Daha büyük bir ekonomi istatistiklerde görünür hâle geliyor
Özbekistan, sayım sonuçları ve gözden geçirilmiş işletme bildirimleri daha fazla konut, tarım arazisi ve ticari faaliyetin ulusal hesaplara dâhil edilmesini sağladıktan sonra 2025 yılı ekonomik üretim tahminini 277,1 trilyon som, yani 22 milyar dolar artırdı. Ulusal İstatistik Komitesi, nominal gayrisafi yurt içi hasılayı (GSYH) artık 2.126,8 trilyon som, başka bir ifadeyle 169 milyar dolar olarak hesaplıyor. Bu, 1.849,7 trilyon somluk, yani 147 milyar dolarlık önceki tahmine göre yüzde 15 artış anlamına geliyor.
İçindekiler
- Daha büyük bir ekonomi istatistiklerde görünür hâle geliyor
- 277,1 trilyon somluk artışın kaynağı ne?
- Düzeltme nasıl yapıldı?
- Daha fazla nüfus ve kişi başına daha yüksek GSYH
- Konut kayıtlarına 298 milyon metrekare eklendi
- Konutlar GSYH'ye neden katkıda bulunuyor?
- Tarım sayımı üretim tablosunu yeniden şekillendiriyor
- Daha az büyükbaş hayvan, daha fazla balık ve daha yüksek tarım toplamı
- Yeni bildirimler ticaretin ölçümünü değiştiriyor
- Önceki yıllar ve bölgeler yeniden hesaplanıyor
- Sırada işletme kayıtları ve kamu verileri var
- Öne Çıkanlar
Komite, 2017-2025 dönemine ait gözden geçirilmiş yıllık ve çeyreklik rakamları 13 Kasım'da düzenlenen basın toplantısında sundu. Düzeltmenin en büyük bölümünü tarım ve nüfus sayımlarını geride bırakarak işletme ve kuruluşlardan alınan güncellenmiş veriler oluşturdu.
2025 yılı reel ekonomik büyümesi çok daha sınırlı bir değişimle yüzde 7,7'den yüzde 7,8'e yükseldi. Nominal GSYH, üretimi yıl içinde geçerli olan fiyatlarla ölçer. Reel büyüme ise fiyat değişimlerini hesaba katar ve üretimi bir önceki yılla karşılaştırır. Her iki yılın yeniden hesaplanması, ölçülen ekonomi büyüklüğünü önemli ölçüde artırırken büyüme oranını yalnızca az miktarda değiştirebilir.
Gözden geçirilen rakamlar gündelik ekonomik yaşama ilişkin tabloyu da değiştiriyor. İstatistik kayıtlarındaki konutların taban alanı yaklaşık yüzde 41 arttı. Bitkisel üretim tahminleri yükselirken büyükbaş hayvan tahminleri düştü; ticaret marjlarının hesaplanmasında kullanılan yeni yöntem ise ölçülen ticaret hizmetlerini yüzde 56,8 artırdı.
Ulusal İstatistik Komitesi Başkan Yardımcısı Zohidjon Ziyayev, düzenlemenin ekonomik faaliyetin daha eksiksiz ve doğru biçimde kayda geçirilmesini yansıttığını açıkladı. İnceleme, Birleşmiş Milletler Ulusal Hesaplar Sistemi standartlarını ve Uluslararası Para Fonu dâhil uluslararası uzmanların tavsiyelerini izledi.
277,1 trilyon somluk artışın kaynağı ne?
Artışın 160,3 trilyon somu, yani yüzde 57,9'u işletme ve kuruluşlardan alınan verilerden kaynaklandı. Tarım sayımı 80,4 trilyon som, yani yüzde 29; nüfus sayımı ise 36,4 trilyon som, yani yüzde 13,1 katkı sağladı.
Ekonomik faaliyetlere göre yapılan dağılımda en büyük artış hizmetlerde görüldü: Toplam düzeltmenin neredeyse yarısını oluşturan 138 trilyon som. Sanayi 52,9 trilyon som, tarım, ormancılık ve balıkçılık 44,6 trilyon som, inşaat ise 41,6 trilyon som katkıda bulundu. Ürünler üzerindeki net vergiler değişmedi.
Sayım katkıları ve sektör katkıları, aynı düzeltmeyi farklı yönlerden açıklıyor. Sayım, yeni bilgilerin nereden geldiğini ortaya koyarken sektörel dağılım, bu bilgiler hesaba katıldıktan sonra hangi ekonomik faaliyetlerin değiştiğini gösteriyor.
GSYH, brüt katma değeri esas alır; yani üretimde tüketilen mal ve hizmetler çıkarıldıktan sonra kalan üretim değerini. Bir fırın için bu, un ve elektrik gibi girdilerin üretilen değerden düşülmesi anlamına gelir. Böylece üretim işletmeler arasında el değiştirdikçe aynı üretimin tekrar tekrar sayılması önlenir.
Düzeltme nasıl yapıldı?
Komitenin 26 Ocak 2026'da yayımlanan ocak ayı GSYH açıklamasında, ön GSYH 1.849,7 trilyon som, reel büyüme ise yüzde 7,7 olarak kaydedilmişti. Açıklamada ayrıca, yurt içi üretimde kullanılan genel fiyat göstergesinin yüzde 11,9 arttığına işaret eden yüzde 111,9'luk GSYH deflatörü de yer almıştı.
İnceleme kapsamında daha sonra sayım bulguları daha ayrıntılı şirket bildirimleriyle birleştirildi. Başlıca tarihler şöyle:
- 1 Ocak 2026: Yeni işletme bildirim formu yürürlüğe girdi ve 2025'i kapsayan yıllık raporlarda kullanılmaya başlandı.
- Ocak ve Şubat 2026: Nüfus ve tarım sayımı çalışmaları yapıldı.
- 10 Eylül 2026: Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi No. UP-190, istatistik incelemesinin çerçevesini belirledi.
- 13 Kasım: Komite, 2017-2025 dönemine ait gözden geçirilmiş rakamları sundu.
- 15 Ekim-30 Kasım 2026: Faaliyet gösteren ekonomik birimleri belirlemek ve işletme sicillerini güncellemek amacıyla işletme sayımı yapılması planlandı.
Daha fazla nüfus ve kişi başına daha yüksek GSYH
2025 hesaplamasında kullanılan ortalama nüfus 37,9 milyondan 38,7 milyona yükseldi. GSYH toplamı nüfus tahmininden daha hızlı arttığı için kişi başına nominal GSYH 48,8 milyon somdan 55 milyon soma, dolar bazında ise 3.881 dolardan 4.373 dolara çıktı. Kişi başına GSYH'deki reel büyüme yüzde 5,7'den yüzde 5,8'e revize edildi.
Kişi başına GSYH, ülke üretiminin ortalama nüfusa bölünmesiyle hesaplanır. Nüfusa oranla ekonomik ölçeği gösteren yararlı bir ölçüdür; hane geliri ise insanların fiilen elde ettiği parayı ölçer.
Cumhurbaşkanlığının sayım reformuna ilişkin açıklamasında daimi nüfusun ilk tahmini 39.047.000 olarak veriliyor ve mevcut kayıtlarda yer almayan 810.600 kişinin adresleriyle sosyal durumlarının netleştirildiği belirtiliyor. Daimi nüfus sayısı ile 2025 yılı ortalama nüfusu farklı nüfus ölçütlerine dayanıyor.
Yerel düzeltmeler her iki yönde de yapıldı. Cumhurbaşkanlığı, Taşkent ilçesinin nüfusunun önceki kayıtlarda yer alan sayının 1,6 katı, Andican kentinin nüfusunun ise yüzde 15,8 daha az olduğunu bildirdi. Cizzak, Namangan, Surhanderya ve Kaşkaderya bölgelerinin nüfus tahminleri de düşürüldü. Bu tür değişiklikler, okullara, kliniklere ve diğer kamu hizmetlerine nerede ihtiyaç duyulduğuna ilişkin kararlar açısından önem taşıyor.
Konut kayıtlarına 298 milyon metrekare eklendi
Sayım, Özbekistan'da 2025 sonu itibarıyla tahmin edilen konut taban alanını 734 milyon metrekareden 1,032 milyar metrekareye çıkardı. 298 milyon metrekarelik artış yaklaşık yüzde 41'e karşılık geliyor. Bu oran, konut birimi sayısındaki değişimden çok daha yüksek; tahmini konut sayısı 7,7 milyondan 8,1 milyona çıktı.
Sayım ekipleri, daha önce konut istatistiklerinde kullanılan idari kayıtlarda yer almayan evleri ve ek odaları kaydetti. Özel mülkiyetteki konutların alanı 731 milyon metrekareden 991 milyon metrekareye yükseldi.
Bunun sonucunda kişi başına düşen ortalama konut alanı 19,4 metrekareden 26,7 metrekareye çıktı. Bu, toplam konut alanının nüfusa bölünmesiyle hesaplanan ülke ortalamasıdır; hanelerin sahip olduğu alan farklılık gösterir.
Yaşam ve yardımcı odalar dâhil tek bir evin ortalama toplam alanı 105 metrekareden 145 metrekareye revize edildi. Ortalama daire büyüklüğü ise yalnızca 1,2 metrekare değişti. Avlular, bahçeler ve arsalar konut taban alanına dâhil edilmiyor.
Konutlar GSYH'ye neden katkıda bulunuyor?
Gözden geçirilen konut bilgileri ulusal hesapların iki bölümünü etkiledi. Hanelerin 2025'te kendi kullanımları için yaptığı tahmini inşaat faaliyetinin değeri 60,5 trilyon somdan 80,7 trilyon soma çıktı. Sahiplerinin oturduğu konutların sağladığı tahmini konut hizmetlerinin değeri ise 83,9 trilyon somdan 112,5 trilyon soma yükseldi.
Maliklerin oturduğu konutların sağladığı hizmetlere genellikle varsayımsal kira denir. Ulusal hesaplar, kiraya verilen bir konutun sağladığı hizmeti kaydettiği gibi, ev sahibine sağlanan barınma hizmetine de bir değer atar. Bu rakam; konut değerleri, bakım masrafları ve amortisman gibi bilgiler kullanılarak istatistiksel olarak hesaplanır.
Haneler aynı evlerde yaşamaya devam ederken hesaplarda bu hizmetlere daha eksiksiz bir değer atanıyor. Fiilen ödenen kiralar ve vergi yükümlülükleri ayrı konulardır.
Komitenin ulusal hesaplar dairesi başkanı Umarjon Obidov, emlakların piyasa değerlemelerinin gelecekteki varsayımsal konut hizmeti tahminlerini etkileyebileceğini söyledi. Daha fazla düzeltme yapılması, bölgesel emlak değerlerinin eksiksiz olmasına ve yöntemin uzmanlarla birlikte gözden geçirilmesine bağlı. Komite, bu çalışma ya da işletme sayımının ardından yapılabilecek yeni bir GSYH düzeltmesi için tarih vermedi.
Tarım sayımı üretim tablosunu yeniden şekillendiriyor
Komite, daha önce istatistik gözlemlerinde yer almayan yaklaşık 985.400 hektar arazi belirledi. Bunlar arasında 789.600 hektar ekili alan, 75.300 hektar meyve bahçesi, 21.400 hektar üzüm bağı, 14.100 hektar sera ve balık yetiştiriciliğinde kullanılan 85.000 hektar havuz bulunuyor.
Meyve bahçeleri ve üzüm bağlarının gözden geçirilen toplam alanı 516.300 hektardan 613.000 hektara çıktı. Sera alanı 8.000 hektardan 22.100 hektara yükselerek önceki tahminin yaklaşık 2,8 katına ulaştı. Ahududu ekim alanı 119 hektardan 3.281 hektara revize edildi; bu da tek tek ürünlerdeki veri açıklarının ne kadar büyük olabildiğini gösteriyor.
2025 yılına ilişkin güncellenmiş üretim tahminlerinde tahıl 11 milyon tona çıkarak yüzde 8,6; sebzeler 14,4 milyon tona çıkarak yüzde 5,2; kavun ve karpuzgiller ise 4,2 milyon tona çıkarak yüzde 28,2 artış gösterdi. Meyve ve üzümsü meyveler yüzde 18,5 artışla 4,1 milyon tona, üzüm ise yüzde 14,5 artışla 2,3 milyon tona ulaştı.
Bitkisel üretimin değeri 243 trilyon somdan 290,6 trilyon soma çıkarak yüzde 19,6 arttı. Gözden geçirilen bu miktarlar, tarım planlamacılarına gıda üretimini, arazi kullanımını ve küçük üreticilerin katkısını değerlendirmek için farklı bir başlangıç noktası sunuyor.
Daha az büyükbaş hayvan, daha fazla balık ve daha yüksek tarım toplamı
Hayvancılık sayısı aşağı yönlü değişti. Sayıma göre, önceki tahminlere kıyasla yaklaşık 2,3 milyon daha az büyükbaş hayvan bulunuyor. Bunun üzerine komite tahmini sığır eti üretimini yüzde 13,1, süt üretimini ise yüzde 19,2 düşürdü.
Avlanan balık miktarı 205.500 tondan 446.500 tona çıkarak önceki tahminin yaklaşık 2,2 katına ulaştı. Komite, tarımsal fiziki üretime ilişkin düzeltmeleri Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütünün teknik yardım misyonuyla görüştü.
Tarım, ormancılık ve balıkçılık sektörünün toplam üretimi 84,6 trilyon som, yani yüzde 15,7 artışla 623,5 trilyon soma revize edildi. Ancak sektörün GSYH düzeltmesine katkısı 44,6 trilyon somla daha düşük kaldı; çünkü GSYH hesaplanırken üretim girdileri düşüldükten sonra kalan katma değer esas alınıyor.
Bitkisel üretim tahminlerinin yükselmesi ve hayvancılık tahminlerinin düşmesi, incelemeyi anlamak açısından önemli: Yeni bilgiler yalnızca tarımın ölçülen toplam büyüklüğünü değil, üretimin bileşimini de değiştirdi. Gıda arzı hesaplamaları artık önceki kayıtlara kıyasla daha fazla bitkisel ürün, daha az büyükbaş hayvan ve önemli ölçüde daha fazla balık üzerinden yapılıyor.
Yeni bildirimler ticaretin ölçümünü değiştiriyor
1 Ocak 2026'da yürürlüğe giren işletme bildirim formu, işletmelerin yeniden satmak üzere satın aldığı malların maliyetini ayrı olarak belirtmesini gerektiriyordu. Böylece komite, şirket raporlarında belirtilen marjlara dayanmak yerine satış geliri, satın alma maliyeti ve stok değişimlerini kullanarak ticaret marjlarını hesaplayabildi.
Perakendecinin ekonomik hizmeti, marjı üzerinden ölçülür. Bir mağaza bir ürünü 80 soma alıp 100 soma satıyorsa başlangıç marjı 20 somdur. Katma değer hesaplanırken diğer işletme girdileri de hesaba katılır.
Gözden geçirilen yöntem, 2025 yılı tahmini ticaret hizmetleri üretimini 165,9 trilyon somdan 260,1 trilyon soma çıkardı. Bu, 94,2 trilyon somluk, yani yüzde 56,8'lik artış demek. Burada kullanılan ölçü üretimdir; GSYH'ye katkı, ara tüketim düşüldükten sonra hesaplanır.
Kapsamın genişletilmesi, Özbekistan'da faaliyet gösteren yabancı şirketlerin daimi işyerleri ve üretim birimlerinden kaynaklanan 36,5 trilyon somluk üretimi de kayda aldı. Bunun 24,6 trilyon somu, yani yüzde 67,4'ü inşaattan; 6,7 trilyon somu sanayiden ve 5,2 trilyon somu hizmetlerden geldi.
Önceki yıllar ve bölgeler yeniden hesaplanıyor
Düzeltme dokuz yıla yayılıyor. 2017 yılı nominal GSYH'si 369,6 trilyon somdan 427,6 trilyon soma çıkarak yüzde 15,7 arttı. 2024 tahmini ise 1.535,4 trilyon somdan 1.754,7 trilyon soma yükselerek yüzde 14,3 artış gösterdi. 2024 yılı reel büyümesi yüzde 6,7 olarak kaldı.
İşletme, kuruluş ve hanelere ilişkin ayrıntılı bilgiler 2025 düzeltmesini destekledi. Komite, karşılaştırılabilir ayrıntılı kayıtların bulunmadığı 2017-2024 dönemi için daha önce yayımlanmış toplu rakamları ve ekonomik eğilimleri kullandı. Her yıl aynı oranda artırılmak yerine, yıllar ekonomik faaliyetlerine göre düzeltildi.
Bölgesel GSYH tahminleri tüm bölgelerde yükseldi; artış Navoi Bölgesi'nde yüzde 7,6, Semerkant Bölgesi'nde yüzde 22,4 oldu. Göreli düzeltmenin en yüksek olduğu bölgeler arasında Semerkant'ı Cizzak ve Surhanderya izledi; bu bölgelerin artışları Taşkent kenti ve Karakalpakistan'dan daha yüksekti. Komite, farklılıkları yerel ekonomik yapılara ve yeni kaydedilen verilerin değişen etkilerine bağladı.
Komite ayrıca 2017-2025 dönemi için ayrı çeyreklik GSYH tahminlerini ilk kez yayımladı. 2025 rakamları ilk çeyrek için 399,7 trilyon som, ikinci çeyrek için 534,9 trilyon som, üçüncü çeyrek için 560,3 trilyon som ve dördüncü çeyrek için 631,9 trilyon som. Bu rakamların toplamı, gözden geçirilen 2.126,8 trilyon somluk yıllık toplamı veriyor.
IMF'nin Çeyreklik Ulusal Hesaplar El Kitabı'nda önerilen Denton yöntemi, çeyreklik serileri yıllık toplamlarla uyumlu hâle getirirken çeyrekler arasındaki hareketleri mümkün olduğunca korudu. Kullanıcıların üretimdeki fiyat etkilerinden arındırılmış değişimleri inceleyebilmesi için sabit fiyatlı rakamlar da hazırlandı.
Sırada işletme kayıtları ve kamu verileri var
Cumhurbaşkanlığı, sayım kayıt işlemlerinin yüzde 82,3'ünün çevrim içi yapıldığını ve çalışmanın 15 günde tamamlandığını bildirdi. Sonuçlar, sürekli güncellenen nüfus ve tarım sicillerine destek sağlayacak; ayrıca sosyal ve ekonomik kalkınmayla ilgili 100 gösterge ile tarım ve ekili alanlara ilişkin 50 göstergenin gözden geçirilmesine katkıda bulunacak.
15 Ekim-30 Kasım tarihleri arasında yapılması planlanan işletme sayımının amacı, hangi ekonomik birimlerin faaliyette olduğunu, bunların yapısını ve sektörlere göre dağılımını belirlemek. Cumhurbaşkanlığı, kayıtlardaki çok sayıda küçük ve orta ölçekli işletmenin faal olmadığını ya da faaliyetlerini durdurduğunu belirtti.
Cumhurbaşkanlığının reform açıklamasında kayıt dışı ekonomi, 246 trilyon somla, yani yüzde 23 olarak veriliyor. Komitenin ocak ayındaki açıklamasında ise 2025 için kayıt dışı brüt katma değer 498 trilyon som, yani GSYH'nin yüzde 26,9'u olarak tahmin edilmişti. Cumhurbaşkanlığı açıklaması bu rakamlar için referans dönemi ya da hesaplama yöntemini belirtmiyor. Ocak ayındaki açıklamada, kayıt dışı faaliyetin hane üretimini ve düzenli bildirimlerce eksik kaydedildiği için dolaylı yöntemlerle tahmin edilen faaliyetleri kapsadığı belirtiliyor.
Son yıllık düzeltme, ocak-eylül döneminde kaydedilen 2026 ekonomik büyümesinin ardından geldi. Önceki rakamlara göre bu dönemde reel büyüme yüzde 8,3, GSYH ise 1.755,5 trilyon somdu. Daha sonraki düzeltme açıklamasında, yeniden hesaplama öncesinde dönem büyümesinin yüzde 8 olduğu belirtildi. Yıllık ve çeyreklik güncellemeler, sonraki karşılaştırmaların temelini oluşturacak.
1 Temmuz 2027'de faaliyete geçmesi planlanan Ulusal Veri Platformu, devlet bilgilerini kalite ve güvenlik kontrolleriyle ortak bir sistemde bir araya getirecek. 2030'a kadar olan planlar arasında işletmelerin bildirim yükümlülüklerini yüzde 20, veri işleme süresini yüzde 20 azaltmak ve işleme maliyetlerini yüzde 25 düşürmek yer alıyor.
Uygulamadaki amaç, işletme, nüfus, mülk ve tarım kayıtlarını sahadaki koşullara daha yakın tutmak. Özbekistan için gözden geçirilen 169 milyar dolarlık GSYH toplamı, bu çalışmaların sonuçlarından biri. Bölgesel nüfus, konut alanları ve üretim tahminlerinin daha isabetli olması da kamu harcamaları ve ekonomik planlama için kullanılabilecek bilgileri şekillendirecek.
Öne Çıkanlar
- Özbekistan, 2025 yılı nominal GSYH'sini yüzde 15 artışla 2.126,8 trilyon soma, yani 169 milyar dolara revize etti.
- Yıllık tahminlerin yeniden hesaplanmasıyla reel GSYH büyümesi yüzde 7,7'den yüzde 7,8'e çıktı.
- Düzeltmenin yüzde 57,9'u, tarım ve nüfus sayımlarından önce gelen güncellenmiş işletme verilerinden kaynaklandı.
- Kayıtlardaki konut taban alanı yaklaşık yüzde 41 arttı; bitkisel üretim tahminleri yükselirken büyükbaş hayvan tahminleri düştü.
- Gözden geçirilen 38,7 milyonluk ortalama nüfus kullanıldığında kişi başına GSYH 55 milyon soma, yani 4.373 dolara yükseldi.
- Komite, 2017-2025 dönemi rakamlarını gözden geçirdi ve bu dönem için ayrı çeyreklik tahminler yayımladı.
- İşletme sayımı ve iyileştirilmiş emlak değerlemeleri yeni istatistik güncellemelerine yol açabilir.






