Pakistanlı Fabrika İşçileri, Moda Sektöründeki Güvenlik Kurallarının Uygulanmasını Beklerken Sıcak Hastalıkları ve Ücret Kaybıyla Karşı Karşıya

9 dakikalık okuma
Pakistan Factory Workers Face Heat Illness and Lost Pay as Fashion Safety Rules Await Action

Isı koruma önlemleri beklemedeyken Karaçi’de işçiler bayılıyor

Aşırı sıcaklara yönelik kurallar hazırlayan uluslararası bir güvenlik anlaşması, 3 milyondan fazla hazır giyim işçisini kapsıyor. Pakistan’ın Karaçi kentindeki fabrika işçileri için tehlike şimdiden çok yakın: işte bayılmak, hastalık nedeniyle ücret kaybetmek ve hastane masraflarını karşılamakta zorlanmak.

İçindekiler
  1. Isı koruma önlemleri beklemedeyken Karaçi’de işçiler bayılıyor
  2. Makine ve nem, içerideki sıcağı hapsediyor
  3. Bayılmanın ardından işe dönmeleri için baskı yapılıyor
  4. Hastalık, hane halkının gıda bütçesini eritiyor
  5. Anlaşma hangi değişiklikleri kabul etti?
  6. İşçilerin şikâyetleri güvenlik gündemine nasıl girdi?
  7. Milyonlarca işçi kapsanıyor, ancak pek çoğu kapsam dışında
  8. Temel koruma su, mola ve ölçümle başlıyor
  9. Markalar harekete geçme sözü verirken Sindh uygulamadaki eksikleri kabul ediyor
  10. Öne Çıkanlar

Climate Rights International, 10 Aralık 2025’te, Tekstil ve Hazır Giyim Sektöründe Sağlık ve Güvenlik Uluslararası Anlaşması’nın Isı Stresi Protokolü geliştirme kararı aldığını duyurdu. Anlaşma, iki gün önce işçilerin sıcaklarla ilgili şikâyetlerini dile getirdiğini kabul etmiş, ancak denetim ve onarım programlarında hâlâ eşgüdümlü bir teknik müdahale bulunmadığını açıklamıştı.

Karaçi’nin dış mahallelerinde Zara ve Mango için giysi diken hazır giyim işçisi Siddiqui, yazın nemli günlerinde kalabalık bir fabrikada bayıldığını anlattı. Görüşü bulanıklaştı, kalbi hızla çarpmaya başladı ve çalışma arkadaşları amirini çağırdı. İşvereninin kendisine misilleme yapmasından korktuğu için yalnızca soyadıyla anılıyor.

Siddiqui, çalışamayacak kadar kötüleştiğinde yaşadıklarını şöyle hatırladı:

Birden gözlerimin önü karardı.

Karaçi’de görüşülen bir düzineden fazla işçi, kavurucu işyerlerini, ısıya karşı koruma önlemlerinin eksikliğini ve sağlık sorunlarını anlattı. On işçi, ABD ve Avrupa’da satılan küresel markalara ürün diktiklerini söyledi. İşçilerin tamamı çalışma arkadaşlarının bayıldığını gördüğünü, birçoğu da kendilerinin bazen tekrar tekrar bayıldığını belirtti.

Önerilen ısı protokolü, işyerlerinde giderek büyüyen bir tehlikeyi giyim markaları ile sendikalar arasındaki hukuken bağlayıcı anlaşmaya dahil edecek. Kurallar hâlâ değerlendiriliyor ve yürürlüğe girmiş değil. Uygulama için bir tarih de açıklanmadı. Bu sırada işçiler, hastalıklarına rağmen çalışmayı sürdürmekle yiyecek paralarını kaybetmek arasında her gün seçim yapmak zorunda kaldıklarını anlatıyor.

Reklam

Makine ve nem, içerideki sıcağı hapsediyor

Karaçi’deki fabrikalarda birden fazla ısı kaynağı bir arada bulunuyor. Endüstriyel ekipmanlar, kalabalık üretim alanlarına sıcaklık yayıyor. Metal çatılar güneş ışığını emiyor. İşçiler, bozuk ya da yetersiz sayıdaki vantilatörlerin yanı sıra duvarların üst kısımlarında bulunan dar pencerelerin hırsızlığı önlemek için kapalı tutulduğunu anlattı.

Muson nemi, bu koşullara dayanmayı daha da zorlaştırıyor. Nem cilt üzerinden buharlaştığında terlemek vücudun serinlemesine yardımcı oluyor. Hava zaten çok nemliyken buharlaşma yavaşlıyor ve işçilerin vücutlarının ve çevredeki makinelerin ürettiği ısıyı atması güçleşiyor.

Siddiqui, fabrikasının kliması olmayan ve altı çocuğuyla paylaştığı küçük odadan daha sıcak olduğunu söyledi. Sıcak hava dalgalarında evinin çevresindeki sıcaklıklar düzenli olarak 37,8 santigrat derecenin üzerine çıkıyor. Bu nedenle işte geçirdiği gün de evdeki zamanı da sıcaktan pek uzaklaşmasını sağlamıyor.

İşçiler, işverenlerinin içme suyu sağladığını ancak suyun nadiren soğuk olduğunu ve temizliğinden emin olamadıklarını söyledi. Hiçbiri işyerlerinde ısı sensörü bulunduğunu bildirmedi. Birkaç işçi, yaz koşulları dayanılmaz hâle geldiğinde ek su verilmediğini ve molaların artırılmadığını belirtti.

Bayılmanın ardından işe dönmeleri için baskı yapılıyor

İşçiler, en sıcak aylarda uzuvlarda şişme, geçici kas felci, tansiyon değişiklikleri, nefes almada güçlük, bulanık görme ve şiddetli bitkinlik yaşadıklarını anlattı. Bir kadın, kimyasallara rutin maruziyetle ilişkili pullu döküntülerin yol açtığı ağrının yazın arttığını söyledi.

Isı stresi, vücudun fazla ısıyı atmakta zorlanmasıyla ortaya çıkıyor. Uzun süre sıcağa maruz kalmak, susuzluğa ve sıcak çarpmasına yol açabiliyor, organlara zarar verebiliyor ve kalp-damar hastalıkları, diyabet ve astım gibi mevcut rahatsızlıkları ağırlaştırabiliyor. Dışarıdan görülen belirtiler sınırlı olsa bile ciddi iç hasarlar gelişebiliyor.

Sıcak ve sağlık ilişkisini inceleyen FAME Lab’in kurucusu Andreas Flouris, sıcağa maruz kalmayı sürdürmenin tehlikeyi nasıl artırdığını şöyle açıkladı:

Sıcakta ne kadar uzun süre çalışırsanız, sıcağa karşı o kadar az korunursunuz ve sağlık riskleri artar.

Bayılan işçiler, çoğu zaman işe dönmeleri söylenmeden önce yalnızca kısa bir mola verildiğini ya da şekerli bir içecek sunulduğunu söyledi. Amirlerine yaptıkları şikâyetlerin hiçbir değişiklik getirmediğini belirttiler. Çevrelerindeki sıcaklık devam ederken öncelik, işçileri yeniden üretim bandına döndürmek oluyordu.

Reklam

Hastalık, hane halkının gıda bütçesini eritiyor

Görüşülen işçilerden yalnızca biri ücretli hastalık izni olduğunu söyledi. Diğerlerinin tamamı, fabrika zemininde bayılmaları da dahil olmak üzere, ısıya bağlı hastalık nedeniyle işe gidemediklerinde ücret kaybettiklerini bildirdi.

Siddiqui, bayılmasının ardından hastaneye gitmesi gerektiğinde işvereninin masrafları karşılamayı reddettiğini söyledi. Aylık ücreti 15 bin Pakistan rupisi (yaklaşık 54 dolar) ve ayrıca 35 bin rupi (yaklaşık 125 dolar) olarak bildirildi. Bu tutarlar arasındaki fark açıklığa kavuşmadı. Siddiqui, tedavi masraflarını ödediği için çocuklarına yetecek kadar yiyecek alamadığını söyledi.

Siddiqui, evdeki öğünlerin nasıl etkilendiğini şöyle anlattı:

Bazen bir öğün yiyorlar, bazen de öğün atlıyorlar.

Verdiği bilgiye göre küçük çocukları bazen açlıktan ağlıyor; büyükleri ise aç kalmaya alışmış. Sağlık masrafları ve ücretten yapılan kesintiler, işyerindeki bir sağlık acil durumunu hane halkı için gıda krizine dönüştürüyor.

Bu masraflarla karşı karşıya kalan işçilerin hasta olsalar bile çalışmayı sürdürmeleri için güçlü bir maddi gerekçeleri var. Soğutma ekipmanları, suya erişim ve dinlenme izni fabrikadaki ısıya maruziyeti azaltırken ücretli hastalık izni, hasta bir işçiyi üretim bandına geri itebilecek gelir baskısını hafifletiyor.

Anlaşma hangi değişiklikleri kabul etti?

Uluslararası Anlaşma, 2013’te Bangladeş’te 1.100’den fazla kişinin öldüğü Rana Plaza fabrikasının çökmesinin ardından oluşturulan güvenlik anlaşmasından doğdu. Anlaşmanın ülke programları, fabrika tehlikelerini ele almak için bağımsız denetimlerden, işçi eğitimlerinden ve şikâyet mekanizmasından yararlanıyor.

Isı konusundaki karara kadar çalışmalar; bina, yangın, yapı ve kazan güvenliğine odaklanıyordu. Climate Rights International’ın 10 Aralık tarihli açıklaması, sıcağın denetimlere ve tehlikeli koşulların düzeltilmesi sürecine dahil edilmesi taahhüdünü duyurdu.

Protokolü Anlaşma Sekretaryası ve Teknik Komitesi geliştirecek. Planlanan istişarelere yerel sendikalar, işçi destek kuruluşları, markalar ve teknik uzmanlar katılacak; incelenecek önlemler arasında mühendislik çözümleri de bulunacak.

Climate Rights International’da araştırmacı olan Cara Schulte, sıcağın bağlayıcı bir anlaşmada tehlike olarak tanınmasının önemini şöyle anlattı:

Anlaşma’nın bu çabaları, küresel moda sektörü için dönüştürücü olabilecek bir dönüm noktası oluşturuyor.

Uygulamada yapılacak değişiklik, aşırı sıcakların denetçiler tarafından değerlendirilen ve fabrikaların Anlaşma’nın güvenlik süreci kapsamında ele alması gereken bir tehlike hâline gelmesi olacak. İşçiler, içme suyunun kalitesi ve sıcaklığıyla ilgili kaygılar da dahil olmak üzere, sıcağa ilişkin endişelerini dile getirmek için şikâyet mekanizmasını şimdiden kullandı.

Reklam

İşçilerin şikâyetleri güvenlik gündemine nasıl girdi?

Climate Rights International, ısı stresinin Anlaşma’nın beşinci güvenlik ayağı olmasını isteyen ve 45 kuruluşun imzaladığı bir mektuba öncülük etti. Bangladeş ve Pakistan’daki incelemeleri, tehlikeli iç ortam sıcaklıklarını, yetersiz havalandırmayı, bayılmaları ve dinlenmeyi kısıtlayan üretim kurallarını belgeledi.

Şikâyetlerden resmî kurallar geliştirme taahhüdüne uzanan süreç şöyle ilerledi:

  • Eylül 2025: Koalisyon, Anlaşma’ya ısı stresini tanıması çağrısında bulundu ve Yürütme Komitesi konuyu görüştü.
  • 24 Kasım 2025: Climate Rights International, Pakistan incelemesinin ön bulgularını özel olarak paylaştı ve Anlaşma’nın tutumuna ilişkin açıklama istedi.
  • 8 Aralık 2025: Anlaşma, ısı stresinin ülke güvenlik programları kapsamında olduğunu doğruladı ve bir protokol geliştirmeyi taahhüt etti.
  • 10 Aralık 2025: Climate Rights International taahhüdü kamuoyuna duyurdu.

Pakistan’da yapılan ve “Sıcağın Bedenlerimize Ne Yaptığını Görmüyorlar” başlığını taşıyan inceleme; güvenli olmayan suyu, susuzluğu, bayılmaları ve en sıcak saatlerde bile mola verilmesini engelleyen işyeri kurallarını belgeledi. Bu bulgular, Karaçi’deki işçilerin anlattığı sorunlarla büyük ölçüde örtüşüyor.

Önerilen protokol, tekrar eden bu şikâyetleri önleyici bir denetim sürecine bağlayacak. Bunun anlamı, başka bir işçi hastalanmadan önce tehlikeli koşulları incelemenin yanı sıra, şikâyet geldikten sonra da müdahale etmek.

Milyonlarca işçi kapsanıyor, ancak pek çoğu kapsam dışında

Anlaşma’nın 282 marka imzacısı var ve Güney Asya’da 2.000’den fazla fabrikada çalışan 3 milyondan fazla işçiyi kapsıyor. Üyeleri arasında Zara’nın çatı şirketi Inditex ve Mango’nun yanı sıra Adidas, ASOS, BESTSELLER, H&M Group ve PVH de bulunuyor.

NYU Stern İşletme ve İnsan Hakları Merkezi, karara ilişkin analizinde, fabrika dağılımını Bangladeş’te 1.600’ün biraz üzerinde, Pakistan’da ise 400 olarak veriyor. Analizde ayrıca Bangladeş’teki 3.320 hazır giyim tesisinin yalnızca yaklaşık yarısının kapsandığı belirtiliyor.

Asya’nın giyim üretimindeki yeri, bu konuyu özellikle önemli kılıyor. Merkeze göre bölge, 2019’da küresel hazır giyim ve tekstil ihracatının yüzde 55’ini gerçekleştirdi ve sektörde yaklaşık 60 milyon kişiyi istihdam etti. Asya-Pasifik bölgesindeki işçilerin yaklaşık yüzde 75’i her yıl aşırı sıcaklara maruz kalıyor.

Merkez, Uluslararası Çalışma Örgütü’nün dünya genelinde yaklaşık 2,4 milyar işçinin, yani çalışan nüfusun kabaca yüzde 70’inin her yıl aşırı sıcaklarla karşılaştığına ilişkin tahminlerini aktarıyor. Sıcaklık, farklı sektörlerde her yıl ölümcül olmayan yaklaşık 23 milyon yaralanmaya ve yaklaşık 19 bin ölüme katkıda bulunuyor.

Reklam

Temel koruma su, mola ve ölçümle başlıyor

Flouris, fabrikaların alabileceği pratik önlemleri şöyle sıraladı: iç ortam sıcaklığını ve nemi ölçmek, soğuk içme suyu sağlamak ve işçilerin dinlenmesine izin vermek. Aynı hava sıcaklığı, neme bağlı olarak vücuda farklı yükler bindirebildiğinden hem sıcaklığı hem de nemi ölçmek önem taşıyor.

Fabrikalar ayrıca makinelerden yayılan ısıyı azaltmak için bariyerler kurabilir, havalandırma ve soğutmayı iyileştirebilir, daha fazla güneş ışığını yansıtması için çatıları beyaza boyayabilir. Bu önlemler, küçük bir vantilatörle bütün bir üretim alanını serinletmeye bel bağlamak yerine farklı ısı kaynaklarını hedef alıyor.

Flouris, önlemlerin ekonomik açıdan uygulanabilir ve kolay olduğunu söyledi:

Çok basit stratejilerden söz ediyoruz.

İşçiler, fabrikalarında bu önlemlerin neredeyse hiçbirinin bulunmadığını söyledi. Yalnızca biri havalandırma sistemi olduğunu, ancak sistemin sadece denetçiler geldiğinde çalıştırıldığını bildirdi. Bu anlatım, sistemlerin günlük işleyişini temel bir mesele hâline getiriyor: ekipman, işçilerin sıcağa maruz kaldığı normal vardiyalarda da çalışmalı.

Finansman da önemli. NYU Stern’in analizine göre 2023 Anlaşması, markaları fabrika güvenliği programlarını desteklemeye ve gerekli onarımları karşılanabilir kılacak satın alma koşulları üzerinde müzakere etmeye teşvik ediyor. Analizde, uygulama masraflarının büyük bölümünün hâlâ tedarikçilere yüklendiği de belirtiliyor. Üretim alanlarındaki koşulları fabrika sahipleri belirlerken, ürünleri satın alan markalar kalıcı iyileştirmelerin mali açıdan mümkün olmasına katkıda bulunabilir.

Markalar harekete geçme sözü verirken Sindh uygulamadaki eksikleri kabul ediyor

Inditex, güncellenmiş fabrika denetimleri, tedarikçilere yönelik rehberlik ve eğitim ile sektörel girişimlerle işbirliği yoluyla sıcağa karşı önlemlerini güçlendirdiğini söyledi. Mango ise tedarikçi kurallarının aşırı sıcakları ve ısı stresini ele alacak şekilde güçlendirildiğini belirtti.

Mango sözcüsü, şirketin işçi sağlığı ve güvenliğine ilişkin tutumunu şöyle tanımladı:

Pazarlık konusu yapılamayacak öncelik

Karaçi’de Pakistan Çalışma Eğitimi ve Araştırmaları Enstitüsü’nde program yöneticisi olan Farhan Haider’e göre Pakistan’da işçileri korumayı amaçlayan ulusal ve eyalet yasaları ile anayasal güvenceler de bulunuyor. İşçilerin anlattıkları, mevcut korumaların uygulanmasını yeni uluslararası kurallar geliştirilmesiyle birlikte gündeme getiriyor.

Sindh hükümet sözcüsü ve Eyalet Meclisi üyesi Sadia Javed, düzenlemeleri uygulamaya koymanın zorluklarını kabul etti:

Hükümet bu düzenlemeleri uygulamak için çaba gösteriyor, ancak eyaletin geniş yüzölçümü ve çok sayıda sanayi bölgesinin varlığı nedeniyle şikâyetler kaçınılmaz.

Karaçi’deki işçilerin ifadelerinde somut ihtiyaçlar aynı: temiz içme suyu, çalışan soğutma sistemleri, hastalandıklarında işi bırakabilme izni ve temel gelirlerini kaybetmeye karşı güvence. Anlaşma’nın taahhüdü, sıcakların denetimler ve zorunlu iyileştirmeler yoluyla ele alınması için bir yol açıyor. Siddiqui’nin yaşadıkları, bu korumalar uygulamaya konulana kadar ödenen bedeli gözler önüne seriyor.

Öne Çıkanlar

  • Karaçi’deki fabrika işçileri sıcaktan bayıldıklarını, soğutmanın yetersiz olduğunu ve sıcak nedeniyle hastalandıklarında ücretlerinden kesinti yapıldığını anlattı.
  • Görüşülen işçilerden yalnızca biri ücretli hastalık izni olduğunu söyledi; hiçbiri işyerinde ısı sensörü bulunduğunu bildirmedi.
  • Uluslararası Anlaşma, ısı stresi protokolü geliştirmeyi taahhüt etti ancak protokol henüz yürürlüğe girmedi.
  • Anlaşma, Bangladeş ve Pakistan’da 2.000’den fazla fabrikada çalışan 3 milyondan fazla işçiyi kapsıyor.
  • Önerilen korumalar arasında sıcaklığın ve nemin ölçülmesi, soğuk içme suyu, dinlenme molaları, havalandırma ve sıcak makinelerin çevresine bariyer kurulması bulunuyor.
  • Inditex ve Mango sıcağa karşı önlemlerini güçlendirdiklerini belirtirken Sindh hükümeti uygulamadaki sorunları kabul etti.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir