Kapalı Sınırda Ticaret 942 Milyon Dolar Azaldı
Pakistan Ticaret Geliştirme İdaresi’ne atfedilen verilere göre Pakistan ile Afganistan arasındaki ticaret, 2024-25 mali yılında 1,3 milyar dolarken 2025-26 mali yılında 358 milyon dolara geriledi. 942 milyon dolarlık bu düşüş sebze sevkiyatlarının durmasına, nakliyecilerin kamyonlarını satmasına ve ilaç üreticilerinin önemli bir pazara erişimini kaybetmesine yol açtı.
İçindekiler
- Kapalı Sınırda Ticaret 942 Milyon Dolar Azaldı
- Kapanma Nasıl Uzun Süreli Bir Krize Dönüştü?
- Afganistan’ın Ülke Genelindeki Ekonomik Riskleri Daha Büyük
- Tüccarlar Başka Güzergâhlara Yönelirken Transit Yükler Azalıyor
- Hayber Pahtunhva Kayıpları Neden Daha Ağır Hissediyor?
- İlaç Üreticileri Önemli Bir Müşteriyi Kaybediyor
- Patates Tüccarları Bugün Kayıp Yaşıyor, Gelecekte Hasat Küçülebilir
- Kamyon Sahipleri Afganistan Güzergâhlarının Yerini Kolayca Dolduramıyor
- Güvenlik Talepleri İş Dünyasını Bölüyor
- Öne Çıkanlar
İdareye atıfta bulunan haberlerde düşüş yüzde 74 olarak aktarılırken, aynı dolar tutarlarıyla birlikte yüzde 95 oranı da gündeme geldi. 1,3 milyar dolar ile 358 milyon dolar arasındaki fark doğrudan hesaplandığında düşüş yaklaşık yüzde 72,5 oluyor; ticaret önceki değerinin dörtte birinden biraz fazlasına geriliyor.
En yoğun sınır kapılarından Torkham, ölümcül çatışmaların ardından 12 Ekim 2025’te kapatıldı. Hayber Pahtunhva’daki Kharlachi, Ghulam Khan ve Angoor Adda’da ve Belucistan’ı güney Afganistan’a bağlayan Chaman-Spin Boldak sınır kapısında da ticari geçiş durduruldu veya kısıtlandı.
Pakistan, normal ticaretin sürdürülebilmesi için Afganistan topraklarından faaliyet gösterdiğini öne sürdüğü silahlı gruplara karşı adım atılması gerektiğini söylüyor. Taliban yönetimi bu suçlamaları reddediyor. İki hükümet arasında kalan işletmelerin kayıpları sınırın ötesine taşıyor; fabrikaları, çiftlikleri ve Orta Asya’ya uzanan güzergâhları da etkiliyor.
Veriler 2025-26 dönemini kapsıyor olarak sunulsa da hangi tarihe kadar olan bildirimleri içerdiği belirtilmedi. Ticari geçişlerin ne zaman normale döneceğine ilişkin kesin bir tarih açıklanmadı. Taze ürün ticareti yapan veya atıl durumdaki kamyonların masraflarını karşılayanlar için açılış tarihinin belirsiz olması, sırada ne ekeceklerine, satın alacaklarına veya taşıyacaklarına karar vermeyi güçleştiriyor.
Kapanma Nasıl Uzun Süreli Bir Krize Dönüştü?
Ticaretteki aksama, birkaç çatışma ve sonuçsuz diplomasi turu boyunca süren bir güvenlik geriliminin ardından büyüdü. Ekim ayındaki sınır çatışmaları büyük sınır kapılarını kapattı ve binlerce yük kamyonunu yolda bıraktı. Böylece askerî bir anlaşmazlık, tüccarlar ve sınır bölgelerinde yaşayanlar için acil bir soruna dönüştü.
Önceki veriler, Pakistan’ın daha geniş kapsamlı ticaret kısıtlamalarını 10 Ekim’den itibaren izlerken Torkham için verilen kapanış tarihi 12 Ekim. Askıya alma kararı, ocak başında yaklaşık üç aydır yürürlükteydi. Şubat ayında çatışmalar yeniden tırmandı; Pakistan’ın hava saldırıları Kabil ve Afganistan’daki başka noktalara ulaştı.
- 10 Ekim 2025: İlk ihracat kayıplarını izlemek için kullanılan verilere göre daha geniş kapsamlı ticaret kısıtlamaları başladı.
- 12 Ekim 2025: İki ülke arasındaki ölümcül çatışmaların ardından Torkham kapatıldı.
- Kasım 2025 başı: Türkiye ve Katar’ın arabuluculuk girişimleri sonuçsuz kalınca Pakistan müzakerelerin fiilen sona erdiğini ilan etti.
- 3 Ocak 2026: Askıya alma kararı üç aya yaklaşırken 11.500’den fazla kamyonun yolda kaldığı bildirildi.
- 26-27 Şubat 2026: Çatışmalar, Pakistan’ın Kabil, Kandahar ve Paktia’ya yönelik saldırılarıyla genişledi; ardından Pakistan açık savaş ilan etti.
Şubat ayındaki askerî tırmanış, ticareti zaten aksatan anlaşmazlığı daha da derinleştirdi. Sınırın yeniden açılması artık hem sınır güvenliğine ilişkin kararlara hem de yüklerin, araçların ve tüccarların yeniden geçişini sağlamak için yapılacak pratik düzenlemelere bağlı.
Afganistan’ın Ülke Genelindeki Ekonomik Riskleri Daha Büyük
Afganistan, bu ilişkiye Pakistan’dan daha fazla bağımlı. Ocak ayında açıklanan veriler, Afganistan ihracatının yaklaşık yüzde 46’sının Pakistan’a gittiğini; Afganistan’ın ise Pakistan’ın toplam ihracatının yaklaşık yüzde 3,46’sını oluşturduğunu gösteriyordu.
Bu oranlar, ilk kapanma döneminde kaydedilen ekonomik kayıpların neden eşit olmadığını açıklamaya yardımcı oluyor. Afganistan ihracat değerinin yaklaşık yüzde 10’unu, Pakistan ise toplam ihracatının yaklaşık yüzde 0,6’sını kaybetmişti. Bunlar, daha sonraki ikili ticaret toplamlarını değil, aksamanın ilk dönemini ölçen verilerdi.
Pakistan’ın ülke genelindeki ekonomik etkilenme oranı daha düşük olsa da belirli bölgeler ve sektörler ağır baskı altında. Bir ülke toplam ihracatının görece küçük bir bölümünü kaybederken bir nakliyeci, çiftçi veya üretici başlıca müşterisini yitirebilir. İşletmeleri uzun süredir yakındaki Afganistan pazarına hizmet veren Hayber Pahtunhva bu durumdan özellikle etkileniyor.
Tüccarlar Başka Güzergâhlara Yönelirken Transit Yükler Azalıyor
Pakistan üzerinden geçen Afgan transit ticareti, değer bakımından ikili ticaretten de daha sert geriledi. Taliban’ın 2021’de iktidara dönmesinden önce bu ticaret, yaklaşık 5 milyar dolar değerinde mal taşıyan 89 bine yakın konteynerden oluşuyordu. Son verilerde ise 367 milyon dolar değerinde 11.592 konteyner yer alıyor.
Bu toplamlar temel alındığında konteyner sayısı yaklaşık yüzde 87, yük değeri ise yaklaşık yüzde 93 azaldı. Karşılaştırma birkaç yılı kapsadığı için 2024-25 ile 2025-26 arasındaki ikili ticaret değişiminden daha uzun bir dönemi içeriyor.
Transit ticarette mallar bir ülkeden geçerek başka bir ülkeye ulaştırılır. Denize kıyısı olmayan Afganistan için Pakistan’ın limanları ve yolları, denizaşırı tedarikçilere ulaşma güzergâhı sağlıyor. İkili ticaret ise Pakistan ile Afganistan arasında alınıp satılan malları kapsıyor.
Son kapanmalardan önce de Afganistan, ticaretinin daha büyük bir bölümünü başta İran olmak üzere alternatif güzergâhlara kaydırmaya başlamıştı. Dolayısıyla düşüş hem son kapanmaları hem de Afgan işletmelerinin mallarını taşıma biçiminde daha önce yaşanan değişimi yansıtıyor. Afganistan’ı Orta Asya pazarlarına ulaşmak için güzergâh olarak kullanan Pakistanlı ihracatçılar da etkilendi.
Hayber Pahtunhva Kayıpları Neden Daha Ağır Hissediyor?
Sarhad Ticaret ve Sanayi Odası’nın eski başkanı Junaid Altaf, uzun süreli kapanmanın Hayber Pahtunhva’daki işletmelerin, çalışanların ve sınır topluluklarının ekonomik sıkıntılarını derinleştirdiğini söyledi. Eyaletin büyük limanlara ve uluslararası deniz taşımacılığı güzergâhlarına uzak olmasının lojistik maliyetlerini zaten artırdığına dikkat çekti.
Altaf, zararın tek bir güzergâhtaki kesintinin ötesine geçtiğini belirtti:
"Yapısal ekonomik dezavantajlarla zaten karşı karşıya olan bir eyalette kapanma yalnızca bir ticaret güzergâhını aksatmakla kalmadı; işletmelerin, çalışanların ve sınır topluluklarının bağlı olduğu ekonomik fırsatları da daha fazla zayıflattı," dedi.
Kıyıdan uzaktaki işletmeler için nakliye maliyetleri, hangi pazarlara hizmet vermenin mümkün olduğunu belirliyor. Yakındaki Afgan müşterileri kaybetmek, daha uzun yolculuklar ve daha yüksek teslimat giderleriyle çok daha uzaktaki alıcılara yönelmek anlamına gelebilir. Bu nedenle kaybedilen işi başka yere aynı malları göndererek telafi etmek kolay değil.
İlaç Üreticileri Önemli Bir Müşteriyi Kaybediyor
Pakistan İstatistik Bürosu verilerine göre Pakistan, 2023-24’te Afganistan’a yaklaşık 130 milyon dolar değerinde ilaç ürünü ihraç etti. Bu satışların büyüklüğü, nakliye ve tarım sektörlerine verilen zararın yanı sıra Afganistan pazarına erişimi kaybetmenin üreticiler açısından neden önemli olduğunu gösteriyor.
Taliban yönetimi, Kasım 2025’te Pakistan’dan ilaç ithalatının durdurulması talimatını verdi. Taliban’ın sağlık bakanı Noor Jalal Jalali, Afganistan’ın ilaçlarının yüzde 60 ila 70’ini Pakistan’dan temin ettiğini söyledi. Dolayısıyla ilaç ihracatçıları, sınır trafiğinin fiilen kesilmesinin yanı sıra politika kaynaklı bir kısıtlamayla da karşı karşıya.
Daha önce Afgan alıcılara ürün sağlayan üreticilerin başka müşteriler bulması veya üretimlerini ayarlaması gerekiyor. Satışların düşmesi yatırım ve istihdam üzerinde baskı yaratabilir; ancak fabrika işlerinde kaybedilen istihdam veya iptal edilen ilaç yatırımları için sayısal bir toplam açıklanmadı.
Pakistan’ın Afganistan’a diğer ihracatları arasında çimento, plastik, pirinç, meyve ve sebze bulunuyor. Afganistan’ın Pakistan’a sattığı ürünler arasında soğan, domates, tarım tohumları, üzüm, kuru kayısı, elma, kömür ve işlenmemiş kurşun yer alıyor. İşlenmemiş kurşun, henüz bitmiş ürüne dönüştürülmemiş kurşun anlamına geliyor. Kapanmalar hem sanayi girdilerini hem de günlük gıda ticaretini etkiliyor.
Patates Tüccarları Bugün Kayıp Yaşıyor, Gelecekte Hasat Küçülebilir
Tüm Pakistan Tarım Ürünleri Tüccarları Federasyonu Başkanı Malik Sohni, daha önce Pakistan’dan Afganistan’a her gün 50’ye kadar patates yüklü kamyonun ve 25 taze sebze yüklü kamyonun gittiğini söyledi. Bu günlük sevkiyatların durması, 75 kamyona kadar ürün için satış kanalını ortadan kaldırdı.
Sohni, çatışmalar ticareti aksatıp patates fiyatlarının düşmesine neden olduktan sonra 180 milyon Pakistan rupisi zarara uğradığını söyledi. Taze ürünler özellikle acil bir sorun yaratıyor; çünkü tüccarlar sınırla ilgili bir karar beklerken malları süresiz olarak elde tutamaz. Kaçırılan bir satış kısa sürede ürünlerin bozulmasına veya çok daha düşük fiyata satılmasına yol açabilir.
Sohni’ye göre patates ekimi neredeyse yarı yarıya azaldı. Daha düşük arzın ileride fiyatları yükseltebileceği uyarısında bulundu. Sohni’nin anlatımı, aynı aksamanın iki aşamasını ortaya koyuyor: Hasat edilen patatesler ihracat pazarını kaybedince fiyatlar düşüyor; önceki ürün düşük kazanç getirince çiftçiler daha az ekim yapıyor.
Bu nedenle tüketiciler farklı dönemlerde farklı etkilerle karşılaşabilir. İç pazarda kalan ürünler başlangıçta ucuzlayabilir. Daha az ekim nedeniyle sonraki hasadın küçülmesi ise arzı daraltıp fiyatları yükseltebilir. Ekim miktarına ilişkin tahmin, ulusal bir tarım araştırmasından değil, bir sektör temsilcisinden geliyor.
Kamyon Sahipleri Afganistan Güzergâhlarının Yerini Kolayca Dolduramıyor
Azeemullah adlı bir nakliyeci, uzun süren kapanma kamyonlarını Pakistan içindeki başka güzergâhlara yönlendirmeyi ekonomik açıdan sürdürülemez hâle getirdiği için beş kamyonundan üçünü sattığını söyledi. Filosunun yüzde 60 küçülmesi, ticaret güzergâhının tıkanmasının bir işletmeciyi yıllar içinde edindiği varlıkları satmaya nasıl zorlayabildiğini gösteriyor.
Kamyon sahiplerinin, araçları çalışır durumda tutmanın maliyetini karşılayacak kadar ücretli yük bulması gerekiyor. Başka bir iç güzergâha geçmek için müşteri ve ticari açıdan uygun ücretler bulmak şart. Daha önce Afganistan güzergâhında kullanılan bir araç, başka bir yerde aynı geliri kendiliğinden sağlayamaz.
Taşımacılık sektöründeki kayıplar, sınır ekonomisinin ötesindeki ihracatçıları da etkiliyor. Malları Afganistan üzerinden geçen güzergâhlara bağlı olan ve Orta Asya’ya satış yapan Pakistanlı işletmeler de aksaklıkla karşılaşıyor. Dolayısıyla ticari zarar; Afgan müşterilerin kaybını, azalan transit ticareti ve kuzeydeki pazarlara erişimin kesintiye uğramasını da kapsıyor.
Güvenlik Talepleri İş Dünyasını Bölüyor
İslamabad, Taliban temsilcileri Afganistan topraklarından faaliyet gösteren silahlı gruplara karşı somut ve doğrulanabilir adımlar atana kadar ticaret kısıtlamalarının süreceğini söylüyor. Pakistan’ın suçlamaları arasında, ülke içinde saldırılar düzenleyen Tehrik-i Taliban Pakistan (TTP) da bulunuyor.
Taliban yönetimi, Afganistan topraklarının komşu ülkelere yönelik saldırılarda kullanıldığı iddialarını reddediyor. Pakistan’daki güvensizliğin İslamabad’ın çözmesi gereken bir mesele olduğunu söylüyor. Bu anlaşmazlık, ticari geçiş kararlarının merkezinde güvenlik koşullarının yer almasına neden oluyor.
Peşaverli iş insanı ve ticaret odasının eski başkanı Fuad Ishaq, ulusal güvenliğe öncelik verilmesi gerektiğini ve Pakistanlı ihracatçıların alternatif pazarlar arayabileceğini savunuyor. Hayber Pahtunhva’daki diğer iş dünyası temsilcileri ise güvenli sınırların yanı sıra düzenlemeye tabi ticaret ve bölgenin ekonomik açıdan yalıtılmasını önleyecek kalıcı önlemler çağrısında bulundu.
Her iki yaklaşım da aynı acil tercih üzerinde duruyor: Güvenlik talepleri karşılanana kadar ticaret askıda mı kalmalı, yoksa malların kontrollü geçişi yeniden başlayabilir mi? Üreticiler, çiftçiler ve nakliyeciler için somut meseleler müşterilere erişim, üretim planlaması ve işletmeleri ayakta tutacak gelir.
Öne Çıkanlar
- Pakistan’ın ticaret idaresine atfedilen verilere göre ikili ticaret 1,3 milyar dolardan 358 milyon dolara geriledi; kayıp 942 milyon dolar oldu.
- Düşüş yaygın olarak yüzde 74 olarak aktarılıyor; belirtilen dolar tutarları hesaplandığında oran yaklaşık yüzde 72,5 çıkıyor.
- Torkham 12 Ekim 2025’te kapatıldı; ticari geçiş için diğer bazı büyük sınır kapıları da kapalı veya kısıtlı durumda.
- Pakistan üzerinden geçen Afgan transit yükleri, 2021 öncesindeki 89 bine yakın konteynerden son verilerde 11.592 konteynere geriledi.
- İlaç ihracatçıları, ürün tüccarları ve kamyon sahipleri ağır kayıplarla karşı karşıya; baskı özellikle Hayber Pahtunhva’da yoğunlaşıyor.
- Taliban yönetimi, Kasım 2025’te Pakistan’dan ilaç ithalatının durdurulması talimatını verdi.
- Pakistan normal ticareti silahlı gruplara karşı atılacak adımlara bağlıyor; Taliban yönetimi suçlamaları reddediyor.
- Ticari geçişlerin ne zaman normale döneceğine ilişkin kesin bir tarih açıklanmadı.






