Taliban yönetimi, milyonların erişimini kısıtlayarak BBC'nin Afganistan genelindeki FM yayınlarını durdurdu

7 dakikalık okuma
Taliban Suspends BBC FM Broadcasts Across Afghanistan, Cutting Access for Millions

FM yayınlarının durdurulması, 5,4 milyon kişiye ulaşan hizmeti etkiliyor

Afganistan'daki Taliban yönetimi, BBC'nin ülke genelindeki FM radyo vericilerinden yaptığı yayınları durdurarak, 5,4 milyon kişiye, yani yetişkin nüfusun yüzde 20'sinden fazlasına ulaştığını belirten yayın kuruluşunun yerel bir yayın kanalını devre dışı bıraktı. Peştuca, Darice ve İngilizce programları kısa dalga ve orta dalga radyo, çevrimiçi platformlar ve uydu üzerinden sürüyor.

İçindekiler
  1. FM yayınlarının durdurulması, 5,4 milyon kişiye ulaşan hizmeti etkiliyor
  2. Yetkililer ihlalleri açıkladı, ancak ayrıntı vermedi
  3. Belgeseldeki röportaj olası gerekçe olarak gösteriliyor
  4. Dinleyiciler hâlâ neleri dinleyebilir?
  5. Alternatif erişim neden yetersiz kalabilir?
  6. Eğitim yayınları da erişim kaybından etkileniyor
  7. Yayınların durdurulması, yıllardır süren medya kısıtlamalarının ardından geldi
  8. Uzun yıllardır yayın yapan servisin yeniden başlayacağı tarih belirsiz
  9. Öne Çıkanlar

BBC, 13 Ekim 2026 Salı günü basına yansıyan açıklamalarında yayınların durdurulduğunu doğruladı ve konuyu yetkililerle görüştüğünü belirtti. Taliban Enformasyon ve Kültür Bakanlığı tekrarlanan ihlalleri gerekçe gösterdi ancak kararın ardındaki yayınları, kuralları ya da olayları açıklamadı.

Karar, haber bültenlerinden fazlasını etkiliyor. BBC'nin Afganistan'a yönelik yayınları, ortaöğretim kurumlarına gitmeleri yasaklanan kız çocuklarına yönelik eğitim programlarını da içeriyor. BBC'nin Afganistan servisi 1981'den bu yana faaliyet gösteriyor. 2022'de iki ABD medya kuruluşunun yayınlarının yasaklanmasının ardından, Afganistan'da yayın yapmayı sürdüren tek uluslararası haber kuruluşu olarak tanımlanmıştı.

FM yayınlarının durdurulmasıyla hizmetin sona ermesi arasındaki fark önemli. BBC, Afganistan'daki izleyicileri için program üretip dağıtmaya devam ediyor. Ortadan kalkan, bu yayınları yerel FM vericileri üzerinden alma olanağı. Dinleyiciler artık diğer radyo bantlarına ya da dijital ve uydu hizmetlerine erişmek zorunda.

Yetkililer ihlalleri açıkladı, ancak ayrıntı vermedi

Taliban hükümetinin Enformasyon ve Kültür Bakanlığı sözcüsü Khubaib Ghufran, yerel medyaya yaptığı açıklamada yayınların durdurulmasını geçici olarak nitelendirdi. Açıklamasında BBC'nin hangi kuralları ihlal etmekle suçlandığını belirtmedi.

BBC medya kuruluşunun tekrarlanan bazı ihlalleri nedeniyle, şimdilik ülke genelindeki faaliyetlerinin durdurulmasına karar verilmiştir.

Resmî makamlar ayrıntılı bir açıklama, yayınların yeniden başlaması için bir tarih ya da FM yayınlarına dönülmesi için gereken koşulları duyurmadı. Kullanılan ifadeler, kalıcı bir yasaktan ziyade geçici bir durdurmaya işaret ediyor. Ancak dinleyicilere ve yayın kuruluşuna herhangi bir takvim sunmuyor.

Reklam

Kararın duyurulduğu güne ilişkin haberler farklılık gösteriyor. Bir haber duyurunun pazartesi günü yapıldığını belirtirken, 13 Ekim 2026 tarihli birkaç haber BBC'nin kararı salı günü doğruladığını aktarıyor. Bu haberler, her bir FM vericisinin yayını tam olarak ne zaman durdurduğunu ortaya koymuyor. Ancak temel gelişme konusunda hemfikirler: yayınların durdurulması Afganistan'ın tamamını kapsıyor.

Belgeseldeki röportaj olası gerekçe olarak gösteriliyor

Başka bir haberde Taliban'ın tepkisinin, Kabil'in düşüşünün yıl dönümünü konu alan yakın tarihli bir BBC belgeselinden kaynaklanmış olabileceği öne sürülüyor. Bu haberde görüşlerine başvurulan ve isimleri açıklanmayan kişiler, eski Taliban valisi olarak tanımlanan Abdullah Sarhadi ile yapılan röportajı anlaşmazlığın olası nedenlerinden biri olarak gösterdi.

Sarhadi'nin röportajda tarihî Buda heykellerini yıkma sorumluluğunu üstlendiği ve bu kararından pişman olmadığını söylediği bildirildi. Haberde bunun, sorumluluğunu ilk kez kabul ettiği ifade edildi.

Olası bağlantı doğrulanmış değil. Bakanlık, FM yayınlarının durdurulmasına gerekçe olarak röportajı kamuoyu önünde göstermedi; BBC'nin açıklaması da kararın bu nedenle alındığını ortaya koymuyor. Bu nedenle iddia, yayınların durdurulduğu doğrulanmış bilgisinden ayrı değerlendirilmelidir.

Bu ayrım, kamuoyuna yapılan açıklamada önemli bir boşluk bırakıyor. Yetkililer, ilgili içeriği ya da politikayı açıklamadan yayın kuruluşunu ihlallerle suçladı. Belgeselle ilgili olduğu öne sürülen bir itiraz, tek başına radyo hizmetine karşı alınan kararın resmî gerekçesini ortaya koymuyor.

Dinleyiciler hâlâ neleri dinleyebilir?

BBC, diğer yayın kanalları üzerinden üç dilde Afganistan'daki dinleyicilere hizmet vermeyi sürdürdüğünü belirtiyor. Bir sözcü, yayın kuruluşunun tutumunu ve yetkililerle temasını şöyle açıkladı:

Afganistan genelinde milyonlarca kişi doğru haber ve bilgi almak için BBC'ye güveniyor. Durumu çözmek üzere yetkililerle çalışıyoruz.

Kısa dalga ve orta dalga yayınları sürüyor. FM'den farklı frekansları kullanan bu yayınlar, internet bağlantısı olmadan da dinlenebiliyor. Ancak alım için uygun bir radyo, yayın saatlerine erişim ve elverişli sinyal koşulları gerekiyor. Yalnızca FM alabilen bir radyo, bu alternatif bantları çekmiyor.

Çevrimiçi ve uydu yayınları da devam ediyor. Devam eden hizmetle ilgili haberlerde, radyo içeriklerinin BBC'nin Darice ve Peştuca Facebook sayfalarından da dinlenebildiği belirtiliyor. Bu alternatifler, BBC içeriklerinin Afganistan'dan tamamen çekilmediği anlamına geliyor.

Reklam

Ancak FM'den dinleyen herkesin artık yayınları başka bir yoldan dinleyebildiğini göstermiyorlar. BBC dinleyicilerinin kaçının FM'e bağlı olduğu, kaçının uyumlu radyoya sahip olduğu ya da başka kanallara erişmek için gereken cihazları ve bağlantıyı kaç kişinin karşılayabildiği konusunda herhangi bir ayrıntı yayımlanmadı.

Alternatif erişim neden yetersiz kalabilir?

BBC'nin açıkladığı 5,4 milyon kişilik kitle, Afganistan'daki erişimini ifade ediyor; bugün erişimden mahrum kaldığı doğrulanmış kişi sayısını değil. Haberlere göre BBC, yetişkin nüfusun beşte birinden fazlasına her hafta ulaşıyor. Platformlara göre dinleyici dağılımı açıklanmadığından, FM yayınlarının durdurulmasından doğrudan etkilenen kişi sayısı hesaplanamıyor.

Dinleyici kitlesine ilişkin tanımlar da farklılık gösteriyor. Bir haberde yayın kuruluşuna güvenenlerin sayısı on milyonlarla ifade edilirken BBC daha kesin bir rakam olan 5,4 milyonu veriyor. Daha yüksek rakam, söz konusu haberde ayrı bir ölçümle desteklenmiyor ve yayın kuruluşunun açıkladığı rakamın yerine kullanılmamalı.

Afganistan'ın geniş kesimlerindeki elektrik kesintileri, yüksek maliyetler ve düşük okuryazarlık oranları dijital erişimin önündeki engeller arasında gösteriliyor. Bazı sosyal medya platformlarına erişim sürse de bir programın çevrimiçi olarak bulunması, FM'den dinleyen herkesin ona ulaşabileceği anlamına gelmiyor.

Ülkede iletişim ağlarında da kesintiler yaşandı. 2025'teki iletişim kesintisi sırasında, 29 Eylül ile 1 Ekim arasında internet ve telefon hizmetleri yaklaşık 48 saat boyunca kesildi. Kesinti ailelerin iletişimini, ticari faaliyetleri ve bilgiye erişimi aksattı. Bu olay mevcut FM yayınlarının durdurulmasından ayrı olsa da çevrimiçi dağıtımın radyo yayınlarının yerini her koşulda alacağının varsayılamayacağını gösteriyor.

Eğitim yayınları da erişim kaybından etkileniyor

BBC'nin Afganistan'a yönelik programları, ortaöğretim kurumlarına gitmeleri yasaklanan kız çocuklarına yönelik eğitim içeriklerini de kapsıyor. Bu nedenle FM yayınlarını dinleyememek, kamuoyunu ilgilendiren haberlerin yanı sıra derslere erişimi de etkileyebilir.

Sesli programlar, dinleyicilerin bir haber sayfası okumasını ya da video izlemesini gerektirmeden onlara ulaşabiliyor. Bu özellik, okuryazarlığın, bağlantı imkânlarının ya da hane kaynaklarının diğer seçenekleri kısıtladığı yerlerde radyoya pratik bir rol kazandırıyor. Kısa dalga ve orta dalga yayınlarının sürmesi bir alternatif sunuyor; ancak dinleyicilerin bu bantları destekleyen bir radyoya ihtiyacı var.

Eğitim programlarının dinleyici sayısına ilişkin ayrı bir rakam açıklanmadı. Bu yayınları FM üzerinden dinleyen ya da artık başka bir platforma geçebilecek kız çocuklarının sayısı da yayımlanmadı. Eldeki bilgiler erişimin azalabileceğine ilişkin kaygıyı destekliyor, ancak etkilenen öğrenci sayısına dair bir tahmine imkân vermiyor.

Reklam

BBC, eğitim içeriklerinin sona ereceğini açıklamadı. Acil mesele dağıtım kanalı: FM'den yararlanan kız çocuklarının ve ailelerinin aynı programları başka yollarla alıp alamayacağı.

Yayınların durdurulması, yıllardır süren medya kısıtlamalarının ardından geldi

Karar, Taliban'ın Ağustos 2021'de yeniden iktidara gelmesinden bu yana medyaya yönelik denetimlerin sıkılaştığı bir dönemde alındı. Haberlere göre kısıtlamalar, olayların aktarılmasını, bilgiye erişimi ve yayın kuruluşlarının yayımlayabileceği içerikleri etkiliyor. Bazı medya kuruluşları faaliyetlerini durdurdu.

Yayın kurallarındaki değişiklikler, dinleyicilerin duyduklarını ve izlediklerini de etkiledi. Müzik yayını yapılmıyor, kadınlar Taliban'ın dönüşünden öncesine kıyasla ekranda daha az yer alıyor ve artık erkeklerle birlikte canlı yayına çıkmıyor. Kadın gazetecilere yönelik kısıtlamalar, hem medyada çalışabilecek kişileri hem de programlarda yer alanları etkiliyor.

Afganistan Gazeteciler Merkezi, radyo istasyonlarının kapatılması ve yayınlarının durdurulması da dahil olmak üzere bu kuruluşlara yönelik kısıtlamaları belgeledi. Sınır Tanımayan Gazeteciler ise ağır baskı, sansür ve güvenlik tehdidinin gazetecileri sürgüne ittiğini ve ifade özgürlüğünü azalttığını belirtti.

BBC yayınlarının durdurulması, bu baskıları Afganistan'da geniş bir dinleyici kitlesine sahip uluslararası bir yayın kuruluşuna da taşıyor. FM ağı dışından yayınların sürmesi bazı dinleyicilerin erişimini koruyor, ancak ülkedeki bir yayın kanalının kaybını telafi etmiyor.

Uzun yıllardır yayın yapan servisin yeniden başlayacağı tarih belirsiz

Önemli tarihler, mevcut yayın durdurma kararının medya erişimindeki daralmayla nasıl örtüştüğünü gösteriyor:

  • 1981: BBC'nin Afganistan servisi faaliyetlerine başladı.
  • Ağustos 2021: Taliban yeniden iktidara geldi; ardından medyaya ve kadın gazetecilere yönelik kısıtlamalar genişledi.
  • 2022: ABD merkezli iki medya kuruluşunun Afganistan'da faaliyet göstermesi yasaklandı. BBC, ülkede yayın yapan tek uluslararası haber kuruluşu olarak tanımlandı.
  • 29 Eylül-1 Ekim 2025: Ülke genelinde internet ve telefon hizmetlerinin kesilmesi iletişimi aksattı.
  • 13 Ekim 2026: Bazı haberlerde BBC'nin FM yayınlarının durdurulduğunu doğruladığı bildirildi; başka bir haberde duyurunun pazartesi günü yapıldığı belirtildi.

BBC, durumu çözmek için yetkililerle çalıştığını söylüyor. FM yayınlarını yeniden başlatmaya yönelik bir anlaşma duyurulmadı; görüşmeler ya da kamuoyuna yapılacak bir açıklama için de tarih verilmedi.

Reklam

Yanıt bekleyen sorular belli: Hangi ihlal iddiaları yayının durdurulmasına yol açtı, yayınlar başlamadan önce yetkililer değişiklik yapılmasını isteyecek mi ve kesinti ne kadar sürecek? Bu arada yayın kuruluşu kalan kanallar üzerinden programlarını sürdürüyor. Ancak bu kanalların eski FM dinleyici kitlesinin ne kadarını koruyabildiğini gösteren veri henüz yok.

Öne Çıkanlar

  • Taliban yönetimi, BBC'nin Afganistan genelindeki FM yayınlarını durdurdu.
  • Bakanlık tekrarlanan ihlalleri gerekçe gösterdi ancak bunları açıklamadı veya yayınların yeniden başlayacağı tarihi duyurmadı.
  • BBC, Afganistan'da yetişkin nüfusun yüzde 20'sinden fazlası olan 5,4 milyon kişiye ulaştığını belirtiyor.
  • Peştuca, Darice ve İngilizce programlar kısa dalga, orta dalga, çevrimiçi platformlar ve uydu üzerinden sürüyor.
  • Ortaöğretim kurumlarına gitmeleri yasaklanan kız çocuklarına yönelik eğitim içerikleri de erişimin azalmasından etkileniyor.
  • Bir belgesel röportajıyla bağlantı kuran haberler doğrulanmış değil.
  • BBC, yayınların durdurulması konusunu yetkililerle görüşüyor ancak henüz bir çözüme ulaşıldığı duyurulmadı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir