Sri Lanka, Harcanmayan Fonları Devrederek 2027’de Ditwah’ın Yeniden İnşası İçin 260 Milyar Rupi Ayırmayı Planlıyor

9 dakikalık okuma
Sri Lanka Plans Rs. 260 Billion for Ditwah Reconstruction in 2027 as Unspent Funds Carry Forward

Yeniden inşa çalışmaları yeni bir bütçe yılına taşınıyor

Sri Lanka, Ditwah Kasırgası’nın ardından yürütülen yeniden inşa çalışmaları için 2027’de 260 milyar rupi ayırmayı planlıyor. Tamamlanmamış iyileştirme çalışmalarının bir yıl daha sürmesi, öngörülen bütçe açığını gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) yüzde 3,8’inden yüzde 4,5’ine çıkaracak. Cumhurbaşkanı Anura Kumara Dissanayake, Maliye Bakanı sıfatıyla bütçeyi sunarken 12 Kasım 2026’da Parlamentoda bu öneriyi açıkladı.

İçindekiler
  1. Yeniden inşa çalışmaları yeni bir bütçe yılına taşınıyor
  2. Ödenekleri devretmek ne anlama geliyor?
  3. Önceki onayın netleştirilmesi gerekiyor
  4. En büyük paylar konut ve ulaşıma ayrılıyor
  5. Sulama onarımları toparlanmayı tarıma bağlıyor
  6. Ödenek devrinden önce harcamalar yavaş ilerledi
  7. Yeniden inşa ulusal bütçeyi nasıl değiştiriyor?
  8. Hasarın boyutu ve diğer baskılar
  9. Acil durum onayından sonraki oylamalara
  10. Öne Çıkanlar

Dissanayake, daha önce onaylanan 500 milyar rupilik ek ödenek teklifinden harcanmayan tutarın devredilerek yeniden inşa için tekrar tahsis edileceğini söyledi. Mali Yönetim Yasası’nın 16. maddesine atıfta bulunan Dissanayake, bütçe konuşmasının hemen ardından yeni bir ek ödenek teklifi sunmayı önerdi.

260 milyar rupilik paketin 90 milyarı konutlara, 90 milyarı hasar gören karayolları, demiryolları ve köprülere, 21 milyarı ise sulama ve buna bağlı tarımsal altyapıya ayrılıyor. Finansmanın hükümetin mevcut nakit rezervinden karşılanması bekleniyor.

Açıklama, aylardır süren yavaş harcamaların ardından geldi. 2026’nın ortasına gelindiğinde, 500 milyar rupilik yeniden inşa ödeneğinin yalnızca yaklaşık 40 milyarı harcanmış, yaklaşık 460 milyar rupi kullanılmamıştı. Ev bekleyen aileler ve işleyen yollara ve sulama sistemlerine ihtiyaç duyan topluluklar açısından asıl mesele, bütçe ödeneklerini tamamlanmış onarımlara dönüştürmek.

Yeni öneri, daha büyük bir harcama açığı da getiriyor. Ek ödenek teklifi dahil edildiğinde, planlanan kamu harcamaları 7.933 milyar rupiye ulaşırken gelir ve hibeler 6.180 milyar rupi düzeyinde kalıyor. Harcama önerilerinin bütçe süreci kapsamında Parlamento tarafından hâlâ değerlendirilmesi gerekiyor.

Ödenekleri devretmek ne anlama geliyor?

Ek ödenek teklifi, Parlamentodan ana bütçede yer alan ödeneklerin ötesinde harcama yapma yetkisi ister. Paranın devredilmesi, tamamlanmamış çalışmaların sürmesi için sonraki mali yılda harcama yetkisi verilmesi anlamına gelir.

Dissanayake, 260 milyar rupiyi yeniden inşa çalışmalarının 2027 boyunca tamamlanması için gereken ilave bütçe ödeneği olarak tanımladı. Mali tablolarda ise bu tutar, ayrı bir teklif yoluyla yeniden sağlanacak para olarak sunuluyor. Açıklamada, kullanılmamış tutarın tamamı ile 260 milyar rupi arasındaki muhasebe ilişkisinin ayrıntıları netleştirilmiyor.

Reklam

Hazine’nin nakit rezervi, hükümet ödemelerini karşılamaya yardımcı olmak için hâlihazırda kullanılabilir durumda olan paradır. Bu rezervin kullanılması, hükümete yeniden inşayı finanse etmek için bir kaynak sağlarken yapılan harcamalar yıllık bütçe açığını yine de artırır. Harcama ve finansman farklı sorulara yanıt verir: Biri hükümetin ne kadar ödeme yaptığını kaydeder, diğeri ise paranın nereden geldiğini gösterir.

Yeniden inşayı yürüten kurumlar açısından yenilenen bütçe yetkisi, projelerin 2027’de de devam etmesini sağlayacak. Açıklamada konut, ulaşım veya sulama projelerinin her biri için bir tamamlanma tarihi belirtilmedi.

Önceki onayın netleştirilmesi gerekiyor

Yeniden inşa ödeneğinin geçmişinde, Cumhurbaşkanı’nın açıklaması ile acil durum finansmanı sürecine ilişkin kurumsal bir değerlendirme arasında önemli bir fark bulunuyor. Dissanayake daha önce onaylanan 500 milyar rupilik bir tekliften söz ederken, Law & Society Trust’ın hukuki önlemler incelemesi, hükümetin ilk olarak 500 milyar rupilik bir teklif sunduğunu, ardından revize edilmiş 1.000 milyar rupilik bir teklif vererek Parlamento onayı aldığını belirtiyor.

Belge, açılış bölümünde yeniden inşa finansman stratejisinin bir parçası olarak 2026 yılı için 500 milyar rupilik bir ek ödenekten de söz ediyor. Revize edilmiş daha yüksek tutarlı teklifin, bakanlıkların ve eyalet ile ilçe yönetimlerinin güncellenmiş değerlendirmelerinin ardından sunulduğunu belirtiyor.

İncelemeye göre Parlamento’nun onayı, Merkezi Fon’dan karşılanmak üzere ek ödeneklere yetki verdi. Merkezi Fon, kamu parasının hükümet tarafından yönetildiği ana hesaptır. Finansman stratejisi ayrıca mevcut kalkınma projelerinden kaynakların yeniden yönlendirilmesini ve Rebuilding Sri Lanka Fonu aracılığıyla yurt içi, yabancı, kamu ve özel sektör katkılarının aranmasını da içeriyordu.

Bu nedenle Aralık 2025’teki onay süreci ile Kasım 2026’daki açıklamanın, farklı yetkilendirmelerin nasıl birbiriyle örtüştüğünü gösterecek bir muhasebe mutabakatına ihtiyacı var. Bu, Parlamento’nun ne kadar ödeneğe onay verdiğini, kurumların ne kadar harcama yaptığını ve ne kadar harcama yetkisinin yeniden talep edildiğini izlemek açısından önem taşıyor.

En büyük paylar konut ve ulaşıma ayrılıyor

Konut ve ulaşım, önerilen 260 milyar rupilik yeniden inşa paketinin toplam 180 milyarını oluşturuyor. Her iki alana da 90’ar milyar rupi ayrılıyor; böylece iki kalemin toplam payı yaklaşık yüzde 69,2’ye ulaşıyor.

21 milyar rupilik sulama ödeneğiyle birlikte, belirtilen üç kategori toplam 201 milyar rupiye, yani paketin yaklaşık yüzde 77,3’üne karşılık geliyor. Geriye kalan 59 milyar rupi, bu üç ana ödenek kaleminin dışında yer alıyor.

Reklam

Konutların yeniden inşası hasar gören yaşam alanlarını onarmayı hedeflerken, karayolları, demiryolları ve köprülerdeki onarımlar topluluklar, iş yerleri ve kamu hizmetleri arasındaki bağlantıları yeniden kuruyor. Ödenekler, 2027 çalışmalarının odağına hem hanelerin toparlanmasını hem de ortak altyapıyı yerleştiriyor.

Ulaşım için ayrılan yeniden inşa ödeneği, ana bütçedeki karayolları, otoyollar ve demiryolları için ayrılan 251 milyar rupilik ödeneğe ekleniyor. Bu rakamlar harcama programının farklı bölümlerini ifade ediyor. Ditwah teklifindeki 90 milyar rupi kasırganın yol açtığı hasara ayrılırken, daha geniş kapsamlı ulaşım programında kalkınma projeleri de bulunuyor.

Sulama onarımları toparlanmayı tarıma bağlıyor

Tarımsal altyapı için ayrılan 21 milyar rupi; kaskat tipi su depoları, küçük sulama sistemleri ve bunlarla bağlantılı onarımları kapsıyor. Önerilerde kasırgada hasar gören tarım yolları da yer alıyor.

Kaskat tipi su depoları, suyu depolayıp yerel bir ağ üzerinden aktaran birbirine bağlı rezervuarlardır. Bu ağın onarılması, hizmet verdiği bölgedeki çiftliklere su ulaştırılmasına yardımcı olur. Tarım yolları ise çiftçilerin malzeme getirmek ve ürünlerini pazarlara taşımak için kullandığı güzergâhlardır.

Yeniden inşa ödeneği, 2027 bütçesinde sulama için ayrılan daha geniş kapsamlı 77 milyar rupilik ödeneğe ekleniyor. Bu iki ödenek, afet onarımlarını daha geniş bir su altyapısı yatırım programının parçası hâline getiriyor.

El Niño riskini azaltma ve acil müdahale için ayrıca 5 milyar rupi öneriliyor. Bütçede, tarımı, gıda fiyatlarını, su kaynaklarını ve hidroelektrik üretimini etkileyebilecek risklerle birlikte Şubat 2027’de beklenen zirveye dikkat çekiliyor. Böylece Sri Lanka, tamamlanmamış kasırga onarımlarını bütçelendirirken yeni bir hava olayının risklerine de hazırlanıyor.

Ödenek devrinden önce harcamalar yavaş ilerledi

Yeniden inşa ödeneğinin devredilmesi, 2026’nın başlarında kaydedilen yavaş yeniden inşa harcamalarının ardından geliyor. Dünya Bankası’nın Ekim ayında yayımladığı Sri Lanka Kalkınma Güncellemesi’ne göre, yılın ortasına kadar 500 milyar rupilik ödeneğin yaklaşık 40 milyarı, yani yüzde 8’i harcanmıştı.

Banka; proje seçimi, ihale ve uygulama kapasitesindeki zayıflıklara dikkat çekti. İhale, kamu kurumlarının tedarikçileri seçmek ve sözleşmeleri vermek için kullandığı süreçtir. Bir proje için ödenek ayrılmış olsa bile proje tasarımları, onaylar veya yüklenici bekleniyor olabilir.

Daha geniş kapsamlı sermaye bütçesinde de benzer gecikmeler görüldü: Haziran ayına kadar yıllık ödeneğin yalnızca yüzde 16,7’si kullanılmıştı. Bu sırada gelirler bir yıl öncesine kıyasla yüzde 27,2 artarken harcama artışı yüzde 7,9 oldu. Hükümet, yılın ilk yarısında 9,5 milyar rupilik bütçe fazlası verdi.

Reklam

Dissanayake, yeniden inşa ödeneğinin kullanılmayan bölümünün bir kısmını Orta Doğu’daki değişen jeopolitik koşullara ve savaş ortamına bağladı. Bütçede çatışmayla bağlantılı yakıt fiyatı baskılarından da söz ediliyor. Dolayısıyla uygulamadaki zorluk hem maliyetleri etkileyen dış koşulları hem de projeleri başlatmak için gereken yurt içi süreçleri kapsıyor.

260 milyar rupilik ödenek çalışmalara yönelik mali desteği yeniliyor. 2027’deki ilerleme, kurumların projeleri bu aşamalardan geçirip tamamlanan inşaat ve onarımların ödemelerini yapmasına bağlı olacak.

Yeniden inşa ulusal bütçeyi nasıl değiştiriyor?

2027 ana bütçesinde harcamalar 7.673 milyar rupi, gelir ve hibeler 6.180 milyar rupi olarak öngörülüyor; böylece 1.493 milyar rupilik açık ortaya çıkıyor. Ditwah ek ödeneğinin eklenmesiyle harcamalar 7.933 milyar rupiye, açık ise 1.753 milyar rupiye yükseliyor.

Buna bağlı olarak açık, ekonomik faaliyette üretilen mal ve hizmetlerin toplam değeri olan GSYH’nin yüzde 3,8’inden yüzde 4,5’ine çıkıyor. Rupi cinsinden 260 milyar rupilik ekleme, planlanan açığı ana bütçedeki rakama kıyasla yaklaşık yüzde 17,4 artırıyor.

Ek ödenek paketi 250 milyar rupilik kamu yatırımı ve 10 milyar rupilik cari harcamadan oluşuyor. Kamu yatırımları kalıcı varlıkların finansmanını sağlarken cari harcamalar devam eden giderleri ve transferleri karşılıyor. İlave yatırımlarla hükümetin sermaye programı 1.750 milyar rupiden 2.000 milyar rupiye, yani GSYH’nin yüzde 5,12’sine yükseliyor.

Ayrıntılı bütçe, böylece konuşma öncesinde açıklanan sermaye harcama planının nasıl 2 trilyon rupiye ulaştığını ortaya koyuyor. Yeniden inşa yatırımı bu toplamın sekizde birini oluşturuyor: 2.000 milyar rupinin 250 milyarı.

Faiz ödemeleri öncesindeki bütçe dengesini ölçen birincil fazla, ek ödenek teklifinin ardından 1.150 milyar rupiden 890 milyar rupiye geriliyor. GSYH içindeki payı yüzde 2,9’dan yüzde 2,3’e düşüyor. Faiz giderleri ise 2.643 milyar rupi olarak bütçeleniyor ve yeniden inşanın yanı sıra kamu gelirleri üzerinde büyük bir yük oluşturuyor.

Hasarın boyutu ve diğer baskılar

Bütçede atıfta bulunulan Afet Sonrası İhtiyaç Değerlendirmesi, Ditwah Kasırgası’nın yol açtığı hasar ve kayıpları 3,4 milyar ABD doları, yaklaşık 1.022 milyar rupi olarak hesaplıyor. Dünya Bankası’nın daha önce yaptığı hızlı değerlendirmede fiziksel hasar 4,1 milyar ABD doları olarak tahmin edilmişti. İki değerlendirmede farklı ölçütler ve yöntemler kullanılıyor.

Reklam

260 milyar rupilik ödenek, 1.022 milyar rupilik hasar ve kayıp tahmininin yaklaşık dörtte birine karşılık geliyor. Bu, bir yıllık yeniden inşa ödeneğiyken hasar ve kayıp değerlendirmeleri afetin ekonomik etkisini ölçüyor.

Orta Doğu’daki çatışma kamu kaynaklarına yönelik bir başka önemli talep yarattı. Bütçeye göre, savaşın ve Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının yakıt fiyatları üzerindeki etkisini hafifletmek için 147 milyar rupiden fazla harcandı. Eylül 2026’ya gelindiğinde yakıt ithalat faturası, 2025 için karşılaştırma amacıyla verilen 4.042 milyon ABD dolarına kıyasla 4.487 milyon ABD dolarına ulaşmıştı.

Sri Lanka, Aswesuma programı da dahil olmak üzere sosyal koruma için 230 milyar rupi ve kamu sağlık hizmetlerine yönelik sermaye harcamaları için 131 milyar rupi ayırmayı da planlıyor. Yeniden inşa; günlük hizmetlerin sürdürülmesi, kırılgan hanelerin desteklenmesi ve borç maliyetlerinin karşılanmasının yanı sıra hasar gören varlıkların yenilenmesini de gerektiren bir bütçenin parçası.

Acil durum onayından sonraki oylamalara

Finansman süreci, Aralık 2025’teki acil durum parlamento düzenlemelerinden 2027 harcama önerilerine uzanıyor. Önemli tarihler, toparlanma sürecinin bir dizi onay ve uygulama aşamasından nasıl geçtiğini gösteriyor.

  • 12 Aralık 2025: 2466/33 sayılı Resmî Gazete bildirimi, acil durum finansmanını görüşmek üzere özel bir Parlamento oturumu düzenledi.
  • 18 ve 19 Aralık 2025: Özel oturum için tarihler belirlendi; ikinci gün ek ödenek teklifinin onayına ayrıldı.
  • 2026’nın ortası: 500 milyar rupilik yeniden inşa ödeneğinin yaklaşık 40 milyarı harcanmıştı.
  • 12 Kasım 2026: Dissanayake ödeneklerin devredileceğini açıkladı ve 260 milyar rupilik ek ödenek önerisini sundu.
  • 20 Kasım 2026: Parlamentoda bütçenin ikinci okuması için planlanan oylama.
  • 14 Aralık 2026: Parlamentoda bütçenin üçüncü okuması için planlanan oylama.

Hükümet, yeniden inşa ödeneği teklifini bütçe konuşmasının hemen ardından sunmayı önerdi. Parlamento takviminde ana bütçeye ilişkin bir sonraki oylama tarihleri yer alıyor; ek harcama talebinin ise Parlamento tarafından ayrıca değerlendirilmesi gerekiyor.

Afetten etkilenen topluluklar açısından sonraki somut aşamalar proje onayları, sözleşmeler, ödemeler ve işlerin tamamlanması. 2027 önerisi, tahsis edilen paranın büyük bölümünün kullanılmadan kaldığı bir yılın ardından toparlanma çalışmalarının sürmesi için mali çerçeve sağlıyor.

Öne Çıkanlar

  • Sri Lanka, Ditwah Kasırgası sonrası yeniden inşa için 2027’de mevcut nakit rezervinden karşılanmak üzere 260 milyar rupi ayırmayı öneriyor.
  • Dissanayake, daha önceki 500 milyar rupilik tekliften kullanılmayan tutarın devredilerek yeniden tahsis edileceğini söyledi.
  • Konutlara ve hasar gören ulaşım altyapısına ayrı ayrı 90 milyar rupi, sulama ve buna bağlı tarımsal altyapıya ise 21 milyar rupi ayrılıyor.
  • Ek ödenek teklifi, öngörülen harcamaları 7.933 milyar rupiye, bütçe açığını GSYH’nin yüzde 4,5’ine çıkarıyor.
  • 2026’nın ortasına kadar 500 milyar rupilik yeniden inşa ödeneğinin yalnızca yaklaşık yüzde 8’i harcanmıştı.
  • Kurumsal bir incelemede revize edilmiş 1.000 milyar rupilik acil durum ödeneğinin onaylandığı kaydediliyor; bu tutarın açıklamada geçen 500 milyar rupilik rakamla mutabakatı gerekiyor.
  • Ana bütçeye ilişkin oylamaların 20 Kasım ve 14 Aralık 2026’da yapılması planlanıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir