Hindistan’da Tüberküloz Ölümleri Yüzde 38 Azaldı, Ancak Küresel Vakaların Dörtte Biri Hâlâ Ülkede

9 dakikalık okuma
India Reports 38% Fall in TB Mortality, but Still Accounts for a Quarter of Global Cases

Daha az ölüm, bakıma ihtiyaç duyan milyonlarca kişi

Birlik Sağlık Bakanlığı’nın, Dünya Sağlık Örgütü’nün Küresel Tüberküloz Raporu 2026’sına dayandırdığı açıklamaya göre Hindistan’da tüberküloz kaynaklı ölümler 2015’ten bu yana yüzde 38 azaldı; standart ilaçlara duyarlı tüberküloz hastalarında tedavi başarı oranı yüzde 94’e ulaştı. Bildirilen ölüm oranındaki düşüş, küresel ölçekteki yüzde 35’lik azalmayı 3 yüzde puan aşıyor.

İçindekiler
  1. Daha az ölüm, bakıma ihtiyaç duyan milyonlarca kişi
  2. Ölüm oranlarına ilişkin veriler ne gösteriyor?
  3. Belirti göstermeyen kişilere ulaşan kampanya
  4. Bakım, ilaç yazmanın ötesine uzanıyor
  5. Hindistan’daki yük, Asya’yı gündemin merkezinde tutuyor
  6. Ölümler, yeni hastalıklardan daha hızlı azalıyor
  7. Tanı ve ilaç direnci önemli açıklar bırakıyor
  8. Yeni testler doğrulamayı hastaya yaklaştırmayı hedefliyor
  9. Yurt içi finansman ve Hindistan’a ilişkin bir sonraki güncelleme
  10. Öne Çıkanlar

12 Kasım’da yayımlanan bulgular, tüberkülozlu kişileri sağlık kuruluşlarına başvurmadan önce bulmaya yönelik kapsamlı bir çalışmayla birlikte duyuruldu. Bakanlığın açıklamasına göre Hindistan’ın TB Mukt Bharat Abhiyaan kampanyası, 7 Aralık 2024 ile 8 Kasım 2026 arasında 250 milyondan fazla kişiyi tarama faaliyetlerine dahil etti ve belirti göstermeyen 1,497 milyon kişi dahil 4,864 milyon vaka tespit etti.

Buna rağmen, 2025’te dünya genelinde tüberküloz geliştiren kişilerin yüzde 25’i Hindistan’daydı. Bu nedenle ülkenin kaydettiği ilerleme olağanüstü önem taşıyor: Hindistan’da tanı ve tedavide sağlanan iyileşmeler, küresel hastalık yükünün yaklaşık dörtte birini etkiliyor.

DSÖ’nün Küresel Tüberküloz Raporu 2026, 2025’te 10,6 milyon kişinin tüberküloz geliştirdiğini ve 1,13 milyon kişinin bu hastalık nedeniyle hayatını kaybettiğini tahmin ediyor. Değerlendirme, dünya nüfusunun ve tüberküloz vakalarının yüzde 99’undan fazlasını temsil eden 187 ülke ve bölgeden alınan bilgilere dayanıyor.

Tüberküloza bakteriler neden oluyor ve hastalık genellikle akciğerleri etkiliyor. Bulaşıcı akciğer tüberkülozu olan bir kişiden havaya yayılarak bulaşabiliyor. İlaçlarla tedavi edilebiliyor; ancak ölümleri ve bulaşmayı azaltmak için hastalığın zamanında tespit edilmesi ve hastaların tedaviyi tamamlamasına yardımcı olunması önemini koruyor.

Hindistan’ın kampanya verileri taramanın neden önemli olduğunu gösteriyor: Bakanlığın belirti göstermeyen hasta sayısı olarak bildirdiği 1,497 milyon kişi, tespit edilen 4,864 milyon vakanın yaklaşık yüzde 31’ini oluşturuyor.

Reklam

Ölüm oranlarına ilişkin veriler ne gösteriyor?

Sağlık Bakanlığı, Hindistan’da tahmini tüberküloz ölüm oranının 2015’te her 100 bin kişide 28, 2025’te ise 18 olduğunu bildirdi. Milyon kişi başına ifade edildiğinde bu rakamlar 280 ve 180’e karşılık geliyor.

Yayımlanan başlangıç ve bitiş değerleri yaklaşık yüzde 35,7’lik bir düşüşe işaret ederken bakanlık ve bildirilen DSÖ bulguları öne çıkan azalma oranını yüzde 38 olarak veriyor. Bakanlığın açıklamasında bu farkın nasıl hesaplandığı belirtilmedi.

DSÖ’nün ölüm oranı değerlendirmesinde Hindistan Genel Kayıtlar Dairesi’nin Örnek Kayıt Sistemi’nden, sözel otopsi kullanan toplum temelli değerlendirmelerden ve Ni-kshay programının kayıtlarından yararlanıldı. Sözel otopsi, tıbbi ölüm belgesinin sınırlı olduğu durumlarda olası ölüm nedenini tahmin etmeye yardımcı olmak için kişinin ölümden önceki belirtileri ve koşulları hakkındaki bilgileri kullanıyor.

Hindistan’ın yüzde 94’lük tedavi başarı oranı, ilaca duyarlı tüberküloz hastaları için geçerli; yani hastalık, ilgili standart ilaçlara yanıt veriyor. Tedavi başarısı genellikle iyileştiği kaydedilen kişileri ve tedavisini tamamlayanları kapsıyor. Bu oran, bakım alan hastaların sonuçlarını gösterirken tarama kampanyası, bakıma ihtiyaç duyan kişileri bulma konusundaki daha erken aşamaya odaklanıyor.

Belirti göstermeyen kişilere ulaşan kampanya

Hindistan’ın yoğunlaştırılmış tarama programında kampanya dönemi boyunca 110 milyondan fazla göğüs röntgeni ve yaklaşık 30 milyon hızlı moleküler test kullanıldı. Yapay zekâ desteğinden yararlanan taşınabilir dijital röntgen cihazları, taramanın topluluklara ulaştırılmasına yardımcı oldu.

Röntgen, akciğerlerde daha ileri inceleme gerektiren değişiklikleri tespit edebiliyor. Moleküler testler tüberküloz bakterilerinin genetik materyalini araştırıyor ve hızlı doğrulama sağlayabiliyor. Bazı testler önemli ilaçlara karşı direnci de tespit ederek sağlık çalışanlarının tedaviyi belirlemesine yardımcı oluyor.

Belirti göstermediği hâlde tespit edilen 1,497 milyon kişi, kendini hasta hissederek kliniklere başvuranların ötesine bakmanın pratik önemini ortaya koyuyor. Toplum temelli tarama, sağlık çalışanlarına test sunma ve uygun bakımı daha erken başlatma fırsatı veriyor.

Kampanya birkaç aşamada ilerledi:

  • 7 Aralık 2024: 100 gün sürecek ilk yoğunlaştırılmış kampanya, ülke geneline yayılmadan önce 33 eyalet ve Birlik Toprağı’nda belirlenen 347 öncelikli bölgede başladı.
  • 2025 boyunca: Yetkililer program kapsamında 67.933 panchayat’ı, yani köy meclisini, tüberkülozdan arınmış ilan etti.
  • 24 Mart 2026: Yüksek riskli kabul edilen 158.000 köy ve kent mahallesini, kırılgan grupları ve insanların toplandığı ya da yakın koşullarda yaşadığı yerleri hedefleyen ikinci 100 günlük kampanya başladı.
  • 8 Kasım 2026: Bakanlığın kampanya verilerinde tarama faaliyetlerine dahil edilen kişi sayısı 250 milyonu, tespit edilen vaka sayısı ise 4,864 milyonu aştı.
Reklam

Bakım, ilaç yazmanın ötesine uzanıyor

Ulusal Tüberkülozu Ortadan Kaldırma Programı; vakaların etkin biçimde aranmasını, hızlı tanıyı, tedaviye zamanında başlanmasını, koruyucu tedaviyi ve hastaların bireysel ihtiyaçlarına göre düzenlenen bakımı bir araya getiriyor. Tarama, diyabet, yetersiz beslenme ve diğer hastalıkların tespit edilmesi ve yönetimiyle de ilişkilendiriliyor.

Programın dijital platformu Ni-kshay; hastaların takibini, tedavinin izlenmesini ve yönetimini destekliyor. Yapay zekâ araçları, hastalığın yoğunlaştığı bölgeleri bulmak ve tedavi sonuçlarının kötü olma riski daha yüksek hastaları belirlemek için kullanılıyor. Programda Khushi AI sohbet robotu ve avatar video botu da yer alıyor.

Beslenme desteği de tedaviye verilen desteğin bir parçası. Ni-kshay Poshan Yojana kapsamında, uygun hastalara tedavi süresince beslenme ihtiyaçları için maddi yardım sağlanıyor. Ni-kshay Mitra aracılığıyla bireyler, kurumlar ve kuruluşlar gıda desteği sunuyor, hastalığın yarattığı duygusal ve toplumsal baskılarla başa çıkmaya yardımcı oluyor.

Tarama, farkındalık ve hasta desteği çalışmalarına yerel yetkililer, özel sağlık hizmeti sağlayıcıları, sivil toplum grupları ve toplum liderleri katılıyor. Belirlenmiş üst düzey yetkililerin yönettiği, beş Ulusal Harbiyeli Kolordu mensubu ve beş MY Bharat gönüllüsünün destek verdiği JOSH ekipleri de blok ve mahalle düzeyinde kuruluyor. Ekipler, topluma erişim ve toplulukları harekete geçirme çalışmalarına odaklanıyor.

Hindistan’daki yük, Asya’yı gündemin merkezinde tutuyor

2025’te küresel tüberküloz vakalarının yüzde 25’i Hindistan’da görülürken Endonezya yüzde 10, Filipinler yüzde 6,8, Çin yüzde 6,5 ve Pakistan yüzde 6,4’lük payla onu izledi. Bu beş ülke, dünya genelindeki vakaların toplam yüzde 54,7’sinden sorumluydu.

Nijerya, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Bangladeş de vakaların yaklaşık yüzde 67’sinden sorumlu sekiz ülke arasındaydı. DSÖ’ye göre daha geniş bir grup olan 30 ülke, vakaların yüzde 88’ini oluşturdu.

Yeni vakaların yüzde 35’i DSÖ’nün Güneydoğu Asya Bölgesi’nde görüldü. Batı Pasifik Bölgesi yüzde 27, Afrika Bölgesi ise yüzde 25 pay aldı. Bunlar, kendilerine özgü ülke gruplarına sahip DSÖ idari bölgeleridir.

İlerleme bölgeler arasında büyük farklılık gösterdi. 2015 ile 2025 arasında tüberküloz görülme sıklığı Avrupa Bölgesi’nde yüzde 42, Afrika’da yüzde 30 ve Güneydoğu Asya’da yüzde 18 azaldı. Batı Pasifik’te net bir değişiklik görülmezken Amerika kıtalarında görülme sıklığı, art arda beş yıl yükseldikten sonra 2015 düzeyinin yüzde 13 üzerine çıktı.

Reklam

Ölümler, yeni hastalıklardan daha hızlı azalıyor

Tahminlere göre 2025’te dünya genelinde 10,6 milyon kişi tüberküloz geliştirdi; bu, 2024’e kıyasla yaklaşık 75.000 kişi daha az. Nüfusa oranla yeni vaka sayısını ifade eden görülme sıklığı, her 100 bin kişide 131’den 129’a indi; azalma yüzde 1,6 oldu.

DSÖ, küresel görülme sıklığının 2015’ten bu yana yüzde 14 azaldığını belirtiyor. DSÖ’nün Tüberkülozu Bitirme Stratejisi, 2025’e kadar yüzde 50’lik düşüş hedefliyordu; bu ara hedefe ulaşmak için arada 36 yüzde puanlık fark var. Stratejinin 2030 hedefi, 2015’e kıyasla yüzde 80’lik azalma.

Dünya, stratejinin ölümlerle ilgili ilk ara hedefine planlanandan beş yıl sonra ulaştı. Tedavi, 2000’den bu yana tahminen 86 milyon hayat kurtardı; ancak tüberküloz, tek bir bulaşıcı etkenden kaynaklanan ölümlerin başlıca nedeni olmayı sürdürüyor.

DSÖ Genel Direktörü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, hastalıkların ve ölümlerin azalmasını memnuniyetle karşılarken hizmetlere erişimin yaygınlaştırılması çağrısında bulundu. DSÖ’nün 12 Kasım tarihli açıklamasında süregelen insani bedeli şöyle anlattı:

Buna rağmen, önlenebilir ve tedavi edilebilir bir hastalık nedeniyle her yıl bir milyondan fazla kişi hayatını kaybediyor.

Ölümlerle yeni hastalıkların farklı hızlarda azalması, sağlık hizmetleri için iki temel göreve işaret ediyor: hastalık tespit edildikten sonra kişileri başarıyla tedavi etmek ve hastalığın yayılmasını durduracak kadar erken biçimde diğer kişilere ulaşmak.

Tanı ve ilaç direnci önemli açıklar bırakıyor

DSÖ, 2025’te tüberküloz geliştiren 10,6 milyon kişinin 8,4 milyonuna tanı konduğunu tahmin ediyor. Yaklaşık beş kişiden birine karşılık gelen 2,2 milyon kişi ise ya tanı almadı ya da resmî kayıtlara girmedi.

Yeni tanı konan hastaların yalnızca yüzde 59’una DSÖ’nün önerdiği hızlı tanı testi uygulandı. 2027’ye kadar herkesin bu testlere erişebilmesi hedefleniyor; bunun için oranın 41 yüzde puan artırılması gerekiyor.

İlaç direnci, tedavideki açığı daha da büyütüyor. 2025’te tahminen 370.000 kişi, önemli bir tüberküloz ilacı olan rifampisine dirençli tüberküloz geliştirdi. Bu kişilerin yalnızca yüzde 42’si tedavi gördü. Tedavi görenler arasında DSÖ’nün önerdiği altı aylık tedavi rejiminin kullanımı 2024’te yüzde 18’den 2025’te yüzde 42’ye yükseldi.

Görülme sıklığı kademeli olarak azalmış olsa da Hindistan, 2025’te çok ilaca dirençli tüberküloz vakalarının yarısından fazlasını birlikte oluşturan dört ülkeden biriydi. Çok ilaca dirençli tüberküloz, standart tedavinin temel ilaçlarından rifampisin ve izoniazidden en az birine karşı direnç anlamına geliyor.

Reklam

Yeni testler doğrulamayı hastaya yaklaştırmayı hedefliyor

DSÖ; hastaların bakım aldığı noktalarda kullanılabilen moleküler testler, dil sürüntüsü ve balgam örneklerinin havuzlanmasına ilişkin öneriler yayımladı. Bu yöntemler, geniş çaplı tarama kampanyalarının ortaya çıkardığı pratik sorunları ele alıyor: örnek toplamak, örnekleri laboratuvarlara taşımak ve yeterli sayıda testi hızla işlemek.

Dil sürüntüsü, balgam çıkaramayan yetişkinler ve ergenler için alternatif bir örnek sağlıyor. Balgam, akciğerlerden öksürükle çıkarılan mukustur. Balgam havuzlama, ilk test aşamasında birden fazla kişinin örneğini bir araya getirerek yöntemin uygun olduğu durumlarda cihaz kullanımını ve maliyetleri azaltıyor.

Hindistan’da çoğu yerli Truenat platformunu GeneXpert’in yanı sıra kullanan 11.000’e yakın moleküler test tesisi bulunuyor. ICMR’nin inovasyon zirvesinde 86 tüberküloz tanı yeniliği sunuldu. ICMR paneli bunlardan 10’unun hâlihazırda onaylandığını ve program kapsamında kullanılabildiğini belirledi, 15’inin daha hızlı değerlendirilmesini önerdi; 33’ünü ise geliştirmenin daha erken aşamasında sınıflandırdı.

Teknolojiler arasında dil sürüntüsü kullanan taşınabilir testler ve yüksek hacimli testler için tasarlanmış laboratuvar analizleri yer alıyor. ICMR tarafından doğrulanan Quantiplus MTB FAST testi, mevcut RT-PCR cihazlarında tek seferde 96 örneğe kadar işleyebiliyor; bildirilen test başına maliyeti 200 rupi’nin altında. Kamu laboratuvarlarında hâlihazırda kurulu cihazların kullanılması, her noktaya yeni bir cihaz gerektirmeden kapasiteyi artırabilir.

Yurt içi finansman ve Hindistan’a ilişkin bir sonraki güncelleme

Sağlık Bakanlığı’na göre Hindistan, tüberküloz programının finansman ihtiyaçlarının yüzde 96’sını yurt içi kaynaklarla karşılıyor. Uluslararası sağlık yardımları üzerindeki baskının arttığı bir dönemde, yurt içi kaynakların bu yüksek payı önem taşıyor.

Dünya genelinde tüberküloz için yurt içi finansman, 2024 ile 2025 arasında yüzde 14 artarak 5,6 milyar ABD dolarına ulaştı ve benzer ölçekteki uluslararası finansman düşüşünü kısmen telafi etti. Araştırma finansmanı ise hedefin çok altında kaldı: 2023’te 1,2 milyar ABD doları yatırım yapıldı; 2027’ye kadar yıllık 5 milyar ABD doları hedefleniyor.

Hindistan’a ilişkin hastalık tahminleri de yeniden inceleniyor. Hindistan Tıbbi Araştırmalar Konseyi’ne bağlı Tüberküloz Araştırmaları Ulusal Enstitüsü, 2025’te ülke genelini temsil eden bir yaygınlık araştırması yaptı ve bulgularını DSÖ ile paylaştı. Yaygınlık, belirli bir zamanda kaç kişinin hastalığa sahip olduğunu; görülme sıklığı ise belli bir süre içinde kaç kişinin hastalığı geliştirdiğini ölçüyor.

DSÖ, Hindistan Merkezi Tüberküloz Dairesi ve ICMR bu çalışmanın yanı sıra bölge düzeyindeki sürveyans verilerini analiz ediyor. Hindistan’daki tüberküloz görülme sıklığı eğilimlerine ilişkin güncellenmiş tahminlerin 2027’nin başında yayımlanması, ardından ülke profilinin güncellenmesi bekleniyor.

Yeni kanıtlar önceki rakamları değiştirebildiği için DSÖ, zaman içindeki değişimleri değerlendirirken yayımlanmış en güncel geçmiş tahminleri kullanıyor. Hindistan’a ilişkin yakında yayımlanacak güncelleme, ülkenin ilerlemesine dair yeni değerlendirmeyi sunacak. Programın kısa vadeli öncelikleri ise vaka bulmak, tanıyı doğrulamak, etkili tedaviye başlamak ve iyileşme sürecinde hastaları desteklemek olmaya devam ediyor.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • Hindistan, 2015’ten bu yana tüberküloz ölümlerinin yüzde 38 azaldığını ve ilaca duyarlı tüberküloz hastalarında tedavi başarısının yüzde 94 olduğunu bildirdi.
  • 2025’te küresel tüberküloz vakalarının yüzde 25’i Hindistan’da görüldü.
  • Yoğunlaştırılmış tarama, 8 Kasım 2026’ya kadar belirti göstermeyen 1,497 milyon kişi dahil 4,864 milyon vaka tespit etti.
  • Hindistan’ın tüberküloz programı finansman ihtiyaçlarının yüzde 96’sı yurt içi kaynaklardan karşılanıyor.
  • 2025’te dünya genelinde tüberkülozlu 2,2 milyon kişi tanı almadı ya da kayıtlara girmedi.
  • Hindistan’daki tüberküloz görülme sıklığı eğilimlerine ilişkin güncellenmiş tahminlerin 2027’nin başında yayımlanması bekleniyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir