş işçiye bir partiyle bağlantılı gözetmen düştüğü belirtiliyor.
Kaçan işçiler, Kuzey Kore'deki yakınlarının misillemeye uğraması riskiyle karşı karşıya. Raporda ayrıca Çin ve Rusya'daki kadın işçilerin cinsel taciz, tecavüz ve insan ticareti iddialarından etkilendiği kaydediliyor. Bu koşullar, işçilere yöneticilere itiraz etmek ya da ücret talep etmek için çok az alan bırakıyor.
Ölümcül çarpışma, işçi korumasındaki açıkları ortaya koyuyor
Rusya'nın Yahudi Özerk Oblastı'nda bir trenin minibüse çarpması sonucu altı Kuzey Kore vatandaşının öldüğü, bir kişinin de ağır yaralandığı bildirildi. Rus güvenlik ve kolluk kuvvetleri kaynakları kurbanların uyruğunu doğrularken, daha sonraki haberlerde bu kişilerin bölgede çalışan işçiler olduğu aktarıldı.
Kuzey Kore'nin yurt dışındaki iş gücünü izleyen sivil toplum kuruluşu RT SAVE, kurbanların bir Rus inşaat sahasında çalışan taşeron bir ekibe bağlı olabileceğini belirtti. Kuruluş, Habarovsk'taki First Construction Company ile olası bir bağlantıyı araştırıyordu.
Kurbanların tam işvereni, sözleşme düzenlemeleri ve yolculuk nedenleri henüz doğrulanmadı. Ailelerine tazminat ya da destek sağlanmasına ilişkin düzenlemeler de belirsiz. Bu ayrıntılar önem taşıyor; çünkü sorumluluk iş yeri işletmecisi, taşeron, işe alım aracısı ve Kuzey Koreli işçi gönderme kuruluşu arasında dağılmış olabilir.
GRC'nin bulgularında, kazançları doğrudan işçilerin eline geçmek yerine aracılar üzerinden aktarılan işçiler anlatılıyor. Yaralanma ya da ölüm meydana geldiğinde bu katmanlı yapı, ailelerin ücret kayıtlarının, sigorta düzenlemelerinin veya tazminat yükümlülüklerinin kimde olduğunu belirlemesini de zorlaştırıyor.
Çarpışma, yaptırımlardan elde edilen gelirin ağırlıkta olduğu tartışmaya somut bir insani maliyet boyutu katıyor. İşçilerin güvenli ulaşım ve çalışma ortamlarına, yaralanma hâlinde tıbbi bakıma ve bir sorun yaşandığında ailelerinin ödeme talep edebilmesine ihtiyaçları var.
Kasım ayındaki panelde neler ele alınacak?
Yeji Kim'in 17 Kasım'daki katılımı, MSMT'nin üçüncü raporuna odaklanacak tartışmaya GRC'nin işçilerle yaptığı görüşmeleri taşıyacak. Panelde çalışma koşulları, yaptırımları aşmak için kullanılan yöntemler ve hükümetlerin denetimi güçlendirmek için atabileceği adımlar ele alınacak.
MSMT, ülkelerin ilgili Güvenlik Konseyi kararlarını uygulamasını, işçi sevkiyatı düzenlemelerine son vermesini, yaptırımlar kapsamında yasaklanan çalışma izinlerini engellemesini ve yeni işe alım kanallarının açılmasını önlemesini öneriyor. Ayrıca aracılar, öğrenci vizelerinin kötüye kullanılması ve bilişim teknolojileri işlerinin artan rolü hakkındaki bilgilerin paylaşılması çağrısında bulunuyor.
MSMT'ye katılan 11 hükümet, yaptırım ihlallerinden sorumlu olanlara karşı ülkelerinde adım atılmasını istiyor. BM Uzmanlar Paneli'nin yeniden kurulması talepleri, istihdam, ödeme ve mal alımı aşamalarının farklı ülkelerde gerçekleştiği durumlarda ülkeler arasında bilgi toplamak gibi pratik bir soruna da değiniyor.
İşverenler ve soruşturmacılar açısından bulgular; işçileri kimin işe aldığının, fiilen nerede çalıştıklarının, ücretlerini kimin aldığının ve koşullar hakkında özel olarak konuşup konuşamadıklarının incelenmesi gerektiğine işaret ediyor. İşçiler içinse başlıca meseleler hareket özgürlükleri, ellerinde tutabildikleri para ve yaralandıklarında ya da tehdit edildiklerinde korunmaları.
Öne çıkanlar
- MSMT, yurt dışındaki iş gücünün 2025'te Kuzey Kore'ye 450 milyon ila 800 milyon dolar kazandırdığını; gelirin çoğunun bilişim çalışanlarından geldiğini tahmin ediyor.
- Yurt dışında tahminen 35.600 ila 101.280 işçi bulunuyor; en fazla işçiye Çin ve Rusya ev sahipliği yapıyor.
- Raporda ücretlerin yüzde 80 ila 90'ına ya da daha fazlasına el konulması, uzun vardiyalar, gözetim ve yakınlara yönelik tehditler anlatılıyor.
- MSMT ve GRC soruşturmalarına göre öğrenci ve eğitim vizeleri istihdamı gizlemek için kullanılıyor.
- MSMT'ye katılan 11 hükümet daha sıkı denetim ve BM Yaptırımlar Uzmanlar Paneli'nin yeniden kurulmasını istiyor.
- BM Genel Merkezi'nde 17 Kasım'da yapılacak panelde bulgular ele alınacak; GRC araştırmacısı ve danışmanı Yeji Kim de panele katılacak.






