Af Konusundaki Kaygılar Sürerken Taliban Lideri Nitelikli Muhaliflere Hükümet Görevleri Teklif Etti

9 dakikalık okuma
Taliban Leader Offers Government Posts to Qualified Opponents Amid Amnesty Concerns

Sürgündekilere iş teklifi, misilleme kayıtları eşliğinde

Taliban lideri Hibatullah Ahundzade, 17 Kasım 2026'da Kabil Üniversitesi'nde yaptığı konuşmada, Amerikan güçleriyle çalışmış Afganlar da dahil olmak üzere nitelikli muhaliflere hükümette görev teklif etti. Birleşmiş Milletler'in izleme çalışmaları, Taliban'ın genel af ilanına rağmen eski Afgan güvenlik personelinin öldürülmesi ve keyfî biçimde gözaltına alınması vakalarını belgelemeyi sürdürüyor.

İçindekiler
  1. Sürgündekilere iş teklifi, misilleme kayıtları eşliğinde
  2. Ahundzade hangi koşulları öne sürdü?
  3. Katılma daveti, yetki ise mevcut yönetimde
  4. BM'nin af sonrasında kayda geçirdikleri
  5. Zorla geri gönderilme ve ardından kaybolma
  6. Geri dönüş çağrıları nasıl gelişti?
  7. Çatışmaya ve iç rekabete karşı uyarı
  8. Liderin kararnamelerine odaklanan üniversite konferansı
  9. Teklif olası geri dönüşçüler için ne anlama geliyor?
  10. Öne Çıkanlar

Ahundzade, yayımladığı kararnameleri ele alan konferansın ikinci gününde yaptığı konuşmada, atamaların dil, etnik köken ya da bölgesel geçmişe değil liyakate dayanması gerektiğini söyledi. Yurt dışındaki Afganları ülkeye dönmeye çağıran Ahundzade, geçmişte yaptıklarının tek başına ölçüt alınmayacağını belirtti.

Taliban'ın en üst düzey lideri Ahundzade, gerekli becerilere sahip muhaliflere hükümette iş olanağı sunulacağını söyledi:

Hükümette görev almak mı istiyorsunuz? Devlet kadrolarını mı istiyorsunuz? Ne istiyorsanız, bunlar liyakat ve yeteneğe göre verilecek. Nitelikliyseniz size veririz. Başka biri nitelikliyse ona veririz.

Görevlerin açıkça teklif edilmesi, eski yetkililere ülkeye dönmeleri için yaptığı önceki çağrıların ötesine geçiyor. Ayrıca iki konuyu yan yana getiriyor: Muhaliflerin Taliban yönetiminde çalışıp çalışamayacağı ve eski hükümetle bağlantılı kişilerin güvenli biçimde geri dönüp dönemeyeceği.

Birleşmiş Milletler Afganistan Yardım Misyonu (UNAMA), Nisan-Haziran 2026 arasında eski güvenlik personelinin en az sekiz kez öldürüldüğünü belgeledi. Temmuz-Eylül dönemine ilişkin güncellemesinde ise eski güvenlik personelini hedef alan dört cinayet ve en az 14 keyfî tutuklama ya da gözaltı vakası daha kaydedildi.

Bu daveti değerlendiren Afganlar için mesele, iş olanağının ötesine geçiyor. Geri dönmek, liderliğin verdiği sözlerin yerel yetkililer ve güvenlik görevlileriyle ilişkilerinde kendilerini koruyup korumayacağına karar vermek anlamına geliyor.

Reklam

Ahundzade hangi koşulları öne sürdü?

Ahundzade, niteliksiz birine görev vermenin tüm halka haksızlık olacağını söyledi. Kamu hizmetlerini ve yetki kullanımını etkileyen hükümet atamalarında liyakat vaadi, hem başvuranlar hem de hizmet verecekleri insanlar açısından önem taşıyor.

Daveti bazı kısıtlamalar da içeriyordu. Muhaliflere, "yeni fitneler" olarak nitelendirdiği durumlardan kaçınmaları çağrısı yapan Ahundzade, suç işlememeleri ya da huzursuzluk çıkarmamaları koşuluyla eski yetkililerin aftan yararlanmaya devam edeceğini söyledi. Bu koşullar, hangi faaliyetlerin vaat edilen korumanın dışında kalacağına karar verme sorumluluğunu Taliban makamlarına bırakıyor.

Ahundzade, muhaliflerin mevcut yönetimde sorumluluk üstlenebileceğini söyledi. Yetki sahibi görevler talep etmenin dinen uygun olmadığını savunarak insanların bu tür pozisyonları istemekten kaçınması gerektiğini de belirtti; buna rağmen nitelikli muhalifleri görev almaya davet etti.

Herhangi bir başvuru süreci, açık pozisyon listesi, nitelik ölçütü ya da atama takvimi açıklanmadı. Bu nedenle teklif, olası geri dönüşçülere daveti bir işe dönüştürmek için izlenecek belirli bir yol sunmuyor.

Ahundzade, Taliban muhaliflerini düşmanı olarak görmediğini, bu nitelemeyi yalnızca "kâfir" olarak tanımladığı kişiler için kullandığını söyledi. Eşit muamele güvencesini Taliban'ın İslami sistemi ve Şeriat yorumuyla sınırlı bir çerçevede sundu.

Katılma daveti, yetki ise mevcut yönetimde

Üst düzey Taliban yetkilileri, hareketin siyasi sistem üzerindeki kontrolünü savunmayı sürdürüyor. Açıklamaları, Ahundzade'nin muhalifleri davet ettiği yapının nasıl işlediğini anlamaya yardımcı oluyor.

Başyargıç Abdülhakim Hakkani, Taliban'ın iktidara gelirken diğer Afgan siyasi güçleriyle yetki paylaşımı konusunda anlaşmaya varmamasını savundu. Eski yetkililerin böyle bir anlaşmayla yönetime dahil edilmesinin, uluslararası destekle yeniden güç kazanmalarına yol açabileceğini ileri sürdü.

Dışişleri Bakanı Emir Han Muttaki, muhaliflerle müzakerelerin yapılmadığını söyledi. Afgan isimlerle temastan sorumlu Taliban komisyonunun başkanı Şahabuddin Delaver de siyasi müzakereleri reddederek, görüşmelerin muhalifleri Afganistan'ın siyasi işlerinde taraf olarak tanıyacağı görüşünü dile getirdi.

Dolayısıyla Kabil Üniversitesi'nde açıklanan teklif, bireylere Taliban yönetimi altında çalışma olanağı sunuyor. Siyasi grupların müzakere yoluyla katılımı ise kararların ve sorumlulukların paylaşımı konusunda anlaşma yapılmasını da içeren farklı bir süreç olurdu.

Taliban yetkilileri zaman zaman farklı mesajlar verdi. Sınırlar ve Aşiret İşleri Bakanı Nurullah Nuri, muhaliflerle diyaloğa hazır olduğunu ifade ettikten sonra bu tutumundan geri adım attı. Ahundzade'nin konuşması ise geri dönüş davetine hareketin en üst düzey liderinin otoritesini kazandırıyor.

Reklam

BM'nin af sonrasında kayda geçirdikleri

Taliban, Ağustos 2021'de iktidara döndükten sonra genel af ilan etti. Af, belirli bir grubun geçmişteki belirli eylemleri nedeniyle cezalandırılmayacağı yönünde verilen sözdür. Bu örnekte af vaadi, eski hükümet çalışanlarına ve güvenlik personeline verilen güvencelerin temelini oluşturuyordu.

UNAMA'nın 22 Ağustos 2023'te yayımladığı raporda, Taliban'ın iktidarı ele geçirmesinden 30 Haziran 2023'e kadar eski yetkililere ve Afganistan'ın eski güvenlik güçleri mensuplarına yönelik en az 800 insan hakları ihlali belgelendi. Bulgular arasında 218 yargısız infaz, 424 keyfî tutuklama ve gözaltı vakası, 144 işkence ve kötü muamele vakası ile 14 zorla kaybetme vakası yer aldı.

Yargısız infaz, hukuka uygun yargı süreci olmaksızın gerçekleştirilen öldürmelerdir. Keyfî gözaltı, bir kişinin yeterli yasal dayanak ya da güvenceler olmadan tutulması anlamına gelir. Zorla kaybetme ise yetkililerin veya onlarla birlikte hareket eden kişilerin, birini gözaltına aldıktan ya da kaçırdıktan sonra nerede olduğunu gizlemesini ifade eder.

UNAMA'nın Nisan-Haziran güncellemesi, 1 Nisan-30 Haziran 2026 arasında yaşanan yeni ihlalleri kayda geçiriyor. Misyon, eski yetkililer ve Afgan Ulusal Savunma ve Güvenlik Güçleri'nin eski mensuplarına yönelik en az 29 keyfî tutuklama ve gözaltı vakası ile en az beş işkence ve kötü muamele vakası belgeledi. Ayrıca eski güvenlik personelinin en az sekiz kez öldürüldüğünü kaydetti.

UNAMA'nın Temmuz-Eylül 2026 dönemini kapsayan sonraki üç aylık güncellemesinde, eski güvenlik personeline yönelik en az 14 keyfî tutuklama ya da gözaltı ve dört cinayet belgelendi. Avrupa Birliği İltica Ajansı da aftan sonra eski yetkililere ve güvenlik personeline yönelik misillemelerin sürdüğünü bildirdi.

Zorla geri gönderilme ve ardından kaybolma

UNAMA'nın Nisan-Haziran raporu, geri dönen bazı kişilerin karşı karşıya olduğu tehlikeye somut bir örnek veriyor. İran makamları, 10 Nisan 2026'da Afgan Ulusal Ordusu'nun eski bir subayını Herat üzerinden zorla Afganistan'a gönderdi.

Subay aynı gün kayboldu. Raporun kapsadığı dönemde ailesi kendisinden haber alamamıştı.

UNAMA, Afganistan'a kendi isteği dışında dönen eski hükümet yetkilileri ve eski güvenlik personelinin insan hakları ihlalleriyle karşı karşıya kalmayı sürdürdüğünü belirtti. Sonraki üç aylık güncellemesinde de geri dönen eski yetkililer ve güvenlik personelinin karşı karşıya olduğu risklere dikkat çekti.

Yurt dışındaki Afganların koşulları birbirinden farklı. Bazıları davet üzerine gönüllü olarak dönmeyi değerlendirebilir; bazıları ise yaşadıkları ülkelerden sınır dışı edilme riskiyle karşı karşıya. Her iki grup için de subayın başına gelenler, korunma meselesini acil hâle getiriyor: Varıştan sonra ne olacak ve biri kaybolur ya da gözaltına alınırsa kim yardım edebilecek?

Reklam

Geri dönüş çağrıları nasıl gelişti?

Ahundzade daha önce de eski hükümet çalışanlarını ülkelerine dönmeye teşvik etmişti. Ağustos ve Eylül 2024'te Afganistan'ın kuzeyine yaptığı ziyaretlerde, eski çalışanlara aidiyet ve onur duygularına seslenmişti.

Taliban lideri eski çalışanlara şöyle demişti:

Afganistan'a dönün ve onurunuzla yaşayın; çünkü kendi evinizde sahip olduğunuz onuru başka hiçbir yerde bulamazsınız.

Son konuşma, önceki çağrıya doğrudan bir iş teklifini ekliyor. Bu süreç, geri dönüş güvencelerinin BM'nin ihlal belgeleriyle aynı dönemde sürdüğünü de gösteriyor:

  • Ağustos 2021: Taliban iktidara döndü ve genel af ilan etti.
  • 22 Ağustos 2023: UNAMA, Haziran 2023'e kadar eski yetkililere ve güvenlik personeline yönelik en az 800 ihlali belgeleyen bulgularını yayımladı.
  • Ağustos ve Eylül 2024: Ahundzade, kuzey vilayetlerine yaptığı ziyaretlerde eski hükümet çalışanlarını geri dönmeye çağırdı.
  • Nisan-Eylül 2026: UNAMA, eski devletle bağlantılı kişilere yönelik yeni cinayet, keyfî gözaltı ve diğer ihlalleri kaydetti.
  • 17 Kasım 2026: Ahundzade, Kabil Üniversitesi'nde nitelikli muhaliflere görev teklif etti.

Ahundzade, Amerikan güçlerinin çekilmesine ilişkin müzakereler sırasında duyduğu kaygıları da hatırlattı. Bu güçlerin ayrılmasını beklediğini, ancak onlarla birlikte çalışmış Afganlarla daha sonra çatışmaktan endişe ettiğini söyledi.

Bu kaygısını açıklarken şöyle konuştu:

Korkum, Amerikalıların ayrılması ama onlarla çalışmış olanların kalması ve bizim onlarla savaşmamızdı. Kaygım, sonunda Müslümanları kendi ellerimizle öldürmek zorunda kalabilmemizdi.

Çatışmaya ve iç rekabete karşı uyarı

Ahundzade, Afganistan'da kimsenin savaş istemediğini söyledi ve silahlı çatışmaya hazırlanan muhalifleri hükümet görevleri uğruna şiddete başvurmamaya çağırdı. Ayrıca kendi otoritesini korumak için Müslümanların birbirleriyle savaşmasına izin vermeyeceğini, isyanı ise ayrı bir mesele olarak gördüğünü söyledi.

Taliban üyelerine de benzer bir mesaj verildi: Görev ve sorumluluklar konusunda anlaşmazlıklardan kaçının, hareketin birliğini koruyun. Bu uyarı, yetkinin merkezileştirilmesine yönelik kamuoyu önündeki anlaşmazlıkların yaşandığı bir dönemde geldi.

İçişleri Bakanı Siraceddin Hakkani, Kabil'deki toplantıda tek bir lidere bağımlı olunmasını eleştirmişti. Yetkililerin Ahundzade'yi övmek yerine sorumluluklarını yerine getirmesi ve halkın sorunlarını dinlemesi gerektiğini söyleyen Hakkani, birçok kişinin Ahundzade'nin politikalarına karşı olduğunu belirtmişti.

Hakkani, Taliban içindeki etkili bir ağa liderlik ederken Ahundzade Kandahar'dan yönetiyor. Aralarındaki görüş ayrılıkları, karar alma gücünün yönetim içindeki dağılımını ve Kabil merkezli yetkililerle ağların etkisini kapsıyor.

Konuşma aynı anda iki kesime seslendi. Muhaliflere görevler için savaşmak yerine geri dönmeleri söylenirken, Taliban üyelerine de aynı görevler üzerindeki rekabetin hareketi bölmesine izin vermemeleri çağrısı yapıldı.

Reklam

Liderin kararnamelerine odaklanan üniversite konferansı

Kabil Üniversitesi'ndeki toplantıda, Faziletin Yaygınlaştırılması ve Ahlaksızlığın Önlenmesi Kanunu ile dinî yazıları da dahil olmak üzere Ahundzade'nin direktiflerinin uygulanması ele alındı. Toplantıya üst düzey yetkililer, vilayetlerdeki dinî konseylerin liderleri ve din âlimleri katıldı.

Ahundzade Kandahar'dan başkente nadiren gidiyor. Din âlimlerinin Kabil'de düzenlediği büyük bir toplantıdaki önceki konuşması, Temmuz 2022'de Loya Jirga salonunda gerçekleşmişti. Son konferansa katılan âlimler, kendisine dinî otoriteyle ilişkilendirilen "Şeyhülislam" unvanını verdi.

Kabil Üniversitesi'nin duyurusuna göre akademik faaliyetler 15-19 Kasım tarihleri arasında askıya alındı. Kapanma konferans hazırlıklarıyla ilişkilendirildi ve yurtlarda kalan bazı öğrencilerin Kabil Politeknik Üniversitesi'ne taşındığı bildirildi.

Ahundzade toplantıda din âlimlerine Taliban sistemini ve ilkelerini halka anlatma çağrısı yaptı. Ayrıca Afganistan topraklarının hiçbir bölümünün başkalarının kontrolünde olmadığını öne sürdü.

Cezai yaptırımlara ilişkin sözlerinde yönetimin en üst düzeyini sorumlu gösterdi. Kısasın, İslam hukukunda misilleme ilkesinin, ve Şeriat kapsamında öngörülen cezaların uygulanması için kendi icra emrinin gerektiğini söyledi. Kararnamelerin ele alınması ve birlik çağrısıyla birlikte bu açıklamalar, konferansı liderin otoritesi etrafında şekillendirdi.

Teklif olası geri dönüşçüler için ne anlama geliyor?

Nitelikli eski yetkililer, geçmişte hükümette çalışmış olmalarının kamu hizmetinde görev almalarına engel olmayacağı yönünde Ahundzade'den açık bir güvence aldı. Yeteneğin dil, etnik köken ya da bölgesel geçmişten daha önemli olduğu yönündeki vaadi, kimin göreve aday olabileceği sorusuna doğrudan yanıt veriyor.

Eski güvenlik personelinin karar vermesi özellikle zor. Taliban yönetimi affın yürürlükte olduğunu söylerken UNAMA, yurt dışından dönüş sonrasında da bu gruba yönelik ihlalleri belgelemeyi sürdürüyor.

Davetin ilk sınavı pratikte verilecek: Nitelikli muhaliflere atama yapılıp yapılmayacağı, yetkililerin geri dönenleri koruyup korumayacağı ve biri gözaltına alındığında ya da kaybolduğunda ailelerin bilgi alıp alamayacağı. Hükümette yer vaadinin, ülkeye dönmeleri istenen insanların günlük yaşamıyla kesiştiği noktalar bunlar.

Öne Çıkanlar

  • Ahundzade, 17 Kasım 2026'da Kabil Üniversitesi'nde yaptığı konuşmada nitelikli muhaliflere hükümet görevleri teklif etti.
  • Atamaların dil, etnik köken ya da bölgesel geçmişe değil yeteneğe dayanması gerektiğini söyledi.
  • Davet, Amerikan güçleriyle çalışmış kişileri de kapsıyor ve Taliban'ın genel af kapsamındaki güvencelerini yineliyordu.
  • İşe alım süreci, pozisyon listesi ya da atama takvimi açıklanmadı.
  • UNAMA, 2026'da eski güvenlik personelinin öldürülmesi ve keyfî biçimde gözaltına alınmasına ilişkin yeni vakalar kaydetti ve geri dönenlerin risk altında olduğu uyarısında bulundu.
  • Konuşmada, gücün merkezileştirilmesine yönelik kamuoyu eleştirileri sürerken Taliban üyelerine yetki anlaşmazlıklarından kaçınmaları da söylendi.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir