Tedavi Açığı Sürerken Pakistan’da HIV’li 3.900 Çocuk Kayda Alındı

10 dakikalık okuma
Pakistan Registers 3,900 Children With HIV as Treatment Gaps Persist

Sindh ve Punjab’da 3.680 kayıt

Ulusal Meclis’e sunulan verilere göre Pakistan’da Ocak 2025 ile Haziran 2026 arasında HIV ile yaşayan 3.900 çocuk kayda alındı. Bu çocukların yüzde 94,4’ü Sindh ve Punjab’da bulunuyor. Kayıtlar, 18 ay boyunca günde ortalama yediden biraz fazla çocuğa karşılık geliyor.

İçindekiler
  1. Sindh ve Punjab’da 3.680 kayıt
  2. Çocukların kayda alındığı yerler
  3. Yıllık enfeksiyonlar üç katına çıkarken testler arttı
  4. Tahmini hasta sayısının yaklaşık altıda biri tedavi görüyor
  5. Güvenli olmayan tıbbi uygulamalar temel bir sorun
  6. Hükümetin sonraki adımları
  7. Hepatit, bakım ihtiyacına milyonlarca kişiyi ekliyor
  8. Ruh sağlığı hizmetlerinde uzman açığı
  9. Aşı verileri ilerlemeyi ve tamamlanmamış işleri gösteriyor
  10. Öne Çıkanlar

Sağlık Bakanı Mustafa Kamal, yazılı parlamento yanıtlarında bu verileri paylaşırken HIV ile yaşayan tahmini kişi sayısı ile tedavi görenlerin sayısı arasında büyük bir fark bulunduğunu da belirtti. Virüsle yaşayan tahminen 417.214 kişiden 92.148’i yetkililere kayıtlıydı, 67.878’i ise antiretroviral tedavi görüyordu.

Aileler için çocuğa teşhis konması; ilaçlara, doktor randevularına ve bakıma düzenli erişime yönelik sürekli bir ihtiyacın başlangıcı anlamına geliyor. HIV, vücudu enfeksiyonlara karşı koruyan bağışıklık sistemine saldırıyor. Antiretroviral ilaçlar virüsü baskılayarak kişilerin sağlıklı kalmasına yardımcı oluyor ancak tedavinin sürdürülmesi gerekiyor.

Veriler, Pakistan’daki güvenli olmayan enjeksiyon uygulamalarına ilişkin bulgular ve hükümetin 1 Ocak 2027’den itibaren geleneksel şırıngaları kısıtlama planlarıyla aynı dönemde açıklandı. Parlamento yanıtlarında ayrıca hepatit tedavisi, ruh sağlığı hizmetleri ve rutin çocukluk çağı aşılarına yönelik önemli ihtiyaçlara da değinildi.

3.900 rakamı, belirtilen dönemde kayda alınan çocukların sayısını gösteriyor. Çocukların enfeksiyon tarihleri, yaşları ve virüsü hangi yollarla aldıkları açıklanmadı. Bu ayrıntılar, önleme çalışmalarının yönlendirilmesi açısından önemli: tıbbi tedavi sırasında virüse maruz kalan bir çocuğun korunması için, hamilelik, doğum veya emzirme sırasında virüse maruz kalan bir bebeğinkinden farklı önlemler gerekiyor.

Çocukların kayda alındığı yerler

Sindh’de 1.915 çocuk kayda alındı; bu, ülke genelindeki toplamın yüzde 49,1’ine karşılık geliyor. Punjab’da ise 1.765 çocuk, yani yüzde 45,3, kayda geçti. İki eyalet toplam 3.680 kayıtla başı çekerken, yanıtta listelenen diğer eyalet ve bölgelerdeki kayıtların toplamı 220 oldu.

Coğrafi dağılım şöyleydi:

  • Sindh: 1.915 çocuk.
  • Punjab: 1.765 çocuk.
  • Khyber Pakhtunkhwa: 139 çocuk.
  • Balochistan: 46 çocuk.
  • İslamabad: 30 çocuk.
  • Azad Jammu ve Kashmir: dört çocuk.
  • Gilgit-Baltistan: bir çocuk.
Reklam

Dolayısıyla bu gruptaki kayıtlara göre çocuklara yönelik HIV hizmetlerine olan talebin büyük bölümü Sindh ve Punjab’da. Çocukların büyüdükçe uygun ilaçlara, takibe ve desteğe ihtiyacı var. Bakım verenlerin de tedavinin tekrar tekrar kesintiye uğramadan alınabilmesi için güvenilir bir yola ihtiyacı bulunuyor.

Bakanlık, münferit vakaları kaydeden ulusal HIV panelinin faaliyette olduğunu, Punjab’ın ayrı sisteminin ise henüz bu sisteme entegre edilmekte olduğunu bildirdi. Bu kayıtların bir araya getirilmesi, teşhis ve bakım süreçlerine ilişkin ülke çapında bir tablo oluşturmanın parçası.

Yıllık enfeksiyonlar üç katına çıkarken testler arttı

Parlamento yanıtında atıfta bulunulan DSÖ ve UNAIDS tahminlerine göre yıllık yeni HIV enfeksiyonu sayısı 2024’te yaklaşık 48.000’e ulaştı. Bu sayı 2010’da 16.000’di. Böylece yıllık enfeksiyon sayısı 32.000 arttı; dönem boyunca artış yüzde 200 oldu.

HIV taramaları da belirgin biçimde genişledi. Bakanlık, 2020’deki 37.944’e kıyasla 2025’te 374.126 tarama yapıldığını bildirdi; bu, yaklaşık on katlık bir artış. Daha fazla test, sağlık hizmetlerine tedaviye ihtiyacı olan kişileri belirleme ve onların eşlerine ve ailelerine önleme hizmetleri sunma konusunda daha fazla fırsat sağlıyor.

Bu iki ölçüt, salgının farklı yönlerini ortaya koyuyor. Tarama sayıları yapılan test faaliyetlerini gösteriyor. Yıllık enfeksiyon tahminleri ise henüz teşhis konmamış kişiler de dahil olmak üzere, belirli bir yılda kaç kişinin HIV aldığını ölçmeye çalışıyor.

Bakanlık, genel nüfusta görülme sıklığının yüzde 0,1’in altında olduğunu belirterek Pakistan’daki salgını belirli gruplarda yoğunlaşmış olarak nitelendirdi. Yoğunlaşmış salgın, enfeksiyonun belirli nüfus gruplarında veya ağlarında, genel nüfusa kıyasla daha yaygın olması anlamına geliyor. Bakanlık ayrıca Pakistan’ı Doğu Akdeniz Bölgesi’nde HIV salgınının en hızlı büyüdüğü ülkeler arasında gösterdi.

HIV ile yaşayan kişi sayısının güncel ulusal tahmini olan 417.214, sağlık sisteminin hâlihazırda tanıdığı hastaların ötesine ulaşan hizmetlere neden ihtiyaç duyulduğunu ortaya koyuyor. Enfeksiyonların daha erken bulunması, ağır hastalık gelişmeden tedaviye başlama fırsatı sunuyor.

Tahmini hasta sayısının yaklaşık altıda biri tedavi görüyor

Bakanlığın verilerine göre kayıtlı hastalar, HIV ile yaşayan tahmini nüfusun yaklaşık yüzde 22,1’ini oluşturuyor. Antiretroviral tedavi gören 67.878 kişi ise bu tahmini nüfusun yaklaşık yüzde 16,3’üne, başka bir deyişle kabaca altıda birine karşılık geliyor.

Kayıtlı hastaların yaklaşık yüzde 73,7’si tedavi görüyordu. Kayıtlı hasta sayısı ile tedavi görenlerin sayısı arasındaki fark 24.270 kişiydi. Yanıtlarda bu farkın nedenleri açıklanmadı.

Reklam

ART olarak kısaltılan antiretroviral tedavide, HIV’in etkili biçimde çoğalmasını engelleyen ilaçlar kullanılıyor. Tedavi düzenli sürdürüldüğünde vücuttaki virüs miktarı çok düşük seviyelere inebiliyor; böylece sağlık korunuyor ve bulaşma riski azalıyor.

Pakistan’ın ART ağı, yanıtın kapsadığı yıl içinde Sindh’de açılan 15 merkez dahil olmak üzere 113 merkeze genişledi. Daha fazla tedavi noktası, hastaların katetmesi gereken mesafeyi azaltabilir. Ancak ulusal toplamlar, teşhis konan kişileri kesintisiz bakıma ulaştırmak için hâlâ önemli ölçüde çalışma gerektiğini gösteriyor.

Çocukların tedaviye erişimi çoğu zaman ulaşımı ayarlayabilen, ilaçları alabilen ve randevulara katılabilen bir yetişkine bağlı. Dolayısıyla tedaviye erişim, reçetenin ötesine geçerek hanelerin karşılaştığı pratik yükleri de kapsıyor.

Güvenli olmayan tıbbi uygulamalar temel bir sorun

Kontamine şırıngalar, yeterince taranmamış kan ve gereği gibi sterilize edilmemiş tıbbi ekipman HIV’in bulaşma yolları arasında yer alıyor. DSÖ, HIV ile yaşayan bir anneden çocuğa virüsün hamilelik, doğum ve emzirme sırasında da geçebileceğini belirtiyor.

Pakistan’daki önceki çocuklarda HIV salgınına ilişkin bulgular, Punjab eyaletinin Taunsa kentinde Kasım 2024 ile Ekim 2025 arasında teşhis konan 331 çocuğu kapsıyordu. Vakaların yarıdan fazlasında muhtemel kaynak kontamine iğneler olarak değerlendirilirken, etkilenen çocukların yüzde 5’inden azının annesi HIV ile yaşıyordu.

Taunsa hastanesine yönelik soruşturma, 2025’in sonlarında çekim sırasında ortak ilaç flakonlarına şırıngaların tekrar tekrar batırıldığını belgeledi. Soruşturmacılar, bu kaplara erişmek için şırıngaların on kez yeniden kullanıldığını kaydetti. Dört olayda, aynı kontamine olma ihtimali bulunan flakondaki ilaç farklı çocuklara verildi.

Birden fazla doz içeren flakona kullanılmış bir şırıngayla girilmesi, kontamine kanın ilaca karışmasına ve bir bulaşma yolunun oluşmasına neden olabilir. İlacın çekildiği veya uygulandığı ve şırınga kullanımını gerektiren her durumda yeni, steril bir iğne ve şırınga kullanılmalı. Yalnızca iğneyi değiştirmek, şırınganın içindeki kontaminasyon ihtimalini ortadan kaldırmıyor.

Punjab hükümeti, doğrulanmış epidemiyolojik kanıtların THQ Taunsa hastanesini salgının kaynağı olarak kesin biçimde ortaya koymadığını söyledi. Bununla birlikte belgelenen uygulamalar, enfeksiyon kontrolü açısından somut görevleri gösteriyor: ekipmanların yeniden kullanılmasını önlemek, ortak ilaç kaplarını güvenli biçimde kullanmak ve kullanılmış ekipmanı doğru şekilde imha etmek.

Hükümetin sonraki adımları

Bakanlık; cerrahi öncesi tarama, temaslı takibi, 14 giriş noktasında tarama ve yeniden kullanımı önleyecek şekilde tasarlanmış şırıngalara aşamalı geçişi, müdahale önlemleri arasında sıraladı. Temaslı takibi, HIV teşhisi konmuş bir kişiyle bağlantısı nedeniyle virüse maruz kalmış olabilecek kişilere değerlendirme ve test imkânı sunulması anlamına geliyor.

Reklam

Hacmi 10 santimetreküpe, yani 10 mililitreye kadar olan geleneksel şırıngalara yönelik kısıtlamaların 1 Ocak 2027’de yürürlüğe girmesi planlanıyor. Yeniden kullanımı önlemek üzere tasarlanmış şırıngalar, tehlikeli bir uygulamayı ekipman düzeyinde engelleyebilir. Bununla birlikte ilaçların ve diğer aletlerin güvenli biçimde kullanılması da gerekiyor.

Veriler ve açıklanan son tarihler şu takvimi ortaya koyuyor:

  • 2010: Yıllık yeni HIV enfeksiyonu tahmini yaklaşık 16.000’di.
  • 2020: HIV taraması sayısı 37.944 oldu.
  • 2024: Yıllık yeni enfeksiyon tahmini yaklaşık 48.000’e ulaştı.
  • 2025: HIV taraması sayısı 374.126’ya çıktı.
  • Ocak 2025-Haziran 2026: Yetkililer HIV ile yaşayan 3.900 çocuğu kayda aldı.
  • 1 Ocak 2027: 10 mililitreye kadar olan geleneksel şırıngalara yönelik kısıtlamaların başlaması planlanıyor.
  • Haziran 2027: Hükümetin hepatit programında tarama ve tedavi hedefleri için son tarih.

Şırınga politikasının günlük uygulamaya geçirilmesi için hastane ve kliniklerin ekipman tedarikine, personel eğitimine ve düzenli denetimlere ihtiyacı olacak. Taunsa’daki bulgular, yazılı prosedürlerdeki değişikliklerin tedavi sırasında neler olduğunun denetlenmesiyle desteklenmesi gerektiğini gösteriyor.

Hepatit, bakım ihtiyacına milyonlarca kişiyi ekliyor

Parlamento yanıtlarında hepatit C ile yaşayan kişi sayısı yaklaşık dokuz milyon, hepatit B ile yaşayan kişi sayısı ise 3,86 milyonun üzerinde olarak verildi. Hepatit B için ilk açıklanan sayı 3,086 milyondu; yanıtlara eşlik eden ayrıntılı verilerde ise 3,86 milyon kullanıldı.

Hepatit, karaciğer iltihabı anlamına geliyor. Hepatit B ve C’ye farklı virüsler neden oluyor ancak her ikisi de kalıcı enfeksiyona ve ciddi karaciğer hasarına yol açabiliyor. Kan güvenliği ve steril tıbbi ekipman, virüslerin yayılmasını önlemede önemli olduğundan bu hizmetler hem hepatitin hem de HIV’in önlenmesi açısından önem taşıyor.

Bakanlık, her yıl hepatitle ilişkili 48.000’den fazla ölüm ve 2024’te 88.000’in üzerinde yeni hepatit C enfeksiyonu olduğunu bildirdi. Pakistan’ın hepatit C’de dünya sıralamasına ilişkin açıklamalar, en çok etkilenen onuncu ülke ile hasta sayısında birinci ülke arasında değişti. Ayrıntılı parlamento verileri de Pakistan’ı hepatit C kaynaklı ölüm sayısı en yüksek 10 ülke arasında gösterdi.

Federal ve eyalet yönetimlerinin 67,77 milyar Pakistan rupisi değerindeki programı, 82,5 milyon kişiyi taramayı ve doğrulanmış vakaları Haziran 2027’ye kadar tedavi etmeyi amaçlıyor. Programın daha uzun vadeli hedefi, 2030’a kadar hepatit C’yi halk sağlığı tehdidi olmaktan çıkarmak. Bu, her enfeksiyonun tamamen ortadan kalkmasını beklemek yerine bulaşma ve hastalık düzeyini belirlenmiş halk sağlığı hedeflerine indirmek anlamına geliyor.

Planlanan tarama sayısı, hepatit C ile yaşayan tahmini dokuz milyon kişinin dokuz katından fazla. Enfeksiyonla yaşayan kişiler, belirtiler sağlık hizmeti aramalarına neden olmadan önce yıllarca virüsü taşıyabildiğinden taramanın çok daha geniş bir nüfusa ulaşması gerekiyor.

Reklam

Ruh sağlığı hizmetlerinde uzman açığı

Bakanlığın ayrıntılı verilerine göre 2023’te ruh sağlığı sorunları yaşayan kişi sayısı 32,4 milyondu; bu sayı 2019’da 30 milyon olarak tahmin edilmişti. Dört yıldaki artış 2,4 milyon, yani yüzde 8 oldu. İlk özette toplam sayı 32,4 milyon yerine 32,04 milyon olarak verilmişti.

2023’te ruh sağlığı sorunları yaşayan yaklaşık 300.000 kişi İslamabad’da bulunuyordu. Bakanlık, Ocak 2026 itibarıyla Pakistan genelinde kayıtlı 1.050 psikiyatrist olduğunu bildirdi. Bu, yaklaşık her 245.400 kişiye bir psikiyatrist düştüğü anlamına geliyor.

Bu oran, yalnızca ruh sağlığı sorunları yaşayanları değil, toplam nüfusu esas alıyor. Psikiyatrist, ruh sağlığı sorunlarını teşhis ve tedavi etmek üzere eğitim almış, gerektiğinde ilaç yazabilen tıp doktorudur.

Eyalet bazındaki sayılar Punjab’da 406, Sindh’de 228, Khyber Pakhtunkhwa’da 122, Balochistan’da ise 44 psikiyatrist olduğunu gösteriyor. Bakanlık, klinik psikologlar ve ruh sağlığı alanında eğitim almış diğer uzmanlara ilişkin verilerin bulunmadığını; bu nedenle iş gücünün kapsamlı bir dökümünün tamamlanamadığını belirtti.

HIV veya hepatit tedavisi gören kişiler, özellikle hastalık, tedavi gereklilikleri ya da damgalanma günlük yaşamlarını aksattığında ruh sağlığı desteğine de ihtiyaç duyabilir. Fiziksel ve ruhsal sağlık hizmetlerini birbirine bağlayan sistemler, hastaların başvurmak zorunda kaldığı ayrı hizmet ağlarının sayısını azaltıyor.

Aşı verileri ilerlemeyi ve tamamlanmamış işleri gösteriyor

Parlamento yanıtlarında, beş hastalığa karşı koruma sağlayan beşli aşının ilk dozunu yaptıramamış çocukların sayısının azaldığı da belirtildi. DSÖ ve UNICEF tahminlerine göre bu sayı 2021’de 651.000 iken 2024’te 396.000’e düştü. Azalma 255.000, yani yaklaşık yüzde 39 oldu.

2025’te yapılan üçüncü taraf bir araştırmada bu gruptaki çocukların sayısının 160.000’in altında olduğu tahmin edildi. Bakanlık, yoğunlaştırılmış saha çalışmalarıyla 2025’te yaklaşık 488.000, yanıtın kapsadığı 2026 döneminde ise 147.709 çocuğun aşılandığını bildirdi.

Rutin aşılamadaki önceki açıklar, 2023’te yaklaşık 419.000 çocuğun ilk rutin aşı dozunu yaptıramadığı yönündeki tahmini de içeriyordu. Bu ilk teması kaçıran çocuklara ulaşmak, onları kesintisiz koruma sağlayan bir aşı takvimine dahil ettiği için pratik bir öncelik.

Bakanlık, yanıtta en güncel resmî beslenme değerlendirmesi olan 2018 Ulusal Beslenme Araştırması’na da atıfta bulundu. Çocukların yüzde 40’ından fazlası bodurdu; yani yaşına göre boyu kısaydı. Yüzde 18’i ise zayıftı; yani boyuna göre kilosu düşüktü. Bu veriler, daha güvenli enjeksiyon, enfeksiyon testi ve devam eden tedaviden sorumlu olan aynı sağlık sisteminin karşı karşıya olduğu diğer ihtiyaçları da ortaya koyuyor.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • Pakistan, Ocak 2025 ile Haziran 2026 arasında HIV ile yaşayan 3.900 çocuğu kayda aldı.
  • Sindh ve Punjab, toplam 3.680 kayıtla çocukların yüzde 94,4’ünü oluşturdu.
  • HIV ile yaşayan tahmini 417.214 kişiden 92.148’i kayıtlı, 67.878’i tedavi görüyordu.
  • Yıllık yeni HIV enfeksiyonu tahmini, 2010’daki 16.000’den 2024’te 48.000’e çıktı.
  • 10 mililitreye kadar olan geleneksel şırıngalara yönelik kısıtlamaların 1 Ocak 2027’de yürürlüğe girmesi planlanıyor.
  • 67,77 milyar Pakistan rupisi değerindeki hepatit programı, Haziran 2027’ye kadar 82,5 milyon kişiyi taramayı ve doğrulanmış vakaları tedavi etmeyi amaçlıyor.
  • Bakanlık, ruh sağlığı sorunları yaşayan tahmini 32,4 milyon kişiye karşılık ülke genelinde 1.050 kayıtlı psikiyatrist bulunduğunu bildirdi.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir