Dikiş makinelerinin arasına gizlenmiş bir sınıf
İtalyan yardım kuruluşu Nove Caring Humans'ın kurucusu Susanna Fioretti'ye göre, Taliban üyelerinin kızları Kabil'de, kız çocuklarının ve kadınların dikiş makinelerinin bulunduğu bir odada eğitim gördüğü gizli bir okula devam etti. Fioretti, okul açıldıktan iki yıl sonra öğrencilerin ailelerinin Taliban'la bağlantısını öğrendiğini söyledi.
İçindekiler
- Dikiş makinelerinin arasına gizlenmiş bir sınıf
- Ebeveynler kısıtlamaları sessizce aşmaya çalıştı
- Eğitim yasağı nasıl gelişti?
- Resmî veriler ne söylüyor?
- Bedeli hastanelere ve ailelere uzanıyor
- Eğitim başka yollarla sürüyor
- Kadınların gelir elde etmesi için fırsat arayışı
- İzin kişisel görüşmelere bağlıydı
- Öne Çıkanlar
Fioretti, ailelerinin mensup olduğu hareketin getirdiği kısıtlamalara rağmen ebeveynlerin kızlarının eğitim almasını istediğini belirtti. Anlattıkları, kız çocuklarının altıncı sınıftan sonra örgün eğitimden, kadınların ise üniversitelerden mahrum bırakıldığı bir ülkede özel bir öğrenim yolu bulunduğunu ortaya koyuyor.
Odanın ikinci bir işlevi de vardı: Kadınların çalıştığı bir atölye gibi gösterilebilirdi. Organizatörler, denetçiler gelirse defter ve kalemleri saklayıp dikiş malzemelerini ortaya çıkarmayı planlıyordu. Fioretti, okulun ilk iki yılında Taliban yetkililerinin mekânı denetlemediğini söyledi.
Okul, eğitimin sürmesi için bir imkân sunuyordu ancak faaliyetlerini gizlilik belirliyordu. Fioretti, Taliban'ın ahlak polisinden bir ihbar gelmesi hâlinde öğrencilerin ve dersleri düzenleyenlerin ağır sonuçlarla karşılaşabileceğini söyledi.
Ebeveynler kısıtlamaları sessizce aşmaya çalıştı
Kuruluşu Roma'da bulunan Fioretti, Taliban'la aile bağı olan öğrencilerin anne ve babaları eğitim almalarını istediği için okula devam ettiğini söyledi. Hareketle ilişkili bazı kişilerin belirli kısıtlamalara karşı çıktığını ve bunları sessizce aşmaya çalıştığını anlattı.
Fioretti'nin anlatımı, bu ailelerin özel kararlarını Afganistan genelinde uygulanan resmî kurallarla birlikte ele alıyor. Söz konusu kız çocukları için eğitime erişim, normal bir okula açıkça kayıt yaptırabilmeye değil, ebeveynlerinin gizli bir sınıf bulmasına bağlıydı.
Taliban'la aile bağı olan öğrencilerin sayısı ile ebeveynlerinin kimlikleri veya rütbeleri açıklanmadı. Fioretti, okulun açılış tarihini ya da şu anki faaliyetleriyle ilgili ayrıntıları da paylaşmadı.
Kısıtlamalara rağmen başka yeraltı okulları da faaliyetlerini sürdürdü. Bazılarının Taliban yetkililerinin bilgisi veya gayriresmî hoşgörüsüyle çalıştığı bildirilirken bazıları kapatıldı. 2022 tarihli bir araştırmada da üst düzey Taliban üyelerinin kızları için Afganistan içinde gizli okullar aracılığıyla ya da onları yurt dışına göndererek eğitim imkânı sağladığı anlatılmıştı.
Bu düzenlemeler, eğitime erişimi ailelerin imkânlarına, kişisel bağlantılara ve tek tek yetkililerin kararlarına bağlı kılıyor. Ebeveynleri gizli bir sınıfta yer bulabilen bir kız çocuğu, diğer pek çok kişinin sahip olmadığı bir fırsat elde ediyor.
Eğitim yasağı nasıl gelişti?
Taliban Ağustos 2021'de yeniden iktidara geldi. O tarihten bu yana getirilen kısıtlamalar, kız çocuklarını ortaöğretimden, kadınları ise üniversitelerden ve işlerin çoğundan dışladı. UNESCO'ya göre Afganistan, kız çocuklarının ilköğretimden sonra eğitim almasının yasak olduğu tek ülke.
UNICEF, ortaöğretim yasağının üçüncü yılını 21 Mart 2025'te anmıştı. Kurumun açıklamasına göre, yaklaşık 400 bin kız çocuğunun daha eğitimden mahrum bırakıldığı yeni bir eğitim yılı başlamış ve toplam sayı 2,2 milyona ulaşmıştı.
- Ağustos 2021: Taliban yeniden iktidara geldi; UNESCO'nun incelediği yasal ve kurumsal değişiklikler dönemi başladı.
- 2022: Bir araştırmada, bazı Taliban üyelerinin diğer kız çocuklarına getirilen kısıtlamalara rağmen kendi kızlarının eğitim almasını sağladığı anlatıldı.
- 7 Mart 2025: UNESCO, Afgan Kadınları ve Kız Çocukları Uluslararası Konferansı'na ev sahipliği yaptı.
- 21 Mart 2025: UNICEF, ortaöğretim yasağının 2,2 milyon kız çocuğunu eğitimden mahrum bıraktığını açıkladı.
- 26 Mart 2025: UNESCO, Afganistan'da eğitim hakkına ilişkin incelemesini yayımladı. Yayın sayfası 16 Ocak 2026'da güncellendi.
Ortaöğretime geçmesi gereken kız çocukları için altıncı sınıf bir son noktaya dönüştü. Her yeni eğitim yılı, yeni bir öğrenci grubunu bu sınıra getirirken daha önce eğitimden dışlananlar örgün eğitimden daha uzun süre uzak kalıyor.
Resmî veriler ne söylüyor?
UNICEF'in Mart 2025 tarihli açıklamasında ortaöğretimden mahrum bırakılan kız çocuklarının sayısı 2,2 milyon olarak verildi. UNESCO'nun eğitim haklarına ilişkin incelemesinde ise 2025 itibarıyla 1,5 milyon kız çocuğu ve kadının okul dışında olduğu belirtildi. Gizli okula ilişkin haberlerde aktarılan daha geniş kapsamlı bir BM verisi ise 2,5 milyon kız çocuğunu aşıyordu. Yayınlar, sayılan grupları farklı biçimlerde tanımlıyor; aradaki farkın nedeni açıklanmıyor.
UNESCO, Ağustos 2021'den bu yana eğitimi düzenleyen yasa, kural ve kurumlardaki değişiklikleri inceledi. Belge araştırmaları ve görüşmelere dayanan incelemede okula devamın önündeki engeller, eğitimin niteliği ve toplum üzerindeki daha geniş etkiler ele alındı.
İnceleme, UNESCO'nun Afgan kadınlarının öncülük ettiği ve zarar vermeme ilkesini gözeten çözümler çağrısında bulunduğu 7 Mart tarihli konferansın ardından yayımlandı. Bu yaklaşım, gizlilik içinde düzenlenen eğitim açısından önem taşıyor: Eğitime kimin erişeceğine ve bunun ne ölçüde görünür olacağına ilişkin kararlar, katılan kadınları ve kız çocuklarını doğrudan etkiliyor.
UNICEF bir öngörü de paylaştı. Kurum, yasak 2030'a kadar sürerse dört milyondan fazla kız çocuğunun ilköğretimden sonra eğitim alamayacağını belirtti. Bu sayı, Mart 2025'te açıklanan 2,2 milyonluk toplamdan 1,8 milyondan fazla yüksek olacak.
Bedeli hastanelere ve ailelere uzanıyor
UNICEF İcra Direktörü Catherine Russell, kız çocuklarının okuldan dışlanmasının öğrencilerin yanı sıra Afganistan'ın sağlık sistemini ve ekonomisini de etkileyeceği uyarısında bulundu. Eğitimden dışlanmanın çocuk yaşta evlilik riskini artıracağını, kız çocuklarının sağlığına ve iyi olma hâline zarar vereceğini de söyledi.
Russell, eğitimini tamamlayan kız çocuklarının sayısının azalmasının, gelecekteki kadın doktor ve ebe sayısını da düşüreceğini anlattı. 21 Mart tarihli açıklamasında şunları söyledi:
Daha az kadın doktor ve ebe olduğunda kız çocukları ve kadınlar ihtiyaç duydukları tıbbi tedavi ve desteği alamayacak. 1.600 ek anne ölümü ve 3.500'ün üzerinde bebek ölümü yaşanacağını tahmin ediyoruz. Bunlar yalnızca rakamlardan ibaret değil; yitirilen hayatları ve dağılan aileleri temsil ediyor.
Doktor veya ebe yetiştirmek, yıllar süren eğitimin ardından uzmanlık öğrenimini gerektiriyor. Kız çocukları ortaöğretime erişimini kaybettiğinde bu eğitimlere katılabilecek kadınların sayısı azalıyor. Zamanla aileler gebelik, doğum ve bebeklik döneminde bakım sağlayacak nitelikli sağlık çalışanlarını daha az bulabilir.
UNICEF'in verileri, öngörülen eksiklikle bağlantılı ek ölümlere ilişkin tahminlerden oluşuyor. Russell'ın uyarısı, bugün alınan bir eğitim kararını ailelerin ileride ihtiyaç duyacağı sağlık çalışanları ve hizmetlerle ilişkilendiriyor.
Eğitim başka yollarla sürüyor
UNICEF, kız çocuklarının yüzde 64'ünü oluşturduğu 445 bin çocuğa toplum temelli öğrenim programları aracılığıyla eğitim imkânı sağladığını açıkladı. Bu, yaklaşık 284.800 kız çocuğuna karşılık geliyor. Kurum, kız çocuklarının rol model olarak kadınları görebilmesi için kadın öğretmenlere destek verdiğini de belirtti.
Toplum temelli öğrenim, eğitimi çocukların yaşadığı yerlere yaklaştırıyor ve yalnızca geleneksel okullara bağlı kalınmasını önlüyor. UNICEF'in programı hem kız hem erkek çocuklara hizmet veriyor. Fioretti'nin anlattığı gizli Kabil sınıfında ise farklı bir düzen vardı; organizatörler, yetkililerin gelmesi durumunda dersleri gizlemeye hazırlanıyordu.
Ortaokula gidemeyen kız çocuklarına yönelik eğitim programları radyodan da yayımlandı. BBC FM yayınlarının Ekim 2026'da Afganistan genelinde askıya alınmasının ardından dinleyiciler, Afganistan yayınlarında bu tür programların da yer aldığı hizmetin yerel yayın kanallarından birini kaybetti. Yayınlar diğer radyo frekanslarından, çevrim içi platformlardan ve uydu üzerinden devam etti.
Ortaöğretime devam edemeyen bir kız çocuğu için bu yollar, eğitime bir ölçüde erişimi sürdürebiliyor. Erişim, ulaşabildiği sınıfa, programa veya yayına bağlı kalırken ülke genelindeki kısıtlama örgün eğitime katılımı belirlemeye devam ediyor.
Kadınların gelir elde etmesi için fırsat arayışı
Fioretti, Afgan kadınları için ekonomik fırsatlar yaratmaya yönelik ayrı bir çabadan da söz etti. Taliban yetkilileriyle yürüttüğü görüşmeler sayesinde kadın girişimcileri onurlandıran bir program için onay aldığını söyledi.
Fioretti'nin anlatımına göre yetkililer önce hangi ülkede bulunduğunu anlayıp anlamadığını sorguladı. O da kadınların ekonomik faaliyetlerinin Afganistan'a gelir sağlayabileceğini savundu. Yetkililer sonunda programı onayladı ve ödül alan kadınlar bir Taliban bakanının da katıldığı törene iştirak etti.
Görüşmeler, Fioretti'nin izin almak için başvurduğu pratik yaklaşımı gösteriyor: İşletme sahibi kadınlar ülke ekonomisine katkı sağlayabilirdi. Katılımcılar açısından onay, üst düzey bir yetkilinin huzurunda kamuoyu önünde takdir edilme imkânı sundu.
Okul ile girişimcilik programı, yetkililerle farklı ilişkiler içinde yürütüldü. Derslerin sürdürülebilmesi gizliliğe bağlıydı; ödül programı ise görüşmeler ve onayın ardından gerçekleştirildi. Aynı yardım kuruluşunun faaliyetlerinde bile eğitim almak veya gelir elde etmek isteyen kadınlar farklı koşullarla karşılaştı.
İzin kişisel görüşmelere bağlıydı
Fioretti, İtalyan olduğu için Taliban yetkililerinin kendisine saygılı davrandığını ve Afganistan'da görüşlerini dile getirebildiğini söyledi. Üst düzey bir yetkilinin kendisine Taliban yönetimi hakkındaki düşüncelerini sorduğunu hatırlattı.
Fioretti, yetkiliye onunki gibi bir yönetim altında büyüseydi bugün kuruluşuyla yürüttüğü çalışmaları yapamayacağını söyledi. Anlattığına göre yetkili, onu sömürgeci bir zihniyete sahip olmakla suçladıktan sonra yemeğe davet etti. Fioretti, bir daha kendisiyle karşılaşmadığını belirtti.
Fioretti'nin anlattıkları, Afgan kadınlarının günlük yaşamını şekillendirmeye devam eden kısıtlamaların yanında kişisel görüşmelere ve müzakere edilmiş istisnalara da alan kalabildiğini gösteriyor. Kabil'deki okulda Taliban'la bağlantılı bazı ebeveynler kızlarının ders almasını istedi. Ülke genelinde ise milyonlarca kız çocuğu örgün eğitimine devam edemedi.
UNICEF, yetkililere yasağı derhâl kaldırma çağrısında bulundu. UNESCO'nun incelemesi, Afgan kadınlarının liderliğini çözüm çabalarının merkezine yerleştiriyor. Öğrenciler için acil mesele açık: Sınıfa açıkça dönebilecek, öğrenimlerini sürdürebilecek ve kitaplarını saklamak zorunda kalmadan çalışma hayatına hazırlanabilecekler mi?
Öne Çıkanlar
- İtalyan yardım çalışanı Susanna Fioretti, Taliban üyelerinin kızlarının Kabil'deki gizli bir kız okuluna devam ettiğini söyledi.
- Dersler dikiş makinelerinin arasında yapılıyor, denetçilerin gelmesi hâlinde ders malzemelerinin saklanması planlanıyordu.
- Fioretti, Taliban yetkililerinin okulun ilk iki yılında mekânı denetlemediğini belirtti.
- UNICEF, Mart 2025'te ortaöğretimden mahrum bırakılan kız çocuklarının sayısını 2,2 milyon olarak açıkladı. Yasak sürerse bu sayının 2030'a kadar dört milyonu aşacağını öngördü.
- UNICEF, kadın sağlık çalışanlarının azalmasının tahminen 1.600 ek anne ölümüne ve 3.500'ün üzerinde bebek ölümüne yol açabileceği uyarısında bulundu.
- Fioretti, Afgan kadın girişimcileri onurlandıran bir program için Taliban'dan onay aldığını da söyledi.






