Her altı kişiden biri resmî yoksulluk sınırının altında
Hanehalkı Gelir ve Harcama Araştırması'nın 2025'in ilk çeyreğine ilişkin ön bulgularına göre Sri Lanka'da yoksulluk oranı yüzde 16'ya, yani yaklaşık 3,42 milyon kişiye ulaştı. Nüfus ve İstatistik Dairesi'ne göre ortalama hanehalkı geliri ayda 120.266 rupiye yükseldi, ancak bu gelirin satın alma gücü 2019'a kıyasla neredeyse yüzde 8 daha düşüktü.
İçindekiler
- Her altı kişiden biri resmî yoksulluk sınırının altında
- Gelir artarken alım gücü neden düşüyor?
- Temel ihtiyaçların maliyeti iki kattan fazla arttı
- Yoksulluk en çok nerelerde yoğunlaşıyor?
- Hane bütçelerinde hareket alanı dar
- Araştırmanın tamamı neden gecikti?
- Veriler sosyal yardımlar açısından ne anlama geliyor?
- Öne Çıkanlar
Veriler, ülkenin ekonomik toparlanmasının ardındaki baskıyı gözler önüne seriyor: Hanelerin eline daha fazla rupi geçiyor, ancak bu rupilerle daha az şey alınabiliyor. Gelir dağılımının ortasındaki hanehalkının satın alma gücü ise 2019'a kıyasla daha da fazla, yüzde 11,1 düştü.
Yoksulluk ülke genelinde eşit dağılmıyor. En yüksek oran yüzde 23 ile plantasyon sektöründe kaydedilirken, resmî sınırın altında yaşayanların yaklaşık 2,9 milyonu kırsal bölgelerde bulunuyordu. Kentsel bölgelerde yoksulluk oranı önemli ölçüde daha düşük, yüzde 7,8 düzeyindeydi.
Bulgular ön nitelikte ve 2025'in tamamını değil, ilk çeyreğini kapsıyor. 16 Ekim 2026 tarihli sonraki bir parlamento açıklamasında, yetkililer verileri kontrol edip işlemeyi sürdürürken araştırmanın tamamının yayımlanmasının ekim ayından aralık 2026'ya ertelendiği bildirildi.
Aileler ve politika yapıcılar açısından birbiriyle bağlantılı iki sorun öne çıkıyor: Temel ihtiyaçları karşılamanın maliyeti hızla arttı ve sosyal yardımların yönlendirilmesi için gereken ayrıntılı bilgilerin tamamlanması gecikiyor.
Gelir artarken alım gücü neden düşüyor?
Araştırmaya göre ortalama aylık hanehalkı geliri 120.266 rupi, ortalama harcaması ise 116.191 rupi. Her iki rakam da cari fiyatlarla ifade edilen parasal tutarları gösteriyor. Ekonomistler bu değerlere nominal değerler diyor.
Satın alma gücü daha pratik bir ölçü sunuyor: Bu parayla gerçekte ne kadar gıda, ulaşım ve diğer mal ve hizmetlerin alınabildiğini gösteriyor. Geliri enflasyona göre düzeltmek, yükselen fiyatları yaşam standartlarında iyileşme gibi değerlendirmeden 2019 ile karşılaştırma yapmayı sağlıyor.
Bu hesaba göre ortalama hanehalkı geliri neredeyse yüzde 8 düştü. Basitçe söylemek gerekirse, 2019'da 100 birim mal ve hizmet almaya yeten bir gelir, rupi cinsinden tutar artmış olsa da düzeltme sonrasında yaklaşık 92 birim almaya yetiyordu.
Gelir dağılımının ortasındaki hanehalkı için kaydedilen yüzde 11,1'lik düşüş, sıkışmayı başka bir açıdan ortaya koyuyor. Medyan adı verilen bu orta değer, hanehalklarını gelirlerine göre iki eşit gruba ayırıyor. Buna karşılık ortalama, çok yüksek gelir elde eden hanelerin etkisiyle yukarı çekilebiliyor.
Medyan gelirdeki düşüş, ortalama gelirdeki düşüşten yaklaşık 3 yüzde puan daha fazlaydı. İki ölçüt birlikte değerlendirildiğinde, satın alma gücündeki kaybın yoksulluk sınırının altındaki hanelerle sınırlı kalmadığı ve gelir dağılımının ortasını da etkilediği görülüyor.
Temel ihtiyaçların maliyeti iki kattan fazla arttı
Ön bulgularda kullanılan resmî yoksulluk sınırı, 2019'daki 6.966 rupiye kıyasla kişi başına ayda 16.417 rupiydi. Bu, 9.451 rupi ya da yaklaşık yüzde 136'lık bir artış anlamına geliyor.
Yoksulluk sınırı, temel ihtiyaçları karşılamanın maliyetini gösteren parasal bir eşiktir. Yoksulluk oranı ise ölçülen yaşam standartları bu eşiğin altında kalan kişilerin toplam nüfusa oranını ifade eder. Ulusal oranın yüzde 16 olması, yaklaşık her altı kişiden birinin resmî sınırın altında yaşadığı anlamına geliyor.
Dört kişilik bir hane için kişi başına belirlenen sınır çarpıldığında aylık tutar 65.668 rupiye ulaşıyor. 2019 verisi kullanıldığında bu tutar 27.864 rupiydi. Bu basit hesaplama, bu büyüklükteki bir aile için ölçüt alınan maliyetin ne kadar keskin arttığını gösteriyor.
Daire, eylül ayı için ulusal yoksulluk sınırını 17.742 rupi olarak da açıkladı, ancak bu güncellemede yıl belirtilmedi. Bu tutar, ön araştırma bulgularında verilen 16.417 rupilik sınırdan 1.325 rupi ya da yaklaşık yüzde 8,1 daha yüksekti.
Eylül güncellemesi, o ay için geçerli maliyet eşiğini gösteriyor. Bu eşiğin altında kaç kişinin kaldığını hesaplamak için eşik bilgisinin yanı sıra hanehalkı harcamalarına ilişkin verilere de ihtiyaç var. Hanehalkı gelir ve harcama araştırmasının önemi de buradan kaynaklanıyor.
Yoksulluk en çok nerelerde yoğunlaşıyor?
Plantasyon sektöründeki yoksulluk oranı yüzde 23 ile kentsel bölgelerdeki yüzde 7,8'lik oranın neredeyse üç katına ulaştı. Kırsal bölgelerde oran yüzde 17,3'tü; bu da kentsel oranın yaklaşık 2,2 katı. Bu farklar, ekonomik sıkıntının ülke genelinde ne kadar eşitsiz dağıldığını gösteriyor.
Yoksulluk içindeki kişi sayısının en yüksek olduğu yer kırsal bölgeler: Ülke genelindeki 3,42 milyon kişinin yaklaşık 2,9 milyonu burada yaşıyor. Yuvarlanmış bu rakamlara göre resmî yoksulluk sınırının altındaki kişilerin yaklaşık yüzde 85'i kırsal bölgelerde bulunuyor.
Plantasyon ve kırsal bölgelere ilişkin veriler, sosyal yardım politikalarının farklı ihtiyaçları gözetmesi gerektiğine işaret ediyor. Plantasyon sektöründe nüfus içindeki yoksulluk oranı en yüksek düzeydeyken, yardıma ihtiyaç duyan kişi sayısı kırsal bölgelerde daha fazla. En çok kişiye ulaşmayı hedefleyen bir programın her iki durumu da dikkate alması gerekiyor.
Temel ihtiyaçların maliyeti konuma göre değiştiği için ilçe yoksulluk sınırları da farklılık gösteriyor. Eylül verilerinde Colombo, kişi başı aylık 19.136 rupilik sınırla ilk sırada yer aldı. Onu 19.037 rupilik sınırla Gampaha, 18.624 rupilik sınırla Kalutara izledi.
İlçeler arasında en düşük sınır 16.965 rupiyle Monaragala'daydı. Colombo'daki tutar 2.171 rupi ya da yaklaşık yüzde 12,8 daha yüksekti. İlçe sınırları yerel maliyetleri, sektörlere göre yoksulluk oranları ise ilgili sınırın altında yaşayanların nüfus içindeki payını ölçüyor. Yaşam maliyetlerinin ve hane kaynaklarının insanları nerelerde baskı altında bıraktığını anlamak için her iki veriye de ihtiyaç var.
Hane bütçelerinde hareket alanı dar
Ortalama aylık harcama 116.191 rupiyle, ortalama aylık gelir olan 120.266 rupinin yaklaşık yüzde 96,6'sına denk geldi. İki ortalama arasındaki fark 4.075 rupi.
Bu dar fark, araştırmada görülen baskıyı anlamaya yardımcı oluyor. Düzenli harcamaları kaynaklarının büyük bölümünü tüketen bir hanenin beklenmedik bir faturayı karşılamak için daha az esnekliği kalıyor. Özellikle gelir dağılımının farklı kesimlerinde, hanelerin bütçeleri birbirinden oldukça farklı olacak.
Rupi cinsinden harcamalardaki artış, 2019'a kıyasla reel tüketimde de çok az değişim sağladı. Yükselen fiyatlar hesaba katıldığında harcamadaki artış sınırlı kaldı. Dolayısıyla daha yüksek nakit harcamanın büyük bölümü, kayda değer ölçüde daha fazla ürün almaktan ziyade artan maliyetleri karşılamaya gitti.
Gelir ve harcama verileri, hanelerin bütçelerinde deneyimlediği bir toparlanma tablosu sunuyor. Nakit gelirleri artarken satın alma gücü düşebiliyor; temel ihtiyaçlar için daha fazla ödeme yapmak da ailelerin günlük yaşamlarında iyileşme hissetmemesine yol açabiliyor.
Araştırmanın tamamı neden gecikti?
Maliye, Planlama ve Ekonomik Kalkınma Bakanlığına bağlı Nüfus ve İstatistik Dairesi, 2025 araştırmasının tamamı için 12 ay boyunca Sri Lanka genelinde 25.000 haneden bilgi topladı. İlk çeyreğe ilişkin bulgular, daha uzun süreli bu çalışmanın erken bir görünümünü sunuyor.
Parlamentonun Kamu Maliyesi Komitesi daha sonra yoksulluk, gelir dağılımı ve hane refahının yanı sıra araştırmayı da ele aldı. Parlamentonun 16 Ekim 2026 tarihli açıklamasında, raporun tamamının yayımlanmasının neden daha uzun süreceği şöyle anlatıldı:
Yetkililer, raporun ilk olarak Ekim 2026'da yayımlanmasının planlandığını, ancak veri temizleme sürecindeki karmaşıklıklar, bilgisayara aktarımdaki gecikmeler, kadro açıkları ve Ekonomik Araştırma'yla ilgili çalışmalar nedeniyle yayımlanma tarihinin Aralık 2026'ya ertelendiğini komiteye bildirdi,
Veri temizleme, sonuçlar hesaplanmadan önce anket kayıtlarının hata, eksik bilgi ve tutarsızlıklar açısından kontrol edilmesi anlamına geliyor. Yetkililer komiteye temizlik, doğrulama ve analiz çalışmalarının sürdüğünü söyledi.
Başlıca tarihler ve ölçütler şöyle:
- 2019: Satın alma gücü karşılaştırmalarında kullanılan yıl; kişi başına aylık resmî yoksulluk sınırı 6.966 rupiydi.
- 2025'in ilk çeyreği: Araştırmanın ön bulgularına göre yoksulluk oranı yüzde 16'ydı ve yaklaşık 3,42 milyon kişi bu durumdan etkileniyordu.
- 2025 boyunca: Araştırmanın tamamı için 25.000 haneden 12 ay boyunca bilgi toplandı.
- 16 Ekim 2026: Parlamento, yayımdaki ertelemeyi duyurdu.
- Aralık 2026: Raporun tamamı için belirlenen yeni yayımlanma ayı.
Raporun tamamının, yıl boyunca hanelerin koşullarını ele alarak ilk çeyrek sonuçlarından daha kapsamlı bir tablo sunması bekleniyor.
Veriler sosyal yardımlar açısından ne anlama geliyor?
Kamu Maliyesi Komitesi, yoksulluk sınırını hesaplamak için kullanılan tüketim sepetinin güncel yaşam maliyetlerini ve temel ihtiyaçları yansıtıp yansıtmadığını da inceledi. Tüketim sepeti, insanların harcaması gereken tutarı tahmin etmek için kullanılan, belirli mal ve hizmetlerden oluşan bir listedir.
Fiyatları güncellemek, bu sepetin bugün ne kadara mal olduğunu gösteriyor. Sepetin içeriğini gözden geçirmek ise farklı bir soruya yanıt arıyor: İçindeki mal ve hizmetler hâlâ insanların temel ihtiyaçlarına uygun mu? Komite, hem temel verilerin hem de sepetin incelenmesi gerektiğine dikkat çekti.
Sri Lanka'nın sosyal yardım programı Aswesuma da görüşmelerde ele alındı. Komite, yardımdan yararlanacak kişileri belirlemek için kullanılan bilgilerin güncel hanehalkı gelir ve harcamalarını yansıtması gerektiğini vurguladı.
Ön bulgular bu görevin önemini somut biçimde ortaya koyuyor. Yoksul olarak sayılan kişilerin yaklaşık yüzde 85'i kırsal bölgelerde yaşıyor, yoksulluk oranı en yüksek sektör plantasyon sektörü ve orta gelir grubundaki hanelerin satın alma gücü ortalamadakinden daha fazla geriledi. Bu tablo, yardıma nerelerde ihtiyaç duyulduğuna ve mali baskının ne kadar geniş kesimlere yayıldığına ilişkin ayrı işaretler sunuyor.
Yardım kararları, bugün kimin desteğe ihtiyaç duyduğuna bağlı olduğu için doğru hane kayıtları önem taşıyor. Aralık ayında yayımlanması planlanan rapor, daha kapsamlı bir istatistik tablosuna doğru atılacak bir sonraki adım. Ön bulgular ise temel maliyetlerdeki artışın hane mali durumunu nasıl zayıflattığını şimdiden gösteriyor.
Öne Çıkanlar
- 2025'in ilk çeyreğine ilişkin ön bulgulara göre yoksulluk oranı yüzde 16; yoksulluk yaklaşık 3,42 milyon kişiyi etkiliyor.
- Ortalama aylık hanehalkı geliri 120.266 rupiye ulaştı, ancak satın alma gücü 2019 düzeyinin neredeyse yüzde 8 altında kaldı.
- Gelir dağılımının ortasındaki hanehalkının satın alma gücü yüzde 11,1 geriledi.
- Araştırmada belirtilen yoksulluk sınırı, 2019'daki kişi başına aylık 6.966 rupiden 16.417 rupiye yükseldi.
- En yüksek yoksulluk oranı yüzde 23 ile plantasyon sektöründe görüldü; yoksulluk içindeki yaklaşık 2,9 milyon kişi kırsal bölgelerde yaşıyordu.
- 2025 araştırmasının tamamına ilişkin rapor, ek işlem ve doğrulama çalışmaları nedeniyle ekim ayından aralık 2026'ya ertelendi.






