Hak İhlali Endişeleri Artarken Fransa, Afganların Geri Gönderilmesi İçin Taliban’la Görüşmeleri Doğruladı

8 dakikalık okuma
France Confirms Taliban Talks on Afghan Returns as Rights Concerns Mount

Paris, yasal oturumu olmayan Afganları geri göndermenin yolunu arıyor

Fransa, yasal oturumu olmayan bazı Afgan vatandaşlarının geri gönderilmesini düzenlemek amacıyla Afganistan’daki Taliban yönetimiyle teknik görüşmeler yürütüyor. İçişleri Bakanı Laurent Nuñez, 3 Kasım Pazartesi günü parlamentoya yaptığı açıklamada bunu söyledi. Açıklama, Fransa’nın güvenlik önceliklerini, Paris’in resmen tanımadığı bir ülkenin yöneticileriyle geri gönderme işlemlerinin nasıl düzenleneceği gibi zorlu bir soruyla karşı karşıya getiriyor.

İçindekiler
  1. Paris, yasal oturumu olmayan Afganları geri göndermenin yolunu arıyor
  2. Kimler etkilenecek?
  3. Teknik temasların siyasi ağırlığı
  4. Görüşmeler nasıl başladı?
  5. Varış ülkesinin koşulları neden önemli?
  6. Fransa’nın koruma taahhüdü ne anlama geliyor?
  7. İsviçre, geri gönderme işlemlerinin pratikte neler gerektirdiğini gösteriyor
  8. Özet

Nuñez, milletvekillerinin sorularını yanıtlarken temasları doğruladı. İlgili kişilerden bazılarının kamu düzeni için tehdit oluşturabileceğini söyleyen bakan, bu kişilerin sınır dışı edilmesini hükümetin öncelikleri arasında gösterdi. Nuñez, Almanya’nın da benzer adımlar attığını belirtti.

İçişleri Bakanı, görüşmelerin amacını şöyle anlattı:

Düzensiz durumda bulunan belirli sayıda Afganı geri gönderebilme olanağını elde etmeye çalışıyoruz. Bunlar teknik görüşmeler.

Fransa Dışişleri Bakanlığı, olası geri göndermelerin ülkenin uluslararası yükümlülüklerine uygun olacağını açıkladı. Bakanlık ayrıca, sığınmacıların ve kadınların hiçbir koşulda Afganistan’a geri gönderilmeyeceğini belirtti. Bu kısıtlama, önerilen politikanın kapsamına önemli bir sınır çiziyor.

Human Rights Watch, Fransa’ya planlardan vazgeçme çağrısı yaptı. Örgüt, Taliban yönetimiyle işbirliğinin geri gönderilen kişileri zulüm, işkence ve diğer ağır ihlallerle karşı karşıya bırakabileceği uyarısında bulundu. Yeşiller Partisi milletvekili Léa Balage El Mariky ise temasların siyasi bedelini sorgulayarak hükümeti Taliban’la ilişkileri normalleştirme yönünde adım atmakla suçladı.

Fransa, sınır dışı işlemleri için bir takvim ya da geri göndermeyi hedeflediği kişi sayısını açıklamadı. Şimdilik doğrulanan gelişme, görüşmelerin yürütüldüğü. Uygulamaya ilişkin düzenlemeler ve kişilerin korunmasına yönelik kararlar ise henüz açıklanmadı.

Reklam

Kimler etkilenecek?

Nuñez, düzensiz durumda bulunan Afganlardan söz ederek Fransa’da kalmak için yasal izni olmayan kişileri kastetti. Ayrıca kamu düzenine ilişkin kaygılara da değindi. Bu ifadeler farklı konulara işaret ediyor: kişinin ülkede kalma hakkı ile hükümetin kişinin davranışlarına ya da güvenlik riski oluşturup oluşturmadığına ilişkin değerlendirmesi.

Dışişleri Bakanlığı, görüşmelerin geçerli oturum belgeleri olmayan ve kamu güvenliği için tehdit oluşturduğu değerlendirilen Afganlarla ilgili olduğunu belirtti. Bakanlığın Fransa’nın sınır dışı planlarına ilişkin uyarıda anılan açıklamasında, hedeflenen grup hem ülkede hukuka aykırı biçimde bulunan hem de ulusal güvenlik riski olarak değerlendirilen kişiler şeklinde tanımlandı.

Afganların geri gönderilmesini hızlandırmaya yönelik Avrupa girişimlerinde, mahkemelerce hüküm giymiş kişilere özel önem verildi. Ancak ceza mahkûmiyeti, güvenlik tehdidi değerlendirmesi ve yasal oturum izninin bulunmaması birbirinden ayrı konular ve her biri kişinin durumunu farklı biçimde etkiliyor.

Sınır dışı edilme riskiyle karşı karşıya olanlar için bakanlığın kadınları ve sığınmacıları kapsam dışında tutma taahhüdü önemli. Sığınmacı, ülkesine dönmesinin kendisini tehlikeye atabileceği gerekçesiyle başka bir ülkeden koruma talep eden kişidir. Fransa, bu korumayı isteyenlerin önerilen geri gönderme düzenlemelerinin dışında kalacağını söylüyor.

Teknik temasların siyasi ağırlığı

Fransa, Taliban yönetimini resmen tanımıyor ve bu yönetimle diplomatik ilişkiler yürütmüyor. Taliban 2021’de Afganistan’da yeniden iktidara geldi. Bunun ardından Avrupa hükümetleri, tanınmış bir hükümet olarak kabul etmedikleri yetkililerle ilgili pratik meseleleri nasıl ele alacaklarına karar vermek durumunda kaldı.

Paris, görüşmeleri teknik olarak nitelendiriyor; çünkü bu temaslar insanların geri gönderilmesi için gereken düzenlemelerle ilgili. Bu düzenlemeler arasında kimliğin doğrulanması, seyahat belgelerinin alınması ve varış ülkesinin kişileri kabul etmesinin sağlanması yer alabilir.

Dışişleri Bakanlığı, teknik diyaloğun Fransa’nın Afganistan’a ilişkin tutumunu değiştirmediğini söyledi. Paris ayrıca Afgan halkını, özellikle Afgan kadınlarını desteklediğini yineledi ve sınır dışı işlemlerini kolaylaştırmak için Taliban temsilcilerinin Fransa’ya gelmesine izin vermeyi değerlendirmediğini belirtti.

Fransa parlamentosundaki Yeşiller Partisi temsilcisi Balage El Mariky, bu tür bir işbirliğinin Fransa’yı diplomatik normalleşmeye yaklaştırdığını savunuyor. Taliban’ı, kadınları ve kız çocuklarını kamusal yaşamın büyük bölümünden dışlayan kısıtlamalara atıfta bulunarak, "cinsiyet apartheidı" uygulamakla suçladı.

Hükümet, bu temasları sınır dışı işlemlerini gerçekleştirme ve Fransa vatandaşlarını koruma aracı olarak sunuyor. Parlamentodaki eleştirmenleri ise Fransız makamlarının bu politikayı uygulamak için Taliban’ın işbirliğine ihtiyaç duymasının yarattığı ilişkiye odaklanıyor.

Reklam

Görüşmeler nasıl başladı?

Nuñez parlamentoda konuşmadan önce Fransız diplomatik temasları kamuoyuna yansıdı. İlk olarak 7 Ekim’de duyurulan temaslar, Dışişleri Bakanlığının 8 Ekim’deki basın toplantısında doğrulandı. Fransız bir diplomatik kaynak, Paris’in ülkede hukuka aykırı biçimde bulunan ve kamu düzeni için tehdit oluşturan Afgan vatandaşlarının doğrudan Afganistan’a gönderilmesini kolaylaştırmak üzere Taliban yetkilileriyle teknik diyalog başlattığını söyledi. Kaynak, görüşmeleri "Fransa vatandaşlarının güvenliğini sağlamak için gerekli bir adım" olarak nitelendirdi.

Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Pascal Confavreux, diyaloğun Fransa’da yasa dışı olarak bulunan ve ulusal güvenlik riski oluşturan Afgan vatandaşlarının sınır dışı edilmesini kolaylaştırmayı amaçlayan "tamamen teknik" bir süreç olduğunu söyledi. Temasların Fransa’nın Taliban yönetimini tanıdığı anlamına gelmediğini belirtti. Diplomatik kaynak, olası geri gönderilecek kişilerin sayısını açıklamadı ve pratik düzenlemelerin hâlâ değerlendirildiğini söyledi. Konuya yakın ayrı bir kaynak ise yüzlerce kişinin etkilenebileceğini tahmin etti.

Gelişmelerin sıralaması, Fransa’nın açıklamasını daha geniş bir Avrupa girişiminin parçası olarak ortaya koyuyor:

  • 2021’de Taliban Afganistan’da yeniden iktidara geldi.
  • Haziran ayında Taliban heyeti, düzensiz göçü ve sınır dışı işlemlerinin hızlandırılmasını görüşmek üzere Brüksel’de 15 Avrupa Birliği ülkesinden yetkililerle bir araya geldi.
  • Eylül ayında BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, Afganistan’da kötüleşen insan hakları ve insani kriz karşısındaki uluslararası sessizliği kınayarak zorla geri göndermelere son verilmesi çağrısı yaptı.
  • 7 Ekim’de Fransız diplomatların Taliban yetkilileriyle temasları kamuoyuna yansıdı; Dışişleri Bakanlığı bu temasları 8 Ekim’de doğruladı.
  • 3 Kasım Pazartesi günü Nuñez parlamentoda teknik görüşmeleri doğruladı.

Fransa, Almanya, Belçika ve İsveç’in de aralarında bulunduğu yaklaşık 20 Avrupa Birliği ülkesiyle birlikte Afganların geri gönderilmesini hızlandırma çabalarına katıldı. Haziran ayındaki toplantıya 15 üye ülkeden yetkililer katılırken, daha geniş girişim daha fazla ülkeyi kapsıyor.

Hak örgütleri ve Avrupa Parlamentosundaki sol görüşlü milletvekilleri Brüksel’deki toplantıyı eleştirdi. İtirazları hem geri gönderilen kişilerin karşı karşıya kalabileceği tehlikelerle hem de Avrupa hükümetleriyle tekrarlanan temaslar yoluyla Taliban’ın kazanabileceği siyasi kabulle ilgili.

Varış ülkesinin koşulları neden önemli?

Afganistan’daki koşullar tartışmanın merkezinde yer alıyor. Taliban, 12 yaşından büyük kız çocuklarının eğitimlerine devam etmesini yasakladı ve kadınları yükseköğretimden dışladı. Bu kısıtlamalar eğitim ve mesleki yeterliliklere erişimi, gelecekteki istihdam olanaklarını etkilerken kadınlarla kız çocuklarının önündeki seçenekleri de ciddi ölçüde sınırlıyor.

Uluslararası Ceza Mahkemesi, kadınlara ve kız çocuklarına yönelik zulümle bağlantılı insanlığa karşı suç iddiaları nedeniyle Taliban’ın Yüksek Lideri Haibatullah Ahundzade ve hareketin başyargıcı hakkında tutuklama emri çıkardı. İddialar, Afganistan yöneticilerinin uygulamalarını uluslararası hukuk denetiminin merkezine taşıyor.

Türk’ün eylül ayındaki çağrısı, kötüleşen haklar durumuyla zorla geri gönderilen Afganların karşı karşıya olduğu baskı arasında bağ kurdu. BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri, ülkenin insani krizine yönelik uluslararası tepkiyi eleştirirken zorla geri göndermelere son verilmesini istedi.

Human Rights Watch’un Fransa’ya yönelik uyarısı, kişilerin ülkeye vardıktan sonra başlarına gelebilecekler üzerine odaklanıyor. Örgüt, Taliban yönetimiyle işbirliği yoluyla sınır dışı edilen kişilerin zulüm, işkence ya da başka ağır ihlallerle karşılaşabileceğini söylüyor. Bu nedenle, bir kişinin varışta karşı karşıya kalacağı tehlike, sınır dışı işleminin sürdürülüp sürdürülemeyeceğine karar verirken temel bir konu.

Reklam

Fransa’nın koruma taahhüdü ne anlama geliyor?

Dışişleri Bakanlığı, geri göndermelerin Fransa’nın uluslararası yükümlülüklerine uygun olacağını söylüyor. Bu alandaki temel korumalardan biri, bir kişiyi zulüm, işkence ya da başka ağır zararlarla karşılaşacağı bir yere göndermeme kuralı. Başka bir deyişle, hükümet bir kişiyi sınır dışı edip etmeyeceğine karar verirken varış noktasındaki tehlikeyi dikkate almak zorunda.

Dışişleri Bakanlığının kadınları ve sığınmacıları kapsam dışında tutacağını açıklaması, bu iki gruba doğrudan güvence veriyor. Sınır dışı edilme riskiyle karşı karşıya olan diğer Afganların durumu ise kişisel koşullarını ve Afganistan’da karşılaşabilecekleri riskleri dikkate alan kararlarla ele alınmalı.

Human Rights Watch araştırmacısı Farashta Abbasi, politikayı tam da bu noktadan eleştirdi. Fransa’nın planlarına ilişkin önceki uyarıda aktarılan eleştirisi, yetkililerin geri döndükten sonra özellikle risk altında olan kişilerin nasıl korunacağına dair somut güvenceler sunmadığı yönündeydi.

Hükümetin güvenlik gerekçesiyle hak örgütünün koruma argümanı, aynı sürecin farklı aşamalarını ele alıyor. Fransız makamları Fransa’da kalmaya devam eden kişilerle ilgilenirken, hak örgütü bu kişilerin Afganistan’a gönderildikten sonra görebileceği muameleye dikkat çekiyor.

İsviçre, geri gönderme işlemlerinin pratikte neler gerektirdiğini gösteriyor

İsviçre’nin sınır dışı kayıtları, teknik olarak nitelendirilen görüşmelerin ardında ne tür idari işbirliklerinin yer alabileceğini gösteriyor. İsviçre, sınır dışı edilmesi planlanan Afganlarla ilgili kişisel bilgileri Taliban yönetimine verdi ve kimlik tespiti için 19-21 Ağustos 2025’te Cenevre’de bir heyeti ağırladı.

Ziyaret 13 Afgan vatandaşını kapsıyordu. Sonunda dokuz kişinin kimliği tespit edildi, yetkililer altı kişi için seyahat belgesi düzenlenmesini kabul etti ve İsviçre Devlet Göç Sekreterliği daha sonra üç kişinin sınır dışı edildiğini doğruladı. Bu süreç, bir kişinin kimliğinin tespit edilmesiyle geri gönderilmesi arasında birden fazla karar aşaması olabileceğini gösteriyor.

İsviçreli yetkililer, Kabil’in bu geri gönderme işlemleri için yalnızca kendi makamlarınca düzenlenen seyahat belgelerini kabul ettiğini söyledi. Uygun pasaportu olmayan bir kişinin sınır dışı edilebilmesi için belirli bir yolculuğa izin veren bir laissez-passer belgesi alması gerekebilir.

İsviçre kayıtları, kişisel bilgilerin bu sürecin neden hassas bir parçası olduğunu da gösteriyor. Yetkililer Taliban yönetimiyle bilgi formları paylaştı; sınır dışı edilme riskiyle karşı karşıya olan bazı kişiler daha sonra Afganistan’daki yakınlarının iletişim bilgilerini verme taleplerini reddetti. Fransa’nın yürüttüğü görüşmelerde de kimlik kontrolleri, belgeler ve kişisel verilerin işlenmesiyle ilgili benzer pratik sorular gündemde.

Reklam

Özet

  • Fransa, ülkede hukuka aykırı biçimde bulunan ve ulusal güvenlik riski olarak değerlendirilen Afganların geri gönderilmesi konusunda Taliban yönetimiyle tamamen teknik görüşmeler yürütüldüğünü doğruladı.
  • İçişleri Bakanı Laurent Nuñez, kamu düzenine tehdit oluşturan kişilerin sınır dışı edilmesinin öncelik olduğunu söylüyor.
  • Dışişleri Bakanlığı, kadınların ve sığınmacıların geri gönderilmeyeceğini, Fransa’nın uluslararası yükümlülüklerinin geçerli olacağını belirtiyor.
  • Fransa, Taliban yönetimini resmen tanımıyor ve bu yönetimle diplomatik ilişkiler yürütmüyor. Görüşmelerin Afganistan’a yönelik tutumunu değiştirmediğini söylüyor.
  • Human Rights Watch ve BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, Afganistan’daki ciddi hak ihlalleri sürerken zorla geri göndermelere karşı uyarıda bulundu.
  • Fransa, sınır dışı işlemleri için bir takvim ya da geri gönderilmesi planlanan kişi sayısını açıklamadı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir