Doktorlardan gençlerdeki risklere ilişkin uyarı: Pakistan'da diyabet vakalarının ikiye katlanması bekleniyor

9 dakikalık okuma
Pakistan Faces Doubling of Diabetes Cases as Doctors Warn of Risks to Young People

Diyabetli 34,5 milyon yetişkin, milyonlarca kişiye henüz tanı konmadı

Uluslararası Diyabet Federasyonunun Diyabet Atlası'na göre Pakistan'da 2024'te diyabetle yaşayan yetişkinlerin sayısı tahminen 34,5 milyona ulaştı. Bunların yaklaşık 9,3 milyonu henüz tanı almamıştı. Atlas, bu sayının 2050'de iki kattan fazla artarak 70,2 milyona ulaşacağını öngörüyor. Karaçi'deki doktorlar, özellikle ailesinde diyabet öyküsü bulunan, bel çevresinde fazla yağlanma olan veya fiziksel aktivitesi az kişilerin yanı sıra gençlerin de dikkate alınması gerektiği uyarısında bulunuyor.

İçindekiler
  1. Diyabetli 34,5 milyon yetişkin, milyonlarca kişiye henüz tanı konmadı
  2. Gençlerin takibi neden önemli?
  3. Pakistan'daki ulusal araştırmanın bulguları
  4. Kan testleri gizli diyabeti nasıl tespit ediyor?
  5. Önerilen ulusal program neler yapacak?
  6. Prediyabet harekete geçme fırsatı sunuyor
  7. Ayaktaki küçük bir yara neden ciddi bir soruna dönüşebilir?
  8. Gündelik yemeklere uygun beslenme önerileri
  9. 2017'deki araştırmadan 2050 tahminine
  10. Öne çıkanlar

Ağa Han Üniversite Hastanesi (AKUH) tarafından düzenlenen bir medya toplantısında hormon hastalıkları, damar cerrahisi ve beslenme uzmanları, etkileri yüksek kan şekeri değerinin çok ötesine uzanabilen bir hastalığı anlattı. Kontrol altına alınamayan diyabet zamanla sinirlere ve kan damarlarına zarar vererek kalbi, böbrekleri, gözleri ve ayakları etkileyebilir.

Atlas'a göre Pakistan, 20-79 yaş arası yetişkinlerde yaşa göre standardize edilmiş diyabet yaygınlığı bakımından yüzde 31,4 ile dünyada ilk sırada. Yaşa göre standardizasyon, ülkelerin nüfuslarının yaş dağılımındaki farklılıkları hesaba katarak ülkeler arası karşılaştırmaları daha adil hâle getiriyor. Atlas ayrıca Pakistan'da diyabetle ilişkili komplikasyonlar nedeniyle yılda yaklaşık 230 bin kişinin hayatını kaybettiğini tahmin ediyor.

Önerilen 6,8 milyar rupilik ulusal program; tarama, farkındalık, erken tanı ve tedaviyi bir araya getirecek. Programın, eyaletlere yayılmadan önce İslamabad'da bir pilot projeyle başlaması planlanıyor. Başlangıç tarihi ve yaygınlaştırma takvimi henüz açıklanmadı.

Aileler için acil konu pratik: kalıcı hasar oluşmadan diyabeti tespit etmek, uygun testleri yaptırmak ve tanıdan sonra tedaviyi sürdürmek. Tanı almamış 9,3 milyon kişi, Pakistan'da diyabetli olduğu tahmin edilen nüfusun yaklaşık yüzde 27'sini, yani dört kişiden fazlasının birini oluşturuyor.

Reklam

Gençlerin takibi neden önemli?

AKUH'de danışman endokrinolog olarak görev yapan Dr. Asma Ahmed, tip 2 diyabetin yaşlı yetişkinlerin yanı sıra gençleri de etkilediğini söyledi. Endokrinologlar, şekerin kandan vücut hücrelerine geçmesine yardımcı olan insülin de dâhil olmak üzere hormonlarla ilgili rahatsızlıkları tedavi ediyor. Tip 2 diyabette bu süreç daha az etkili hâle geliyor ve kan şekeri yükseliyor.

Ahmed, aile öyküsü, karın çevresinde yoğunlaşan yağlanma ve fiziksel hareketsizliği tıbbi değerlendirme için başlıca nedenler arasında saydı. Kilosu sağlıklı görünen kişilerde de diyabet gelişebiliyor. Ahmed, kişilerin kendilerini hasta hissedene kadar beklemek yerine belirtiler ortaya çıkmadan kontrollerini yaptırmasını önerdi.

İndus Diyabet ve Endokrinoloji Merkezi Direktörü ve Pakistan Diyabet Derneği Genel Sekreteri Profesör Abdul Basit de çocuklarda diyabet vakaları görüldüğünü belirtti. Burada aktarılan ulusal veriler yetişkinleri kapsarken genç hastalara ilişkin uyarılar, erken değerlendirmeyi her yaştan bireyin ailesi için önemli bir konu hâline getiriyor.

Basit, ülkenin atması gereken adımların aciliyetini şu sözlerle ifade etti:

Tarama, erken teşhis ve uygun fiyatlı ilaçlar ulusal düzeyde en öncelikli konular arasında yer almalı

Diyabetli bir ebeveyni olan genç yetişkinlerin gündelik hayatlarında bir sorun hissetmeseler bile aile öykülerini bir sağlık uzmanıyla paylaşmaları gerekiyor. Yaş, risk değerlendirmesinin unsurlarından biri; aile öyküsü, bel çevresi ve diğer sağlık sorunları da önem taşıyor.

Pakistan'daki ulusal araştırmanın bulguları

Pakistan'daki topluluklarda diyabetin yaygınlığına ilişkin ayrıntılı veriler, BMJ Open'da yayımlanan Diyabet Yaygınlığı Araştırması'nda yer alıyor. Araştırmacılar, Nisan-Kasım 2017 arasında 16 ilçedeki 378 kümede 20 yaş ve üzeri 18.856 yetişkini inceledi.

Araştırma, Hayatabad'daki Diyabet, Endokrin ve Metabolik Hastalıklar Bölümü ile Hayber Pahtunhva Sağlık Dairesi tarafından; Hayber Tıp Üniversitesi, Manchester Üniversitesi ve Pakistan Endokrin Derneğinin teknik desteğiyle yürütüldü. Örneklem, Pakistan genelindeki kırsal ve kentsel toplulukları kapsadı.

Araştırmacılar, tip 2 diyabetin yaygınlığını yüzde 16,98 olarak tahmin etti ve uyguladıkları tarama yöntemiyle 3.201 kişiyi tespit etti. Ayrıca 2.057 kişide, yani katılımcıların yüzde 10,91'inde, kan şekerinin normal aralığın üzerinde ancak diyabet tanısı için kullanılan eşiğin altında olduğu prediyabet görüldü. Araştırmada 1.577 kişiye de ilk kez tanı kondu.

Reklam

Ailesinde diyabet öyküsü olduğunu bildiren katılımcılarda yaygınlık yaklaşık yüzde 31,3'tü. Analiz, diyabeti artan yaş, obezite, karın çevresinde yağlanma ve yüksek tansiyonla ilişkilendirdi. Daha düşük eğitim düzeyi de yüksek riskle bağlantılıydı. Bu bulgular, araştırmacıların topluluklarda tarama, önleme ve tedavi çağrısını destekliyor.

Araştırmanın yüzde 16,98'lik tahmini ile Atlas'ın daha sonraki yüzde 31,4'lük verisi farklı ölçümleri yansıtıyor. Araştırmada 2017'de 20 yaş ve üzeri yetişkinlerde tip 2 diyabet, kan testiyle değerlendirildi. Atlas'ın verisi ise 2024 için 20-79 yaş aralığındaki kişilerde diyabetin yaşa göre standardize edilmiş tahmini yaygınlığını gösteriyor. Sayıları yorumlarken verilerin tarihini, kapsadığı yaş gruplarını ve kullanılan yöntemleri dikkate almak gerekiyor.

Kan testleri gizli diyabeti nasıl tespit ediyor?

Ulusal araştırmada başlıca tarama testi olarak genellikle HbA1c diye adlandırılan glikozillenmiş hemoglobin ölçümü kullanıldı. Şeker, oksijen taşıyan kırmızı kan hücrelerindeki hemoglobin proteinine bağlanıyor. Bu şekilde şekere bağlanmış hemoglobinin oranını ölçmek, doktorlara yaklaşık iki-üç aylık ortalama kan şekeri düzeyini gösteriyor.

Araştırmacılar, HbA1c düzeyinin yüzde 6,5 veya üzerinde olmasını diyabet eşiği olarak belirledi. Yüzde 5,7 ile yüzde 6,5'in altındaki değerler prediyabet olarak sınıflandırıldı. Doktor, test sonuçlarını kişinin sağlık durumuyla birlikte değerlendirerek ek test gerekip gerekmediğine karar veriyor.

Araştırmacılar, bir alt örneklemde HbA1c'yi glikozlu bir içecek sonrası vücudun verdiği yanıtı ölçen oral glikoz tolerans testiyle karşılaştırdı. HbA1c'nin duyarlılığı yüzde 84,7, özgüllüğü ise yüzde 87,2 olarak ölçüldü. Başka bir deyişle test, karşılaştırma testine göre diyabetli kabul edilen her 100 kişiden yaklaşık 85'ini tespit etti ve diyabeti olmayan her 100 kişiden yaklaşık 87'sini doğru sınıflandırdı.

Araştırmanın pratik bir kısıtı da vardı: Anemi, HbA1c sonuçlarını etkileyebilen bir rahatsızlık olduğu için çalışmaya alınan 3.644 kişi, yani yaklaşık yüzde 16'sı, araştırma dışında bırakıldı. Bu nedenle test seçerken ve sonuçları yorumlarken topluluk taramasının kolaylığının yanı sıra kişinin genel sağlık durumunu da dikkate almak gerekiyor.

Önerilen ulusal program neler yapacak?

Planlanan 6,8 milyar rupilik program, toplumsal farkındalık ve taramayı tanı ve tedaviyle bir araya getirecek. İslamabad, uygulama diğer eyaletlere yayılmadan önce başlangıç noktası olacak. Basit, stratejinin başbakanın diyabeti önleme ve kontrol programının bir parçası olduğunu söyledi.

Reklam

Önerilen araçlardan biri, yaklaşık 30 saniyede uygulanan ve yaş, bel çevresi ile ailede diyabet öyküsü olup olmadığına ilişkin üç bilgiye dayanan RAPID puanlaması. Bu puanlama, ek tıbbi test yaptırması gereken kişileri belirlemeyi amaçlıyor. Tanı ise klinik değerlendirme ve uygun kan testleriyle konuyor.

Yaş bileşeninde 40 yaşın altındakilere sıfır, 40-60 yaş arasındakilere bir, 60 yaşın üzerindekilere ise üç puan veriliyor. Bel ölçüsü ve aile öyküsü de değerlendirmenin bütününe katkıda bulunduğundan gençlerin yaş puanı sürecin yalnızca bir bölümünü oluşturuyor.

Toplum taraması oturumuna katılanlar için faydalı bir sonuç, sonraki adımlara giden yolun netleşmesi olur: Testin nerede yaptırılacağı, sonuçların nasıl açıklanacağı ve düzenli tedavi hizmetlerinin nerede sunulduğu. Önerilen program bu adımları bir araya getiriyor. Doktorların uyarıları da ilk kontrolden sonra takibin neden önemli olduğunu gösteriyor.

Prediyabet harekete geçme fırsatı sunuyor

Ahmed, prediyabetli kişilere günlük alışkanlıklarını değiştirme konusunda rehberlik edilen Ağa Han Üniversitesinin Pakistan diyabeti önleme araştırma projesinden söz etti. Yaşam tarzı değişikliklerini benimseyen gruptakilerin yüzde 61'inde bir yılın sonunda kan şekeri normal aralığa döndü.

Prediyabet, kan şekeri diyabet eşiğine ulaşmadan önce doktorlara ve hastalara harekete geçme fırsatı sunuyor. AKUH'nin aktardığı yaklaşımda beslenme tercihleri, fiziksel aktivite ve düzenli takip temel unsurlar arasında yer alıyor. Test sonucundaki iyileşme, bu alışkanlıkları sürdürmek ve sağlık uzmanının önerdiği kontrolleri yaptırmaya devam etmek için bir neden oluşturuyor.

Yüzde 61'lik bulgu, önleme projesindeki katılımcılara ilişkin. Bilgilendirme toplantısında grubun büyüklüğü ya da karşılaştırma grubunun sonucu paylaşılmadı. Bu ayrıntılar, sonucun ne ölçüde genellenebileceğini değerlendirmeye yardımcı olurdu. Bununla birlikte bulgu, yapılandırılmış rehberliğin ardından görülen iyileşmeye somut bir örnek sunuyor.

Daha önce diyabet tanısı almış kişilere Ahmed'in önerileri arasında reçeteli ilaçları düzenli kullanmak, doktor kontrollerine gitmek ve gündelik hayatta sürdürülebilir değişiklikler yapmak da var. Önleme desteği ile tedavi, hastalığın farklı aşamalarındaki kişilere yönelik. Her aşamada düzenli bakım önem taşıyor.

Ayaktaki küçük bir yara neden ciddi bir soruna dönüşebilir?

AKUH'de doçent ve damar cerrahisi bölümü başkanı olan Dr. Fareed Ahmed Shaikh, diyabetin bacak ve ayaklardaki kan dolaşımını ve his duyusunu nasıl etkileyebildiğini anlattı. Sinir hasarı, kişinin yaralanmayı hissetme yetisini azaltarak küçük bir yaranın fark edilmeden kalmasına neden olabilir.

Reklam

Kan dolaşımının azalması iyileşmeyi de zorlaştırabilir. Bir yara ciddi bir enfeksiyona veya daha büyük bir ülsere dönüşebilir; tedavinin gecikmesi ayağın ya da bacağın bir bölümünün kesilmesine yol açabilir. Bu nedenle hasta açısından küçük bir yaralanma, hareket kabiliyetini ve bağımsızlığını tehdit edebilir.

Shaikh, diyabetli kişilere ayaklarını düzenli olarak kontrol etmelerini ve herhangi bir yara için vakit kaybetmeden tıbbi yardım almalarını önerdi. His kaybının ağrıyı güvenilir bir uyarı olmaktan çıkardığı durumlarda düzenli kontroller özellikle yararlı.

AKUH uzmanları, kan şekeri takibinin yanı sıra ilaçları, beslenme önerilerini, ayak ve damar muayenelerini de içeren bir bakım yaklaşımı çağrısında bulundu. Bu hizmetlerin bir araya getirilmesi, doktorların sorunları tedavisi zorlaşmadan ele almasına olanak tanıyor.

Gündelik yemeklere uygun beslenme önerileri

AKUH'de kıdemli diyetisyen olan Farah Syed, diyabet tanısının kişilerin sevdikleri tüm yiyeceklerden vazgeçmesini veya ağır kısıtlamalara gitmesini gerektirmediğini söyledi. Önerileri dengeli öğünlere, uygun porsiyonlara ve gündelik yaşamın parçası hâline getirilebilecek değişikliklere odaklanıyordu.

Önerdiği yiyecekler arasında sebzeler, baklagiller ve tam tahıllar vardı. Şekerli içeceklerden kaçınılmasını da tavsiye etti. Dengeli beslenmenin parçası olsa bile tüketilen miktar, vücudun yönetmesi gereken şeker miktarını etkilediğinden porsiyon büyüklüğü önem taşıyor.

Syed, istikrarlı olmanın önemini vurguladı. Bir evin günlük düzenine uyan beslenme planını sürdürmek, kısa süreli ve katı bir kısıtlamadan daha kolay. Beslenme önerileri reçeteli tedavi ve tıbbi kontrolleri de tamamlıyor; böylece beslenme ve kan şekeri düzeyindeki değişiklikler birlikte değerlendirilebiliyor.

2017'deki araştırmadan 2050 tahminine

Pakistan'ın karşı karşıya olduğu zorluk; diyabetli nüfusun büyüklüğü, tanı bekleyen milyonlarca kişi ve vakaların gelecekte artacağı yönündeki tahminleri bir arada içeriyor. Önemli tarihler, topluluklarda toplanan verilerin uzun vadeli planlarla bağlantısını gösteriyor:

  • Nisan-Kasım 2017: Ulusal yaygınlık araştırmasında 16 ilçede 18.856 yetişkin incelendi.
  • 2024: IDF, Pakistan'da yaklaşık 9,3 milyonu henüz tanı almamış 34,5 milyon yetişkinin diyabetle yaşadığını tahmin etti.
  • 2025: Diyabet Atlası'nın 11. baskısındaki bulgular, Bangkok'taki IDF Dünya Diyabet Kongresi'nde sunuldu.
  • 2050: Atlas, Pakistan'da diyabetli kişi sayısının 70,2 milyona, yaşa göre standardize edilmiş yaygınlığın ise yüzde 34,2'ye ulaşacağını öngörüyor.

Tahmin edilen artış 35,7 milyon kişi, yani 2024 tahmininin yaklaşık yüzde 103'ü. Atlas, dünya genelinde diyabetli yetişkin sayısının 2024'teki 589 milyondan 2050'de 853 milyona, yaklaşık yüzde 45 artacağını öngörüyor. Dolayısıyla Pakistan'da bakıma ihtiyaç duyan kişi sayısının çok daha hızlı artması bekleniyor.

Basit, Pakistan'da diyabetle ilişkili sağlık harcamalarının kişi başına yılda yalnızca 79 dolar olduğunu belirtti. Bu kısıtlı kaynaklar karşısında erken tanının uygun fiyatlı tedavi ve düzenli takiple desteklenmesi gerekiyor. Temel görev, komplikasyonlar gelişmeden insanlara ulaşmak ve diyabet tespit edildikten sonra bakım hizmetlerini erişilebilir kılmak.

Öne çıkanlar

  • Pakistan'da 2024'te diyabetli yetişkinlerin sayısı tahminen 34,5 milyondu; bunların 9,3 milyonu henüz tanı almamıştı.
  • IDF, diyabetli kişi sayısının 2050'ye kadar 70,2 milyona ulaşacağını, yani 2024'teki sayının iki katından fazla olacağını öngörüyor.
  • AKUH doktorları, özellikle aile öyküsü, karın çevresinde yağlanma veya fiziksel hareketsizlik söz konusuysa gençlerin de risk altında olduğu uyarısında bulunuyor.
  • Önerilen 6,8 milyar rupilik ulusal program İslamabad'da başlayıp eyaletlere yayılacak.
  • RAPID puanlaması riski yaklaşık 30 saniyede değerlendiriyor; tanı için klinik değerlendirme ve kan testleri yol gösteriyor.
  • Düzenli ilaç kullanımı, sürdürülebilir beslenme değişiklikleri, doktor kontrolleri ve ayak muayeneleri devam eden bakımın temelini oluşturuyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir