Hazirandaki anlaşmanın çökmesinin ardından Tahran'a dönüş
Pakistan Kara Kuvvetleri Komutanı Mareşal Asim Munir'in, İslamabad'ın arabuluculuğunda varılan barış düzenlemesinin çökmesinden üç aydan fazla süre sonra, İran ile ABD arasındaki diplomasiyi yeniden canlandırmayı amaçlayan görüşmeler için 20 Ekim 2026 Salı günü Tahran'da olması bekleniyor. Ziyaret, Pakistan'ın başlıca askerî müzakerecisini güvenlik garantileri ve Hürmüz Boğazı'ndan geçiş konularına odaklanan anlaşmazlığa geri getiriyor.
İçindekiler
- Hazirandaki anlaşmanın çökmesinin ardından Tahran'a dönüş
- İslamabad mutabakatının hedefleri
- Diplomatik girişim bu noktaya nasıl geldi?
- Hürmüz Boğazı neden hâlâ kilit önemde?
- Pakistan ve Katar dolaylı iletişim kanallarını açık tutuyor
- Lavrov'un ziyareti yeni bir diplomatik kanal ekliyor
- Suudi Arabistan'a yönelik savunma taahhütleri Pakistan'ın rolünü zorlaştırıyor
- Sınır ticareti ziyarete doğrudan yerel bir boyut kazandırıyor
- Öne Çıkanlar
Pakistanlı bir yetkili, İran medyasının da 19 Ekim Pazartesi günü duyurduğu ziyaretin Munir tarafından gerçekleştirileceğini söyledi. Pakistan ziyareti kamuoyuna açıklamamıştı. Munir'in beklenen gündeminde arabuluculuk, ikili iş birliği ve bölgesel güvenlik konularında İranlı yetkililerle görüşmeler yer alıyor.
Munir, Washington ile Tahran arasında sonraki görüşmeler için bir çerçeve oluşturan Haziran tarihli İslamabad Mutabakat Zaptı'nın müzakerelerine katkıda bulundu. Bu düzenleme temmuz ayında çöktü. Müzakereler çıkmaza girerken Hürmüz Boğazı'nda ve çevresinde çatışmalar sürdü.
Ziyaret, İslamabad için zor bir döneme denk geliyor. Pakistan, sivillerin İran destekli Husilerin saldırılarında hayatını kaybettiği Suudi Arabistan'a yönelik savunma taahhütlerini yerine getirirken İran liderleriyle iletişim kanallarını açık tutmaya çalışıyor. Pakistan ayrıca yakın zamanda İran'la iki büyük sınır kapısından ticareti askıya alarak diplomatik gündeme acil bir ekonomik sorun daha ekledi.
Salı günkü görüşmeler, Munir ile İranlı liderler arasında yaz aylarında gerilimin daha da tırmanmasını önleme, boğazı yeniden açma ve çatışmayı daha erken sona erdirme konularında yapılan görüşmelerin ardından geliyor. Arabuluculuk girişimi şimdi aynı somut sorularla karşı karşıya: Çatışmalar nasıl azaltılacak, deniz ulaşımı nasıl yeniden sağlanacak ve yeni bir anlaşmanın kalıcılığı nasıl güvence altına alınacak?
İslamabad mutabakatının hedefleri
Haziran mutabakatı, tamamlanmış bir uzlaşmadan ziyade bir müzakere çerçevesi oluşturdu. Planlanan görüşmeler, savaşın doğurduğu güvenlik sorunlarının yanı sıra nükleer meseleleri, yaptırımları ve anlaşmazlıkları yönetme mekanizmalarını kapsıyordu.
Bir çerçeve anlaşması, hükümetlerin hangi konuları müzakere edeceğini ve bunu nasıl yürütmeyi planladığını ortaya koyar. Asıl zorlu süreç, her iki tarafın kabul edeceği ayrıntılı yükümlülüklerin, bunların yürürlüğe girme sırasının ve taraflardan birinin diğerini sözünü tutmamakla suçlaması hâlinde ne olacağının belirlenmesidir.
Washington ile Tahran daha sonra güvenlik garantileri ve Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer düzenlemeleri konusunda anlaşmazlığa düştü. Güvenlik garantileri, bir hükümete anlaşmayı kabul etmesinin kendisini daha güvende bırakacağı güvencesini vermeyi amaçlayan taahhütlerdir. Seyrüsefer düzenlemeleri ise gemilerin geçip geçemeyeceğini, hangi koşullarda ve ne tür bir korumayla geçebileceğini belirler.
Pakistan'ın önceki diplomatik girişimi, çatışmalara ara verilmesini bir anlaşmaya dönüştürmenin ne kadar zor olduğunu zaten göstermişti. Nisan ayında İslamabad'da yapılan görüşmelerde ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ile İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, 11 ve 12 Nisan'da 21 saat süren müzakereler yürüttü ancak uzlaşmaya varamadı. Haziran mutabakatı daha sonraki bir adımı temsil etti; ardından süreç bir kez daha çöktü.
Diplomatik girişim bu noktaya nasıl geldi?
Pakistan sürece yalnızca salı günkü ziyaret için dahil olmadı; art arda gelen diplomasi turlarında rolünü sürdürdü. Süreçteki gelişmeler, müzakereleri yeniden başlatma çabalarının görüşme odası dışındaki olaylar nedeniyle nasıl zorlaştığını da gösteriyor.
- Şubat 2026: ABD ile İran arasındaki çatışma başladı.
- 11 ve 12 Nisan: ABD ve İran'dan üst düzey temsilciler İslamabad'da görüşmeler yaptı; anlaşma sağlanamadan görüşmeler sona erdi.
- Haziran: Washington ile Tahran, Pakistan'ın arabuluculuğunda İslamabad Mutabakat Zaptı'nı imzaladı.
- Temmuz: Güvenlik ve seyrüsefer konularındaki anlaşmazlıklar sürerken geçici barış düzenlemesi çöktü.
- 5 Ekim: Yemen'in uluslararası alanda tanınan hükümeti ile Husiler arasındaki çatışmalar sürerken Yemen Şafağı Operasyonu başladı.
- 19 Ekim: Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov da İran'ın başkentinde görüşmeler yaparken Munir'in planlanan Tahran ziyareti haberleştirildi.
- 20 Ekim: Munir'in İranlı yetkililerle görüşmesi bekleniyor.
Yaz aylarındaki görüşmeler, acil önceliklerin en açık göstergesini sunuyor: daha geniş çaplı bir çatışmayı önlemek, Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmak ve çatışmaları daha erken sona erdirmek. Salı günkü ziyaret, çözüme kavuşmamış bu hedefleri yeniden gündeme taşıyor.
Hürmüz Boğazı neden hâlâ kilit önemde?
Hürmüz Boğazı, Körfez'deki enerji ihracatçılarını uluslararası deniz ulaşım rotalarına bağlıyor. Dünyadaki petrolün yaklaşık beşte biri normal şartlarda İran ile Umman arasındaki dar su yolundan geçiyor. Bu nedenle boğazdaki aksaklıklar, savaştaki ülkelerin çok ötesindeki yakıt ithalatçılarını da ilgilendiriyor.
Munir'in yaz aylarında yaptığı önceki görüşmelerde boğazın yeniden açılması açıkça ele alınmıştı. Süregelen anlaşmazlık hem gemilerin fiziksel güvenliğini hem de geçişlerini düzenleyen kuralları kapsıyor. Bir denizcilik şirketinin mürettebatını ve yükünü yola çıkarmaya karar verebilmesi için güvenilir biçimde kullanabileceği bir rotaya ihtiyacı var.
Bölge dışındaki insanlar için bağlantı açık: enerji sevkiyatlarının aksaması, yakıt arzını daha öngörülemez hâle getirebilir ve ulaşım ile üretim maliyetleri üzerinde baskı yaratabilir. Müzakere yürüten hükümetler açısından seyrüseferin yeniden sağlanması, daha geniş güvenlik pazarlığıyla da bağlantılı; çünkü çatışmalar sürerken deniz ulaşımı risk altında kalıyor.
Hürmüz'le ilgili bir öneri ve yedi günlük bir dönem müzakere ediliyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, eylül ayının sonlarında Washington'ın yanıtını aldı. Önerinin koşulları, Munir'in yeni bir yanıtı iletmede olası rolü ve müzakerelerin yeniden başlaması için herhangi bir tarih kamuoyuna açıklanmadı.
Pakistan ve Katar dolaylı iletişim kanallarını açık tutuyor
Munir, Pakistan'ın daha geniş diplomatik girişiminin bir parçası. Başbakan Şahbaz Şerif, Dışişleri Bakanı İshak Dar ve İçişleri Bakanı Muhsin Nakvi de kalıcı barış sağlama çabaları kapsamında İran liderleriyle mesaj alışverişinde bulundu.
Pakistan, Washington ile Tahran arasındaki iletişimi sürdürmek için Katar ve diğer bölgesel ortaklarla birlikte çalıştı. İranlı yetkililer Pakistan'ı başlıca arabulucu olarak tanımlarken mesajlar Katar üzerinden de iletiliyor.
Dolaylı diplomasi, doğrudan görüşmelerin zor olduğu durumlarda hükümetlerin başka bir ülke aracılığıyla iletişim kurmasını sağlar. Arabulucu önerileri iletir, açıklama ister ve yanıtları geri götürür. Bu çalışma, resmî müzakereler durmuş olsa bile sürdürülebilir ve taraflara olası koşulları değerlendirme imkânı verir.
Munir'in sürece katılması, sivil diplomatik kanalların yanında üst düzey bir askerî ismi de bu girişimin parçası hâline getiriyor. İranlı liderlerle daha önce yaptığı görüşmeler, salı günü yapılması beklenen buluşmaları yaz aylarındaki girişimin devamı niteliğine kavuşturuyor.
Lavrov'un ziyareti yeni bir diplomatik kanal ekliyor
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Munir'in Tahran'a varmasının beklendiği günden bir gün önce, pazartesi günü Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ile görüştü. İran Cumhurbaşkanlığı, Pezeşkiyan'ın bölge ülkelerinin barış, güvenlik ve kalkınmaya yönelik girişimlerini memnuniyetle karşıladığını ve bölgesel sorunların askerî yöntemler yerine diyalog yoluyla çözülmesinden yana olduğunu bildirdi.
Pezeşkiyan ayrıca bölgedeki gerilimden ABD'nin müdahalesini ve askerî varlığını sorumlu tuttu. Bu tutum, Washington'a yönelik eleştiriyi bölge ülkelerinden gelebilecek diplomatik girişimleri değerlendirmeye hazır olunduğu yönündeki açıklamayla bir araya getiriyor.
Arka arkaya gerçekleşen ziyaretler, Rus ve Pakistanlı yetkilileri kısa süre içinde Tahran'da buluşturuyor; her iki ülkenin çatışmayla ilişkisi farklı. Pakistan'ın öncelikli görevi, İran ile ABD arasında önerileri iletirken Tahran'la kendi güvenlik ilişkisini de ele almak.
Suudi Arabistan'a yönelik savunma taahhütleri Pakistan'ın rolünü zorlaştırıyor
Pakistan'ın arabuluculuk girişimi artık Suudi Arabistan'ın güvenliğine yönelik giderek aciliyet kazanan bir taahhütle birlikte yürütülüyor. Yemen'deki çatışmalar yoğunlaşırken Husilerin füze ve insansız hava aracı saldırıları ekim ayında Suudi Arabistan'ın enerji ve havacılık tesislerini hedef aldı.
Suudi Arabistan Sivil Havacılık Genel Otoritesi, 10 Ekim'de Riyad'daki Kral Halid Uluslararası Havalimanı'na düzenlenen saldırıda 12 kişinin hayatını kaybettiğini, 300'den fazla kişinin yaralandığını açıkladı; yayımlanan başka bir bilançoda ölü sayısı 13 olarak verildi. Dar, yaralananlar arasında altı Pakistan vatandaşının bulunduğunu söyledi.
Pakistan'ın Suudi Arabistan'a savunma amaçlı asker konuşlandırması, Eylül 2025'te imzalanan ikili savunma anlaşmasının ve Suudi Arabistan ile Türkiye'yle Ağustos 2026'da imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın ardından geldi. Üç hükümet, 5 Ekim'de ikinci anlaşma kapsamında kuvvet ve kapasiteyi hızla konuşlandırma konusunda uzlaştı.
İslamabad, katkısını savunma amaçlı olarak tanımlarken muharebe operasyonlarını Suudi güçleri yürütüyor. Bu sırada Yemen'in uluslararası alanda tanınan hükümetini destekleyen koalisyon, Husilerin elindeki toprakları geri almayı amaçlayan Yemen Şafağı Operasyonu'na hava desteği sağladı.
Dolayısıyla Pakistan aynı anda iki zorlu görevi yürütüyor: bir savunma ortağının korunmasına yardımcı olmak ve Husileri destekleyen İran'la işleyen bir ilişkiyi sürdürmek. Bu taahhütler, bölgesel güvenliği Munir'in Tahran gündeminde somut bir başlık hâline getiriyor.
Sınır ticareti ziyarete doğrudan yerel bir boyut kazandırıyor
Pakistan ile İran, ortak sınır boyunca işletmeleri ve toplulukları etkileyen sorunlarla da karşı karşıya. İslamabad'ın 16 Ekim'de aldığı İran'la sınır ticaretini askıya alma kararı, Gabd-Rimdan ve Taftan'dan ticari geçişi durdururken Gabd-Rimdan'da yolcu geçişleri sürdü.
Aksayan güzergâhta günde 4 bin tondan fazla sıvılaştırılmış petrol gazı taşındığı bildirildi. Quetta Ticaret ve Sanayi Odası'nın eski başkanı Ayoub Miryani, Gabd-Rimdan'da 2 binden fazla konteynerin mahsur kaldığını söyledi. Tüccarlar teslimatların gecikmesi, yüklere bağlanan sermayenin beklemesi ve bozulabilir ürünlerde zarar riskiyle karşı karşıya kaldı.
Pakistanlı yetkililer güvenliği, kaçakçılığın önlenmesi çabalarını ve sınır yönetimindeki değişiklikleri gerekçe gösterdi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi teknik sorunlardan ve ihtiyati tedbirlerden söz etti; yetkililer olağan işleyişin yeniden sağlanması için istişarelerde bulundu.
Munir'in beklenen gündeminde ikili iş birliğinin yanı sıra Afganistan'ın istikrarı, terörizm ve bölgesel enerji bağlantılarına ilişkin ortak kaygılar da yer alıyor. Sınır bölgelerinde yaşayanlar için ilişkilerde ilerleme hemen karşılık buluyor: daha güvenli seyahat, işleyen sınır kapıları ve gıda ile yakıtın taşınabilmesi.
Öne Çıkanlar
- Mareşal Asim Munir'in, Pakistan'ın İran ile ABD arasındaki arabuluculuğunu ele almak üzere 20 Ekim'de Tahran'da olması bekleniyor.
- Haziran tarihli İslamabad mutabakatı bir müzakere çerçevesi oluşturdu ancak barış düzenlemesi temmuz ayında çöktü.
- Güvenlik garantileri ve Hürmüz Boğazı'ndaki seyrüsefer, anlaşmazlıkların odağında olmaya devam ediyor.
- Pakistan ile Katar, Washington ve Tahran arasında mesaj taşımayı sürdürüyor.
- Pakistan'ın Suudi Arabistan'a yönelik savunma taahhütleri ve İran'la sınır ticaretini askıya alması, ikili ilişki üzerindeki baskıyı artırıyor.






