Yüksek Mahkeme, Yamuna Kirliliğinin Eyalet Sınırlarında Denetlenmesine Karar Verdi; Yaptırımlar İçin Çerçeve Belirledi

10 dakikalık okuma
Supreme Court Orders Yamuna Pollution Checks at State Borders, Sets Framework for Penalties

520 kanal, yerel yönetimleri inceleme altına alıyor

Hindistan Yüksek Mahkemesi, Yamuna Nehri ve nehre dökülen başlıca kanalların eyaletlere, Birlik Toprakları’na ve ilçelere giriş ve çıkış noktalarında kirlilik denetimi yapılmasına karar verdi. Böylece su kalitesi kendi sınırları içinde kötüleştiğinde yönetimlerin mali açıdan sorumlu tutulması için bir çerçeve oluşturuldu.

İçindekiler
  1. 520 kanal, yerel yönetimleri inceleme altına alıyor
  2. Her yetki alanına giren ve buradan çıkan su karşılaştırılacak
  3. Kapsamlı inşaat planı uygulamada sınanacak
  4. Delhi kayıtları, uyum ve arazi korumadaki eksikleri ortaya koyuyor
  5. Canlı ölçümler tesislerin çalışıp çalışmadığını gösterecek
  6. Bağımsız denetimler çevrim içi verileri kontrol edecek
  7. Tankerler, mandıralar ve kirlilik olayları inceleme altında
  8. Nehir alanları ve rehabilitasyon da karar kapsamına giriyor
  9. Adı belirlenen görevliler ve takvim, kararı 2027’ye taşıyor
  10. Öne Çıkanlar

Yargıçlar Manoj Misra ve Manmohan’ın 4 Kasım 2026 tarihli kararı, 520 kanal aracılığıyla atık su alan bir nehri konu alıyor. Taslak Yamuna Eylem Planı’na göre kanallardan Yamuna’ya ve kollarına deşarj edilen toplam su miktarı günde yaklaşık 9.666,81 milyon litre, yani yaklaşık 9,67 milyar litre.

Heyet, nehri temizlemek için büyük harcamalar yapılmasına rağmen kirliliğin arttığını belirtti. Merkezi Kirlilik Kontrol Kurulu’na (CPCB) çevresel tazminat için bir formül önermesi talimatını verdi; arıtma tesislerinin canlı olarak izlenmesine, bağımsız denetimlere ve sorumlu görevlilerin kamuya açıklanmasına karar verdi.

Yargıçlar Misra ve Manmohan, nehrin iyileştirilmesi için gündelik yerel yönetim uygulamalarında değişiklik gerektiğini açıklarken şunları söyledi:

Nehir kıyılarında yer alan kasaba, şehir ve köylerde yerel yönetimlerin yanlış yaptığı her şey, nehrin kötü durumuna ve Yamuna’ya atık su boşaltan 520 kanala yansıyor. Nehri temizlemek için büyük meblağlar harcanmasına rağmen Yamuna’daki kirliliğin artmasının nedeni bu.

Kararlar, New Okhla Industrial Development Authority v. State of Uttar Pradesh & Ors. başlıklı, devam eden bir dizi hukuk temyiz başvurusu kapsamında verildi. Yazılı karar 16 Kasım’da yayımlandı. Bir sonraki duruşma 13 Ocak 2027 saat 14.00’te yapılacak. Hükümetlerin önündeki acil görev, arıtma performansını ölçülebilir hâle getirmek ve nehre ulaşan atık sudan kimin sorumlu olduğunu belirlemek.

Reklam

Her yetki alanına giren ve buradan çıkan su karşılaştırılacak

CPCB, Yamuna’nın ve sonunda nehre dökülen başlıca kanalların idari sınırları geçtiği noktalara ilişkin su kalitesi bilgilerini mahkemeye sunmalı. Bir bölgeye giren suyla o bölgeden çıkan suyun karşılaştırılması, koşulların nerede kötüleştiğinin incelenmesine imkân verecek.

Heyet, hesap verebilirlik kuralını şöyle açıkladı:

Bir eyaletin/Birlik Toprağı’nın ya da buradaki bir ilçenin içinden geçerken veya bu yerlerden çıkarken su kalitesi herhangi bir parametrede kötüleşirse, söz konusu eyalet/Birlik Toprağı ya da eyalet/Birlik Toprağı içindeki ilçe sorumlu tutulacak ve cezalandırılacaktır.

Ölçümler biyokimyasal oksijen ihtiyacını, kimyasal oksijen ihtiyacını, fekal koliformu ve toplam askıda katı maddeyi kapsıyor. Biyokimyasal oksijen ihtiyacı, sudaki organik maddeleri parçalamak için mikroorganizmaların ihtiyaç duyduğu oksijeni ölçüyor. Kimyasal oksijen ihtiyacı, bir numunedeki maddeleri kimyasal olarak parçalamak için gereken oksijen eşdeğerini ölçüyor. Her iki ölçüm de kirlilik yükünün değerlendirilmesine yardımcı oluyor.

Fekal koliform bakterileri dışkı kaynaklı kirliliğe işaret ederken, toplam askıda katı madde sudaki parçacıkları ölçüyor. Bu denetimler birlikte, yalnızca nehrin görünümüne dayanmadan kirliliğin farklı yönlerini inceliyor.

CPCB’nin tazminat formülünü önermesi gerekiyor; kararda belirli bir eyalete yönelik parasal ceza belirlenmedi. Tazminat veya para cezaları Yüksek Mahkeme Kalemi’ne yatırılacak. Eyaletler ve Birlik Toprakları, soruşturmanın ardından parayı kirletenlerden ve ihmalkâr görevlilerden tahsil edebilecek.

Mahkeme, Ortak fakat Farklılaştırılmış Sorumluluklar ilkesini uyguladı: Havzadaki bütün eyaletler, tek ve kesintisiz bir nehir ekosistemine karşı sorumluluğu paylaşacak; yükümlülükleri kirliliğe katkılarına ve bununla mücadele kapasitelerine göre belirlenecek. Heyet, kirliliğin önlenmesini, temizlik masraflarının karşılanmasını ve ekolojik zararın giderilmesini bu sorumluluğun parçaları olarak sıraladı.

Reklam

Kapsamlı inşaat planı uygulamada sınanacak

Birlik İçişleri Bakanı’nın başkanlık ettiği komite, evsel atık suyu nehrin başlıca kirleticisi olarak tanımlayan taslak Yamuna Eylem Planı’nı sundu. Önerilen inşaat programında 125 atık su arıtma tesisi, 12 ortak atık su arıtma tesisi, 10 belediye katı atık tesisi ve 23 biyogaz tesisi bulunuyor.

Atık su arıtma tesisleri, konutlardan ve diğer binalardan gelen atık suyu temizliyor. Ortak atık su arıtma tesisleri birden fazla sanayi kuruluşuna hizmet vererek atık sularını ortak bir tesiste arıtıyor. Evsel atık su ve sanayi deşarjları uygun toplama ve arıtma sistemleri gerektirdiğinden bu ayrım önem taşıyor.

Önerilen 125 atık su arıtma tesisinin toplam kapasitesi günde 4.401,30 milyon litre olacak. Plan ayrıca Delhi, Haryana, Uttar Pradesh ve Himachal Pradesh’teki mevcut 20 tesisin kapasitesinin günde 867,1 milyon litreden 1.192,16 milyon litreye çıkarılmasını öneriyor. Bu, günde 325,06 milyon litre ya da yaklaşık yüzde 37,5 artış anlamına geliyor.

Mahkeme, yalnızca inşaat yapmanın yeterli olmayacağını belirtti. Sanayi kaynaklı kirlilik ve arıtılmamış atık su kaynağında durdurulmalı veya azaltılmalı. Atık su üretimi devam ediyorsa nehre ulaşmadan önce kanallardan ayrılmalı, toplanmalı ve arıtılmalı.

Kanalizasyon şebekelerinin eksikliği ve atık su kanallarıyla yağmur suyu kanalları arasındaki bağlantılar bu çalışmayı zorlaştırıyor. Bir tesis ancak kendisine ulaşan atık suyu arıtabilir. Bu nedenle toplama boruları, kanalların akışının kesilmesi ve tesislerin güvenilir biçimde işletilmesi aynı programın temel parçaları.

Delhi kayıtları, uyum ve arazi korumadaki eksikleri ortaya koyuyor

Delhi’deki 37 mevcut atık su arıtma tesisi, eylem planındaki önemli bir çelişkiyi açığa çıkardı. Planda 28 tesisin CPCB standartlarını karşıladığı belirtilirken mahkeme, hiçbirinin öngörülen bütün standartları karşılamadığını kaydetti. Bakteriyolojik standartları yalnızca beş tesis karşıladı.

Bu veriler, arıtma tesislerinden çıkan suyun kalitesine dikkat çekiyor. Bazı şartları karşılayıp diğerlerini karşılayamamak, özellikle ilgili standardın tutturulamadığı yerlerde bakteriyel kirliliğin kontrolü dâhil arıtma çalışmalarının tamamlanmadığı anlamına geliyor.

Mahkeme ayrıca Delhi’nin nehir bölgesi olan 'O' Bölgesi’ndeki 35 su kütlesi ve sulak alanla ilgili çelişkili tanımlamalara dikkat çekti. Eylem planında bu alanların işgalden arındırılmış olduğu belirtilirken Delhi hükümetinin ekinde 35’inin tamamı işgal altında olarak gösterildi.

Bu çelişkiler iki temel çalışmayı etkiliyor: Hangi arıtma tesislerinin neyi düzeltmesi gerektiğine karar vermek ve korunması ya da iyileştirilmesi gereken arazileri belirlemek. Mahkemenin kararları, önerilen altyapı genişletmesinin yanı sıra her iki konuyu da inceleme altına alıyor.

Reklam

Canlı ölçümler tesislerin çalışıp çalışmadığını gösterecek

Karar kapsamındaki her atık su arıtma tesisi, ortak atık su arıtma tesisi ve hükümetin yaptırdığı biyogaz tesisi, bir ay içinde kurcalamaya karşı korumalı akıllı enerji sayaçları takmalı. Elektrik tüketimi ölçümleri, tesislerin işleyişine ilişkin daha kapsamlı kayıtların parçası olacak.

Atık su ve sanayi atık suyu arıtma tesisleri giriş ve çıkış noktalarına da sayaç takmalı; son deşarj noktasında kesintisiz çalışan sensörler bulunmalı. Ölçümler deşarj hacmini, pH’ı, biyokimyasal oksijen ihtiyacını, kimyasal oksijen ihtiyacını, askıda katı maddeleri ve amonyak azotunu kapsamalı.

pH ölçümü suyun asitlik veya alkalilik derecesini gösteriyor. Amonyak biçimindeki azotu ölçen amonyak azotu, atık su kalitesi açısından önem taşıyan bir başka gösterge. Fekal koliform, akredite bir laboratuvarda her hafta test edilmeli; doğruluklarını denetlemek için sayaçlar her yıl kalibre edilmeli.

Tesis ölçümleri CPCB’nin ve ilgili Eyalet Kirlilik Kontrol Kurulu’nun veya Kirlilik Kontrol Komitesi’nin internet sitelerine canlı olarak yüklenmeli. Veriler çalışma saatlerini, elektrik tüketimini, arıtılan su miktarını ve deşarj kalitesini göstermeli. Biyogaz tesisleri ayrıca kabul edilen atık miktarını ve üretilen gazı kaydetmeli.

Veri akışının 24 saatten uzun süre kesilmesi, tesis işletmecisi aksini kanıtlamadığı sürece tesisin çalışmadığı varsayımını doğuracak. Bu nedenle işletmecilerin hem arıtma faaliyetlerini hem de güvenilir izleme verisi akışını sürdürmesi gerekecek.

Bağımsız denetimler çevrim içi verileri kontrol edecek

CPCB, kapasitesi günde beş milyon litre veya daha fazla olan her atık su arıtma tesisinde ve her ortak atık su arıtma tesisinde en az üç ayda bir habersiz numune alımını düzenlemeli. Numuneleri Hindistan Teknoloji Enstitüleri, Ulusal Teknoloji Enstitüleri veya akredite bağımsız laboratuvarlar almalı.

Sonuçlar 30 gün içinde, karşılık gelen çevrim içi ölçümlerin yanında yayımlanmalı. Böylece bağımsız olarak alınan numunelerle tesislerin sunduğu veriler karşılaştırılabilecek. Uyumun sağlanmadığı her gün için işletmecilerden çevresel tazminat tahsil edilecek.

Denetim ekiplerine kamuya ait ve özel tesisler dâhil olmak üzere binalara, kurulumlara ve kayıtlara derhâl ve kısıtlamasız erişim sağlanmalı. Çalışmaları habersiz numune alımını, su hacimlerinin kontrolünü, sensörlerin doğrulanmasını ve günün her saatinde teknik değerlendirmeleri kapsayabilir.

Merkezi ve eyalet yetkilileri idari, teknik ve operasyonel destek sağlamalı. Polis komiserleri, ilçe yöneticileri ve emniyet müdürleri, CPCB’nin talebi üzerine güvenlik ve idari destek sunmalı. İşletmeciler ve kurumlar, sistemlerini kurulun merkezi izleme ağına bağlamak için gereken veri erişimini de sağlamalı.

Reklam

Tankerler, mandıralar ve kirlilik olayları inceleme altında

Kentsel yerel yönetimler fosseptik atık suyu tankerlerini kayda almalı, GPS ile izlenmelerini sağlamalı ve atıkların toplanmasıyla bertarafını takip eden bir portal oluşturmalı. Fosseptik atık suyu, kanalizasyon bağlantısı olmayan binalara hizmet veren fosseptik ve benzeri sistemlerden çıkarılan atıklardır. Tankerlerin izlenmesi, bu atıkların nereye götürüldüğünü görünür kılmayı amaçlıyor.

Mahkeme mandıra atıklarını da ele alarak, ruhsatlı mandıralar için önerilen tesislerin yasa dışı veya kayıtsız mandıraların atık sorununu çözmeyeceğini belirtti. Evsel atık su, sanayi deşarjları, mandıra atıkları ve katı atıkların tümü kanallara ulaşmadan önce ele alınmalı.

CPCB, balık ölümleri, beyaz köpük, aşırı alg çoğalması ve ölçülen kirlilikteki ani artışlar dâhil olmak üzere kirlilik olaylarını soruşturmalı. Raporlarında nedenler ve düzeltici önlemler belirlenmeli. Ele alınan durumlardan biri olan ötrofikasyon, aşırı besin maddelerinin alglerin ve diğer su bitkilerinin yoğun biçimde çoğalmasına yol açmasıyla ortaya çıkıyor ve su canlılarına kalan oksijeni azaltabiliyor.

Nehir ve başlıca kanallar boyunca kurulu izleme istasyonları, su kalitesi verilerini CPCB sistemine aktarmalı. Nehir ölçümleri, tesis kayıtları ve olay soruşturmaları, yetkililere kirliliğin nereden kaynaklandığını ve akış yönünde nasıl ilerlediğini incelemek için birbiriyle bağlantılı araçlar sunacak.

Nehir alanları ve rehabilitasyon da karar kapsamına giriyor

Delhi’nin 'O' Bölgesi yeşil alan olarak korunmalı. Mahkeme, mümkün olan yerlerde yeşil tampon bölgenin Yamuna’nın kaynağından Ganj’a döküldüğü noktaya kadar genişletilmesini, nehrin akması ve yatağını doğal biçimde değiştirmesi için alan bırakılmasını istedi.

Kararlar, kalıcı yapılaşmaya kısıtlama getirilmesini; yeşil parklar ve temel kamu altyapısına yer ayrılmasını öngörüyor. 'O' Bölgesi’nde veya önerilen genişleme alanında bulunan mevcut yapılar, mevcut mevzuat uyarınca ele alınmalı; yasal olarak alternatif konut hakkı bulunan kişiler için başka konut sağlanmalı.

Heyet, atık su yönetimini nehir kıyılarındaki kanallar boyunca bulunan ruhsatsız yerleşimler ve gecekondu kümeleriyle de ilişkilendirdi. Plansız yapılaşma ve alan yetersizliği kanalizasyon döşemeyi zorlaştırıyor. Mahkeme, bu yerleşimlerin kaldırılmasının sakinlerin rehabilitasyonundan sonra yapılması gerektiği görüşünü dile getirdi.

Bu nedenle etkilenen sakinler açısından program, kanalizasyonun yanı sıra konut konusunu da kapsıyor. Yerel yönetimler açısından ise arazi koruma, yapılara ilişkin yasal işlemler, rehabilitasyon ve atık su toplama çalışmalarını birbirinden ayrı ele almak yerine koordine etmeyi gerektiriyor.

Reklam

Adı belirlenen görevliler ve takvim, kararı 2027’ye taşıyor

Yamuna havzasındaki eyalet ve Birlik Toprakları’nın baş sekreterleri ile ilgili merkezi bakanlıkların sekreterleri, karar tarihinden itibaren iki hafta içinde en az Özel Sekreter düzeyinde birer koordinatör görevlendirmeli. Bu görevliler CPCB ile koordinasyon sağlamalı, idari gecikmeleri gidermeli, uyum raporlarıyla talep edilen bilgilerin kurula zamanında ulaşmasını güvence altına almalı.

Her arıtma tesisi ve büyük kanal için de kamuya açık bir portalda sorumlu bir görevlinin adı belirtilmeli. Bu görevliler Yüksek Mahkeme’ye her ay uyum beyanı sunmalı; böylece sorumluluk kurumların yanı sıra kişiler düzeyinde de izlenebilir olmalı.

Yargı sürecinde belirli tarihler ve düzenli denetimler bulunuyor:

  • 4 Kasım 2026: Yüksek Mahkeme izleme ve hesap verebilirlik kararlarını verdi.
  • 16 Kasım 2026: Yazılı karar yayımlandı.
  • Karar tarihinden itibaren iki hafta içinde: Hükümetler ve bakanlıklar üst düzey koordinatörler görevlendirmeli.
  • Karar tarihinden itibaren bir ay içinde: Kapsamdaki tesisler akıllı enerji sayaçları takmalı.
  • Her hafta: Akredite laboratuvarlar fekal koliform testi yapmalı.
  • En az üç ayda bir: Bağımsız ekipler kapsamdaki arıtma tesislerinden habersiz numune almalı.
  • 13 Ocak 2027 saat 14.00: Devam eden temyiz başvurularının bir sonraki duruşması yapılacak.

Mahkeme, ölçülebilir sonuçlar talep ederken yerel yöneticilere uygulanabilir planlar hazırlamaları için zaman tanıdı. İlk görevlendirme ve ekipman kurulum takvimlerinin ardından dava yeniden heyetin önüne gelecek; uyum, kamuya açık veriler ve yeminli aylık raporlarla da izlenecek.

Öne Çıkanlar

  • CPCB, Yamuna’yı ve başlıca kanalları eyaletlere, Birlik Toprakları’na ve ilçelere giriş ve çıkış noktalarında izlemeli.
  • Yetki alanlarında su kalitesi kötüleşen yönetimler sorumlu tutulacak; tazminat formülü henüz önerilmedi.
  • Eylem planı 125 atık su arıtma tesisi öneriyor. Ancak mahkeme, kirlilik kaynakları, toplama şebekeleri ve mevcut tesislerin performansı için de önlem alınmasını istiyor.
  • Mahkemenin bulgularına göre Delhi’deki 37 mevcut atık su arıtma tesisinin hiçbiri öngörülen bütün standartları karşılamadı.
  • Tesislerden canlı veri paylaşımı, haftalık bakteri testleri, bağımsız numune alımı ve sorumlu görevlilerin adlarının açıklanması zorunlu.
  • 'O' Bölgesi’nin korunması ve yerleşimlere yönelik işlemler, rehabilitasyon güvenceleri dâhil yasal gerekliliklere uygun olmalı.
  • Bir sonraki duruşma 13 Ocak 2027 saat 14.00’te yapılacak.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir