Taliban’la Görüşmelerin Ardından HRW’den Fransa’ya Afganları Sınır Dışı Etme Planlarını Durdurma Çağrısı

9 dakikalık okuma
HRW Urges France to Halt Afghan Deportation Plans After Talks With Taliban

Fransa, Afganistan’a geri gönderme planları nedeniyle uyarıldı

Human Rights Watch, Fransız hükümetinin Taliban yetkilileriyle teknik görüşmelere başladığını doğrulamasının ardından, 13 Ekim 2026’da Fransa’ya Afganları sınır dışı etme planlarını askıya alma çağrısı yaptı. Fransa Dışişleri Bakanlığı, görüşmelerin ülkede yasa dışı olarak yaşayan ve ulusal güvenlik tehdidi sayılan Afgan vatandaşlarını ilgilendirdiğini belirtti. İnsan hakları kuruluşu, bu kişilerin Afganistan’a geri gönderilmesinin onları zulüm, işkence ve diğer ağır ihlallerle karşı karşıya bırakabileceği uyarısında bulundu.

İçindekiler
  1. Fransa, Afganistan’a geri gönderme planları nedeniyle uyarıldı
  2. Fransa kimi sınır dışı etmeyi planlıyor?
  3. Sınır dışı edilenler hangi risklerle karşılaşabilir?
  4. Kadınlar ve kız çocukları neden özellikle tehlike altında?
  5. Avrupa’daki temaslar birkaç yıldır sürüyor
  6. Mahkeme süreci kaygıları artırıyor
  7. İnsanları tehlikeye geri göndermeme kuralı
  8. Öne Çıkanlar

Çağrı, Avrupa hükümetlerinin göçmenlerin geri gönderilmesi konusunda Taliban’la temaslarını artırdığı bir dönemde geldi. Bir Taliban heyeti, göç politikası ve geri gönderme konularını görüşmek üzere Haziran 2026’da Brüksel’de Avrupa Birliği yetkilileriyle bir araya geldi. Human Rights Watch’a göre Almanya, bir önceki yıldan bu yana 263 Afganı sınır dışı etti.

Human Rights Watch’ta Afganistan araştırmacısı olan Farashta Abbasi, Fransa’nın görüşmelerini göç politikasında tehlikeli bir değişim olarak nitelendirdi. Fransız yetkililerin, aralarında kadınların da bulunduğu özellikle risk altındaki kişilerin geri gönderildikten sonra korunacağına dair somut güvenceler sunmadığını söyledi.

Abbasi, Fransa’nın Taliban’ın sicilini bilmesine rağmen geri gönderme konusunda iş birliği yapılacağını belirtti:

"Fransa’nın Taliban’la geri gönderme süreci konusunda iş birliği yapması, Taliban’ın ağır insan hakları ihlallerinden ve sistematik baskıdan sorumlu olduğunun tamamen bilincinde olunarak gerçekleşecektir," dedi Abbasi.

Anlaşmazlığın odağında iki sorumluluk bulunuyor: Fransa’nın ulusal güvenlik tehditlerini ele alma yönündeki beyan ettiği amacı ve insanları ciddi tehlikeye geri göndermekten koruma yükümlülüğü. Human Rights Watch, geri gönderilenleri Afganistan’da bekleyen koşulların, geri gönderme işleminin yapılıp yapılamayacağını belirlemesi gerektiğini savunuyor.

Fransa kimi sınır dışı etmeyi planlıyor?

Fransa Dışişleri Bakanlığı, görüşmelerin belirli bir grup Afgan vatandaşının ülkeden çıkarılmasını düzenlemeyi amaçladığını açıkladı. Bakanlık, görüşmelerin amacını şöyle ifade etti:

ulusal topraklarda yasa dışı olarak bulunan ve ulusal güvenlik riski oluşturan Afgan vatandaşlarının ülkeden çıkarılmasını kolaylaştırmak.

Bakanlığın ifadesi iki koşul ortaya koyuyor: İlgili kişilerin Fransa’da kalma izni bulunmuyor ve bu kişiler güvenlik riski olarak görülüyor. Dolayısıyla önerilen süreç bu kategorilere giren kişilere odaklanırken Human Rights Watch’ın itirazı, varış yerinde karşılaşabilecekleri tehlikeyle ilgili.

Reklam

Bir kişinin göçmenlik statüsü, bir ülkede yaşama izni olup olmadığıyla ilgilidir. Zorla geri göndermeye karşı korunma ise kişinin ülkeden çıkarıldıktan sonra başına neler gelebileceğiyle ilgilidir. Sınır dışı edilme riskiyle karşı karşıya olan bir Afgan için her iki konu da önem taşıyor: Fransız makamları kişinin ülkedeki kalışını sona erdirmeye çalışabilir, ancak yine de Afganistan’da zulüm ya da işkence riski bulunup bulunmadığını değerlendirmek zorundadır.

Fransız yetkililer Taliban’la temaslarını teknik görüşmeler olarak tanımladı. Bu bağlamda bu ifade, geri gönderme işlemlerinin düzenlenmesine yönelik görüşmeler anlamına geliyor. Human Rights Watch’ın aktardığı açıklamalarda herhangi bir sınır dışı tarihi, hedef alınan kişi sayısı ya da ayrıntılı koruma güvencesi duyurulmadı.

İnsan hakları kuruluşu bu aşamada Fransa’dan planları askıya almasını istiyor. Kuruluşun kaygısı, insanları ülkeden çıkarmaya yönelik idari bir sürecin, onların ağır ihlallerle suçlanan makamların kontrolüne girmelerine yol açabilmesi.

Sınır dışı edilenler hangi risklerle karşılaşabilir?

Human Rights Watch, zorla Afganistan’a geri gönderilen bazı kişilerin daha sonra Taliban güçleri tarafından gözaltına alındığına ya da işkence gördüğüne ilişkin kanıtlar bulunduğunu belirtti. Bu kaygı tartışmaya acil bir insani boyut kazandırıyor: Sınır dışı işlemi kişinin Afganistan’a ulaşmasıyla sona eriyor ve güvenliği açısından bundan sonra nasıl muamele göreceği belirleyici hâle geliyor.

Taliban Ağustos 2021’de yeniden iktidara geldi. O tarihten bu yana dile getirilen ihlal iddiaları arasında kadınlara, kız çocuklarına, etnik ve dini azınlıklara ve cinsiyetleri nedeniyle hedef alınan kişilere yönelik zulüm ve kısıtlamalar yer alıyor. Human Rights Watch’ın sözünü ettiği tehlike, zor yaşam koşullarının ötesine geçerek kişinin özgürlüğüne ve fiziksel güvenliğine yönelik tehditleri de kapsıyor.

Zulüm, bir kişiye kimliği, inancı ya da kendisine atfedilen bir tutum nedeniyle yöneltilen ağır kötü muamele anlamına gelir. Yetkililer kişiyi muhalif ya da bastırdıkları hakları savunan biri olarak gördüğü için bu kişi risk altında olabilir. Tehlikeyi değerlendirmek, ülkedeki koşulların yanı sıra kişinin özel durumunun da dikkate alınmasını gerektirir.

Human Rights Watch, yaygın ihlaller sürerken zorla geri gönderilme riskiyle karşı karşıya olan mülteciler için de aynı tutumun geçerli olduğunu belirtti. Kuruluş şu açıklamayı yaptı:

Taliban yaygın insan hakları ihlallerini sürdürdüğü müddetçe hiçbir ülke mültecileri Afganistan’a dönmeye zorlamamalı.

Fransa’nın güvenlik kaygıları ile Taliban’ın geri gönderilenlere yönelik muamelesi aynı kararın farklı yönleriyle ilgili. Fransız hükümeti belirli kişilerin neden ülkeden ayrılmasını istediğini açıklarken Human Rights Watch, bu kişilerin vardıklarında başlarına ne geleceğini sorguluyor.

Reklam

Kadınlar ve kız çocukları neden özellikle tehlike altında?

Human Rights Watch’a göre kadınlar ve kız çocukları özel koruma gerektiren gruplar arasında yer alıyor. Ağustos 2021’den bu yana Taliban’ın getirdiği kısıtlamalar arasında kız çocuklarının ortaöğretim, kadınların üniversite eğitimi almasının yasaklanması ve istihdam, hareket özgürlüğü ile kamusal yaşama katılım üzerindeki kapsamlı sınırlamalar bulunuyor.

Bu önlemler gündelik hayatın içine kadar uzanıyor. Bir kız çocuğunun okuluna devam edip edemeyeceğini, bir kadının meslek eğitimi alıp alamayacağını, geçimini sağlayıp sağlayamayacağını ya da özgürce hareket edip edemeyeceğini etkiliyor. Fransa’dan geri gönderilen biri için güvenlik, hem doğrudan şiddete maruz kalma ihtimalini hem de gündelik yaşamı belirleyen kısıtlamaları kapsıyor.

Abbasi, Fransız yetkililerin kadınlar da dâhil olmak üzere özellikle risk altındaki kişiler için somut güvenceler sunmadığını söyledi. Human Rights Watch’ın kaygısı, Taliban yetkilileriyle müzakere edilen bir geri gönderme düzenlemesi kapsamında bu tür kırılganlıkları bulunan kişilerin nasıl korunacağıyla ilgili.

Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği de Afganistan’da, özellikle kadınlar ve kız çocukları için önemli koruma kaygılarının sürdüğü uyarısında bulundu. Ülkelerin tehlikeli geri göndermelere karşı koruma yükümlülüklerini yerine getirmesi yönündeki çağrı, kararın merkezine kişiyi varış yerinde bekleyen muameleyi koyuyor.

Avrupa’daki temaslar birkaç yıldır sürüyor

Fransa’nın görüşmeleri, Avrupa’nın başka yerlerindeki temasların ardından geldi. Haziran 2026’da Brüksel’e yapılan ziyaret, Taliban temsilcilerini göç politikaları ve göçmenlerin geri gönderilmesi konusunda Avrupalı yetkililerle görüşmelerde bir araya getirdi. Almanya da Taliban yetkilileriyle doğrudan temaslarda bulundu ve Afganistan’a sınır dışı işlemlerini artırmaya yöneldi.

Human Rights Watch, Almanya’nın bir önceki yıldan bu yana sınır dışı ettiği Afganların sayısını 263 olarak açıkladı. Bu sayı, Avrupa’nın başka yerlerinde geri göndermelerin zaten gerçekleştiğini gösterirken Fransa’daki gelişme, ülkeden çıkarmaları düzenlemeye yönelik görüşmelerle ilgili.

Başlıca tarihler, mevcut anlaşmazlığın nasıl geliştiğini ortaya koyuyor:

  • Ağustos 2021: Taliban Afganistan’da yeniden iktidara geldi; ardından kadınlara ve kız çocuklarına yönelik kapsamlı kısıtlamalar getirildi ve diğer gruplara karşı ihlal iddiaları gündeme geldi.
  • 8 Temmuz ve 9 Eylül 2025: Uluslararası Ceza Mahkemesi, üst düzey Taliban yetkililerinin zulüm iddialarıyla ilgili dört tutuklama emri çıkardı. İlk iki emrin varlığı 8 Temmuz 2025’te kamuoyuna duyuruldu.
  • Haziran 2026: Bir Taliban heyeti, göç politikası ve geri gönderme konularını Avrupa Birliği yetkilileriyle görüşmek üzere Brüksel’i ziyaret etti.
  • 13 Ekim 2026: Human Rights Watch, Fransa’ya zorla geri göndermeleri yeniden değerlendirme çağrısını yayımladı.
  • 5 Ekim 2026: Mahkemenin II. Ön Duruşma Dairesi dört tutuklama emrinin tamamının gizliliğini kaldırdı ve iddiaların ayrıntılarını içeren bir duyuru yayımladı.

Avrupa’daki temaslar, Fransa, Almanya ve Brüksel’de alınan göç kararlarını Afganistan’daki koşullarla ilişkilendiriyor. Human Rights Watch’ın çağrısı, hükümetlerden sınır dışı edilenlerin göreceği muameleyi ülkelerinde sınır dışı işlemi yapma gerekçeleriyle birlikte değerlendirmelerini istiyor.

Reklam

Mahkeme süreci kaygıları artırıyor

Human Rights Watch, Taliban liderlerini ilgilendiren Uluslararası Ceza Mahkemesi sürecine de dikkat çekti. Mahkemenin 5 Ekim 2026’da yayımladığı resmî duyuruda II. Ön Duruşma Dairesi, Taliban’ın lideri Haybatullah Ahundzade, Abdülhakim Hakkani, Habibullah Ağa ve Nida Muhammed Nedim hakkında 8 Temmuz ve 9 Eylül 2025’te çıkarılan dört tutuklama emrinin gizliliğini kaldırdığını belirtti. İlk iki emrin varlığı 8 Temmuz 2025’te kamuoyuna zaten duyurulmuştu.

Daire, dört şüphelinin Roma Statüsü’nün 7(1)(h) maddesi kapsamındaki insanlığa karşı zulüm suçunu emretmekten, teşvik etmekten ya da talep etmekten cezai sorumluluk taşıdıklarına inanmak için makul gerekçeler bulunduğu sonucuna vardı. İddialar, Taliban’ın toplumsal cinsiyet, cinsiyet kimliği veya ifadesine ilişkin politikalarına uymayan kız çocukları, kadınlar ve diğer kişilere toplumsal cinsiyet temelli; "kız çocukları ve kadınların müttefiki" olarak görülen kişilere ise siyasi gerekçelerle zulüm uygulandığı yönünde. İddia edilen suçlar, Taliban’ın 15 Ağustos 2021’de iktidarı ele geçirmesinden en az 20 Ocak 2025’e kadar Afganistan’da işlendi. Bu durum, yasal süreci Human Rights Watch’ın Fransa’nın geri gönderme görüşmelerinde güvenliğini dikkate alması gerektiğini söylediği gruplarla ilişkilendiriyor.

Daire, Taliban adına hareket eden şüphelilerin cinayet, hapis, işkence, tecavüz ve zorla kaybetmeyle bağlantılı olarak temel hak ve özgürlüklerin ağır biçimde ihlal edilmesine yol açan bir devlet politikası uyguladığını belirtti. Kız çocukları ve kadınların eğitim, mahremiyet ve aile hayatı haklarının yanı sıra dolaşım, ifade, düşünce, vicdan ve din özgürlüklerinden ağır biçimde yoksun bırakıldığını kaydetti. Ayrıca toplumsal cinsiyet temelli zulmün ayrımcı toplumsal normlar dâhil sistematik ve kurumsallaşmış zarar biçimlerini kapsadığı; politikalara, pasif biçimde ya da eylemsizlik yoluyla bile olsa, karşı çıktığı düşünülen kişilerin siyasi muhalif olarak hedef alındığı sonucuna vardı.

Mahkeme Savcılık Bürosu, 6 Ekim 2026 tarihli basın açıklamasında Ahundzade ve Hakkani hakkında 23 Ocak 2025’te, Eğitim Bakan Vekili Habibullah Ağa ve Yükseköğretim Bakan Vekili Nida Muhammed Nedim hakkında ise 6 Mart 2025’te tutuklama emri talep ettiğini belirtti. Savcı Yardımcısı Nazhat Shameem Khan, ek tutuklama emirlerinin Afgan kadın ve kız çocuklarının, özellikle de eğitim haklarının korunmasını güvence altına aldığını söyledi.

Tutuklama emri, bir kişi hakkındaki iddiaların yasal süreçte ele alınabilmesi için o kişinin tutuklanmasını talep eden yargı kararıdır. Human Rights Watch’ın atıfta bulunduğu yargı süreci, Taliban yönetimi altındaki kişilere yönelik muameleden üst düzey liderlerin sorumlu olduğu iddialarını konu alıyor.

Sınır dışı etme tartışmasında temel mesele, geri gönderilen her kişiyi bekleyen koşullar olmaya devam ediyor. Human Rights Watch, Fransa’nın geri gönderme sürecini görüştüğü makamlarla ilgili değerlendirmesinin bir parçası olarak mahkeme sürecine atıfta bulunuyor.

İnsanları tehlikeye geri göndermeme kuralı

BM Mülteciler Yüksek Komiserliği hükümetlere geri göndermeme ilkesine bağlı kalma çağrısı yaptı. Bu terim, bir kişinin zulüm, işkence ya da başka ağır zararlarla karşılaşma konusunda gerçek bir risk bulunduğu yere geri gönderilmesini yasaklayan kuralı ifade ediyor. Basitçe, hükümetlerin bir kişiyi göndermeden önce varış yerindeki tehlikeyi değerlendirmesi gerekiyor.

Human Rights Watch, Fransa’nın önerdiği sınır dışı işlemlerinin uluslararası insan hakları yükümlülüklerini ihlal edeceğini savunuyor. Abbasi planların askıya alınması çağrısı yaptı ve göç alanındaki iş birliğinin insanları ağır tehlikeye geri göndermek için kullanılmaması gerektiğini söyledi:

"Fransa, tüm sınır dışı planlarını askıya almalı; göç kontrolüne yönelik hiçbir iş birliği, insanları gerçek bir zulüm ya da daha ağır bir tehlikeyle karşılaşacakları bir ülkeye geri göndermenin aracı hâline getirilmemeli," dedi.

Fransa kimi ülkeden çıkarmak istediğini açıkladı; Human Rights Watch ise yanıtsız kaldığını söylediği koruma kaygılarını ortaya koydu. Acil anlaşmazlık, Taliban yönetimi altında bu riskler sürerken bir geri gönderme düzenlemesinin uygulanıp uygulanamayacağı.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • Human Rights Watch, 13 Ekim 2026’da Fransa’ya Afganistan’a zorla geri gönderme planlarını askıya alma çağrısı yaptı.
  • Fransa, Taliban yetkilileriyle yaptığı görüşmelerin ülkede yasa dışı yaşayan ve ulusal güvenlik riski sayılan Afganları ilgilendirdiğini belirtiyor.
  • HRW, sınır dışı edilenlerin zulüm, gözaltı, işkence ve diğer ağır ihlallerle karşılaşabileceği uyarısında bulunuyor.
  • Taliban yönetimi altında kadınlar ve kız çocukları eğitim, istihdam, hareket özgürlüğü ve kamusal yaşama katılım konusunda kısıtlamalarla karşı karşıya.
  • Bir Taliban heyeti, Haziran 2026’da Brüksel’de Avrupalı yetkililerle göç ve geri gönderme konularını görüştü.
  • HRW’ye göre Almanya, bir önceki yıldan bu yana 263 Afganı sınır dışı etti.
  • BM Mülteciler Yüksek Komiserliği, ülkelere insanları ciddi tehlikeye geri göndermeme kuralına uyma çağrısı yaptı.
  • UCM, 5 Ekim 2026’da üst düzey Taliban yetkilileri hakkında Roma Statüsü’nün 7(1)(h) maddesi kapsamındaki, toplumsal cinsiyet ve siyasi gerekçelere dayalı insanlığa karşı zulüm suçlamalarıyla ilgili dört tutuklama emrinin gizliliğini kaldırdığını duyurdu.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir