Suudi Arabistan’a asker konuşlandırılması Pakistan’ı bölgesel savaşa yaklaştırıyor
Husilerin artan saldırıları iki savunma anlaşamasını sınarken ve İslamabad’ın komşu İran’la ilişkilerini tehdit ederken Pakistan, Suudi Arabistan’a kapsamlı bir askerî birlik konuşlandırdığını doğruladı. Acil mesele, Pakistan güçlerini Yemen’de giderek büyüyen savaşın dışında tutarken Suudi topraklarını korumak.
İçindekiler
- Suudi Arabistan’a asker konuşlandırılması Pakistan’ı bölgesel savaşa yaklaştırıyor
- Savunma anlaşmaları gerçekte ne diyor?
- Taahhütler nasıl acil bir sınava dönüştü?
- Pakistan askerî sınırı nerede çiziyor?
- Geniş cephaneliğine rağmen Suudi Arabistan neden yardıma ihtiyaç duyuyor?
- Suudi Arabistan’ın parası ve Pakistanlıların geçim kaynakları
- İran’ın Pakistan sınırının iki tarafında somut çıkarları var
- Diplomasi, taahhüdü yerine getirmenin başka bir yolunu sunuyor
- Parlamento ve iç güvenlik yeniden gündemde
- Havaalanları, petrol güzergâhları ve tırmanışın bedeli
- Öne Çıkanlar
İnsani bedel Pakistanlı aileleri şimdiden etkiliyor. Suudi Arabistan Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü, 10 Ekim’de Riyad’daki Kral Halid Uluslararası Havalimanı’na düzenlenen saldırıda 12 kişinin öldüğünü, 300’den fazla kişinin yaralandığını bildirdi. Yayımlanan başka bir bilançoda ölü sayısı 13 olarak verildi. Pakistan Dışişleri Bakanı Ishaq Dar, altı Pakistan vatandaşının yaralandığını belirterek Riyad Büyükelçiliğine yardım çalışmalarını koordine etme talimatı verdi.
Başbakan Shehbaz Sharif, yeni atanan Suudi Arabistan Büyükelçisi Dr. Rajeh Tami Albugamy ile görüşmesinde Suudi Arabistan’ın egemenliğine, güvenliğine ve toprak bütünlüğüne desteğini yineledi. Başbakanlık Ofisi, son tırmanışta Pakistan vatandaşları da dahil olmak üzere insanların öldüğünü ve yaralandığını bildirdi.
İslamabad’ın taahhütleri artık dayanışma açıklamalarının ötesine geçiyor. Pakistan, Suudi Arabistan ve Türkiye, 5 Ekim’de Mekke Ortak Savunma Anlaşması kapsamında askerî güç ve kabiliyetleri hızla konuşlandırma konusunda anlaştı. Pakistanlı yetkililer, Suudi güçleri muharebe operasyonlarını yürütürken kendi katkılarının savunma amaçlı olduğunu söylüyor.
Husileri destekleyen İran, bu konuşlandırmaları yakından izliyor. Pakistan sınır işbirliği, ticaret ve Belucistan’ın bazı bölgelerine elektrik sağlanması için Tahran’a bel bağlıyor; aynı zamanda İran ile ABD arasında diplomatik kanal işlevi görüyor. Suudi Arabistan’a yönelik yükümlülükleri, bu çıkarların her birini baskı altına alıyor.
Savunma anlaşmaları gerçekte ne diyor?
Suudi Veliaht Prensi Mohammed bin Salman ile Sharif, ikili Stratejik Karşılıklı Savunma Anlaşması’nı 17 Eylül 2025’te Riyad’da imzaladı. Suudi hükümetinin ortak açıklamasında, yaklaşık sekiz onyıla yayılan bir ortaklık temelinde savunma işbirliğinin geliştirilmesi ve ortak caydırıcılığın güçlendirilmesi öngörülüyor.
Açıklama, anlaşmanın temel taahhüdünü ortaya koyuyor: Ülkelerden birine yönelik saldırı, ikisine birden yapılmış sayılacak. Caydırıcılık, olası bir saldırgana karşılığın ağır bedeli olacağı mesajını vererek saldırıyı önlemeye çalışmak anlamına geliyor.
7 Ağustos 2026 tarihli Mekke anlaşması, aynı geniş ilkeyi kullanan kolektif savunma düzenlemesine Türkiye’yi de dahil etti. Üç hükümet, 5 Ekim’de Riyad’da düzenlenen acil toplantıda bu taahhütleri uygulamaya koymak için adım attı. Anlaşmanın devreye alınması, hızlı konuşlandırma planlarını ve emekli Pakistanlı Korgeneral Nauman Mahmood’un ilk genel sekreter olarak atanmasını kapsadı.
Uluslararası Stratejik Araştırmalar Enstitüsü, savunma ilişkisine yönelik değerlendirmesinde, ikili anlaşmanın stratejik belirsizlik yarattığını belirtiyor. Basitçe ifade etmek gerekirse, geniş kapsamlı taahhüt olası hasımları karşılaşabilecekleri yanıt konusunda belirsizlikte bırakıyor. Enstitü ayrıca, geçici Başbakan Anwaar-ul-Haq Kakar’ın 2023-24 döneminde, kamuoyuna duyurulmadan önce bir ön anlaşma imzalandığını söylüyor.
Anlaşmaların tam metinleri ve ayrıntılı operasyon kuralları kamuoyuyla paylaşılmadı veya onay için Pakistan Parlamentosuna sunulmadı. Bu nedenle görevler, kuvvet seviyeleri ve gerilimin tırmanmasına ilişkin uygulama kararları, ilgili hükümetler ve askerî liderlik çevresinde toplanmış durumda.
Taahhütler nasıl acil bir sınava dönüştü?
Ekim ayındaki saldırılar, Yemen’de uzun süredir devam eden çatışmada temmuzda ateşkesin çökmesinin ardından geldi. Suudi Arabistan, Husilere karşı Yemen’in uluslararası alanda tanınan hükümetini destekliyor. Husiler daha önce de Suudi havaalanlarını, petrol tesislerini ve deniz taşımacılığını defalarca hedef aldı.
Başlıca adımlar, bir savunma ortaklığının aktif askerî desteğe ne kadar hızlı yöneldiğini gösteriyor:
- 17 Eylül 2025: Pakistan ve Suudi Arabistan ikili Stratejik Karşılıklı Savunma Anlaşması’nı imzaladı.
- 7 Ağustos 2026: Pakistan, Suudi Arabistan ve Türkiye Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nı imzaladı.
- 18 Eylül: Pakistan ordusu sözcüsü Korgeneral Ahmed Sharif Chaudhry, Suudi Arabistan’ın güvenliğine yönelik taahhüdün koşulsuz olduğunu söyledi.
- 5 Ekim: Riyad’da düzenlenen acil ittifak toplantısı, üzerinde uzlaşılan kuvvet ve kabiliyetlerin hızla konuşlandırılmasını onayladı.
- 6-7 Ekim: Riyad ve Abha’daki havaalanlarına düzenlenen saldırılarda üç kişinin öldüğü, 36 kişinin yaralandığı bildirildi.
- 10-11 Ekim: Kral Halid Havalimanı’na düzenlenen ölümcül saldırının ardından Pakistan taahhütlerini yineledi ve yaralanan vatandaşlara yardım sağladı.
Sharif, Mekke ve Medine’ye yönelik tehditleri de kırmızı çizgi olarak nitelendirdi ve Pakistan’ın yanıtını İslam’ın en kutsal iki şehrinin korunmasıyla ilişkilendirdi. Eski diplomat A M Shahid, saldırılardan etkilenen Suudi ailelere iletilen taziyelerin yanı sıra bu yerleri korumanın da Pakistan’ın taahhüdünün parçası olduğunu söyledi.
Pakistan askerî sınırı nerede çiziyor?
Savunma Bakanı Khawaja Asif, Pakistan ve Türk güçlerinin operasyon bölgesinde bulunduğunu, ancak muharebeye yalnızca Suudi askerlerinin katıldığını söylüyor. Pakistan’ın katkısını, keşif ve tehditler ile askerî hareketlere ilişkin bilgi toplama dahil destekleyici faaliyetler olarak tanımladı.
Pakistan Dışişleri Bakanlığı da ülkenin rolünün Yemen içinde operasyon başlatmaktan ziyade Suudi topraklarını savunmaya odaklandığını belirtti. Ordu, personelin çeşitli kabiliyet ve alanlarda görev yaptığını söylüyor. Yayımlanan konuşlandırma tahminleri, binlerce asker ve bir savaş uçağı filosundan yaklaşık 8.000 personel ile nisan ayında konuşlandırıldığı veya önceden mevzilendirildiği belirtilen 16 JF-17 uçağına kadar değişiyor.
İslamabad, Husilere saldırmak için Pakistan uçaklarının kullanıldığı yönündeki iddiaları reddederek bunları “sahte ve uydurma” olarak nitelendirdi. Suudi koalisyonu son hava harekâtına 100 uçağın katıldığını açıkladı, ancak uçakların hangi ülkelere ait olduğunu belirtmedi. Yayımlanan diğer iddialarda Pakistan ve Türkiye’ye ait teçhizatın Suudi operasyonlarını Babülmendep yakınlarında desteklediği öne sürülüyor; bu da yardımın nasıl kullanıldığına yönelik incelemeleri artırıyor.
Eski diplomat Waheed Ahmad, Pakistan kuvvetlerinin başka bir ülkeye saldırmak için değil, savunma amacıyla Suudi Arabistan’da konuşlandığını söyleyerek hükümetin tutumunu savundu. İslamabad merkezli Pakistan Barış Çalışmaları Enstitüsü’nün direktörü Muhammad Amir Rana, İslamabad’ın Yemen sınırını aşacak kuvvet göndermeye karşı çıkmasını bekliyor.
Rana bu sınırı açıkça şöyle ifade etti:
Pakistan, Yemen topraklarına yönelik herhangi bir saldırıya dahil olmamak için elinden geleni yapacak.
Güney Kaliforniya Üniversitesi profesörü Derek Grossman, Pakistan’ın doğrudan çatışmaya girmek yerine savunma amaçlı konuşlandırmaları, istihbarat paylaşımını, silah transferlerini ve lojistik desteği tercih edeceğini savunuyor. Ancak bu faaliyetler yine de Pakistan personelini ve teçhizatını saldırıya açık hale getirerek daha güçlü bir karşılık verilmesi yönündeki baskıyı artırabilir.
Geniş cephaneliğine rağmen Suudi Arabistan neden yardıma ihtiyaç duyuyor?
Suudi Arabistan 2026 bütçesinde askerî harcamalar için 83 milyar dolar ayırdı ve Washington’la 730 Patriot füzesi için 9 milyar dolarlık anlaşma yaptı. Buna rağmen bölge yetkilileri, gelen silahları imha etmek için kullanılan önleme füzelerinin stoklarının azaldığını söylüyor.
Suudi güçleri geniş bir alana yayılan havaalanlarını, şehirleri, petrol tesislerini ve diğer varlıkları korumak zorunda. Yemen sınırı 1.300 kilometreden uzun; Husilerin silahları ise 1.600 kilometreden uzaktaki hedeflere ulaşabiliyor. Bir tesisi korumak, diğer pek çok tesisin koruma ihtiyacını ortadan kaldırmıyor.
Husiler, İsrail’e yönelik olanlar da dahil olmak üzere tekrarlanan füze ve insansız hava aracı saldırılarıyla deneyim kazandı. Londra King’s College profesörü Andreas Krieg, grubun radar ve önleme sistemlerini aşmak için aynı anda yeterli sayıda silah göndermeyi öğrendiğini söylüyor. Birleşmiş Milletler tahminlerine göre Husi saflarına katılanların sayısı 2015’teki 30.000’den 2024’te 350.000’e kadar yükseldi; bu, sayının yaklaşık 12 katına çıkması demek.
Suudi yetkililer, önlenen iki seyir füzesinden düşen parçaların dört kişiyi yaraladığını ve Riyad’da 15 eve hasar verdiğini açıkladı. Koalisyon ayrıca salı günkü saldırılarda 73 kişinin yaralandığını ve dört şehirdeki petrol tesislerinde yangın çıktığını bildirdi. Başarılı önlemeler bile insanları ve mülkleri düşen enkazın tehlikesine maruz bırakabiliyor.
Suudi Arabistan’ın eski ABD Büyükelçisi Michael Ratney, Riyad’ın askerî baskıyı çatışmayı azaltma çabalarıyla birlikte yürütmesini bekliyor. Analistler, Suudi Arabistan’ın geniş çaplı bir kara harekâtı yerine hava saldırılarına ve müttefiki Yemen güçlerine daha fazla desteğe yönelmesini öngörüyor. Böyle bir yaklaşım, ortaklardan gelen hava savunması, istihbarat ve lojistik desteği özellikle değerli kılabilir.
Suudi Arabistan’ın parası ve Pakistanlıların geçim kaynakları
Suudi Arabistan’ın mali rolü, İslamabad’ın askerî kararlarını zorlaştırıyor. Riyad nisanda 3 milyar dolarlık acil kredi sağladı ve Pakistan Merkez Bankasındaki 5 milyar dolarlık mevduatını üç yıl uzattı. Toplam 8 milyar doların, Pakistan’ın döviz rezervlerinin yaklaşık yüzde 38’ine denk geldiği tahmin ediliyordu.
Döviz rezervleri, bir ülkenin ithalat bedellerini ödemesine ve yurt dışındaki yükümlülüklerini yerine getirmesine yardımcı olan, çoğunlukla yabancı para cinsinden tutulan fonlardır. Suudi mevduatlarının yerinde kalması, Pakistan’ın acilen ikame dolar bulma baskısını azaltıyor.
Suudi Arabistan’da çalışan Pakistanlılar geçen yıl ülkelerine yaklaşık 10 milyar dolar gönderdi. Bu işçi dövizleri hem hane halkı harcamalarını hem de Pakistan’ın döviz arzını destekliyor. Bu nedenle krallıktaki işlerin, ulaşımın veya ekonomik faaliyetin aksamasına yol açan saldırılar, Körfez’in çok ötesindeki aileler için de doğrudan sonuçlar doğuruyor.
Sharif, Büyükelçi Albugamy ile görüşmesinde Suudi liderliğine sağladığı ekonomik ve mali destek için teşekkür etti. Dar da elçiyle ayrı bir görüşme yaparak ikili işbirliğinin güçlendirilmesini ele aldı. Görüşmeler, ilişkide güvenlik, istihdam ve mali istikrarın ne kadar iç içe olduğunu gösteriyor.
İran’ın Pakistan sınırının iki tarafında somut çıkarları var
İran’ın Pakistan açısından önemi de somut, ancak kapsamı ve niteliği farklı. İran, Gwadar’ın da aralarında bulunduğu Belucistan’ın bazı bölgelerine elektrik sağlıyor. Bu tedarikin kesilmesi gündelik yaşamı ve ticari faaliyetleri etkiler.
Atlantic Council’da eski seçkin araştırmacı olan Shuja Nawaz, İran’ın Pakistan’daki ekonomik, siyasi ve kültürel bağlarına dikkat çekiyor. İlişkilerin kötüleşmesinin elektrik tedarikini tehlikeye atabileceği ve sınır boyunca Beluci militanlığını kontrol altına alma çabalarını zorlaştırabileceği uyarısında bulunuyor.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Esmaeil Baqaei, Pakistan askerlerinin konuşlandırıldığı yönündeki haberlerden kaygı duyduğunu belirterek bunların “söylenti” olmasını umduğunu söyledi. İranlı milletvekili Ahmad Naderi ise Pakistan’ın Riyad’la aynı safta yer almasının ülkeyi arabulucu değil, bölgesel bir taraf haline getirdiğini savundu. Cumhurbaşkanı Asif Ali Zardari, anlaşmanın savunma amaçlı olduğunu ve herhangi bir ülkeyi hedef almadığını söyleyerek Tahran’a güvence vermeye çalıştı.
Bu arada Pakistan, İran’la ticari bağlarını geliştirmeyi sürdürdü. Nisan ayında yayımlanan bir transit kararı, Pakistan üzerinden İran’ın Gabd ve Taftan sınır kapılarına giden yükler için altı güzergâh açarak mahsur kalan 3.000’den fazla konteynerin taşınmasını kolaylaştırdı. İki ülke Kohak-Çedgi sınır kapısını ve doğrudan demir yolu bağlantısını da görüştü.
İslamabad ve Tahran, ikili ticareti 3 milyar dolardan 10 milyar dolara çıkarma hedefini yeniden teyit etti. Bu, 7 milyar dolar eklenerek ticaretin mevcut seviyesinin üç katından fazlasına ulaşması anlamına geliyor. Dolayısıyla Pakistan’ın, Suudi savunmasını güçlendirirken İran’la ilişkilerini de işler halde tutmak için gerekçeleri var.
Diplomasi, taahhüdü yerine getirmenin başka bir yolunu sunuyor
Mareşal Asim Munir ve İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi, gerilimin tırmandığı dönemde telefonla temaslarını sürdürdü. Araghchi ayrıca Suudi Dışişleri Bakanı Prens Faisal bin Farhan ile görüştü; Dar da Suudi ve Türk mevkidaşlarıyla temaslarda bulundu.
Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Sajjad Haider Khan, Riyad’ın Pakistan’dan Husi mevzilerini vurmasını istediği yönündeki iddiaları varsayımsal olarak nitelendirdi. İran aracılığıyla Husilerle temas kurulup kurulmadığı sorulduğunda, Pakistan’ın bölgesel barış için diyalog ve diplomasi arayışını sürdüreceğini söyledi.
Pakistan’ın diplomatik arabuluculuk kanalı yakın dönemde de kullanıldı. Nisanda İslamabad’da yapılan görüşmelerde üst düzey ABD’li ve İranlı temsilciler 21 saat süren müzakereler için bir araya geldi. Pakistan’ın geçici ateşkesin sağlanmasına yardımcı olmasının ardından bu görüşmeler anlaşma sağlanamadan sona erdi.
Eski Dışişleri Müsteşarı Jauhar Saleem, daha geniş bir savaşın önlenmesinin Suudi güvenliğine Pakistan’ın çatışmalara katılmasından daha fazla katkı sağlayabileceğini savunuyor. İranlı bölgesel güvenlik analisti Javad Heiran-Nia, Tahran’ın Husiler üzerinde önemli etkisi olduğunu, ancak grubun kendi kararlarını alma alanını koruduğunu söylüyor.
İranlı liderlerin Yemen’de Husilerin son dönemde elde ettiği kazanımları kamuoyu önünde memnuniyetle karşılaması, İslamabad’ın itidal sağlama çabalarını zorlaştırıyor. Pakistan ile İran da Ocak 2024’te karşılıklı askerî saldırılarda bulundu; bu, sınır gerilimlerinin doğrudan çatışmaya dönüşebileceğini gösteren yakın tarihli bir örnek.
Parlamento ve iç güvenlik yeniden gündemde
Suudi Arabistan 2015’te Yemen harekâtı için asker, gemi ve uçak talep ettiğinde Pakistan Parlamentosu, Nisan ayında tarafsızlığı oybirliğiyle seçti. Karar, krizin sona erdirilmesine yardımcı olacak diplomatik bir rolü destekliyordu. Bugünkü savunma anlaşmaları, o dönemdeki kararı yeniden kamuoyu tartışmasının gündemine taşıdı.
Senato muhalefet lideri Raja Nasir Abbas, Mekke anlaşmasının koşullarının yalnızca üst düzey askerî yetkililerden oluşan küçük bir çevre tarafından bilindiğini söylüyor. Savaşa girmenin ekonomik sıkıntıları, istikrarsızlığı ve mezhepsel bölünmeleri artıracağı uyarısında bulundu.
Londra King’s College’da kıdemli araştırmacı olan savunma analisti Ayesha Siddiqa, Munir’in anlaşmanın Pakistan askerlerini ne kadar kısa sürede riske atabileceğini bütünüyle değerlendirip değerlendirmediğini sorguladı. Pakistan’daki Şii nüfusun büyüklüğü, İran’la aynı safta yer alan güçlere karşı yürütülecek herhangi bir harekâta iç siyasette hassasiyet katıyor.
Pakistan güvenlik güçleri ülke içinde zaten ağır baskı altında. Güney Asya Terörizm Portalı, geçen yıl isyancıların 1.200’den fazla güvenlik görevlisini öldürdüğünü ve bunun yirmi yılı aşkın sürenin en yüksek bilançosu olduğunu hesapladı. Afganistan sınırındaki şiddet ile Belucistan’daki isyan, personel, teçhizat ve ilgi için rekabet ediyor.
Grossman, Pakistan’ın Hindistan’la olası bir çatışmaya karşı hazırlıklı kalma ihtiyacına da dikkat çekiyor. Suudi Arabistan’da uzun süreli konuşlandırma, askerî planlamacıların kaynakları aynı anda birden fazla olası krize göre dengelemesini gerektirir.
Havaalanları, petrol güzergâhları ve tırmanışın bedeli
Riyad’daki Kral Halid Havalimanı’nın en az 17 Ekim’e kadar kapalı kalması bekleniyordu; çok sayıda havayolu seferlerini askıya aldı. Geleceğe Yatırım Girişimi, katılımcıları aynı yerde buluşturmak yerine etkinliğe uzaktan katılım planladı. Bu durum, Suudi Arabistan’ın iş ve yatırım planlarındaki aksamanın bir göstergesiydi.
Husilerin Babülmendep yönündeki ilerleyişi, Kızıldeniz’in dar girişinden geçen deniz taşımacılığına ilişkin kaygıları da artırdı. Suudi ihracat güzergâhlarının hem bu geçitten hem de Hürmüz Boğazı’ndan baskı görebileceği endişesiyle Brent petrolün varil fiyatı 107 doların üzerine çıktı.
Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı boru hattı, Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu’ya günde yaklaşık yedi milyon varil petrol taşıyarak Hürmüz’ü kullanmayan bir güzergâh sağlıyor. Görüntülerde boru hattı boyunca yangın çıktığı görülse de Riyad bir saldırı olduğunu doğrulamadı. Bu güzergâhın aksaması, diğer enerji altyapısını ve deniz ulaşımına erişimi korumanın önemini artırır.
Fransa ve Birleşik Krallık, Suudi Arabistan’a sınırlı savunma desteği sundu. Washington, doğrudan saldırılara güçlerini dahil etme taahhüdünde bulunmadan istihbarat ve hedef tespiti desteği sağlayabileceğinin sinyalini verdi. Bu nedenle Pakistan ve Türkiye’den hem kendi savunma taahhütlerini inandırıcı kılmaları hem de çatışmayı sınırlamaya çalışmaları bekleniyor.
Birmingham Üniversitesi’nde doktora araştırmacısı olan Umer Karim, İslamabad’ın yanıtını şekillendiren yükümlülüğü şöyle ifade etti:
Pakistan, Suudi Arabistan’ı savunmayı taahhüt ettiği için hareketsiz kalamaz.
Pakistan’ın şimdiye kadarki yaklaşımı, Suudi Arabistan’daki güçlerini Tahran’la temaslarını sürdürerek bir arada yürütmek oldu. Suudi şehirlerine yönelik her saldırı, Pakistan personeline yönelen her tehdit ve İslamabad’ın her iki tarafta da ihtiyaç duyduğu ekonomik bağlardaki her kesinti, bu düzenleme üzerindeki baskıyı artırıyor.
Öne Çıkanlar
- Pakistan, rolünün savunma amaçlı olduğunu belirtirken Suudi Arabistan’a personel ve askerî kaynak konuşlandırdı.
- İkili anlaşma Eylül 2025’te, Türkiye’yle yapılan anlaşma ise Ağustos 2026’da imzalandı.
- Üç ülke 5 Ekim’de askerî güçlerin hızla konuşlandırılmasını onayladı.
- Suudi havacılık yetkilileri Kral Halid Havalimanı saldırısında 12 kişinin öldüğünü, 300’den fazlasının yaralandığını bildirdi; altı Pakistanlı yaralandı.
- Suudi Arabistan’ın mali desteği ve işçi dövizleri, Pakistan’a ilişkiyi koruması için güçlü ekonomik gerekçeler sunuyor.
- İran, Belucistan’ın bazı bölgelerine elektrik sağlıyor ve ticaret, sınır güvenliği ile diplomasi alanlarında ortak olmayı sürdürüyor.
- Parlamentonun denetimi, ülke içindeki isyanlar ve daha geniş bir savaş riski, İslamabad’ın başlıca kaygıları arasında.






