Dünya Bankası’na göre Özbekistan’da yoksulluk yüzde 5,8’e geriledi, ücret artışları milyonları yoksulluktan çıkardı

9 dakikalık okuma
Uzbekistan Cuts Poverty to 5.8% as Higher Wages Lift Millions, World Bank Finds

Milyonlar yoksulluk sınırını aşarken güvenceli işler hâlâ az

Dünya Bankası’na göre Özbekistan’da ulusal yoksulluk oranı 2021’deki yüzde 17 seviyesinden 2025’te yüzde 5,8’e gerileyerek yaklaşık 3,7 milyon kişinin ulusal yoksulluk sınırını aşmasını sağladı. Ücretlerin artması ve ücretli işe erişimin genişlemesi bu iyileşmede etkili oldu; ancak birçok çalışan kayıt dışı ya da mevsimlik işlere bağımlı kalmayı sürdürdü.

İçindekiler
  1. Milyonlar yoksulluk sınırını aşarken güvenceli işler hâlâ az
  2. Yoksulluk verileri neyi ölçüyor?
  3. İyileşmenin büyük kısmı ücret artışlarından kaynaklandı
  4. İşlerin niteliği, sayısı kadar önemli
  5. Orta sınıf büyüyor, ancak bölgelere göre büyük farklılıklar var
  6. Bakım sorumlulukları birçok kadının çalışmasını engelliyor
  7. Eğitim ve yardımlar, korumanın nerelerde yetersiz kaldığını gösteriyor
  8. Bakanlığın 2026’da değiştiğini söylediği göstergeler
  9. İşletmelere verilen destek, kalıcı gelir sağlayıp sağlamadığına göre değerlendirilecek
  10. Öne Çıkanlar

Dünya Bankası’nın 23 Eylül 2026 tarihli Yoksulluk ve Eşitlik Değerlendirmesi, başkent ile diğer bölgeler arasındaki kalıcı farklara rağmen orta sınıfın hızla genişlediğini ortaya koyuyor. Nüfusun yaklaşık yüzde 22’si 2025’te ekonomik açıdan kırılgan durumdaydı; yani hastalık, iş kaybı ya da başka bir mali şok bu kişileri yeniden yoksulluğa itebilirdi.

İstihdam ve Yoksulluğu Azaltma Bakanlığı daha sonra, yoksulluğun 2026’nın ilk dokuz ayında yüzde 3,6’ya gerilediğini bildirdi. Birinci Bakan Yardımcısı Marat Jurayev, 28 Ekim’de Taşkent’te düzenlenen basın toplantısında oranın ekim ayı itibarıyla bu seviyeye indiğini söyledi. Yoksul olarak sınıflandırılan kişi sayısının yıl başındaki 2,2 milyondan 1,4 milyona gerilediğini belirtti.

Dünya Bankası’nın bulguları, sıradaki güçlüğü somut biçimde ortaya koyuyor: yeni işlerin üçte ikisi inşaat ve ticaret sektörlerinde, yeni işlerin yaklaşık yüzde 85’i kayıt dışı ve reel iş gücü verimliliği negatife dönmüş durumda. Özbekistan çok daha fazla kişiyi gelir getiren işlere kavuşturdu; hane halklarının kazanımlarını korumak için artık bu gelirleri güvenilir hâle getirmek gerekiyor.

Yoksulluk verileri neyi ölçüyor?

Özbekistan’ın ulusal yoksulluk oranı 2021 ile 2025 arasında 11,2 yüzde puan düştü. Bu, başlangıçtaki yüzde 17’lik orana kıyasla yaklaşık üçte ikilik bir azalma anlamına geliyor. Ulusal yoksulluk sınırı, ülkede yoksulluk içinde yaşayan kişileri belirlemek ve ülke içindeki destekleri yönlendirmek için kullanılan asgari kaynak düzeyini tanımlar.

Reklam

Dünya Bankası, Özbekistan’ı satın alma gücüne göre ayarlanmış kişi başına günlük 8,30 dolarlık uluslararası bir ölçütle de değerlendiriyor. Bu ayarlama, ülkeler arasındaki fiyat farklarını hesaba katarak insanların kaynaklarıyla neler satın alabildiğinin karşılaştırılmasını sağlıyor; yalnızca paralarını piyasa döviz kurları üzerinden çevirmekle yetinmiyor.

Üst orta gelirli ülkeler için bir ölçüt olarak kullanılan bu daha yüksek eşiğe göre Özbekistan’ın yoksulluk oranı 2021’de yüzde 38,1’den 2025’te yüzde 12,4’e geriledi. Düşüş 25,7 yüzde puan oldu. Daha yüksek bir asgari yaşam standardı belirlediği için bu eşik, yoksul sayılan hane halklarının kapsamını genişletiyor.

Avrupa ve Orta Asya genelinde bu uluslararası eşiğin üzerine çıkan yaklaşık 21 milyon kişinin yaklaşık yüzde 40’ını Özbekistan oluşturdu. Değerlendirmede ülkenin deneyimi, 2000’den bu yana dünya genelinde kaydedilen en büyük 15 yoksulluk azaltma örneği arasında gösteriliyor. Jurayev ise Özbekistan’ı yoksulluğu azaltmada dünyanın ilk beş ülkesi arasında gösterdi ve Orta Asya’daki düşüşün yüzde 60’ını ülkeye atfetti. Bakanlık, bu sıralamanın ve son yoksulluk verilerinin hesaplama yöntemini açıklamadı ya da dayandığı Dünya Bankası belgesini belirtmedi.

İyileşmenin büyük kısmı ücret artışlarından kaynaklandı

Değerlendirmeye göre ücret artışları, 2022 ile 2025 arasında yoksullukta kaydedilen 8,4 yüzde puanlık düşüşün 6,1 yüzde puanını oluşturdu. Bu, söz konusu dönemdeki düşüşün yaklaşık yüzde 73’üne karşılık geliyor. Ücretli istihdamın genişlemesi de katkı sağladı.

Dünya Bankası Orta Asya Bölümü Direktörü Najy Benhassine, iyileşmenin başlıca nedenlerinin istihdam ve ücretler olduğunu belirtti:

Daha fazla iş ve daha yüksek ücretler, Özbekistan’ın yoksulluğu azaltma yolundaki ilerlemesinin başlıca itici güçleri oldu.

Düşük ücretli çalışanların reel ücretleri yılda en az yüzde 11 ila 12 arttı. Reel ücretler enflasyonu hesaba katar; dolayısıyla bu artış, fiyatlardaki yükseliş dikkate alındıktan sonra bile çalışanların gelirleriyle daha fazla şey satın alabildiği anlamına geliyor.

Nüfusun en yoksul beşte birlik kesimindeki erkeklerin işe erişiminde büyük bir değişim görüldü. Bu gruptaki erkeklerin istihdam oranı 2022’de yüzde 38’den 2025’te yüzde 65’e yükselirken, ücretli işte çalışanların oranı yüzde 18’den yüzde 46’ya çıktı. Daha fazla erkek çalışmaya başladı ve daha büyük bir kesim diğer gelir kaynaklarına dayanmak yerine ücret geliri elde etti.

Reklam

İşlerin niteliği, sayısı kadar önemli

Yoksul kalmayı sürdüren kişiler arasında kayıt dışı istihdam yaygınlığını koruyor. Ücretli çalışan yoksul erkeklerin yaklaşık yüzde 60’ı kayıt dışı çalışırken, yüzde 40’tan fazlası düzensiz, geçici ya da mevsimlik işlerde çalışıyor. Bu tür işler, hane halkı gelirinin aydan aya ya da mevsimden mevsime büyük değişiklikler göstermesine yol açabiliyor.

Değerlendirmenin daha geniş kapsamlı bulguları, bu konunun en yoksul çalışanların ötesinde neden önem taşıdığını gösteriyor. Yeni işlerin üçte ikisi inşaat ve ticaret sektörlerinde; yeni işlerin yaklaşık yüzde 85’i kayıt dışı. Kayıt dışı işler genellikle resmî kayıt, istihdam koruması ya da sosyal sigorta düzenlemelerinin bir bölümünün dışında kalıyor.

Reel iş gücü verimliliği de negatife döndü. İş gücü verimliliği, üretimde kullanılan iş gücüne kıyasla elde edilen çıktıyı ölçer; reel ölçümde fiyat değişiklikleri hesaba katılır. Verimliliğin düşmesi, işletmelerin daha fazla üretim yaparak ücret artışlarını sürdürebilmesini zorlaştırıyor.

Dünya Bankası daha güçlü rekabeti, finansmana daha iyi erişimi ve özel sektör öncülüğünde daha verimli istihdamı öneriyor. Banka; resmî olarak kayıtlı, kalıcı ücret artışlarını destekleyebilen ve Taşkent dışında da erişilebilir işler oluşturulmasına odaklanıyor. Aileler açısından pratik fark, bugün gelir elde etmek ile gelecek ayın masraflarını planlarken bu gelire güvenebilmek arasındaki fark.

Orta sınıf büyüyor, ancak bölgelere göre büyük farklılıklar var

Özbekistan’da orta sınıf, 2021’de nüfusun yüzde 37’sini oluştururken 2025’te yüzde 72’yi aştı. Üst orta sınıfın payı yüzde 8’den yüzde 31’e yükseldi. Dünya Bankası, ekonomik güvence ve yeniden yoksulluğa düşme riskini esas alarak orta sınıfı alt ve üst kesimlere ayırıyor.

Daha güvenceli kazanımların önemli bir bölümü Taşkent’te toplandı. Yüksek nitelik gerektiren işlerin yarısı Taşkent şehrinde ve çevresindeki bölgede bulunuyor. Başkentte üst orta sınıfa girenlerin sayısı 2021 sonrasında dört kattan fazla arttı.

Ekonomik kırılganlık bölgelere göre büyük farklılık gösteriyor. 2025’te Taşkent sakinlerinin yüzde 2’si yeniden yoksulluğa düşme riski taşıyan kişiler olarak sınıflandırılırken, Özbekistan’ın doğusundaki Andican’da bu oran yüzde 32’ydi. Aradaki fark 30 yüzde puan.

Reklam

Dünya Bankası, uzak bölgeler ile ekonomik merkezler arasındaki ulaşım ve dijital bağlantıların iyileştirilmesini, iş olanaklarının arttığı şehirlerde daha uygun fiyatlı kiralık konutlar sağlanmasını öneriyor. Bu önlemler işe erişmenin farklı maliyetlerini ele alıyor: işe gidip gelmek, çevrim içi fırsatlardan yararlanmak ya da işverene daha yakın bir yere taşınmak.

Bakım sorumlulukları birçok kadının çalışmasını engelliyor

Yoksul ve kırılgan hane halklarındaki iş gücüne katılmayan yetişkinlerin yüzde 92’sini kadınlar oluşturuyor. İş gücüne katılmayan yetişkinler, iş ararken işsiz sayılan kişilerden farklı olarak iş gücünün dışında kalan kişilerdir. Bu kadınların yüzde 85’i çalışmamalarının başlıca nedeni olarak ev ve bakım sorumluluklarını gösteriyor.

Değerlendirmeye göre iki yaşından küçük çocukları olan annelerin çalışma olasılığı yüzde 36 daha düşük. Dünya Bankası ayrıca istihdam sektörleri, çalışma saatleri, beceriler ve mesleki deneyimdeki farklılıkları yansıtan yüzde 35 ila 40’lık bir cinsiyete dayalı ücret farkı belirtiyor.

Bu nedenle uygun fiyatlı çocuk bakım hizmetleri ve tam gün eğitim sunan okullar, Dünya Bankası’nın istihdam önerileri arasında yer alıyor. Küçük bir çocuğun bakımından sorumlu bir ebeveyn için iş imkânının yanı sıra çalışma saatlerinde uygulanabilir bir bakım düzenlemesi de gerekiyor.

Dünya Bankası, küçük çocuklu ailelere yönelik hedefli destekler ve kadınların daha yüksek gelir sağlayan sektörlere girmesine yardımcı olacak beceri eğitimleri öneriyor. Eğitimi iş bulma desteğiyle birleştirmek, kadınların bu bağlantıyı tek başlarına kurmalarını beklemek yerine yeni niteliklerin mevcut iş ilanlarıyla buluşmasını sağlayabilir.

Eğitim ve yardımlar, korumanın nerelerde yetersiz kaldığını gösteriyor

Değerlendirmeye göre 15 yaşındaki çocukların yaklaşık yüzde 80’i temel derslerde asgari yeterlilik düzeyine ulaşamıyor. Temel öğrenmedeki eksiklikler, daha fazla iş imkânı ortaya çıksa bile gençlerin ileri eğitim ve istihdama taşıyabilecekleri becerileri sınırlıyor.

Yükseköğretime kayıt oranı da bölgelere göre değişiyor: Taşkent’te yüzde 63 olan oran bazı bölgelerde yüzde 23’e düşüyor. Aradaki 40 yüzde puanlık fark, yüksek nitelikli işlerin başkentte ve çevresinde yoğunlaşmasına eşlik ediyor.

Dünya Bankası; genel eğitimin iyileştirilmesini, fen, teknoloji, mühendislik, matematik ile bilgi ve iletişim teknolojilerindeki mesleki eğitim ve üniversite programlarının genişletilmesini, eğitimlerin yerel iş gücü talebine daha yakından uyarlanmasını öneriyor.

Reklam

Yoksulluk azaldıkça sosyal korumanın kapsamı daraldı. Başlıca nakit yardım programı olan Düşük Gelirli Aile Yardımı’nın kapsamı 2022’de hane halklarının yüzde 26’sıyken 2025’te yüzde 8’e geriledi. Bu, 18 yüzde puanlık ya da önceki kapsama göre yaklaşık yüzde 69’luk bir düşüş.

Dünya Bankası; yoksul ve kırılgan hane halklarını daha isabetli biçimde hedefleyerek desteğin yeniden artırılmasını, ekonomik şoklara hızla karşılık verebilecek sistemler kurulmasını ve genel enerji sübvansiyonlarından doğrudan yardıma geçilmesini öneriyor. Genel sübvansiyonlar geniş bir kullanıcı kesiminin enerji maliyetlerini düşürürken, hedefli yardımlar desteği ihtiyaç sahibi olduğu belirlenen hane halklarına yönlendiriyor.

Bakanlığın 2026’da değiştiğini söylediği göstergeler

Bakanlık, 2026’nın ocak-eylül döneminde 824 bin kişinin kalıcı işe girdiğini ve kayıt dışı çalışan 980 bin kişinin istihdamının resmî hâle getirildiğini bildirdi. Aynı dönemde yaklaşık 4,14 milyon kişi gelirlerini artırmayı amaçlayan desteklerden yararlandı.

Bakanlık verilerine göre yoksul hane halklarının sayısı ilk dokuz ayda 533 binden 349 bine geriledi. Daha önce açıklanan veriler, ilk sekiz ayın sonunda yoksulluk oranını yüzde 3,9 olarak gösteriyordu; bakanlık daha sonra oranın yüzde 3,6’ya indiğini duyurdu.

Başlıca verilerin ve açıklamaların sıralaması şöyle:

  • 2021: Ulusal yoksulluk oranı yüzde 17, nüfusun orta sınıf olarak sınıflandırılan kesimi yüzde 37 seviyesindeydi.
  • 2025: Ulusal yoksulluk oranı yüzde 5,8’e geriledi ve orta sınıf nüfusun yüzde 72’sini aştı.
  • 2026’nın ocak-eylül dönemi: Bakanlık, 824 bin kişinin kalıcı işe yerleştirildiğini ve 980 bin çalışanın istihdamının resmî hâle getirildiğini bildirdi.
  • 23 Eylül 2026: Dünya Bankası Yoksulluk ve Eşitlik Değerlendirmesi’ni yayımladı.
  • 28 Ekim 2026: Jurayev, Taşkent’te yaptığı açıklamada yoksulluğun ekim ayı itibarıyla yüzde 3,6’ya gerilediğini duyurdu.

İstihdam ve Yoksulluğu Azaltma Bakanı Botir Zohidov, değerlendirmenin istihdam ve sosyal koruma reformlarının sonuçlarını yansıttığını söyledi. Bakanlığın bundan sonraki önceliklerini şöyle anlattı:

Bakanlık, insana yakışır işlere erişimi genişletmek, hane halkı gelirlerini artırmak ve sosyal koruma sistemini güçlendirmek için çalışmalarını sürdürecek.

İşletmelere verilen destek, kalıcı gelir sağlayıp sağlamadığına göre değerlendirilecek

Küçük işletmelerdeki sorunlar, hükümetin desteği nasıl ölçtüğünü neden değiştirdiğini gösteriyor. Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev’in başkanlık ettiği 3 Eylül tarihli toplantıda Cumhurbaşkanlığı İdaresi, önceki yıl bölgelerde kurulan 86 bin küçük işletmeden 15 bininin faaliyetini durdurduğunu bildirdi. Bu, yaklaşık yüzde 17’ye, yani altıda birine karşılık geliyor.

Reklam

İşletmeleri planlandığı gibi gelişmeyen 62 bin borçlu da kredilerini geri ödemekte zorlanıyordu. Hükümet, ilçe yönetimlerine daha fazla finansman yetkisi vermeyi ve işletme destek programlarını dağıtılan kredi miktarına göre değil, sağlanan kalıcı işlere ve istikrarlı hane halkı gelirlerine göre değerlendirmeyi planladığını duyurdu.

Buhara’da da somut bir sınama var. Bölgesel değerlendirmelerde yurt dışından düzenli gelir sağlayan bir işi olmadan dönen 24 bin kişi, yaklaşık 40 bin işsiz sakin ve ortalama gelirin altında kazanan 270 bin kişi tespit edildi. İlçe planları, mesleki eğitim ve daha yüksek ücretli işlere yerleştirmenin yanı sıra bu 270 bin kişinin gelirini artırmayı hedefliyor.

Mirziyoyev, Buhara’da yetkililere performanslarının gerçek gelir ve yaşam kalitesine göre değerlendirileceğini söyledi. Yoksulluğun ortadan kalktığı yönündeki açıklamaları reddetti:

Bundan böyle ‘yoksul aile kalmadı’ diyen raporlar kabul edilmeyecek.

Değerlendirme yöntemindeki bu değişiklik, hükümet programlarını Dünya Bankası’nın belirlediği temel meseleye yaklaştırıyor. Bir kredi ya da işe yerleştirme iyileşmenin başlangıcı olabilir; faaliyetini sürdüren bir işletme ve düzenli yatan bir ücret ise hane halkının bu kazanımı korumasına yardımcı olur. 2025’te ekonomik açıdan hâlâ kırılgan durumda olan yaklaşık yüzde 22’lik kesim için bu istikrar, daha fazla güvenceye doğru atılacak sıradaki adım.

Öne Çıkanlar

  • Özbekistan’da ulusal yoksulluk oranı 2021’deki yüzde 17’den 2025’te yüzde 5,8’e geriledi; yaklaşık 3,7 milyon kişi yoksulluk sınırını aştı.
  • 2022 ile 2025 arasındaki yoksulluk düşüşünün yaklaşık yüzde 73’ü ücret artışlarından kaynaklandı.
  • Bakanlık, oranın Ekim 2026 itibarıyla yüzde 3,6’ya gerilediğini bildirdi.
  • 2025’te sakinlerin yüzde 72’den fazlası orta sınıf olarak sınıflandırıldı; ancak yaklaşık yüzde 22’si ekonomik açıdan kırılgan durumda kaldı.
  • Kayıt dışı çalışma, bakım sorumlulukları, eğitimdeki eşitsizlikler ve bölgesel farklar güvenceli gelire erişimi kısıtlıyor.
  • Devletin işletme desteği, kredi hacmi yerine kalıcı işler ve istikrarlı hane halkı gelirlerine göre değerlendirilecek.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir